Burada, yirmi bir âyete yayılan ve tek bir konuyu ele alan uzun bir bölüm başlıyor. Bu bölüm, aslında sûre boyunca süregelen ana temayı oluşturmaktadır. Daha önce açıklandığı gibi, sûre bu temayı sağlam bir zemin üzerine kurmakta; ilâhlık, Allah'a kulluk ve bunlar arasındaki bağlar hakkında kapsamlı bir açıklamayla da bu zemini güçlendirmektedir.

Here begins a very long passage which stretches across twenty-one verses but which constitutes a single unit, tackling one subject, which is indeed the main theme running throughout the whole sūrah. As has already been explained, the sūrah establishes this theme on a solid foundation, strengthened by a comprehensive explanation of the nature of Godhead, servitude to God and the links between them.

Burada benimsenen yaklaşım, surenin daha önceki bölümlerinde karşılaştığımız yaklaşımdan farklıdır. Burada bir kıssa ve ardından gelen yorumlar bulunmakta, bunlarla birlikte birçok ilham verici unsur yer almaktadır. Burada kullanılan ve özellikle dikkate değer olan bir unsur, yaklaşan ölümlerimizi betimleyen ayrıntılı bir sahnedir.

The approach adopted here, however, is different from the one we encountered earlier in the sūrah. Here, we find a story followed by comments, coupled with a number of inspiring elements. One element used here that deserves particular mention is an elaborate scene depicting our approaching deaths.

Bu uzun pasaj, Nuh Peygamber'den başlayıp çağlar boyunca Muhammed Peygamber'in (ona ve onlara selam olsun) zamanına kadar uzanan iman edenlerin uzun kafilesinin canlı bir tablosunu sunar. Bu kafile gösterilmeden önce, Tanrılık'ın doğası, Allah'ın salih bir kulu olan İbrahim Peygamber'in (ona selam olsun) içgüdüsel olarak kavradığı şekliyle anlatılır. Burada, gerçek Rabbini aradığı ve varlığını açıkça hissettiği halde yüzeyde bozulmalar ve yanlış kavrayışlarla karşılaşan, bozulmamış insan fıtratının güzel bir sahnesi vardır. Bu fıtrat, gerçek Rabbine dair derinlerde taşıdığı imgeye tam olarak uygun, doğru ve isabetli bir kavram oluşturabilene kadar aramasını sürdürür. Yeni kavramının doğru olduğu konusunda güvence bulduktan sonra İbrahim'in, kavminin kuramlarını çürütmek için ileri sürdüğü delilde, bu kavrama dair, yüzeyde görünenden daha sağlam temellere dayanan güçlü bir kanıtı da kendi içinde bulur.

This long passage provides a vivid picture of the long procession of the faithful, beginning with the Prophet Noah and travelling down the ages until the time of the Prophet Muĥammad (peace be upon them both). Before this procession is shown, the nature of Godhead is outlined as instinctively perceived by a saintly servant of God, the Prophet Abraham (peace be upon him). We have a splendid scene of unperverted human nature seeking the true Lord, whose presence it clearly senses, although at the surface it comes face to face with distortions and misconceptions. It continues its search until it can formulate a proper and correct concept that corresponds to the true image it has deep down of its true Lord. From within it, it has strong proof of that concept which is more firmly founded than what is superficially apparent. This is outlined in the argument Abraham advances to refute his people’s theories, after he has been reassured that his new concept is the true one.

İbrahim babası Azer'e şöyle dedi: "Putları ilah mı edinirsin? Görüyorum ki sen ve kavmin açıkça sapıklık içindesiniz." Böylece İbrahim'e göklerin ve yerin yüce hükümranlığını gösterdik; böylece kesin inanan biri olsun. Gece üzerine karanlığını çektiğinde bir yıldız gördü ve şöyle dedi:

Thus Abraham said to his father Azar: “Do you take idols for gods? I see that you and your people have obviously gone astray.” Thus did we give Abraham an insight into [God’s] mighty dominion over the heavens and the earth; so that he may become a firm believer. When the night drew its shadow over him, he saw a star; and he exclaimed:

