Ey iman edenler! Allah için şahitlik ederken, adaleti ayakta tutmada daima sebat gösterin; bu, kendi aleyhinize, anne babanız ve yakınlarınız aleyhine olsa bile. Şahitlik yapılan kişi zengin olsun fakir olsun, Allah'ın hakkı her ikisinden de önce gelir. Öyleyse adaletten sapmamak için nefsinizin arzularına uymayın. Eğer [gerçeği] çarpıtır ya da adaleti yerine getirmekten kaçınırsanız, bilin ki Allah yaptığınız her şeyden elbette haberdardır.
Believers! Be ever steadfast in upholding equity, bearing witness to the truth for the sake of God, even though it be against yourselves, or your parents and kin. Whether the person concerned be rich or poor, God’s claim takes precedence over [the claims of] either of them. Do not, then, follow your own desires, lest you swerve from justice. If you distort [the truth] or decline to do justice, then [know that] God is indeed aware of all that you do. (Verse 135)
Bu, müminlere hitaptır. Bu hitap, topluluklarına gerçek bir yeniden doğuş sağlayan yeni ve eşsiz konumları üzerinden yapılmaktadır. Gerçekten de onlar ruhların, ilkelerin, kavramların ve amaçların yeniden doğuşunu yaşamışlardır. Onlara yeni bir emanet verilmiş ve kendilerine yeni bir görev yüklenmiştir; bu görev onları insanlığın önderleri konumuna yerleştirmekte ve tüm insanlar arasında adaleti sağlamalarını gerektirmektedir. Dolayısıyla, onlara bizzat mümin olmaları sebebiyle hitap edilmesi özel bir öneme sahiptir. Bu en büyük emanetin gerektirdiği görevleri yerine getirmeye hazırlanmaları, tam da müminler olmaları sebebiyledir.
This is an address to the believers, using their new and unique status which ensures a true rebirth of their community. Indeed, they have enjoyed a rebirth of souls, principles, concepts and goals. They have been given a new trust and assigned a new task which places them as mankind’s leaders and requires them to maintain justice among all people. Hence, addressing them by the very fact of their being believers is of special importance. It is because they are believers that they are being prepared to fulfil the duties commensurate with this greatest of trusts.
İşte Kur'an'ın Müslüman toplumu eğitmeye yönelik hikmetli yöntemi tam olarak işlerken görülüyor; muhataplarını kendilerini bekleyen zor görevlere hazırlıyor: "Ey iman edenler! Allah için şahitlik ederek, adaleti ayakta tutmaya devam edin; bu, kendiniz, anne-babanız veya akrabalarınız aleyhine olsa bile. Söz konusu kişi zengin de olsa fakir de olsa, Allah'ın hakkı ikisinden de önce gelir." (135. ayet) Onlara emanet edilen görev, her durumda mutlak anlamıyla adaleti sürdürmektir. Bu, dünyanın hiçbir yerinde zulüm ve haksızlığın önüne geçen türden bir adalettir. İnsanlar arasında adaleti sağlar, Müslüman ya da gayrimüslim herkese hakkını verir. Adalet hakkı bakımından, inanan da inanmayan da, bütün insanlar Allah katında eşittir; bunu Medine'deki Yahudi adamla ilgili olayda görmüştük.
Here we see the wise Qur’ānic method of educating the Muslim community in full operation, preparing the addressees for their difficult duties: “Be ever steadfast in upholding equity, bearing witness to the truth for the sake of God, even though it be against yourselves, or your parents and kin. Whether the person concerned be rich or poor, God’s claim takes precedence over [the claims of] either of them.” (Verse 135) The trust they have been assigned is to maintain justice, in its absolute sense, in every situation. It is the sort of fairness which prevents aggression and oppression anywhere on earth. It guarantees justice between people, giving everyone, Muslim or non-Muslim, their rights. In their entitlement to justice, all people, believers and unbelievers, are equal in God’s sight, as we have seen in the incident involving the Jewish man in Madinah.
Benzer şekilde, akraba ile yabancı, dost ile düşman, fakir ile zengin de mutlak bir eşitlikle muamele görür.
Similarly, relative and stranger, friend and foe, poor and rich are treated with absolute equality.
“Adaleti ayakta tutmada daima sebat edin; Allah rızası için hakkı şahitlikle ortaya koyun.” (Ayet 135) Bu, Allah'a yönelerek ve yalnızca O'nun rızasını gözeterek yerine getirilmesi gereken bir görevdir.
