Bu surenin bu son bölümü, Tanrı'nın Kendi himayesi altında bulunanlara, yani Elçisine ve Onun mesajını kabul edenlere verdiği çok önemli yönergeler içermektedir.

This last passage of the sūrah contains very important directives from God to those under His patronage, i.e. His Messenger and those who have accepted His message.

Onlar hâlâ Mekke'deydiler ve Arabistan'daki cahil toplumun saldırısıyla yüz yüzeydiler; bu toplum, dünyanın her yerindeki cahil, yani cahiliyye toplumlarınca destekleniyordu. Bu emirler, müminlerin cahiliyye ve yoldan sapmış insanlarla karşılaşmalarındaki tutumlarını belirler. Allah'ın Elçisi ﷺ sabır göstermekle ve karmaşıklığa ya da katılığa gerek duymaksızın, sade insan fıtratının iyi olarak tanıyabileceği her şeyi teşvik etmekle görevlendirilmiştir. Ayrıca cahiliyye savunucularından yüz çevirmesi ve onlarla boş tartışmalara girmemesi emredilmiştir. Eğer onlar akıl sınırlarını aşarak, inatçı tutumlarıyla onu öfkelendirirlerse ve Şeytan bu öfkeyi daha da körüklerse, o zaman kendisine gerçek güvence verebilecek olan Allah'a sığınmalıdır: "İnsan fıtratına uygun davran, iyiliği emret ve bilmezlikte direnenlerden yüz çevir. Şeytan'dan bir dürtü seni kışkırtırsa, Allah'a sığın; O her şeyi işitendir, her şeyi bilendir. Takvâ sahibi kimselere Şeytan'dan bir vesvese dokunduğunda, hemen [Allah'ı] hatırlarlar ve o zaman gerçeği görmeye başlarlar." (Ayetler 199-201)

They were still in Makkah, facing the onslaught of the ignorant society in Arabia, supported by ignorant, or jāhiliyyah, societies all over the world. These directives define the attitude of the believers in their confrontation with jāhiliyyah and human beings who have gone astray. God’s Messenger (peace be upon him) is called upon to show forbearance and to encourage everything that simple human nature can recognize as good, without any need for complication or rigidity. He is further directed to turn away from the advocates of jāhiliyyah and not to engage in futile argument with them. If they go beyond the limits of reason, so as to infuriate him by their obstinate attitude, and Satan stirs up this anger further, then he should seek refuge with God who alone can give him reassurance: “Make due allowance for man’s nature, and enjoin the doing of what is right; and turn away from those who choose to remain ignorant. If a prompting from Satan stirs you up, seek refuge with God; He hears all and knows all. If those who are God-fearing experience a tempting thought from Satan, they bethink themselves [of God]; and they begin to see things clearly.” (Verses 199-201)

Ardından bu cahil insanların doğası ve onları daha da sapmaya iten şey hakkında kendisine açık bilgi verilir. Peygamber'e karşı tutumlarına ve ondan mucize talep etmelerine kısaca değinilir. Ardından ona, mesajın niteliğini ve Elçi'yi, ayrıca onun Rabbi ile ilişkisini anlamaları için onlara ne söyleyeceği konusunda talimat verilir: “Onların [kötü] kardeşleri, onları durmaksızın bir kararlılıkla sapkınlığa çekmeye çalışırlar. Onlara bir ayet getirmediğinde derler ki: ‘Neden kendin için bir ayet istemiyorsun?’ De ki: ‘Ben yalnızca Rabbimin bana vahyettiğine uyarım: Bu [vahiy], Rabbinizden gelen açık bir basiret vasıtası, iman edecek insanlar için bir hidayet ve rahmettir.’” (Ayet 202-203)

İnsanın yapısındaki zaafları göz önünde bulundur, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir. Eğer şeytanın bir dürtüsü seni kışkırtırsa, Allah'a sığın; O her şeyi işitir ve her şeyi bilir. Takva sahibi olanlar, şeytandan bir vesvese dokunduğunda, Allah'ı hatırlarlar ve o anda gerçeği görmeye başlarlar.

