Bu sûre, 26. sûre olan Şuarâ'dan kısa bir süre sonra Mekke'de indirilmiştir ve onunla aynı düzeni izler: Konuyu birlikte ortaya koyan bir giriş ve bir sonuç bölümü vardır. Bu ikisinin arasında, ana temayı vurgulayan ve onu daha da açıklayan birkaç tarihsel anlatı yer alır. Bu kıssalar, bir yandan Mekke'deki inkârcıların tutumu, diğer yandan onların öncekiler arasındaki benzer tutumları arasında paralellikler kurmaya yardımcı olur. Böylece sûre, her nesilde İslam'ın savunucularının üzerinde düşünmesi gereken bir örüntüyü ortaya koyar.

This sūrah was revealed in Makkah shortly after Sūrah 26, The Poets, and it follows the same pattern: an introduction and conclusion which together spell out the subject matter. In between there are several historical accounts that emphasize the main theme, providing further elucidation of it. Theses histories help to draw parallels between the attitudes of the unbelievers in Makkah on the one hand and their predecessors among other communities on the other. Thus, the sūrah reveals a pattern which advocates of Islam in any generation need to contemplate.

Tüm Mekke sûrelerinde olduğu gibi, buradaki ana tema da imandır: Allah'a inanmak ve O'na ortak koşmadan yalnızca O'na ibadet etmek, ahirette diriliş ile sevap ve azaba inanmak. Bu inanç, Allah'ın vahiylerine iman etmeyi de gerektirir; idrak sınırımızın ötesinde kalan her şeyin, yani gaybın, yalnızca Allah'a ait olduğuna ve yalnızca O'nun bildiğine inanmayı da. Bu imanın bir diğer önkoşulu ise Allah'ın sıfatlarına inanmaktır:

As in all Makkan sūrahs, the main theme is faith: to believe in God and worship Him alone, without partners, and to believe in the resurrection as well as reward and punishment in the hereafter. This also requires believing in God’s revelations, and that all matters that are beyond our perception, or ghayb, belong to God: they are known only to Him. A further prerequisite of such faith is belief in God’s attributes:

Yalnızca O yaratandır ve rızık verendir; bütün nimetler yalnızca Ondan gelir. Bu sebeple, bize verdiği her şey için şükür yalnızca Ona yapılmalıdır. Üstelik O, bize bütün melekelerimizi, yeteneklerimizi ve gücümüzü veren Azîz'dir.

He alone is the Creator and Provider, and all blessings come from Him alone. Hence, gratitude is due to Him for all that He gives us. Moreover, He is the Almighty who grants us all our faculties, abilities and powers.

Sürenin tarihî anlatımları bu konuları doğrulamakta; bunları inkâr edenlerin akıbetini, onlara iman edenlerin ise mutlu sonunu gözler önüne sermektedir. Girişin hemen ardından, Musa'nın kıssasına kısaca yer verilir: Musa'nın gece çölde yolculuk ederken bir ateş görmesi, ona doğru yaklaşması ve yüksekten kendisine nasıl seslenildiği anlatılır. Bu kıssa, Musa'nın Firavun'a iletmekle yükümlü olduğu mesajı da kayda geçirir. Sure ardından, Firavun'un ve kavminin, Allah'ın kendilerine gönderdiği ayetlerin doğruluğunu inkâr ettiklerini, oysa kalplerinde bunların gerçek olduğunu bildiklerini hemen bildirir. Bu bağlamda, bilerek hakkı inkâr edenlerin akıbetine de işaret edilir: "Nefisleri onları bildikleri halde inkâr ettiler; zulüm ve büyüklenme yüzünden. Bak, bozguncuların sonu nasıl oldu!" (Ayet 14). Mekke müşriklerinin, Allah'ın vahyi olduğunu bildikleri Kur'an'a karşı tutumu da özünde bu önceki zalimlerin tutumundan farklı değildi.

The sūrah’s historical accounts confirm these issues and portray the fate of those who deny them and the happy end of those who believe in them. Immediately after the opening, we have a short account of Moses which describes his sighting of a fire as he travelled at night in the desert, his approach towards it and how he was addressed from on high. This account also documents the message Moses was required to deliver to Pharaoh. The sūrah then immediately proceeds to state that Pharaoh and his people denied the truth of the signs God sent them, even though they knew in their hearts that these were true. In this context we are also told of the fate of those who knowingly deny the truth: “Within their souls they knew them to be true, yet they, in their wickedness and arrogance, rejected them. Consider, then, what happened in the end to the evildoers.” (Verse 14) The Makkan unbelievers’ attitude towards the Qur’ān, which they knew to be truly God’s revelation was, in essence, no different than these earlier evildoers.

Ardından, Allah'ın Davud ve Süleyman'a (aleyhimesselam) bahşettiği nimetlere bir atıf yapılır. Bu, Süleyman'ın karınca, hüdhüd ve Sebe Kraliçesi ile ilgili kıssasından önce gelir. Kıssa, Davud ve Süleyman'ın kendilerine verilen nimetlere, yani ilme, hükümranlığa ve peygamberliğe gerçekten şükreden kişiler olduklarını vurgular. Buna ek olarak Allah, cinleri ve kuşları Süleyman'a boyun eğdirmiş, onun emrine amade kılmıştır. Yine bu kıssa, tüm Allah'ın elçilerinin tebliğ ettiği imanın temel esaslarını ortaya koyar. Anlatım, Sebe Kraliçesi ile halkının Süleyman'ın davetini nasıl karşıladığına özel bir önem verir ve bunu, Kureyş'in Peygamber Muhammed ﷺ tarafından tebliğ edilen Allah'ın mesajına gösterdiği tepkiyle karşılaştırır. Özetle Kureyş mesajı reddetmiş, onu yalan olarak nitelendirmiş; diğerleri ise kabul etmiştir. Oysa Süleyman'a bütün ilmi, serveti ve gücü veren Allah'tır. Her şeyi bilen ve her şeye sahip olan Allah'tır. Allah'ın ilmi ve mülkü ile kıyaslandığında, Süleyman'ın hükümranlığı ve ilmi, okyanusta bir damla kadar bile değildir.

We then have a reference to the blessings God bestowed on David and Solomon (peace be upon them both). This precedes Solomon’s story with the ant, the hoopoe and the Queen of Sheba. The story highlights that David and Solomon were truly thankful for the favours God granted them, which included knowledge, a kingdom and prophethood. In addition, He made the jinn and the birds subservient to Solomon, willing to do his bidding. Again the story here highlights the basics of faith preached by all God’s messengers. The account gives special treatment to how the Queen of Sheba and her people received Solomon’s message, contrasting this with the reception the Quraysh gave God’s message as preached by the Prophet Muhammad. Basically, the Quraysh denied the message, describing it as false, while the others accepted it. Yet it was God who gave Solomon all the knowledge, wealth and power he possessed. It is God who knows and owns everything. When compared with those of God, Solomon’s kingdom and knowledge were no more than a drop in the ocean.

Ardından Şâlih Peygamber ve Semûd kavminin kıssası gelir. Burada özellikle önemli olan, kavminden bazı zalimlerin Şâlih'e ve ailesine karşı kurdukları komplo ve onu öldürmeyi planlamalarıdır. Bu kıssa, Allah'ın onların planını nasıl boşa çıkardığını, Şâlih'i ve iman edenleri nasıl kurtardığını ve Semûd kavmini komploculariyla birlikte nasıl helak ettiğini gösterir: “İşte onların evleri, zulümlerinden ötürü boş kalmıştır.” (52. ayet) Kureyş de Hz. Muhammed ﷺ'e karşı benzer şekilde plan yapmış, onu geceleyin öldürmek için komplo kurmuştur.

Then follows an account of the Prophet Şāliĥ and the Thamūd. Of particular importance here is the conspiracy some of the evildoers among his people concocted against Şāliĥ and his household, plotting to kill him. It shows how God foiled their plot, saved Şāliĥ and the believers, and destroyed the Thamūd together with the conspirators: “Their dwellings are now empty.” (Verse 52) The Quraysh also plotted against the Prophet Muhammad, similarly conspiring to kill him at night.

Bu sûredeki son tarihî kıssa Lût (a.s.) ile ilgilidir. Bu kıssa, kavminin onu ve ona iman edenleri "temiz kalmak istiyoruz" bahanesiyle şehirlerinden çıkarmayı planladığını anlatır. Lût ve yanındakiler kavmini kaderine terk ettikten sonra, onların sonunun nasıl olduğunu da bize haber verir: "Üzerlerine bir yağmur yağdırdık. Uyarılmış olanların üzerine yağdırılan yağmur ne kötüydü!" (Ayet 58). Kureyş de, Peygamber ﷺ Medine'ye hicret etmeden kısa bir süre önce, onu şehirlerinden çıkarmayı düşünmüştü.

The last historical account in this sūrah concerns Lot. It tells how his people planned to drive him and those who believed in him out of their town under the pretext that they kept themselves pure’. It tells us of their end after Lot and his group left them to their fate: “We rained on the others a rain of destruction. Dire indeed is such rain which fell on those who were forewarned.” (Verse 58) The Quraysh also considered driving the Prophet out of their city, shortly before he migrated to Madinah.

Bu tarihsel konular ele alındıktan sonra sure, şu ayetle yorumlarına başlar: "De ki: Hamd Allah'a mahsustur ve O'nun seçtiği kullarına selam olsun. O'na ortak koştukları şeyler mi daha hayırlıdır, yoksa Allah mı?" (Ayet 59) Ardından bizi, büyük evrensel sahneler ve insan ruhunun daha derin yönleri üzerine betimlemeli bir gezintiye çıkarır. Bu yolla sure, her yaratılmışın idrakinin ötesinde olanı bilen ve hepimizin ona döndürüleceği büyük Yaratıcı, Planlayıcı, Yaratan ve Koruyucu'nun işini gözler önüne serer. Ardından Kıyamet'in yaklaştığına işaret eden olaylardan birini anlatır ve Ahiret Günü'ne dair tasvirler ile onu inkar edenleri bekleyen akıbeti ekler.

Once these historical aspects are dealt with, the sūrah begins its comments with the verse: “Say: All praise be to God, and peace be upon His servants whom He has chosen. Who is more worthy: God or the false [deities] they associate with Him?” (Verse 59) It then takes us on a descriptive round of some great universal scenes, as also some of the deeper aspects of the human soul. In this way, the sūrah shows us the work of the great Maker, Planner, Creator and Sustainer who alone knows what lies beyond the reach of any created being’s perception, and to whom we shall all return. It then tells us about one of the aspects that signal the coming of the Last Hour, adding some images of the Day of Judgement and the fate that awaits those who deny it.

Sure'nin sonu, konusu ve havasıyla çok iyi uyum sağlayan bir tonla bitmektedir:

The sūrah concludes on a note that fits well with its subject matter and ambience:

“Bana yalnızca, bu şehri kutsal kılan Rab'be kulluk etmem emredildi. Her şey O'nundur. Bana, kendilerini [Allah'a] teslim edenlerden olmam ve Kur'an okumam emredildi. Doğru yolu seçen, bunu kendi yararı için yapar; sapmayı seçen ise, de ki: Ben yalnızca bir uyarıcıyım. De ki: Hamd, Allah'a mahsustur. O, size kendi ayetlerini gösterecek ve siz onları tanıyacaksınız. Rabbiniz yaptıklarınızdan asla habersiz değildir.”

“I am only bidden to worship the Lord of this city who has made it sacred. To Him all things belong. And I am bidden to be one of those who submit themselves [to God], and to recite the Qur’ān. So whoever chooses to follow the right path does so for his own benefit; and if any chooses to go astray, say: I am only a warner. And say: All praise is due to God. He will indeed make you see His signs, and you will recognize them. Your Lord is never heedless of what you do.” (Verses 91-93)

Sûre boyunca özellikle bilgiye vurgu yapılmakta; Allah'ın gizli olanı ve açık olanı tamamen bilmesi, özellikle de algılarımızın ulaşamadığı her şeyi bilmesi öne çıkarılmaktadır. Ayrıca bize gösterdiği evrensel alâmetlerden bazılarından da söz edilmektedir. Dâvûd ve Süleyman'a verilen bilgiden, Süleyman'a kuşların dilinin öğretilmesinden ve onun bu bilgiyi nasıl alçakgönüllülükle kabul ettiğinden bahsedilmektedir. Bu nedenle sûrenin başında Peygamber ﷺ'e şöyle denilmektedir: "Şüphesiz sen, Hikmet sahibi, Her Şeyi Bilen (Allah) tarafından Kur'an'a kavuşturuluyorsun." (Âyet 6) Tarihî kıssalara dair yorumlarda ise Peygamber ﷺ'e şöyle demesi emredilmektedir: "Göklerde ve yerde olanlardan gaybı Allah'tan başka hiç kimse bilmez. Ne zaman diriltileceklerini de bilemezler. Gerçek şu ki, onların bilgisi ahireti kavramaktan aciz kalmaktadır." (Âyet 65-66)

Throughout the sūrah, special emphasis is laid on knowledge, highlighting God’s perfect knowledge of what is concealed and what is left public, particularly His knowledge of everything that lies beyond the reach of our perceptions. It also speaks about some of the universal signs which He reveals to us. It refers to the knowledge God granted David and Solomon, and how Solomon was taught the language of the birds, and how he humbly acknowledged such learning. Hence, at the beginning of the sūrah the Prophet is told: “Most certainly, you receive the Qur’ān out of the grace of One who is Wise, All-Knowing.” (Verse 6) In the comments on the historical accounts the Prophet is instructed to say: “None in the heavens or earth knows what is hidden except God. Nor can they ever perceive when they shall be raised from the dead. Indeed the total sum of their knowledge stops short of comprehending the hereafter.” (Verses 65-66)

Şüphesiz Rabbin, kalplerinin gizlediklerini de açığa vurduklarını da bilir.

“Indeed your Lord knows all that their hearts conceal and all that they bring into the open.

"Göklerde ve yerde gizli hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta kayıtlı olmasın." (Ayet 74-75) Sonuçta şöyle buyrulur: "Size, O'nun ayetlerini gösterecek ve siz onları tanıyacaksınız." (Ayet 93) Süleyman kıssası şöyle başlar: "Doğrusu, Biz Davud'a ve Süleyman'a ilim verdik; ikisi de şöyle dedi: Bizi, mü'min kullarının birçoğundan üstün kılan Allah'a hamd olsun." (Ayet 15) Bu tür ayetlerde ilme özel bir vurgu yapılır; özellikle Süleyman'ın, "Bize kuşların dili öğretildi" (Ayet 16) demesinde olduğu gibi. Hüdhüd'ün de şöyle dediği gibi: "Göklerde ve yerde gizli olanı çıkaran, sizin gizlediğinizi ve açığa vurduğunuzu bilen Allah'a secde etmemeleri için." (Ayet 25) Süleyman, kraliçenin tahtının kendisine getirilmesini istediğinde, onu bir göz açıp kapayıncaya kadar getiren, becerikli cin olmadı; bunu yapan, "Kitap hakkında derin bilgisi olan" biriydi. (Ayet 40)

There is nothing that is hidden in the heavens or the earth but is recorded in a clear book.” (Verses 74-75) In conclusion we are told: “He will indeed make you see His signs, and you will recognize them.” (Verse 93) The story of Solomon begins as follows: “For sure, We granted knowledge to David and Solomon, and both of them said: All praise is due to God who has favoured us above many of His believing servants.” (Verse 15) Knowledge is given special emphasis in such verses, not least where Solomon says: “We have been taught the speech of birds.” (Verse 16) And also as the Hoopoe says: “That they should not prostrate themselves in worship of God who brings forth all that is hidden in the heavens and the earth, and knows what you conceal and what you reveal.” (Verse 25) When Solomon wanted the queen’s throne to be brought to him, it was not the skilful jinn who brought it in the wink of an eye; the one who did was a person “who was deeply versed in the Book.” (Verse 40)

Bu nedenle ilim, sûrenin baştan sona bütününe nüfuz eden başlıca özelliktir; böylece onun özel önemi vurgulanmış olur.

Thus knowledge is the main feature that permeates the entire sūrah, from beginning to end, so as to highlight its special importance.