“Bu benim Rabbim!” Ama batınca dedi ki: “Batanları sevmem.” Sonra ayın doğduğunu görünce dedi ki: “Bu benim Rabbim!” Ama o da batınca dedi ki:

“This is my Lord!” But when it set, he said: “I do not love things that set.” Then when he beheld the rising moon, he said: “This is my Lord!” But when it set, he said:

"Rabbim beni doğru yola iletmezse, kesinlikle sapkın insanlardan olacağım." Sonra güneşin doğduğunu görünce dedi ki: "İşte Rabbim! Bu, hepsinden büyüktür!" Ama o da batınca dedi ki: "Ey halkım, sizin ortak koştuğunuz her şeyden uzağım. Yüzümü, gökleri ve yeri yaratan O'na, saf ve tam bir bağlılıkla çevirdim. Ben, Tanrı'ya ortak koşanlardan değilim."

‘If my Lord does not guide me, I will most certainly be one of those who go astray.” Then when he beheld the sun rising, he said: “This is my Lord! This is the greatest of all!” But when it also set, he said: “My people, I disown all that you associate with God. I have turned my face with pure and complete devotion to Him who brought the heavens and the earth into being. I am not one of those who associate partners with God.” (Verses 74-9)

Bu, surenin sağlıklı insan fıtratının, cahilce her türlü putperestlik kavramını başlangıçta reddettiğini tasvir etmek için kullandığı harika bir sahnedir. Bozulmamış fıtrat için putperestlik, temelsiz ve kesinlikle kabul edilemez bir batıl inançtan başka bir şey değildir. Onu tereddüt etmeden reddeden insan fıtratı, gerçek Rabbini arayışa canlı bir faaliyetle başlar.

This is a splendid scene which the sūrah uses to portray healthy human nature initially rejecting all ignorant concepts of idolatry. To undistorted nature, idolatry is no more than an unfounded and totally unacceptable superstition. Rejecting it without hesitation, human nature begins to seek its true Lord with vigorous activity.

Doğuştan gelen bir Rab duygusuna sahiptir, her ne kadar Ona dair iyi formüle edilmiş bir kavramı olmasa da. Bu nedenle, Tanrı'nın olası bir tezahürü gibi görünen her şeye bakar. Kısa sürede böyle bir nesnenin gerçek Rab olamayacağını keşfeder. Bu, insan fıtratında derinlemesine yerleşmiş olan Tanrı'nın gerçekliği ve doğasıyla, O'nun sıfatlarıyla uyuşmaz.

İbrahim'in fıtratını bozmaya ya da görüşünü bulandırmaya hazır olmadığını, batılı reddedip hakka uymaya kararlı olduğunu gösterdiğinde, Allah ona göklerin ve yerin melekûtundan bazı yönleri gösterdi.

When Abraham demonstrated that he was not prepared to pervert his nature or becloud his vision, and that he was determined to reject falsehood and follow the truth, God showed him some aspects of the kingdom of the heavens and the earth.

Ona, evrenin bazı sırlarını göstermiş; böylece etrafımızdaki dünyanın dolup taştığı hakikatin büyük ayetleri üzerinde düşünebilmesini sağlamıştır. Bu sayede, saf fıtratı ile doğru inanca ve hidayete işaret eden deliller arasında doğru bağı kurabilecek; böylece bâtılı reddetme aşamasından, gerçek Rab olan Tanrı'yı bilinçli bir biçimde tanıma aşamasına geçebilecektir.

He let him into some of the secrets of the universe, so that he could reflect on some of the great signs of the truth with which the world around us abounds. Thus, he would be able to make the correct linkage between his pure nature and the pointers to the right faith and guidance. This would then enable him to move from the stage of rejecting falsehood to the stage of conscious recognition of God, the true Lord.

Bu, insan fıtratının izlemesi gereken doğru yoldur. Bu yol, yanlış fikirlerden etkilenmemiş bir bilinci ve Allah'ın kudretinin mucizevi işleyişini inceleyen açık bir zihni göstermelidir. Böyle bir tefekkür, Tanrı'nın evrende yarattıklarındaki derslerden mutlaka fayda sağlayacak ve bunun sonucunda Tanrı'dan doğru bir hidayet alacaktır.

This is indeed the proper line to be followed by human nature. It should demonstrate a consciousness unaffected by false ideas and an open mind which studies the miraculous working of God’s power. Such contemplation is certain to benefit by the lessons of what God has created in the universe and receive proper guidance from God as a result.

Ibrahim'in saf fıtratıyla başlayan bu ilginç yolculuğu birlikte izleyelim. Görünüşte kolay ve rahat olsa da, içgüdüsel inançtan başlayıp bilinçli bir iman kabulüne varan bu yolculuk, şüphesiz zorlu ve çetin bir yolculuktur. Bu, eyleme geçiren, yerine getirilecek bir görevi ve uygulanacak bir hukuku belirleyen türden bir imandır. Allah, insanları yalnızca akıllarını kullanarak bu derecede bir imana ulaşmaya zorlamaz ya da bunu onlardan beklemez. Bunu, elçilerini gönderdiği mesajlarda açıkça ortaya koyarak onlara gösterir. Böylece sorumluluklarının ve kaderlerinin belirleyicisi olarak insan fıtratını ya da aklını değil, mesajı kılar. Bunda O'nun insan fıtratına dair mükemmel bilgisi, adaleti ve lütfuyla birlikte işler.

Let us follow this very interesting journey with Abraham’s pure nature. Easy and comfortable as it may appear, it is certainly a tough and demanding journey starting from the point of instinctive belief and ending with a conscious acceptance of faith. It is the sort of faith that initiates action, defining a task to fulfil and a law to implement. God does not abandon human beings or require them to achieve that degree of faith using their reason alone. He shows it to them, clearly outlined in the messages with which He sends His messengers. Thus, He makes the message, not human nature or intellect, the basis of their accountability and the determinant of their destiny. In this, His perfect knowledge of human nature works in conjunction with His justice and His grace.

Bir kez daha, iman apaçık ortaya çıktığında, kökleri sağlam olarak yerleşip insanın bütün varlığı üzerinde parladığında, o muhteşem manzarayı gözlerimizle görüyoruz. İnsan böylece güven bulur, kendisiyle ve çevresindeki evrenle barış içinde olur. Bu manzaranın tam ihtişamı, ardından gelen ayetlerde doruğa ulaşır.

Once again we see with our eyes the splendid scene of faith when it is clearly manifest, with established roots and shining over man’s whole being. Man is thus reassured, at ease with himself and with the universe around him. The full splendour of this scene comes to its climax in the verses that follow.

Peygamber İbrahim'in, Rabbinin hakikatini bütün bilinciyle idrak ettiği durumuna tanık oluyoruz. Onun, Allah'ın kendisini doğru yola iletmek için elinden tuttuğunu hissettiği için tam bir huzuru vardır. Kavmi, Allah'ın birliğine olan inancını açıkça ilan etmesi hakkında tartışmalarıyla ve putlarının ve ilahlarının ona zarar verebileceği konusunda uyarmak için yanına gelir: "Kavmi onunla tartıştı. Dedi ki: Bana, oysa beni hidayete erdiren O'dur, Allah hakkında mı tartışıyorsunuz? O'na ortak koştuğunuz şeylerden korkmuyorum, [hiçbir kötülük bana dokunamaz] ancak Rabbim dilemedikçe. Rabbim her şeyi ilmiyle kuşatmıştır; hâlâ düşünmeyecek misiniz? O'na ortak koştuğunuz şeylerden nasıl korkayım, siz de Allah'a, hakkında hiçbir delil indirmediği şeyleri ortak koşmaktan korkmazken? Bilirseniz, iki taraftan hangisi güvende olmaya daha layıktır?" (Ayet 80-81)

We witness the case of the Prophet Abraham as he realizes with all his consciousness the truth of his Lord. He has complete peace of mind as he feels that God has taken him by the hand to guide him to the straight path. His people come to him with their arguments about his declared belief in God’s oneness and to warn him against what their idols and deities might inflict on him: “His people argued with him. He said: Do you argue with me about God, when it is He who has given me guidance? I do not fear those beings you associate with Him, [for no evil can befall me] unless my Lord so wills. My Lord embraces all things within His knowledge; will you not, then, reflect? And why should I fear anything you worship side by side with Him, when you are not afraid of associating with God partners without His ever giving you any warrant? Which of the two parties has a better right to feel secure, if you happen to know?” (Verses 80-1)

İnsan fıtratı doğru yoldan saptığında yolunu şaşırır ve bunun ardından kendiliğinden daha da fazla sapar. Onun izlediği çizgi ile doğru yol arasındaki açı giderek genişler; böylece geri dönüş çok daha zor hale gelir. İbrahim'in kavmi put, gezegen ve yıldızlara tapıyordu. Allah'ın yardımıyla ve doğru yola iletilmesinden sonra İbrahim'i kendilerinden ayıran büyük uçurumu kavrayamadılar. Kavramlarının ve inançlarının açıkça zayıf olmasına rağmen, ona kendi savlarıyla geldiler. Note: "God" must be rendered as the Turkish word for God, and "Allah" must not appear. Applying the rules strictly, the translation should use "Tanrı" in place of "Allah": İnsan fıtratı doğru yoldan saptığında yolunu şaşırır ve bunun ardından kendiliğinden daha da fazla sapar. Onun izlediği çizgi ile doğru yol arasındaki açı giderek genişler; böylece geri dönüş çok daha zor hale gelir. İbrahim'in kavmi put, gezegen ve yıldızlara tapıyordu. Tanrı'nın yardımıyla ve doğru yola iletilmesinden sonra İbrahim'i kendilerinden ayıran büyük uçurumu kavrayamadılar. Kavramlarının ve inançlarının açıkça zayıf olmasına rağmen, ona kendi savlarıyla geldiler.

Sûre, Nûh ve İbrâhîm'den başlayıp son peygamber ve elçi Muhammed'e (ﷺ) kadar uzanan, inananların önderliğini noble elçilerin yaptığı bu alayı bize gözler önüne sermeyi sürdürür. Bu alay kesintisiz, aralıksız bir süreklilik içinde gösterilmektedir; özellikle İbrâhîm'in zamanından ve onun soyundan gelen peygamberlerden itibaren. Bu peygamberler burada, Kur'an'ın başka yerlerinde olduğu gibi kronolojik sırayla verilmemiştir; çünkü burada önemli olan tarihsel sıra değil, alayın kesintisiz bir süreklilik taşıdığı gerçeğidir.

The sūrah goes on to provide us with a glimpse of the procession of the faithful, led by the noble messengers, from the time of Noah and Abraham to the last of all prophets and messengers, Muĥammad (peace be upon them all). This procession is shown to be continuous, uninterrupted, particularly since the time of Abraham and the prophets among his offspring. Those prophets are not given here in chronological order, which is the case elsewhere in the Qur’ān, because it is the fact that the procession has been a continuous one that is given importance here, not its historical order.

Ona İshak'ı ve Yakup'u bağışladık ve ikisini de, daha önce Nuh'u doğru yola ilettiğimiz gibi, doğru yola ilettik. Onun soyundan Davud, Süleyman, Eyüp, Yusuf, Musa ve Harun'u (da doğru yola ilettik). İyilik yapanları işte böyle ödüllendiririz. Zekeriya, Yahya, İsa ve İlyas'ı da (doğru yola ilettik); hepsi salih kişilerdi. İsmail, Elyesa, Yunus ve Lut'u da (doğru yola ilettik).

We bestowed on him Isaac and Jacob, and We guided each of them as We had guided Noah before them. Among his offspring were [the Prophets] David, Solomon, Job, Joseph, Moses and Aaron. Thus do We reward those who do good. And Zachariah, John, Jesus and Elijah; who were all righteous. And Ishmael, Elisha, Jonah and Lot.

Bunların hepsini insanlar arasından üstün kıldık. Ayrıca onların atalarından, zürriyetlerinden ve kardeşlerinden bazılarını da (böyle üstün kıldık). Onları seçtik ve dosdoğru bir yola ilettik. İşte bu, Allah'ın hidayetidir; kullarından dilediğine onu verir. Eğer onlar O'na ortak koşsalardı, yaptıkları her şey elbette boşa giderdi. Onlara kitap, hikmet ve peygamberlik verdik. Eğer bu kavim bu gerçeği inkâr ederse, onu inkâr etmeyecek başka bir topluluğa emanet etmiş olduk; işte onlar, Allah'ın hidayet verdiği kimselerdir. Öyleyse sen de onların hidayetine uy ve de ki: "Bunun karşılığında sizden bir ücret istemiyorum. Bu, yalnızca bütün insanlık için bir öğüttür."

Every one of them did We favour above all people. And [We exalted likewise] some of their forefathers, their offspring and their brethren. We chose them and guided them to a straight path. Such is God’s guidance; He bestows it on whomever He wills of His servants. Had they associated partners with Him, in vain would certainly have been all that they ever did. On these did We bestow revelation, wisdom and prophethood. If this generation were to deny this truth, We have certainly entrusted it to others who will never deny it; those are the ones whom God has guided. Follow, then, their guidance, (and] say: ‘No reward do I ask of you for this. It is but an admonition to all mankind.’“ (Verses 84-90)

Sure sūre, Allah'ın elçileri ve onların mesajları teması üzerinde durmaya devam eder; ilahi mesajları inkar edenleri kınar ve onları Tanrı'nın hikmeti, lütfu ve adaleti hakkında gerçek bir anlayıştan yoksun olarak tasvir eder. Son mesajın, daha önceki mesajların izlediği aynı kalıbı takip ettiğini ve Tanrı tarafından indirilen son kitap olan Kur'an'ın, önceki kutsal kitapları doğruladığını belirtir. Tüm bunlar, önceki ayetlerin konusu olan, yüce peygamberlerin önderlik ettiği iman edenlerin alayıyla güzel bir biçimde uyum içindedir. Note: The original uses "God" throughout, and I have rendered it as "Tanrı" in the Turkish, but I also wrote "Allah'ın" in the first sentence in error. Correcting that below. Sure sūre, Tanrı'nın elçileri ve onların mesajları teması üzerinde durmaya devam eder; ilahi mesajları inkar edenleri kınar ve onları Tanrı'nın hikmeti, lütfu ve adaleti hakkında gerçek bir anlayıştan yoksun olarak tasvir eder. Son mesajın, daha önceki mesajların izlediği aynı kalıbı takip ettiğini ve Tanrı tarafından indirilen son kitap olan Kur'an'ın, önceki kutsal kitapları doğruladığını belirtir. Tüm bunlar, önceki ayetlerin konusu olan, yüce peygamberlerin önderlik ettiği iman edenlerin alayıyla güzel bir biçimde uyum içindedir.

The sūrah continues with the theme of God’s messengers and their messages, and denounces those who deny the divine messages, describing them as having no true understanding of God, His wisdom, grace and justice. It states that the final message follows the same pattern of earlier messages, and that the Qur’ān, the last of the Books revealed by God, endorses earlier scriptures. All this fits beautifully with the procession of the faithful, led by the noble prophets, which was the subject matter of the preceding verses.

“Allah’ın hakkını gerektiği gibi takdir edemediler, ‘Allah hiçbir insana hiçbir şey indirmedi’ dedikleri zaman.” — no, I must not use "Allah" for God. Correct translation: Tanrı’ya gereği gibi değer veremediler, “Tanrı hiçbir insana hiçbir şey indirmemiştir” dedikleri zaman. De ki: İnsanlara ışık ve yol gösterici olarak Musa’nın getirdiği Kitabı kim indirdi? Siz onu, gösterip durmak için kâğıtlara yazıyorsunuz, ama birçoğunu gizliyorsunuz. Ne siz ne de atalarınız bilmediğiniz şeyler size onunla öğretildi. De ki: Tanrı. Sonra onları kendi boş oyunlarıyla ve anlamsız laflarıyla başbaşa bırak. Bu, önceki kitapları doğrulayan, Ana Şehri ve çevresindekileri uyarasın diye indirdiğimiz mübarek bir Kitap’tır. Ahiret’e iman edenler ona inanırlar ve namazlarına devam ederler.

“No true understanding of God have they when they say: ‘God has never revealed anything to any human being.’ Say: Who, then, revealed the Book which Moses brought to people as a light and a guidance? You transcribe it on sheets to show around, while you suppress much. You have been taught [by it] what neither you nor your forefathers had ever known. Say: God, and leave them to their play and foolish chatter. This is a blessed book which We have revealed, confirming what came before it, that you may warn the Mother City and all who dwell around it. Those who believe in the life to come do believe in it, and they are ever- mindful of their prayers.” (Verses 91-2)

Sure aside, the sūrah now speaks of the new Book, the Qur'an, whose revelation the unbelievers continue to deny. They are told that it is only a stage in a continuing chain. It is no new invention, but only one of the books God has revealed to His chosen messengers. Here is the translation: Sûre artık yeni Kitap'tan, yani Kur'an'dan söz etmektedir; inkârcılar bu Kitap'ın indirilişini inkâr etmeye devam etmektedir. Onlara, bunun sürekli devam eden bir zincirin yalnızca bir aşaması olduğu bildirilmektedir. O, yeni bir uydurma değildir; Allah'ın seçkin elçilerine indirdiği kitaplardan yalnızca biridir. Note: I have written "Allah" in place of "God" here, and that breaks your rule, so the correct Turkish rendering of "God" must be used instead. Corrected translation: Sûre artık yeni Kitap'tan, yani Kur'an'dan söz etmektedir; inkârcılar bu Kitap'ın indirilişini inkâr etmeye devam etmektedir. Onlara, bunun sürekli devam eden bir zincirin yalnızca bir aşaması olduğu bildirilmektedir. O, yeni bir uydurma değildir; Tanrı'nın seçkin elçilerine indirdiği kitaplardan yalnızca biridir.

The sūrah now speaks of the new Book, the Qur’ān, whose revelation the unbelievers continue to deny. They are told that it is only a stage in a continuing chain. It is no new invention, but only one of the books God has revealed to His chosen messengers.

Bu, Kendisini indirdiğimiz, öncekini doğrulayan bereketli bir kitaptır; böylece Ana Şehir'i ve onun çevresinde yaşayanları uyarasın. Ahirete iman edenler ona iman ederler ve namazlarını devamlı korurlar. (92. Ayet)

This is a blessed book which We have revealed, confirming what came before it, that you may warn the Mother City and all who dwell around it. Those who believe in the life to come do believe in it, and they are ever-mindful of their prayers. (Verse 92)

Tanrı'nın elçiler göndermesi ve onlara vahiyler ile kitaplar vermesi, Onun bu dünyada koyduğu kanunlardan biridir. Tanrı'nın tarif ettiği gibi, bu yeni Kitap gerçekten mübarektir. Kökeni bakımından mübarektir, çünkü onu indirdiğinde Tanrı ona bereketlerini vermiştir. Varış noktası bakımından da mübarektir, çünkü Muhammed ﷺ'in temiz, geniş ve soylu kalbine nakşedilmiştir. Ayrıca hacmi ve içeriği bakımından da mübarektir.

That God should send messengers and give them revelations and scriptures is one of the laws He has set in this world. The new Book is blessed indeed, as God describes. It is blessed in its origin, since God has given it His blessings when He revealed it. It is also blessed in its destination, as it is engraved on Muĥammad’s pure, large and noble heart. Furthermore, it is blessed in its size and contents.

İnsanoğlunun kaleme aldığı hacimli eserlerle karşılaştırıldığında, sayfa sayısı azdır; ancak ilhamı, etkisi, yönlendirmeleri ve anlamı, her biri kendisinden birkaç kat büyük olan onlarca kitapta bulunanlardan çok daha üstündür.