“Be ever steadfast in upholding equity, bearing witness to the truth for the sake of God.” (Verse 135) This is something to be done, dealing directly with God and for His sake.
Bu şahitlik, aleyhine ya da lehine şahitlik yapılan kimse için değildir. Herhangi bir bireyin, grubun veya topluluğun çıkarlarına hizmet etmek için de değildir. Belirli bir durumun koşullarını gözeten bir şey de değildir. Bu, Allah rızası için verilen, hiçbir arzu, önyargı, çıkar veya kaygıdan arınmış bir şahitliktir.
It is not for the sake of anyone else for or against whom a testimony is given. Nor is it to serve the interests of any individual, group or community. It is not something that takes into account the circumstances of any particular case. It is a testimony given for God’s sake, free of any desire, prejudice, interest or consideration.
“Bu, kendi aleyhinize olsa bile, ya da ana babanız ve akrabanız aleyhine olsa bile.” (Ayet 135) Bu noktada Kur’an’ın eğitim yöntemi, insanı önce kendi nefsine karşı, sonra da ana babasına ve akrabalarına duyduğu duygulara karşı bir konuma yerleştirmeye çalışır. Bu, çok zor bir görevdir; sözle ifade etmekten ya da anlamını teorik olarak kavramaktan çok daha zordur. Bunu uygulamaya geçirmek, neleri gerektirdiğine dair zihinde bir resim oluşturmaktan tamamen farklıdır. Bunu pratikte yapmaya çalışan kişi, ancak o zaman zorluğunu anlayabilir. Bununla birlikte Kur’an’ın yöntemi, mü’minlerin kalplerini bu zor göreve hazırlar; çünkü bu ilke hayata geçirilmek zorundadır: Hüküm ortaya konmalı ve insanlar ona uymalıdır.
“Even though it be against yourselves, or your parents and kin.” (Verse 135) At this point, the Qur’ānic method of education tries to place a person firstly in opposition to himself and secondly against his feelings towards his parents and kin. This is a very difficult task, much more difficult than stating it verbally or understanding its significance theoretically. To put this into practice is totally different from having a mental picture of what it involves. It is only the person who tries to do it practically that can understand its difficulty. Nevertheless, the Qur’ānic method prepares the hearts of believers for this hard task, because it must be put into effect: the rule must be stated and human individuals must abide by it.
Kur'an, insanı doğal ve toplumsal duygularına karşı da bir tutuma yöneltir. Bu, şahitlik edilen kişi yoksul olduğunda, şahitliğinde bizden acıma ve yardım istediğinde veya onun geçmişten miras kalan toplumsal geçmişi, şahitleri aleyhinde konuşmaya teşvik ettiğinde böyledir. Durum tersine de aynıdır. İlgili kişi zengin olduğunda, toplumsal kaygılar, kendi kibri ya da başka davranışları lehte veya aleyhte bir şahitliği teşvik edebilir. Bütün bu duygular, gerçek hayatta karşılaşıldığında kendi çekimini gösterir. Kur'an, kendimize ya da kendi anne babamıza ve akrabalarımıza karşı durmaya hazırlarken, bütün bu duygularla yüzleşmemizi ister.
The Qur’ān also puts a person in opposition to his natural and social feelings. This when the person against whom one testifies is poor, claims our sympathy and help in his testimony or when his social background inherited from earlier days encourages witnesses to speak against him. The same applies in reverse. When a person involved is rich, social considerations or his own arrogance or other behaviour may encourage a testimony for or against him. All such feelings have their pull when encountered in reality. The Qur’ān wants us to face all such feelings as it prepares us to stand against ourselves or our own parents and relatives.
"Zengin olsun fakir olsun, ilgili kişi hangisi olursa olsun, Allah'ın hakkı her ikisinin hakkına da önceliklidir." (Ayet 135) Bu, daha önce defalarca söylediğimiz gibi, zor bir görevdir. İslam müminleri bu yüksekliklere ulaşmaya zorladığında, aslında mucize niteliğinde bir durum ortaya çıkarmıştır; bu durum, bu muhteşem İlahi sistem altında olmadan asla gerçekleşemezdi.