Make due allowance for man’s nature, and enjoin the doing of what is right; and turn away from those who choose to remain ignorant. If a prompting from Satan stirs you up, seek refuge with God; He hears all and knows all. If those who are God-fearing experience a tempting thought from Satan, they bethink themselves [of God]; and they begin to see things clearly. (Verses 199-201)

Bu pasajda verilen ilk yönerge, insanların zayıflıklarına göz yummak ve onlardan iyi ve kolay olanı kabul etmektir. Peygamber'den (ﷺ) mükemmellik talep etmemesi, çok yüksek bir ahlak standardı beklememesi istenmektedir. Kusurlarını ve zayıflıklarını görmezden gelmelidir. Ancak bütün bunlar kişisel meselelerde geçerlidir, iman ve dini görevler konusunda değil. İmanın ve İslam hukukunun temel esasları göz ardı edilemez. Hoşgörü iş ve kişisel ilişkilerde uygulanabilir. Böyle bir hoşgörü, güçlü olanların zayıf olanlara karşı göstermesi gereken uygun tutumdur. Allah'ın Elçisi (ﷺ) bir rehber ve öğretmendir. Bu nedenle hoşgörü ve bağışlama ona yakışan niteliklerdir. Gerçekten de bunlar Hz. Muhammed'in (ﷺ) ayırt edici özellikleriydi. Kişisel meselelerde asla öfkelenmedi. Ancak imanla ilgili bir şey onu öfkelendirdiğinde, öfkesinden herkes çekinirdi. İlahi dinin bütün savunucuları Peygamber'in (ﷺ) izinden gitmekle yükümlüdür. İlahi mesajın savunucusu, kaçınılmaz olarak insanlarla ilgilenmek zorunda olduğundan, nazik ve kolay davranmalı, ama ihmalkâr olmamalıdır.

The first directive given in this passage is to make allowances for the weaknesses of human beings and accept what is decent and easy from them. The Prophet is instructed not to require perfection or expect a very high standard of morality. He should overlook their shortfalls and weaknesses. But all that applies in personal matters, not in questions of faith or religious duties. There can be no overlooking of the essentials of faith or Islamic law. Forbearance can apply in business and personal dealings. Such forbearance is the appropriate attitude to be shown by those who are strong towards people who are weak. God’s Messenger (peace be upon him) is a guide and a teacher. Hence, forbearance and forgiveness are appropriate qualities for him. Indeed, these were distinctive qualities of the Prophet Muhammad. He never showed anger over personal matters. But if something related to the faith made him angry, then his anger was feared by all. All advocates of the divine faith are required to follow the Prophet’s suit. An advocate of the divine message, who inevitably deals with human beings, must be kind and easy, but without being negligent.

Takva sahibi olanlar, dolayısıyla, doğru yoldan uzaklaştırabilecek kötü bir düşünce yaşadıklarında her zaman Allah'ı hatırlarlar. Ancak bu, Peygambere cahil insanlardan yüz çevirmesi yönündeki ilahi emir ile cahilliği benimsemelerine yol açan kişinin ve etkenin kim olduğu ve ne olduğu açıklaması arasına giren, konunun dışında bir husus olarak verilmiştir; cahillerin tüm davranışlarını belirleyen de bu etkendir. Takva sahibi olanların tutumu açıklandıktan sonra sure, cahillerin güdüleriyle ilgili açıklamaya geri döner: "Onların [kötü] kardeşleri, durmaksızın bir kararlılıkla onları sapkınlığa sürüklemeye çalışırlar."

