Bu sûrenin, Kur'ân'daki ikinci en uzun sûre olmasının ardından gelen bu son pasajı, bir önceki pasajın Yahudilere karşı bir yüzleşme olması gibi, Hristiyanlarla bir yüzleşmedir. İkisi de önceki çağlarda peygamberleri aracılığıyla Allah'tan vahiy almıştır. Bu nedenle Kur'ân'da onlara "Kitap Ehli" veya bizim tercih ettiğimiz çevirisiyle "önceki vahiylerin sahipleri" olarak hitap edilir. Bir önceki pasajda sûre, Meryem oğlu İsa'ya ve temiz annesine Yahudilerin uydurmalarına karşı hakkını vermiş; ayrıca sözde çarmıha gerilmeyle ilgili olarak hak dinin görüşünü ortaya koymuş ve Yahudilere, onların planlarına ve inatçı karşıtlıklarına karşı hakikatin kendisine hakkını vermiştir. Bu pasajda da sûre hak dinin görüşünü ortaya koymakta ve Meryem oğlu İsa'ya, Hristiyanların kendilerinin aşırılıklarına karşı hakkını vermektedir. Ayrıca Hristiyanlığın, onunla yakın temasa geçtiği her millet ve inançtan Hristiyanlığa sızmış olan pagan efsanelerinin yanlışlığını da göstermektedir. Bunlar arasında Yunan ve Roma efsaneleri ile Mısır ve Hint mitolojisi de yer almaktadır.

This last passage of this second longest sūrah in the Qur’ān is a confrontation with the Christians just as the preceding one was a confrontation with the Jews. Both had received revelations from God through their prophets in earlier times. They are, therefore, addressed in the Qur’ān as “people of the Book”, or “people of earlier revelations” in our preferred rendering of the relevant Arabic terms. In the preceding passage, the sūrah did justice to Jesus, son of Mary, and his pure mother against the fabrications of the Jews. It also stated the view of the true faith concerning the alleged crucifixion and also did justice to the truth itself against the Jews, their schemes and stubborn opposition. In this passage, the sūrah also states the view of the true faith and does justice to Jesus, son of Mary, against the excesses of the Christians themselves. It also shows the fallacy of pagan legends that have crept into Christianity from all nations and creeds with whom Christianity has come into close contact. These include Greek and Roman legends as well as Egyptian and Indian mythology.

Kur'an, önceki vahiy sahiplerinin inancını çarpıtmalarla dolu ve yabancı efsanelerle yüklü bulduğu için, bu inancı orijinal, gerçek haline geri döndürmeyi kendine görev edinmiştir. Ayrıca, İbrahim'in (aleyhisselam) orijinal inancından geriye kalan bazı izleri barındıran, ancak büyük bir efsane ve cahilce saçmalık yığınıyla örtülmüş olan Arap putperestlerinin inancı hakkındaki gerçeği de bildirir.

Having found the faith of the people of earlier revelations full of distortions and rife with alien mythology, the Qur’ān has taken it upon itself to put this faith back into its original, true form. It also states the truth concerning the faith of the pagan Arabs which combined some remaining traces of the original faith of Abraham, (peace be upon him) covered by a great heap of legends and ignorant absurdities.

Ey Kitap ehli! Dininizde aşırıya kaçmayın ve Allah hakkında yalnızca gerçeği söyleyin. Meryem oğlu Mesih İsa, Allah'ın elçisi ve Meryem'e bıraktığı Kelimesi ve O'ndan bir ruhtan başka bir şey değildi. Öyleyse Allah'a ve elçilerine iman edin ve "Üçtür!" demeyin. Vazgeçin, bu sizin için daha hayırlıdır. Tanrı ancak tek bir Tanrıdır. O, yüceliğinde sonsuzdur! Onun bir oğlunun olması ne mümkün! Göklerdeki ve yerdeki her şey O'nundur. Vekil olarak Tanrı yeter. (171. ayet)

People of earlier revelations! Do not overstep the bounds [of truth] in your religious beliefs, and do not say about God anything but the truth. The Christ Jesus, son of Mary, was no more than a messenger from God and His Word which He gave to Mary and a soul from Him. So believe in God and His messengers and do not say, “[God is] a trinity!” Desist, for that will be better for you. God is only One God. Infinite He is in His Glory! [To imagine] that He may have a son! To Him belongs all that is in the heavens and all that is on earth. Sufficient is God as a guardian. (Verse 171)

Bu âyet, Allah'ın bir oğlu olduğu iddiasının hakikat sınırlarını aşmak olduğunu anlatmaktadır. Bu, önceki vahiylere sahip olan insanların Allah hakkında yalan iddialarda bulunmalarına ve O'nun bir oğlu olduğunu ileri sürmelerine imkân veren aşırılığın ta kendisidir. Böyle bir düşünce O'ndan çok uzaktır. Ayrıca O'nun bir üçleme (teslis) olduğunu da iddia ederler.

This verse describes the claim that God has a son as overstepping the bounds of truth. It is nothing short of the type of excess which enabled the people who had received earlier revelations to make false claims about God and allege that He had a son. Far removed is such an idea from Him. They also allege that God is a trinity.

Hıristiyanlar arasında babalık ve teslis kavramları, farklı nesillerin entelektüel düzeyinin ileri ya da geri oluşuna göre farklı aşamalardan geçmiştir. Tanrı'nın bir oğlunun olması düşüncesi insan fıtratına tiksinti verici gelmektedir. Kişinin eğitim düzeyi yükseldikçe, bu fikir ona o kadar saçma görünmektedir. Bu nedenle Hıristiyanlar, iddialarını daha inandırıcı kılmaya çalışmak zorunda kalmışlardır; Oğul'un insanların doğduğu gibi doğmadığını, yalnızca Baba ile Oğul arasındaki bir sevgi ilişkisi olduğunu söylemişlerdir. Ayrıca teslis kavramını, üç unsurun, üç farklı hâli olabilecek Tanrısal Varlık'ın "sıfatları" olduğunu söyleyerek açıklamaya çalışmışlardır. Ne kadar uğraşsalar da bu çelişkili kavramlara akılcı bir açıklama getirememektedirler. Bu yüzden onlara gizemli bir bakış açısı kazandırmakta ve gerçeklerinin, göklerin ve yerin sırları açığa çıkarılmadıkça tam olarak ortaya çıkmayacağını iddia etmektedirler.

The concepts of fatherhood and trinity have gone through different stages with Christians, according to how advanced or backward the intellectual status of different generations may have been. The thought of God having a son sounds repugnant to human nature. The higher one’s education, the more absurd that idea appears to him. The Christians were compelled, therefore, to try to make their claims more plausible by saying that the Son was not born as human beings are. It was merely a relationship of love between the father and the son. They have also tried to explain away the concept of trinity by saying that the three elements are “attributes” of the Divine Being who may have three different states. Hard as they may try, they remain unable to give a rational explanation of these paradoxical concepts. Hence, they give them a mysterious outlook and claim that their reality will not completely appear until the secrets of the heavens and the earth are revealed.

Eskiden Tanrı, Adem'in yaratıldığı çamura Ruhundan üfledi ve böylece Adem bir insan oldu. Tanrı Kur'an'da şöyle buyurur: "Rabbin meleklere demişti ki: Ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu şekillendirip içine Ruhumdan üflediğimde, ona secde ederek yere kapanın." (38: 71-2) İsa'nın yaratılışı bağlamında ve İsa'nın annesinden söz ederken de şöyle buyurur: "İffetini koruyan kadına gelince, ona Ruhumuzdan üfledik." (21: 91) Dolayısıyla durum eşi benzeri olmayan bir şey değildir. Bütün bu ifadelerde sözü edilen ruh aynıdır. İslam'dan önce vahiy almış ve Adem'in yaratılışına, Tanrı'nın ona Ruhundan üflediğine inanmış hiçbir kimse, bazılarının İsa hakkında iddia ettiği gibi, Adem'in bir tanrı olduğunu ya da Yüce Varlığı oluşturan unsurlardan biri olduğunu öne sürmemiştir. İki durum benzerdir: her ikisine de ruh üflenmiş ve her ikisi de aynı biçimde yaratılmıştır. Nitekim Adem babasız ve annesiz yaratılmış, İsa ise bir annesi olarak yaratılmıştır. Tanrı ayrıca şöyle buyurur: "Allah katında İsa'nın durumu, Adem'in durumu gibidir. Onu topraktan yarattı, sonra ona 'ol' dedi, o da oluverdi." (3: 59)

Formerly, God breathed of His spirit into the clay from which Adam was made, and thus Adam became a man. God says in the Qur’ān: “When your Lord said to the angels: I am creating a human being from clay. When I have fashioned him and breathed into him of My spirit, fall down before him in prostration.” (38: 71-2) In the context of the creation of Jesus and referring to Jesus’s mother, He also says: “As for the one who guarded her chastity, We breathed into her of Our spirit.” (21: 91) The matter is, then, not without precedent. The spirit to which reference is made in all these statements is the same. None of the people who received revelations before Islam and who believed in Adam’s creation and that God breathed into him of His spirit claim that Adam was a god, or one of the elements which constitute the Divine Being, as some people allege regarding Jesus. The two cases are similar: both have spirit breathed into them and both were created in the same fashion. Indeed, Adam was created without either a father or a mother, while Jesus was created having a mother. God also states: “The case of Jesus in the sight of God is the same as the case of Adam. He created him of dust, and then said to him: ‘Be’, and he was, (3: 59)

Görüyoruz ki bütün bu meselenin ne kadar açık ve basit olduğu ortadadır. Bu nedenle, Hz. İsa'nın yaratılışı konusundaki bu basit meselenin, nesilden nesile insanların zihinlerinde nasıl bu kadar karmaşıklaştırıldığını merak ediyoruz; kişisel önyargılar ve şirkin kalıntıları bu işte ne kadar rol oynamıştır? Babası olmadan yaratılan Adem'e, diğer bütün yaratıklardan farklı bir insani hayat veren, ona kendi ruhundan üfleyen Yaratıcı, babası olmayan İsa'ya da aynı insani hayatı vermiştir. Bu basit ve açık izah, yalnızca babasız doğduğu için İsa'nın ilahi bir tabiata sahip olduğunu anlatan, sonu gelmez efsanelerden çok daha mantıklı ve anlaşılırdır. Ancak bu efsaneler orada durmaz; teslis üçlüsünün üç unsurunun da ilahi olduğunu söylerler. Allah, bütün bunların çok üstündedir.

Sūre, Tanrı'nın birliği kavramının doğrudan bir sonucunu, yani bütün yaratıkların O'nun kulları olduğunu belirterek, hak dinin en önemli meselesini ortaya koymaya devam etmektedir. Bu, fiilen evrendeki her şeyin, her canlının kendisine kul olduğu tek bir Tanrılık bulunduğu anlamına gelir. Kur'an bu noktada, Hristiyan kavramlarının yanlışlığını, ayrıca melekleri Tanrı'nın çocukları veya O'nun ortakları sayan her görüşün yanlışlığını göstermektedir.

The sūrah goes on to establish the most important issue of the true faith. It states one direct result of the concept of God’s oneness, namely, that all creatures are His servants. This means in effect that there is one Godhead to whom everything in the universe, every living creature is a servant. At this juncture, the Qur’ān shows the fallacy of Christian concepts as well as every concept which considers angels to be the children of God or His partners.

Mesih da, Allah'ın kulu olmayı asla küçüklük saymamıştır; Ona yakın olan melekler de öyle. Ona kulluk etmekten kibirle kaçınıp büyüklenenlerin hepsini O, yanına toplayacaktır. İman edip salih amel işleyenlere ise karşılıklarını tam olarak verecek ve lütfundan onlara daha fazlasını bağışlayacaktır. Kibirle kaçınıp büyüklenenlere ise acı bir azap uygulayacaktır. Onlar, Allah'a karşı kendilerine bir koruyucu da, bir yardımcı da bulamayacaklardır. (172-173. Ayetler)

Never did the Christ feel too proud to be God’s servant, nor do the angels who are near to Him. Those who feel too proud to worship Him and glory in their arrogance will He gather all together before Himself, then, to those who believe and do good deeds, He will grant their reward in full, and will give them yet more out of His bounty; while those who feel too proud and glory in their arrogance He will cause to suffer a grievous punishment. They shall find none to protect them from God and none to bring them any help. (Verses 172-173)

İslam, Allah'ın birliğini en açık terimlerle ifade etmek için büyük özen göstermiştir; böylece O'na ortak koşmaya ya da hiçbir biçim ya da şekilde O'na benzetmeye dair en küçük bir izin kalmasın. Ayrıca O'na hiçbir şeyin benzemediğini, O'nun yüceliğinin sınırsız olduğunu açıklamaya da aynı özeni göstermiştir. Hiçbir şeyin O ile ortak bir unsuru, sıfatı ya da niteliği yoktur. İslam, canlılar da dahil olmak üzere Tanrı ile bütün varlıklar arasındaki gerçek ilişkinin, evrenin Rabbi olan Yaratıcı ile kulları arasındaki ilişki olduğunu açıklamaya da özen gösterir; bu tanım evrendeki her şey için geçerlidir. Kur'an-ı Kerim'i dikkatle incelediğimizde, bu gerçekleri, ya da daha doğrusu bu tek gerçeği bütün yönleriyle ifade etmek için gösterdiği büyük özeni fark etmekte zorlanmayacağız; öyle ki geriye hiçbir belirsizlik ya da şüphe izi kalmasın.

Islam has taken much care to state God’s oneness in the clearest of terms so that no trace of partnership with God or similarity to Him in any shape or form may be entertained. It has also taken care to explain that there is absolutely nothing which has any similarity with God — limitless is He in His glory. Nothing has any element, attribute or quality in common with God. Islam also takes care to explain that the true relationship between God and all things, including living creatures, is one between the Creator who is the Lord of the universe and His servants, a description which applies to everything in the universe. When we study the Qur’ān carefully we will not fail to notice the great care it takes to state these facts, or indeed this single fact in all its aspects, so that no trace of ambiguity or suspicion is left.

Sure'nin şimdi, İsa'nın İlahi doğası, iddia edilen oğulluğu ve Kutsal Ruh'a atfedilen ilahlık hakkında kesin ve nihai bir açıklama yaptığını görüyoruz. Sure, Allah'ın bir oğlu olduğunu ya da Allah'tan başka hiç kimsenin herhangi bir biçimde ilahi bir yanı bulunduğunu iddia eden her efsaneye ilişkin nihai ve kesin bir söz söyler. Kur'an bunu, Meryem oğlu İsa'nın yalnızca Allah'ın bir kulu olduğunu ve bu konumunu kabul etmekten çekinmeyeceğini belirterek yapar. Benzer şekilde, Allah'a yakın kılınmış melekler de O'nun kullarıdır ve böyle anılmaktan çekinmezler. Sure ayrıca bütün yaratıkların Allah'ın huzurunda bir araya getirileceğini ve kulluğunu kabul etmekten çekinenlerin büyük bir azapla karşılaşacağını bildirir. Allah'a kulluklarını kabul edenlere ise büyük bir mükafat verileceği haber verilir.

Now the sūrah makes a final and decisive statement concerning the claims about the Divine nature of Jesus Christ, his alleged sonship and the divinity claimed for the Holy Spirit. It provides a final and decisive word about every legend claiming that God has any son whatsoever, or that anyone other than God has any element of divinity in any shape or form. This the Qur’ān does by stating that Jesus, son of Mary, is only God’s servant who will not disdain to acknowledge his position as such. Similarly, the angels who are favoured with being near to God are also His servants and they will not disdain to be so named. It also states that all creatures shall be gathered together before God and that those who disdain to be described as His servants will have grievous suffering awaiting them. As for those who acknowledge their servitude to God, these shall have great reward.

Mesih da, Allah'ın kulu olmayı asla küçüklük saymamıştır; Ona yakın olan melekler de öyle. Ona kulluk etmekten kibirle kaçınıp büyüklenenlerin hepsini O, yanına toplayacaktır. İman edip salih amel işleyenlere ise karşılıklarını tam olarak verecek ve lütfundan onlara daha fazlasını bağışlayacaktır. Kibirle kaçınıp büyüklenenlere ise acı bir azap uygulayacaktır. Onlar, Allah'a karşı kendilerine bir koruyucu da, bir yardımcı da bulamayacaklardır. (172-173. Ayetler)

Never did the Christ feel too proud to be God’s servant, nor do the angels who are near to Him. Those who feel too proud to worship Him and glory in their arrogance will He gather all together before Himself, then, to those who believe and do good deeds, He will grant their reward in full, and will give them yet more out of His bounty; while those who feel too proud and glory in their arrogance He will cause to suffer a grievous punishment. They shall find none to protect them from God and none to bring them any help. (Verses 172-173)

İsa, Meryem'in oğlu, Tanrı'nın kulu olarak konumunu kabul etmekten asla gurur duymayacaktır.

Jesus, son of Mary, will never be too proud to accept his position as God’s servant.

Sûre sona yaklaşırken, daha önce Yahudilerle olan karşılaşmadan sonra gelen çağrıya benzer biçimde, tüm insanlığa genel bir çağrı yapar. Bu son mesajın kendi delilini Allah katından getirdiğini ve tüm şüpheleri giderip ortadan kaldıran parlak bir nur olduğunu insanlara bildirir. Bu rehberliği kabul edenler, Allah'ın rahmetine ve lütfuna nail olacaklardır. Bu nur sayesinde dosdoğru bir yola yöneltileceklerdir.

As the sūrah moves to its conclusion, it makes a general call to all mankind, similar to the one that followed the confrontation with the Jews earlier in the sūrah. It tells people that this final message brings its own proof from God and that it is a glorious light which removes all doubt. Those who accept its guidance will receive God’s mercy and His grace. They will find themselves guided by this light along a straight path.

Ey insanlar! Rabbinizden size kesin bir delil gelmiştir ve size apaçık bir nur indirdik. Allah'a iman edip O'na sımsıkı sarılanları, O, kendi rahmetine ve lütfuna kavuşturacak ve onları dosdoğru bir yola iletecektir.

Mankind, a clear proof has now come to you from your Lord, and We have sent down to you a glorious light. Those who believe in God and hold fast to Him, will He surely admit to His mercy and grace, and will guide them to Himself along a straight path.

(Ayet 174-175) Kur'an yine, insanlara Rableri tarafından kendi delilini getirir: "Ey insanlar! Rabbinizden size apaçık bir delil geldi." (Ayet 174) Kur'an'da, hem yapısı hem de mesajı bakımından onu insanların söylediği ya da yazdığı şeylerden ayıran İlahi bir iz vardır. Bu durum o kadar açıktır ki, bazen Arapça hiç anlamayan kimseler tarafından bile dikkat çekici bir biçimde kabul edilmektedir.

(Verses 174-175) Again, the Qur’ān brings its own proof to mankind from their Lord: “Mankind, a clear proof has now come to you from your Lord.” (Verse 174) The Divine mark is apparent in the Qur’ān which distinguishes it from what human beings say or write in both construction and message. This is so clear that it is sometimes acknowledged, quite remarkably, by people who do not understand Arabic at all.

Bir zamanlar altı yolcuyla birlikte, farklı Arap ülkelerinden gelen yolcular ve çoğu Mısır'ın ıssız güneyindeki Nübye'den gelen mürettebat olarak, varış noktamız New York'a doğru Atlantik Okyanusu'nu geçerek seyahat ediyorduk. Cuma Namazı'nı biz organize ettik. Hutbeyi okuma görevi bana verildi ve hutbemde Kur'an'dan birkaç ayet yer aldı. Gemideki tüm yolcular bizi izlemek için etrafımızda toplandı.

We were once travelling by sea across the Atlantic towards our destination, New York. We, six passengers from different Arab countries and most of the crew who came from Nubia in the remote south of Egypt, organised Friday Prayer. It was left to me to deliver the sermon, in which I included several verses from the Qur’ān. All the passengers on board gathered around us to watch.

Onlar senden bir hüküm isteyecekler. De ki: Doğrudan bir mirasçısı olmayan bir kişinin [mirası] hakkında hüküm, Allah'ın kendisinin hükmüdür. Çocuksuz ölen bir erkeğin bir kız kardeşi varsa, bıraktığının yarısını o alır; kız kardeş çocuksuz ölürse, erkek kardeş onun [malının] tamamını miras alır. Eğer iki kız kardeş varsa, bıraktığının üçte ikisini ikisi birlikte alırlar; kardeşler hem erkek hem kız ise, erkeğe iki kadının payının eşiti verilir. Allah, sapmanız olmasın diye size bunları açıklar; Allah her şeyi bilendir.

They will ask you for a verdict. Say, God Himself gives you His ruling concerning [inheritance from] a person who leaves no heir in the direct line. If a man dies childless and has a sister, she shall inherit one-half of what he has left, just as he shall inherit all her [property] if she dies childless. But if there are two sisters, they shall both together have two-thirds of whatever he has left; and if there are brothers and sisters, then the male shall have the equal of two females’ share. God makes all this clear to you, lest you go astray; and God knows everything. (Verse 176)

Bu nedenle bu sûre, aile sistemi ve aile içinde sağlanan sosyal güvenlikle ilgili bir ayetle sonlandırılmaktadır. Bu, sûrenin sonunu, bu sosyal sistemin kurallarının çoğunun ilk kez açıklandığı başlangıcıyla uyumlu hâle getirir. Burada sonuç olarak, kalâle olarak nitelendirilen bir kişinin mirasını düzenleyen kurallar yer almaktadır. Ebû Bekir ve bütün âlimler tarafından tanımlanan bu terim, ne anne-babası ne de çocuğu olan kişiyi ifade eder. Başka bir deyişle, doğrudan miras hattında hiçbir varis bırakmaz.

Thus, this sūrah is concluded with a verse that relates to the family system and to social security which is provided within the family. This brings the sūrah’s conclusion in line with its beginning, when many of the rules of this social system were first explained. Here in conclusion, we have rules governing the inheritance of a person who is described as kalālah. This term, defined by Abū Bakr and all scholars, describes someone who has no parents and no children. In other words, he leaves no heir in the direct line of inheritance.

Mirasın bu kısmındaki bazı hükümler, babası tarafından varisi olmayan ve annesi tarafından varisleri bulunan böyle bir kişinin malını ilgilendiren, surenin başlarında verilmiştir. Bu ayet, bu tür mirasa ait kalan hükümleri bildirmektedir. Doğrudan soy hattında varisi olmayan ölen kişinin bir kız kardeşi varsa, ister anne-babadan ister yalnızca babadan olsun, kardeşinin bıraktığının yarısını miras alır. Kız kardeşi, geriye çocuk ve anne-baba bırakmadan ölürse, kardeşi, hisseleri belirlenmiş diğer mirasçılar paylarını aldıktan sonra onun bütün malını alır. Ölen kişinin anne-babadan veya yalnızca babadan iki kız kardeşi bulunursa, birlikte onun malının üçte ikisini paylaşırlar. Kardeşleri ve kız kardeşleri daha fazlaysa, mirasının dağıtımında erkeğe kadının iki katı pay verilmesi genel kuralı uygulanır. Anne-babadan olan kardeşler ve kız kardeşler, her iki türden olanlar ölen kişiden sağ kaldığında, yalnızca babadan olan kardeş ve kız kardeşleri mirastan men ederler.