“Whether the person concerned be rich or poor, God’s claim takes precedence over [the claims of] either of them.” (Verse 135) It is a hard task, just as we have said, time and again. When Islam pushed the believers to scale those heights, it produced in reality a miraculous situation, one which can never be fulfilled except under this magnificent Divine system.
"Bu nedenle, adaletten sapmamak için kendi arzularınızı izlemeyin." (Ayet 135)
“Do not, then, follow your own desires, lest you swerve from justice.” (Verse 135)
Arzular farklı türlerdedir; bunlardan bazıları daha önce zikredilmiştir. Kendini sevmek, yakın ailesini ve diğer akrabalarını sevmek de bir arzu türüdür; tanıklık yaparken ya da hakemlik ederken yoksul bir kimseye duyulan merhamet de öyledir. Zengin bir kimseye karşı nazik davranmak ya da düşmanca davranmak başka bir arzu türüdür. Tanık olma ya da hüküm verme durumunda, kabilesinden, aşiretinden, topluluğundan, milletinden veya vatanından yana taraf tutmak bir arzudur; düşmanlarına karşı taraf tutmak da, onlar bizim imanımıza düşman olsalar bile, öyledir. Arzuların başka pek çok biçimi vardır ve Allah, bunlardan herhangi birinin etkisiyle hakikatten ve adaletten sapacak şekilde etkilenmemizi yasaklamıştır.
Desires are of different types, some of which have already been mentioned. Love of oneself, one’s immediate family and other relatives is one type of desire, as is sympathy with a poor person when giving testimony or arbitrating. Being courteous or hostile to a rich person is another type of desire. In a situation of being a witness or making judgement, taking sides with one’s clan, tribe, community, nation or motherland is one desire, as is taking sides against one’s enemies, even though they are enemies to our faith. Desires have many other forms and God prohibits that we be influenced by any one of them in such a way that we deviate from truth and justice.
Ayet, şahitlikte gerçeği çarpıtmaya karşı açık bir uyarıyla sona eriyor: "Eğer (gerçeği) çarpıtır veya adaleti yerine getirmekten kaçınırsanız, bilin ki Allah yaptıklarınızın hepsinden kuşkusuz haberdardır." (Ayet 135) Bir mü'min için bu uyarının ciddiyetini kavramak ve ne anlama geldiğini düşünüp titremek için, Allah'ın yaptığı her şeyi gördüğünü hatırlamak yeterlidir. Bunun gerçekten iman eden insanlara hitap ettiğini unutmamak gerekir.
The verse concludes with a clear warning against twisting the truth in one’s testimony: “If you distort [the truth] or decline to do justice, then [know that] God is indeed aware of all that you do.” (Verse 135) It is sufficient for a believer to remember that God sees what he does to realise the seriousness of this warning and to tremble at what it means. We must not forget that this is addressed to people who really do believe.
Abdullāh ibn Rawāĥah, Peygamber ﷺ tarafından Hayber'e, oradaki arazinin ürününü tahmin etmek üzere gönderildi. Peygamber ﷺ, Hayber halkıyla, arazinin ürününün yarısı karşılığında orada ekim yapmaya devam edecekleri bir düzenleme yapmıştı.
`Abdullāh ibn Rawāĥah was sent by the Prophet to Khaybar to estimate the produce of its land. The Prophet had concluded arrangements with its people by which they would continue to cultivate the land there in return for half its produce.
Diğer yarısı Medine'deki Müslümanlara aitti. Hayber'deki Yahudiler, İbn Revâha'nın lehlerinde bir değerlendirme yapması için onu rüşvetle satın almaya çalıştılar. O da onlara şöyle dedi: "Ben size en çok sevdiğim kişi tarafından geldim. Öte yandan, sizi aynı sayıdaki maymun ve domuzdan daha fazla sevmiyorum. Yine de ona olan sevgim ve sizin için duyduğum nefret, size karşı adaletsiz davranmama yol açmayacaktır." Yahudiler dediler ki: "Gökler ve yer, tam da böyle bir adaletin üzerine kurulup bereketlenmiştir."
O, Peygamberin ﷺ mektebinde ve onun bizzat denetiminde, o eşsiz İlahi müfredatı izleyerek eğitimini tamamlamış bir insandı. Sadece bir insandı; o en zorlu deneyimden geçmiş ve onu başarıyla tamamlamıştı. Diğer birçokları gibi, yalnızca bu tür bir eğitimle mümkün olan mucizeye ulaştı.
The other half belonged to the Muslims in Madinah. The Jews in Khaybar tried to bribe Ibn Rawāĥah in order that he should give them a favourable estimate. He said to them: “I have come to you from the person whom I love most. On the other hand, I dislike you more than I dislike your equivalent number of monkeys and pigs. Yet my love of him and hatred of you will not cause me to be unfair to you.” They said: “It is on the basis of such fairness that the heavens and earth are set to prosper.” He was a man who had completed his education in the Prophet’s school and under his own supervision, following that unique Divine curriculum. He was simply a human being who went through that hardest of experiences completing it successfully. He achieved, like many others, the miracle that is possible only through that sort of education.
Yüzyıllar, insanlık tarihindeki o özel dönemden sonra geçip gitti. Kütüphaneler bugün hukukun her yönüne dair sayısız kitaba ev sahipliği yapıyor. Hayat, yargı sistemleri, hukuki prosedürler ve teknik ayrıntılarla dolu. Adalet hakkında çok şey söylendi ve birçok cilt uzun hukuki süreçleri anlatıyor. Bütün bunları düzenlemek için teoriler, idari otoriteler ve çeşitli türde sistemler mevcut. Ancak gerçek adaletin doğru biçimde deneyimlenmesi, onu uygulamada görmek ve en yüksek düzeyine ulaşmak, yalnızca İslam'ın yaklaşımı ve uygulamalı sistemi altında mümkün olmuştur. Bu, önce zirvede olduğu o özel dönemde görüldü. Ardından İslam'ın uygulandığı topraklarda, bu dine bağlı kalpler tarafından ve İslam'a ve onun öğretilerine göre yaşayan bireyler ve topluluklar aracılığıyla, ardışık nesiller tarafından gerçekleştirildi.
Centuries then passed by after that special period in human history. Libraries are now the home of numerous books on all aspects of the law. Life is full of judicial systems, legal procedures and technicalities. Much has been said about justice, and many volumes speak about lengthy legal procedures. Theories, administrative authorities and systems of different types are available to regulate all this. But the proper experience of real justice, seeing it in practice and achieving its highest level has only been possible under the Islamic approach and practical system. It was seen first during that special period when it was at its zenith. It was then fulfilled by successive generations in the land where Islam was implemented, by hearts committed to this faith and through individuals and communities living under Islam and according to its teachings.
Bu gerçek, modern hukuk usullerine ve karmaşık hukuk sistemlerine hayran olanlar tarafından gerçekten takdir edilmelidir. Bunlar çoğu zaman tüm bunların, birkaç yüzyıl önce yaşanan o eşsiz dönemin basit sistemine kıyasla adaletin sağlanmasına daha elverişli olduğunu düşünürler. Bugünkü usullerin o uzak ve sade biçimden daha sıkı ve daha iyi denetlendiğini hissederler. Ancak bütün bunlar, görkem ve biçimle aldatılan kimselerin beslediği bir efsaneden ibarettir. Gerçeği fark etmezler: Sistemi ve usulü sade olmasına rağmen o en yüksek adalet derecesine ulaşabilen tek şey İlahi sistemdir. Yeni sistem ve usullerin ortaya konulanların tümü göz önünde bulundurulduğunda, bugün aynı yüksek standarda ulaşabilecek tek sistem de budur.
This fact must be truly appreciated by those who admire modern legal processes and procedures and sophisticated legal systems. They often think that all this is more conducive to achieving justice than under the simple system of that unique period witnessed many centuries ago. They feel that today’s procedures are tighter and better controlled than that distant simple form. But all this is a myth entertained by those who are often deceived by magnitude and form. They do not realise the truth that it was only the Divine system that achieved that highest grade of fairness, despite the simplicity of its system and procedure. It is the only system that can today achieve the same high standard, taking into consideration all that has been introduced of new systems and procedures.
Modern hukuk sistemlerini yıkmamız gerektiğini kastetmiyoruz. Bilmemiz gereken şudur: Adaleti yaratan sistem değil, sistemin arkasındaki ruhtur; bu sistem hangi biçim ve şekli alırsa alsın ve uygulandığı zaman ve yer ne olursa olsun.
We do not mean that we need to dismantle modern legal systems. What we should know is that it is not the system that creates justice, but the spirit behind the system, whatever form and shape it may take and regardless of the time and place where it is applied.