The God-fearing, then, remind themselves of God whenever they experience an evil thought that may tempt them away from the right path. But this is given as a side issue that intervenes between the divine order to the Prophet to turn away from ignorant people and an explanation of who and what motivates them to adopt ignorance which determines all their behaviour. When the attitude of the Godfearing has been explained, the sūrah goes back to explaining the motivation of the ignorant: “Their [evil] brethren try to draw them into error with unceasing determination.

"Onlara bir ayet getirmediğinde, derler ki: 'Neden onu kendin uydurmuyorsun?' De ki: 'Ben yalnızca Rabbimden bana vahyedileni izlerim. Bu [vahiy], Rabbinizden gelen apaçık basiret vesilesidir; iman edecek bir toplum için hidayet ve rahmettir.'" (Ayet 202-203)

When you do not bring them a sign, they say: `Why do you not seek to have one?’ Say: ‘I only follow what is revealed to me by my Lord: this [revelation] is a means of clear insight from your Lord, and a guidance and grace for people who will believe.’” (Verses 202-203)

Onların kardeşleri olan ve onları sapkınlığın içinde daha da derine çekmeye çalışanlar, cinlerden olan şeytanlardır. Belki de insanlardan olan şeytanlardır. Bu şeytanlar, onları sapkınlığın içinde daha da derine sürüklemekten asla usanmazlar. Bu yüzden onlar, nereye götürüldüklerinin farkında olmadan, aptallık içinde davranmaya devam ederler.

Their brethren who try to sink them deeper into error are the satans from among the jinn. They may well be the satans of human beings as well. These satans never tire of driving them deeper into error. Hence they continue to act in folly, unaware of where they are being led.

İnkârcılar, Allah'ın Elçisi ﷺ'den mucize talep etmekte çok ısrarcıydılar. Bu sûre, onların Allah'ın mesajının niteliği ve Elçisinin rolü konusundaki cahilliklerini ortaya koyan bazı sözlerini aktarmaktadır:

The unbelievers were very persistent in demanding miracles from God’s Messenger (peace be upon him). The sūrah quotes here some of their statements that betray their ignorance of the nature of God’s message and the role of His Messenger:

Kur'ân'ın, varlığın hakikatini insan fıtratına sunuşunda dikkat çekici bir yöntemi vardır. Bütünüyle insan fıtratına hitap eder, ama her bağlamda onun her bir yönüne de seslenir. İnsan fıtratındaki her açıklığa girer, bütün düşüncelerini ve duygularını ele alır. Kur'ânî yöntem aynı zamanda dikkat çekicidir, çünkü varlığın temel meselelerini ele alır ve bunların hem insan fıtratınca hem de insan aklınca kolayca kabul edilen bazı yönlerini ortaya koyar. Bunlara insan fıtratı ve aklı karşılık verir ve bu konularda net bir bakış açısı oluşturur. Ayrıca insan fıtratının ihtiyaçlarına cevap verir, potansiyellerini açığa çıkarır ve onu doğru yola yöneltir.

The fact is that the Qur’ān has a remarkable method in presenting the truth of existence to human nature. It appeals to it as a whole, yet it addresses every one of its aspects in every single context. It goes through every opening in human nature, deals with all its thoughts and feelings. The Qur’ānic method is also remarkable as it tackles the main issues of existence, revealing certain aspects of it which are readily acknowledged both by human nature and the human intellect. They respond to these and formulate their clear vision on them. It also answers the needs of human nature, releases its potentials and puts it on the right course.

Kur'an'ın insan doğasını elinden tutup nazikçe, adım adım, yine de büyük bir enerji ve berrak bir görüşle yukarıya doğru yükseltmesi olan eşsiz yaklaşımına hayran kalmadan edemeyiz. Onu yüce bir yüksekliğe ulaştırır; ona gerçek bilgiyi, kesin bir karşılığı, sağlam bir güveni, eylemde tutarlılığı ve varoluşun temel gerçeklerine dair açık ve rahat bir farkındalığı verir.

