Bu bölüm, sûrenin az önce tamamlanan, Nûh, Hûd, Sâlih, Lût ve Şuayb Peygamberlere gönderilen toplumların tarihlerine ilişkin anlatımlarına yorum getirmektedir. Burada, Allah'ın, mesajlarını reddedenleri cezalandırdığında iradesinin yerine gelmesini sağlayan kanunu açıklanmaktadır. Bu kanun ve ilke, insan tarihini çok önemli bir yönüyle şekillendiren ilkenin aynısıdır. Allah, peygamberlerini reddedenlere, kalplerinin yumuşaması, Allah'a yönelmeleri, O'nun birliğini kabul etmeleri ve yegâne yollarının O'nun üstün otoritesine teslim olmak olduğunu anlamaları için sıkıntılar ve zorluklar verir. Eğer karşılık vermezlerse, onları bolluk ve refahla imtihan eder. Onlara her türlü nimeti açar ve bir süre refahlarının tadını çıkarmalarına izin verir. Ancak bütün bunlar bir imtihan aracıdır.

This passage of the sūrah comments on the accounts that have just finished of the histories of the communities to whom the Prophets Noah, Hūd, Şāliĥ, Lot and Shu`ayb were sent. We have here an explanation of the rule God has laid down which ensures that His will is done when He punishes those who deny His messages. It is the same rule and principle which shapes human history in one very important aspect. God inflicts tribulations and hardship on those who reject His messengers so that their hearts may soften and they turn to God, acknowledging His oneness and recognizing that the only course of action open to them is to submit to His overpowering authority. If they do not respond, then He tries them with affluence and good fortune. He opens up for them all types of blessings and leaves them for a while to enjoy their prosperity. All this, however, is a means of trial.

İnsanların refahı, onları düşüncesizlik, ihmal ve dikkatsizlikle dolu bir yaşam sürmeye yöneltir; çünkü insanlar talihin kendiliğinden değiştiğini ve bolluk içinde bir yaşamın, belli bir amaç ya da plan olmaksızın, mutlaka bir sıkıntı döneminin ardından gelmesi gerektiğini düşünme eğilimindedirler.

People’s prosperity causes them to lead a life of recklessness, negligence and heedlessness, because they tend to think that fortunes change by themselves, and a life of plenty is simply bound to follow a period of hardship, without any particular purpose or design.

Kendi atalarının yaşadıklarıyla aynı şeyleri yaşadıklarını hissettiklerinde, bu tasarımın hiçbir özel amacı olmadan, Tanrı'nın cezası onları habersiz yakalamaya kesinlikle hazırdır. Tanrı'nın kendilerini bela ve refahla sınadığında hangi amaçla yaptığını anlamazlar. İnsanların durumlarının zaman zaman neden değiştiğini kavrayamazlar. Tanrı'nın gazabını üzerlerine çekmekten sakınmamışlar; Tanrı'nın cezasıyla yakalanana kadar hayvanlar gibi yaşamayı tercih etmişlerdir. Tanrı'ya inansalardı ve doğru yolu izleselerdi, durumları değişir ve üzerlerine bereketler açılırdı. Tanrı onlara lütfunu bahşeder, her yerden nimetlerini almalarını sağlar, onlara güven ve mutlu bir gelecek verirdi.

When they feel that what they have experienced is the same as was experienced by their forefathers, without any particular purpose in all this design, God’s punishment is certain to take them unawares. They do not understand God’s purpose when He tries them with affliction and prosperity. They cannot comprehend why people’s situations change every now and then. They have not guarded against incurring God’s anger, preferring to live like animals until they are smitten by God’s punishment. Had they believed in God and followed the right course, their situation would have changed and blessings would have opened up to them. God would have bestowed His grace on them and they would have been made to receive His blessings from everywhere, giving them reassurance and a happy future.

Allah'ın sonraki nesilleri umursamazca bir hayattan sakındırdığı bu bölümde, onları uyanık olmaya çağırdığı ve geçmiş nesillerin dersler çıkarmalarını, bu nesillerin nasıl helak olduklarını göz önünde bulundurmalarını istediği belirtilmektedir. Onlar da, tüm dönemlerde ve nesillerde insanlık tarihi üzerinde etkisini sürdürecek olan doğa yasalarına tabidirler; bu yasalar Tanrı'nın yasalarıdır ve işlemeye devam edecektir.

God then warns the new generations against a life of recklessness. He calls on them to be alert and to appreciate the lessons of past generations and how they met their doom. They themselves are also subject to God’s laws of nature, which will remain in operation, exercising their influence on human history across all periods and generations.

Bu kısa yorum, Hz. Muhammed'e (ﷺ) hitap ederek sona erer; bu kıssaların, Allah'ın yasasının nasıl yürürlüğe konduğunu öğrenmesi için kendisine anlatıldığını söyler. Bu topluluklara ilişkin gerçek durumu ona bildirir: “Onların çoğunda bir sözleşmeye bağlılık bulmadık; bilakis çoğunu yoldan çıkmış bulduk.” (Ayet 102) O, son peygamberdir ve onun ümmeti, ilahi mesajı bütünüyle miras alan topluluktur. Geçmişin derslerinden yararlanacak olanlar da onlardır.

This short commentary concludes with an address to the Prophet Muhammad (peace be upon him), telling him that these histories are being related so that he learns how God’s law has been given effect. It tells him of the true position of those communities: “We found that most of them were untrue to their commitments; indeed We found most of them to be transgressors.” (Verse 102) He is the last Messenger, and his followers are the nation which inherits the divine message in its totality. They are the ones to benefit by past lessons.

Hiçbir şehre bir peygamber göndermedik ki, halkını, yalvarıp alçakgönüllülükle boyun eğsinler diye, sıkıntılar ve zorluklarla sınamış olmayalım. Sonra kötülüğü iyiliğe çevirdik, öyle ki bolluğa kavuşup, "Atalarımıza da sıkıntı ve bolluk dokundu" dediler. Sonra onları, farkında olmadıkları bir anda, ansızın yakaladık. Oysa o şehirlerin halkı iman etseler ve Allah'a karşı gelmekten sakınsalardı, elbette üzerlerine gökten ve yerden bereketler açardık. Ama yalanladılar, bu yüzden yaptıklarından ötürü onları yakaladık.

Never have We sent a prophet to any city without trying its people with tribulations and hardship that they may supplicate with humility. We then replaced the affliction with good fortune till they throve and said, `Hardship and good fortune befell our forefathers as well.’” We then smote them, all of a sudden, while they were totally unaware. Yet had the people of those cities believed and been God-fearing, We would indeed have opened up for them blessings out of heaven and earth. But they disbelieved, so We smote them on account of what they had been doing. (Verses 94-96)

Belirli bir olaya işaret edilmiyor, ama Allah'ın işletmeye koyduğu doğa yasasının önemli bir yönü vurgulanıyor. Kaderin nasıl belirlendiği bize bildiriliyor. Böylece, işleri belirli bir düzene oturtan, olayları yönlendiren ve yeryüzündeki insanlık tarihini şekillendiren bir yasanın var olduğunu öğreniyoruz. İlahi mesajın kendisinin, ne kadar önemli olursa olsun, kapsamı mesajdan çok daha geniş olan ilahi anayasanın uygulanma araçlarından biri olarak görülebileceğini de öğreniyoruz.

We are not told here of any particular incident, but an important aspect of the natural law God has set in operation is highlighted. We are told how fate is determined. We thus learn that there is a law which sets matters into a particular pattern, dictating events, and shaping human history on earth. We learn that the divine message itself, important as it is, can be regarded as one of the means of implementing the divine constitution, which is far greater in scope than the message.

Olaylar kendiliğinden gerçekleşmez. İnsan, sonradan ortaya çıkan ateistlerin iddia ettiği gibi, yalnız başına durmaz. Evrende meydana gelen her şey, belirli bir amaca hizmet eden ve nihai bir hedefi olan, ayrıntılı bir planın parçasıdır. Doğa yasası, mutlak özgür bir iradenin koyduğu bir düzendir; bu irade yapıyı şekillendirmiştir. Bu sûrede anlatılan toplulukların kaderi, Tanrı'nın özgür iradesiyle işleyen bu yasaya uygun olarak gerçekleşmiştir.

Matters do not simply happen by themselves. Man does not stand alone, as alleged by later day atheists. Whatever takes place in the universe is part of an elaborate scheme, and has a definite purpose, serving an ultimate aim. The law of nature is devised by an absolutely free will which has shaped the constitution. It was in accordance with that law, operated by God’s free will, that those communities, whose history was related in this sūrah, met their fate.

“Eğer o şehirlerin halkı iman etseydi ve Allah'a karşı gelmekten sakınsaydı, elbette onlara gökten ve yerden bereketler açardık. Ama onlar yalanladılar; bu yüzden yaptıklarından ötürü onları yakaladık.” (Ayet 96) Bu, Allah'ın koyduğu tabii yasanın diğer yönüdür. Şehir halkı Allah'ın mesajlarını yalanlamak yerine iman etseydi ve ilgisizlik göstermek yerine Allah'tan sakınsaydı, Allah onlara gökten ve yerden bereketler açardı. Bu bereketler, sınırlama olmaksızın, bol bol onlara verilirdi. Allah'ın nimetleri hem üstlerinden hem de ayaklarının altından onlara gelirdi. Kur'an'daki ifade o kadar geneldir ki, insanların bildiği rızık ve geçim kaynaklarıyla sınırlı kalmayan büyük bir bolluk duygusu verir.

“Yet had the people of those cities believed and been God fearing, We would indeed have opened up for them blessings out of heaven and earth. But they disbelieved, so We smote them on account of what they had been doing.” (Verse 96) This is the other part of the natural law God has set in operation. Had the people of those cities believed instead of denying God’s messages, and had they been God-fearing instead of being careless, God would have opened up for them blessings from heaven and earth. They would have been given such blessings in abundance, without restriction. God’s blessings would have come to them from above and beneath. The Qur’ānic expression is so general that it imparts a sense of great abundance that is not limited to what is familiar to human beings of provisions and sustenance.

Bu ifade ve bir önceki ifade, iman ile insan hayatı arasındaki bazı gerçekleri gözler önüne sermektedir. Aynı zamanda insanlık tarihi üzerinde büyük etkisi olan, çoğu zaman göz ardı edilen ve hatta insan yapımı teori ve felsefeler tarafından inkar edilen bir faktöre de değinmektedir. Bu gerçek, Tanrı'ya iman etme ve O'ndan korkma meselesinin hayatın gerçekliğinden ve insanlık tarihinin seyrinden ayrı tutulamayacağını bize söyler. Tanrı'ya inanmak ve O'ndan korkmak, insanları gökten ve yerden gelen bereketlere layık kılar. Bu, Tanrı'nın verdiği bir vaattir ve Tanrı vaadlerinde daima sadıktır.

This statement and the one preceding it put in front of our eyes certain facts that relate to faith on the one hand and to human life in this world on the other. They also touch on a factor that has a great influence on human history, even though it is often overlooked and indeed denied by man-made theories and philosophies. That fact tells us that the question of having faith in God and fearing Him is not isolated from the reality of life and the course of human history. To believe in God and to fear Him qualify people to receive blessings from heaven and earth. This is a promise given by God, and God is always true to His promises.

Biz Tanrı'ya iman edenler, bu vaadi, önce sebeplerini ya da nedenlerini sormadan doğru kabul ederiz. Gerçekleşeceğini beklemekte hiç tereddüt etmeyiz.

Sūre, Allah'ın yasasının işlemekte olduğunu ve asla başarısız olmayacağını, geçmiş toplulukların tarihinin bunu doğruladığını ortaya koymuştur. Şimdi, imanı reddedip sınavlarının amacını göz ardı edenlerin başına gelen felaket hakkında duygular yükseldiğine göre, sure bu hayat gerçeklerini şimdiye kadar gözden kaçıranlara yönelmektedir. Onlarda bir beklenti duygusu uyandırmaya çalışır ve Tanrı'nın gücünün onlara gece ya da gündüz, uyurken, çalışırken ya da eğlenirken her an çarpabileceği konusunda uyarır: "Bu kasabaların halkı, gece yarısı uyurken Bizim gücümüzün onlara çarpmayacağından emin midir? Ya da bu kasabaların halkı, gündüz vakti oyun oynarken Bizim gücümüzün onlara çarpmayacağından emin midir? Tanrı'nın tedbirlerinden kendilerini güvende mi hissediyorlar? Tanrı'nın tedbirlerinden, kaybedenler dışında kimse kendini güvende hissetmez. Önceki kuşakların ardından yeryüzüne mirasçı olanlara, Bizim dilediğimizde onları günahları yüzünden cezalandırabileceğimiz ve kalplerini mühürleyip onları işitmekten yoksun bırakabileceğimiz apaçık değil midir?" (Ayet 97-100)

The sūrah has thus established the fact that God’s law is set in operation and will never fail, as confirmed by the history of former communities. Now that feelings are high about the doom that befell those who rejected the faith and overlooked the purpose of their test, the sūrah addresses those who have so far overlooked these facts of life. It tries to awaken in them a sense of expectation, alerting them to the fact that God’s might may strike them at any time of day or night, when they are asleep, at work or having fun: “Do the people of these cities feel secure that Our might would not strike them at dead of night when they are asleep? Or do the people of these cities feel secure that Our might would not strike them in broad daylight when they are playing around? Do they feel themselves secure from God’s designs? None feels secure from God’s designs except those who are losers. Is it not plain to those who have inherited the earth in succession of former generations that, if We so willed, We can punish them for their sins and seal their hearts, leaving them bereft of hearing.” (Verses 97-100)

Bugünkü nesil, Allah'ın insanları ve toplumları sıkıntı ve refaha tabi tutan yasası hakkında bilgilendirilmiş olmasına ve geçmişte ilahi mesajı reddedenlerin başına gelen felaketi görmesine rağmen, Tanrı'nın gücünün tamamen habersiz oldukları bir anda vurmayacağını düşünecek kadar kendini güvende hissediyor mu? Geceyarısı, derin uykudayken Tanrı'nın gücünün vurmayacağına dair bu kadar bağışık mı? Uyuyan bir insanın güçsüz olduğunu, önlem alamayacağını ve hatta zayıf, küçük bir böceği bile uzaklaştıramayacağını hatırlamalılar. Hiçbir insan, ne kadar uyanık ve güçlü olursa olsun, buna karşı koyamaz ya da engelleyemezken, o nasıl Tanrı'nın güçlü bir darbesini önleyebilir?

Having been told of God’s law that exposes people and communities to tests of adversity and affluence, and having seen the doom that befell those who rejected the divine message in former times, do the people of the present generation feel so secure that they assume that God’s might will not strike when they are totally unaware? Do they feel so immune against God’s might striking at dead of night when they are fast asleep? They should remember that a sleeping person is powerless, unable to take precautions or even repel a weak, small insect. How could he prevent a mighty strike from God, when no human being, however alert and strong can resist or prevent it?

Sûre, doğanın işleyişine dair temel kuralları ilham verici dokunuşlarla ortaya koyduktan sonra, Peygamber'e (ﷺ) bu toplulukları imtihana tabi tutmanın nihai sonucunu bildirmekte; bu topluluklarda görülen iman ve küfrün doğasına, ayrıca insanın doğasına dair belirli gerçekleri işaret etmektedir: "Sana bu toplulukların tarihinden bazı kesitleri anlatıyoruz. Onlara kendi aralarından peygamberler, gerçeğin açık delilleriyle geldi; ama daha önce yalanladıkları şeye inanmaya yanaşmadılar. Allah, inkâr edenlerin kalplerini işte böyle mühürler."

Having outlined, with highly inspiring touches, the operative rules of nature, the sūrah addresses God’s Messenger (peace be upon him) informing him of the net outcome of putting those communities to trial, pointing out certain facts about the nature of faith and disbelief, as well as the nature of human beings, as seen in those communities: “We have related to you parts of the history of those communities. Messengers from among themselves came to them with clear evidence of the truth; but they would not believe in what they had formerly rejected. Thus does God seal the hearts of the unbelievers.

Onların çoğunda ahde vefa bulamadık; gerçekte onların çoğunu yoldan çıkmış olarak bulduk. (Ayet 101-102)

We found that most of them were untrue to their commitments; indeed We found most of them to be transgressors.” (Verses 101-102)

Bu tarih, açıkça Allah tarafından vahyedildiği belirtilmektedir. Peygamber ﷺ bunu vahiyden başka hiçbir kaynaktan öğrenmiş olamazdı.

This history is clearly stated to have been revealed by God. The Prophet could not have learnt it from any source other than revelation.

"Kendi aralarından peygamberler onlara apaçık delillerle geldi." (101. ayet) Ancak bu deliller onlara hiçbir fayda sağlamadı; çünkü o delilleri aldıktan sonra da, daha önce reddettikleri gibi mesajı reddetmeye devam ettiler. Reddettikleri şeye inanmak istemiyorlardı. Gerçeğin ne kadar açık bir delilinin olduğu fark etmez; böyle insanları iman etmeye yöneltmez. Onlarda eksik olan, gerçeğin açık kanıtı değil, açık yürekler ve akıllar, hidayeti almaya duydukları içten istekti. Kabul eden ve karşılık veren etkin bir yapıdan yoksundular. Hidayetin unsurlarına zihinlerini açmayı reddettiklerinde, Allah kalplerini mühürledi ve artık uygun bir karşılık veremez hale geldiler: "Allah, inkâr edenlerin kalplerini işte böyle mühürler." (101. ayet)

“Messengers from among themselves came to them with clear evidence of the truth.” (Verse 101) But no evidence was of benefit to them, because they continued to reject the message after having received that evidence in the same way as they rejected it before such evidence was given them. They simply would not believe in what they had already rejected. No matter how clear the evidence of the truth is, it will not lead such people to adopt the faith. What those people lacked was not plain proof of the truth, but rather open hearts and minds, and a keen desire to receive guidance. They lacked an active nature that receives and responds. When they refused to open their minds to elements of guidance, God sealed their hearts and they could no longer give any proper response: “Thus does God seal the hearts of the unbelievers.” (Verse 101)