We cannot but marvel at the unique Qur’ānic approach as it takes human nature by the hand and moves up with it gently, step by step, yet with much energy and clarity of vision. It takes it to a sublime height, giving it true knowledge, definite response, firm reassurance, consistency of action and a clear and relaxed awareness of the fundamental truths of existence.

Kur’ān’ın yaklaşımı benzersizdir; çünkü insan fıtratına, hiçbir cevabın gelebileceği hayal edilemeyecek açılardan seslenir. Yine de insan fıtratının olumlu karşılıkla hazır olduğunu görürüz. Gerçek şudur ki Kur’ān’ı indiren, insanı yaratan ve yarattığını bilendir. O, insana şah damarından daha yakındır.

The Qur’ānic approach is unparalleled as it appeals to human nature from angles where no response could have been imagined to come. Yet we find human nature ready with its positive response. The fact is the One who has revealed the Qur’ān is the Creator of man who knows His creation. He is closer to man than his jugular vein.

Yaklaşımın şimdiye kadarki kısmı böyle, peki Kur'ân'ın ele aldığı konular ne olacak?

Kur'an'ın bu niteliği nedeniyle, müminlere açık bir emir verilmiştir: "Kur'an okunduğunda, ona kulak verin ve sessizce dinleyin ki Allah'ın rahmetine nail olasınız." (Ayet 204) Bu ayet, Kur'an'a açık bir atıfla başlayan surenin sonuna doğru gelir: "Bu, sana indirilmiş bir kitaptır — ondan hiçbir kuşkuya kapılma — insanları onunla uyarman ve müminlere öğüt vermen için." (Ayet 2)

Because the Qur’ān is such, the believers are given an express directive: “When the Qur’ān is recited, hearken to it, and listen in silence, so that you may be graced with God’s mercy.” (Verse 204) This verse comes towards the end of the sūrah which begins with a clear reference to the Qur’ān: “This is a book that has been bestowed on you from on high — so do not entertain any doubt about it — in order that you may warn people with its message, and admonish the believers.” (Verse 2)

Çeşitli rivayetler, Kur'an tilavetini dinleyip sessiz kalma emrinin hangi durumlarda geçerli olduğuna dair farklı durumlara işaret etmektedir. Bazı alimler bu emrin, imamın yüksek sesle okuduğu farz namazda geçerli olduğu görüşündedir. İmam Ahmed'in yanı sıra Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, en-Nesâî ve İbn Mâce'nin rivayet ettiği sahih bir hadiste Ebû Hureyre'nin naklettiğine göre, bir gün Peygamber ﷺ yüksek sesle kıraat ettiği bir namazı bitirdikten sonra şöyle buyurmuştur: "Içinizden biri, ben okurken Kur'an'dan bir şey okudu mu?" Bir adam: "Evet, Allah'ın Resulü!" dedi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Kur'an'ın benden alınmak istendiğini düşünüyordum." O günden sonra insanlar, Peygamber ﷺ yüksek sesle okurken namazda Kur'an okumayı bıraktılar. Başka bir rivayet ise, Peygamber'in sahabeleri arasında önde gelen bir alim olan Abdullah İbnu Mes'ud'un namaz kılarken cemaatten bazı kimselerin imamla birlikte Kur'an okuduğunu duyduğunu anlatır. Namazı bitirince şöyle dedi: "Ne zaman anlayacaksınız? Ne zaman akıl erdireceksiniz? Allah'ın size emrettiğine uymalısınız: 'Kur'an okunduğunda, onu dinleyin ve sessiz kalın.' (Ayet 204)"

There are various reports suggesting different situations when the order applies to listen attentively and in silence to Qur’ānic recitation. Some scholars are of the view that it applies in obligatory prayer when the imām reads aloud. An authentic ĥadīth related by Imām Aĥmad as well as Abū Dāwūd, al-Tirmidhī, al-Nasā’ī and Ibn Mājah mentions a report by Abū Hurayrah that one day, on finishing a prayer in which he recited aloud, the Prophet said: “Has any of you read something of the Qur’ān while I was reading?” A man said: “Yes, Messenger of God!” The Prophet said: “I was wondering why the Qur’ān was being pulled away from me.” From that day, people stopped reading the Qur’ān in prayer when the Prophet was reading aloud. Another report mentions that `Abdullāh ibn Mas`ūd, a leading scholar among the Prophet’s companions, was praying when he heard some people in the congregation reading the Qur’ān with the imām. When he finished, he said: “When will you understand? When will you use your reason? You must do as God has commanded you: “When the Qur’ān is recited, hearken to it and listen in silence.” (Verse 204)

Sûrenin ardından son bir talimat verilir: "Rabbini sabah akşam, alçakgönüllülük ve korku içinde, sesini yükseltmeden an; ve gafillerden olma. Rabbinin katında bulunanlar, O'na ibadet etmekten asla kibirlenmezler. O'nu sınırsız yücelikle tesbih ederler ve yalnız O'na secde ederler." (Âyet 205-206)

The sūrah then gives a final directive: “And bethink yourself of your Lord humbly and with awe, and without raising your voice, in the morning and evening; and do not be negligent. Those who are near to your Lord are never too proud to worship Him. They extol His limitless glory, and before Him alone prostrate themselves.” (Verses 205-206)

Ünlü âlim İbn Kesîr, Kur'ân tefsirinde şöyle der: "Allah, günün başında ve sonunda Kendisini sık sık anmamızı genel bir emirle buyurmuştur; tıpkı bu iki vakitte Kendisine ibadet etmemizi emrettiği gibi. Nitekim şöyle buyurmaktadır: 'Güneş doğmadan önce ve batmadan önce, Rabbini hamd ederek tesbih et.' (50: 39) Bu, günlük namazlar Peygamberin miraç gecesinde farz kılınmadan önceki durumdu." Bu âyet Mekke'de nazil olmuştur. Burada Allah, Kendisini "sabah ve akşam" anmamızı, bunu alçakgönüllülükle ve saygıyla, sesimizi yükseltmeden yapmamızı buyurmaktadır; Allah'ı anmanın en güzel yolu, Ona yüksek sesle hitap etmek değil, budur. Peygamberin ashabı ona sormuştu: "Rabbimiz bize yakın olduğu için fısıltıyla mı yalvarmalıyız, yoksa uzak olduğu için sesimizi yükselterek mi Ona dua etmeliyiz?" Bunun üzerine Allah şu âyeti indirmiştir: "Kullarım sana Benden sorduklarında, bil ki Ben yakınım. Bana dua edenin duasına, dua ettiği zaman icabet ederim." (2: 186) Buhârî ve Müslim, Sahîhlerinde Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den şöyle rivayet ederler: "Bir yolculukta insanlar dualarında seslerini yükselttiler. Peygamber ﷺ onlara şöyle buyurdu:"

In his commentary on the Qur’ān, the famous scholar, Ibn Kathīr says: “God gives this general order that we should remember Him often at the beginning and end of each day, just as He ordered that we should worship Him at these two times, when He says: “Extol your Lord’s limitless glory and praise before the rising of the sun and before its setting.” (50: 39) This used to be the case before the daily prayers were made obligatory during the Prophet’s night journey.” This present verse was revealed in Makkah. Here God says that we should remember Him “in the morning and evening”, and this should be done humbly, and with awe, without raising our voices; this is the best way to remember God, not to address Him loudly. The Prophet’s companions asked him: “Is our Lord near to be addressed softly, or distant so that we should appeal to Him aloud?” In reply God revealed the Qur’ānic verse: “When My servants ask you about Me, well, I am near. I answer the prayer of the supplicant when he calls to Me.” (2: 186) Both al-Bukhārī and Muslim relate in their Şahīh collections on the authority of Abū Mūsā al-Ash`arī: “Once on a journey, people raised their voices when they made their supplication. The Prophet (peace be upon him) said to them: