Bu sure, Kur'an'ın bu bölümündeki pek çok örnekten yalnızca biridir; bunların hepsi ortak bir amaç paylaşır: insana ahiretin gerçekliğini, kaçınılmazlığını ve korkunç doğasını kavratmak ve onun, insanın bu dünyadaki hayatına yönelik ilahi planlamadaki önemini vurgulamak. Bu planlama, insanın ölümü ve ardından yeni bir hayatta yeniden diriltilmesiyle doruğa ulaşır. Sure, bu fikri insana kavratmaya koyulurken, merkezi temayla doğrudan ilgili çeşitli yollarla duygularımıza dokunur.

This sūrah is just one example of many in this part of the Qur’ān which shares a common objective; namely, to drive home to man the reality of the hereafter, its inevitability and its awesome nature, and to stress its importance to the divine planning of man’s life in this world. Such planning culminates in man’s death and subsequent resurrection in a new life. As it sets out to drive this idea home to man, the sūrah touches upon our emotions in a variety of ways that are directly relevant to its central theme.

Önce belirsiz bir açılış var; bu, korku ve endişeli bir beklenti havası yaratıyor. Buradaki ritim hızlı ve çarpıntılı; korku, şaşkınlık ve hayreti çağrıştırmaya yardım ediyor: "Şiddetle çekip çıkaranlara, hızla yüzüp ilerleyenlere; rahatça süzülenlere, sonra yarışırcasına öne geçenlere ve işleri yürütenlere andolsun ki." (Ayetler 1-5)

First we have an ambiguous opening which creates an air of fear and worried expectation. The rhythm here is quick and throbbing; it helps evoke feelings of fear, surprise and wonder: “By those that pluck out vehemently, and those that move forward rapidly; by those that float along at ease, and those that outstrip swiftly, and those that conduct matters.” (Verses 1-5)

Bu belirsiz, sarsıntılı başlangıcın ardından, ahiretle ilgili sahnelerin ilkine geçilir. Açılışın üslubu ve temposu burada da sürdürülür ve böylece genel sahne için bir çerçeve oluşturur: "O gün, şiddetli bir sarsıntı [her şeyi kaplayacak] ve onu bir başkası takip edecek, bütün kalpler dehşete kapılacak ve bütün gözler yere eğilecek. Derler ki: 'Ne! Biz, çürümüş kemikler hâline gelmişken, eski hâlimize mi döndürüleceğiz?' Derler ki: 'Bu, kayıplı bir dönüş olur.' Ama tek bir çığlıkla, yeryüzünde yeniden diriltilecekler." (Ayet 6-14)

This equivocal, shaking opening is followed by the first of those scenes which deal with the hereafter. The style and tempo of the opening is here maintained and thus serves as a framework for the overall scene: “On the day when a violent convulsion will [be overwhelming], to be soon followed by a further [convulsion], all hearts shall be filled with terror, and all eyes shall be downcast. They say, “What! Are we being restored to our former state, even though we have become [no more than] hollow bones?’ They say, ‘That will be a return with loss.’ But with just one blast they shall be alive on earth.” (Verses 6-14)

Şiddetle çekip çıkaranlara, hızla yüzüp gidenlere, yumuşakça süzülenlere, hemen öne geçenlere ve işleri yönetenlere andolsun. (Ayet 1-5)

By those that pluck out vehemently, and those that move forward rapidly; by those that float along at ease, and those that outstrip swiftly, and those that conduct matters. (Verses 1-5)

Bazı müfessirler bu ayetlerin, ruhları şiddetle çeken, kolaylık ve hızla hareket eden, dış dünyada hareket ederken süzülerek ilerleyen, imanı benimsemek ve God'un emirlerini yerine getirmek konusunda diğer varlıkları geride bırakan ve kendilerine verilen her türlü işi yürüten meleklere işaret ettiğini söylerler. Diğer bazı müfessirler ise bunların, yörüngelerinde ilerlerken gelen, aşamalar halinde hızla hareket eden, uzayda süzülen, hızla koşarak diğerlerini geride bırakan ve God tarafından kendilerine emanet edilen, yeryüzündeki hayatı etkileyen belirli olay ve sonuçları meydana getiren yıldızlara işaret ettiğini savunurlar. Üçüncü bir grup müfessir, ruhları çekenlerin, koşanların, süzülenlerin ve geride bırakanların yıldızlara, işleri yürütenlerin ise meleklere işaret ettiğini düşünmektedir. Başka bir grup ise ilk üçünün yıldızlar, geride bırakanlarla işleri yürütenlerin ise melekler olduğuna inanmaktadır.

Some commentators say of these verses that they refer to the angels who pluck out souls vehemently, move along with ease and speed, float along as they move in the outer world, outstrip other creatures to embrace the faith and carry out God’s commands and conduct whatever affairs they are charged with. Other commentators maintain that they refer to the stars which come on as they traverse their orbits, move rapidly in phases, float in space, outstrip others as they run fast and bring about certain phenomena and results which are entrusted to them by God and which affect life on earth. A third group of commentators are of the view that the pluckers, runners, floaters and outstrippers refer to the stars while the conductors of affairs are the angels. Another group believe that the first three are the stars while the outstrippers and conductors of affairs are the angels.

Bu terimlerin göndergesi ne olursa olsun, bu şekilde anılmaları bir şok ve korkunç bir şeyin beklentisi duygusu uyandırır. Böylece, daha başından zihinlerimizi, surenin ilerleyen bölümlerinde anılan birinci ve ikinci sarsıntının ve bunaltıcı olayın korkunç anlatımına hazırlarlar.

Whatever the referents of these terms are, their mention in this particular way produces a shock and a feeling of expectation of something fearful. Thus, they contribute, right at the outset, to preparing our minds for the frightening account of the first and second quakes and of the overwhelming event mentioned later in the sūrah.

Ritim daha sonra, anlatım üslubuna uyması için biraz yavaşlar. Sıradaki olarak Musa ile Firavun arasında geçenleri ve Firavun'un zulmedip her sınırı aşmasının ardından karşılaştığı sonu anlatan bölüm gelir: "Musa'nın kıssası sana ulaştı mı? Rabbi onu kutsal Tuvâ vadisinde çağırıp şöyle dedi: 'Firavun'a git, çünkü o her sınırı aşmıştır. Ona de ki: "Kendini arındırmak ister misin? Seni Rabbine ulaştırayım ki O'ndan korkasın."' Musa ona en büyük mucizeyi gösterdi, ama Firavun yalanladı ve isyan etti. Sonra hızla dönüp gitti; adamlarını toplayıp onlara seslendi: 'Ben sizin en yüce Rabbinizim' dedi. Allah onu hem ahiret hem de dünya azabıyla cezalandırdı. Şüphesiz bunda Allah'tan korkanlar için bir ibret vardır." (Ayet 15-26)

The rhythm then slows down a little in order to suit the style of narration. For next we have an account of what took place between Moses and Pharaoh, and the end which Pharaoh met after he had tyrannized and transgressed all bounds: “Have you heard the story of Moses? His Lord called out to him in the sacred valley of Ţuwā, saying: ‘Go to Pharaoh: he has transgressed all bounds, and say to him: “Would you like to reform yourself? I will guide you to your Lord, so that you may be in awe of Him.”‘ He showed Pharaoh the mightiest miracle, but Pharaoh cried lies and rebelled. He then turned away hastily. He summoned all his men and made a proclamation to them: “I am your supreme Lord’, he said. God smote him with the scourge of both the life to come and this life. Surely in this there is a lesson for the God-fearing.” (Verses 15-26)

Musa kıssası, Kur'an'daki tarihî anlatımların en sık ve en ayrıntılı olanıdır. Başka birçok sûrede de farklı biçimlerde ve değişik vurgularla anılır. Bazen belirli olaylar diğerlerinden daha fazla öne çıkarılır. Anlatım tarzı ve vurgudaki bu çeşitlilik, tarihî anlatım ile içinde yer aldığı sûre arasında bir uyum sağlamayı amaçlar. Böylece kıssa, sûrenin mesajının daha açık hale gelmesine yardımcı olur. Bu yöntem Kur'an'a özgü bir özelliktir. Burada tarihî anlatım, Musa'nın kutsal vadide aldığı çağrıyla başlayan ve Firavun'un bu dünyadaki helâkı ile ahiretteki azabıyla sona eren, hızlı ardışık sahneler halinde verilmiştir. Böylece sûrenin ana teması olan ahiretle çok iyi uyum sağlar. Burada verilen Musa'nın tarihinin bölümü uzun bir süreyi kapsamaktadır; buna rağmen sûrenin ahengine ve mesajına iyi uyan birkaç kısa âyetle aktarılmıştır.

The story of Moses is the most frequent and detailed of Qur’ānic historical accounts. It is mentioned in many other sūrahs, in different ways and with varying emphasis. At times, certain episodes are given greater prominence than others. This variation of style and emphasis aims at striking harmony between the historical account and the sūrah in which it occurs. Thus, the story helps to make the message of the sūrah clearer. This method is characteristic of the Qur’ān. Here the historical account is given in quick successive scenes which open with the call Moses receives in the sacred valley and end with the destruction of Pharaoh in this life and perdition in the life to come. Thus, it fits very well with the main theme of the sūrah, namely the hereafter. The part given here of Moses’s history spans a long period, yet it is conveyed by only a few short verses that fit in well with the rhythm and message of the sūrah as whole.

Böylece Musa, kendisine emanet edilen mesajı Allah'ın ona öğrettiği biçimde iletir. Ancak bu sıcak, dostane tutum, zulüm ve evrenin Rabbi'ni bilmeme ile katılaşmış bir kalbi kazanamaz. Bunun üzerine Musa, diğer surelerde anlatıldığı gibi, asanın yılana dönüşmesi ve Musa'nın elinin parlak bir beyazlıkla aydınlanması gibi büyük mucizeleri ona gösterir, "ama o yalanladı ve isyan etti." (Ayet 21) Sahne, Firavun'un reddi ve Tanrı'ya karşı isyanıyla sona erer.

Thus, Moses conveys the message with which he has been entrusted in the manner God has taught him. This warm, friendly attitude, however, cannot win over a heart that has been hardened by tyranny and ignorance of the Lord of the universe. So Moses shows him the great miracles of the stick turning into a snake and Moses’s own hand becoming a brilliant white, as they are described in other sūrahs, “but he cried lies and rebelled.” (Verse 21) The scene ends with Pharaoh’s rejection and rebellion against God.

Firavun bunun ardından geri döner ve güçlerini harekete geçirmek, sihirbazlarını da hakkın ve sihrin karşılaşması için öne çıkarmak üzere çekilir. Özetle Firavun, gerçeği kabul etmemeye ve hakka boyun eğmemeye kararlıydı. "Sonra döndü ve çalışmaya koyuldu. Adamlarını topladı ve onlara şöyle seslendi: 'Yüce rabbiniz benim!' dedi." (Ayetler 22-24)

Pharaoh then turns away to mobilize his forces and bring forward his sorcerers for an encounter between magic and the truth. Essentially, Pharaoh was determined not to accept the truth or submit to right. “He then turned away hastily. He summoned all his men and made a proclamation to them: I am your supreme Lord’, he said.” (Verses 2224)

Sûre, Firavun'un sihirbazlarını, büyücülerini ve adamlarını toplamak için yaptığı çalışmalar hakkında hiçbir ayrıntı vermez. Sadece onun bunu yapmak üzere gittiğini ve ardından küstah bir bildiri olan "Ben sizin en yüce Rabbinizim" sözünü söylediğini belirtir. (Ayet 24)

The sūrah does not give any details of Pharaoh’s efforts to muster his magicians, sorcerers and men. It simply says that he went away to do so, and then uttered his impertinent proclamation: “I am your supreme Lord”. (Verse 24)

Firavun'un beyanı, halkının cahilliği ve onun otoritesine boyun eğmeleri yüzünden aldatıldığını ortaya koymaktadır. Zalimleri, kitlelerin cahilliğinden ve sefil boyun eğişinden daha fazla aldatan hiçbir şey yoktur. Gerçekte zalim, gerçek bir gücü ya da yetkisi olmayan bir kişidir. Cahiller ve boyun eğenler, onun binmesi için sırtlarını eğer, dizginle koşulabilmesi için boyunlarını uzatır, kibrini gösterme fırsatı bulsun diye başlarını önerler ve saygı görme ve onurlandırılma haklarından vazgeçerler. Bu şekilde zulme uğramalarına kendileri izin verirler. Kitleler tüm bunları, aynı anda hem aldatıldıkları hem de korktukları için yaparlar. Korkularının, hayal gücünde olmanın dışında gerçek bir dayanağı yoktur. Zalim, tek bir birey olarak, insanlıklarına, onurlarına, öz saygılarına ve özgürlüklerine gerekli değeri verirlerse, binlerce ya da milyonlarca kişiden asla daha güçlü olamaz. Milletteki her birey güç bakımından zalimle boy ölçüşebilir. Akıllı olan, ya da gerçek Rabbini bilen, O'na inanan ve kaderi üzerinde hiçbir gücü olmayan herhangi bir yaratığa boyun eğmeyi reddeden bir milleti hiç kimse zulmedemez.

"Onu yükseltti ve ona mükemmel bir şekil verdi." (Ayet 28) Göğün inşasındaki mükemmel uyumu ve ahengi görmek için bir bakış yeter. Üstümüzdeki gökteki varlıkların varlığını yöneten yasaları bilmek ve onların eylemleri, hareketleri ve karşılıklı etkileri arasında mükemmel bir denge sağlayan bu yasaları kavramak, bu ayetin tam anlamını anlamamıza yardımcı olur. Bu bilgi, tamamı henüz insan bilgisinin ancak küçük bir kısmını ortaya çıkardığı, gerçekten var olan bu dünyanın sınırsızlığı duygusunu yoğunlaştırır. Bizi hayret ve şaşkınlıkla doldurur. Evrenin sonsuz güzelliği karşısında dilimiz tutulur. Bunun, süper insani bir gücün onu planladığı ve yönettiği dışında hiçbir açıklamasını yapamayız. Bu açıklama, artık herhangi bir dine inanmadığını söyleyen çoğu kişi tarafından bile kabul edilmektedir.

“He raised it high and gave it its perfect shape.” (Verse 28) We need no more than a glance in order to recognize the perfect coherence and harmony in the building of heaven. Knowledge of the laws which govern the existence of the creatures in the sky above us and provide a perfect balance between their actions, movements and mutual effects helps us to understand the full meaning of this verse. It intensifies our feeling of the limitlessness of their very real world, of which human knowledge has uncovered only a tiny part. It overwhelms us with wonder and astonishment. We stand speechless at the infinite beauty of the universe. We can give no explanation for it except that a superhuman power has planned and governs it. This explanation is now accepted even by most of those who profess not to believe in any religion.

“Ve gecesini karanlık kılan, gündüzünü dışarı çıkaran.” (Ayet 29) Bu ayetteki Arapça kelimeler, genel anlatımın gücüne güç katar. Ayrıca çevirinin ima ettiğinden daha güçlü çağrışımlara sahiptirler. Burada genel bağlama daha uygun düştükleri için tercih edilmişlerdir. Gecenin karanlığı ile sabahın aydınlığının birbirini izlemesi herkesin bildiği bir olgudur; ancak buna çok alıştığımız için gözden kaçabilir. Burada Kur’ân, bu olgunun daima taze kalan yeniliğini hatırlatır. Çünkü bu olgu her gün yeniden tekrarlanır ve aynı etkileri ve tepkileri doğurur. Bu olguyu yöneten doğa yasaları o kadar kesin ve mucizevidir ki, insanın bilgisi arttıkça onu hayrete düşürmeye ve şaşırtmaya devam etmektedir.

“And gave darkness to its night, and brought out its daylight.” (Verse 29) The Arabic words used in this verse add to the strength of the general tone. They also have stronger connotations than the translation suggests. They are used here because they are more fitting with the general context. The succession of darkness and light, at night and in the morning, is a phenomenon recognized by all, but it may be overlooked because we are so familiar with it. Here, the Qur’ān reminds us of its permanent novelty. For it is repeated anew every day, producing the same effects and reactions. The natural laws governing this phenomenon are so precise and miraculous that they continue to impress and astonish man as his knowledge increases.

O zaman, o büyük ve her şeyi bastıran olay gerçekleştiğinde, insan o gün yaptıklarını açıkça hatırlayacak; cehennem, bakan herkesin önüne getirildiğinde, sınırları aşan ve bu dünya hayatını tercih eden kimsenin barınağı cehennem olacaktır. Ama Rabbinin huzurunda duracağından korkan ve nefsini aşağılık arzulardan alıkoyan kimse ise cennette barınacaktır.

Then, when the great, overwhelming event comes to pass — on that day man will clearly remember what he has done, when hell is brought in sight of all who are looking on; then, he who transgressed the bounds of what is right, and chose this present life will have hell for his dwelling place. But he who feared that he will stand before his Lord and forbade his soul its base desire will dwell in paradise. (Verses 34- 41)

Bu şimdiki hayat, kesin ve ölçülü bir biçimde verilmiş rahatlık ve zevk dönemidir. Süresi, evrenin ve insan hayatının genel planlamasına göre belirlenmiştir. Bu hayatın rahatlığı ve zevki, bunların sona ereceği tayin edilmiş zamanda sona erecektir. Büyük olay gerçekleştiğinde her şeyi yıkar ve her şeyi bastırır. Bu dünyanın geçici rahatlığı söner. Bütün evren, yapılmış göğü, yayılmış yeri ve sağlam dağlarıyla alt üst olur ve bütün canlılar yok olur. O an “insan yaptığını açıkça hatırlayacaktır.” (Ayet 35) Bu dünyanın olayları ve rahatlıklarıyla oyalanmış olabilir ve yaptığını gözden kaçırmış olabilir. Ama o zaman hepsini hatırlayacaktır; hatırlamak ona yalnızca hüzün ve keder getirdiğinde, ne kadar acıklı bir sonla karşı karşıya olduğunu fark ettiğinde. “Cehennem, bakan herkesin gözü önüne getirildiğinde.” (Ayet 36) “Gözü önüne getirme” ifadesi özellikle etkileyicidir. Çağrışımları zengindir ve ritmi daha da güçlendirir. Ortaya çıkan imge o kadar canlıdır ki sanki şimdi gözümüzün önündeymiş gibi görürüz.

This present life is a period of comfort and enjoyment which are given in precise and accurate measure. Its duration is determined according to the overall planning of the universe and human life. Its comfort and enjoyment will end at the time appointed for their expiry. When the great event takes place, it ravages all and overwhelms all. The fleeting comfort of this life is extinguished. The whole universe, its built heaven, spread out earth and firm mountains are overturned and all living creatures are overwhelmed. At that moment “man will clearly remember what he has done.” (Verse 35) He might have been distracted by the events and comforts of this life and he might have overlooked what he has done. But he will recall it all then, when remembrance brings him nothing but sadness and grief as he realizes what a miserable end he faces. “When hell is brought in sight of all who are looking on.” (Verse 36) The term ‘bringing in sight’ is particularly powerful. It is rich in connotations and further strengthens the rhythm. The result is an image so vivid we almost see it in front of us now.

Sûrenin son kısmı, insanda derin bir heyecan ve huşu uyandıran bir ahenkle ifade edilir. "Sana Kıyamet'i, ne zaman gerçekleşeceğini soruyorlar. Ama sen onun vaktini belirtmekle ne ilgilenirsin? Onunla ilgili son söz Rabbine aittir. Senin görevin yalnızca ondan korkanları uyarmaktır. Onu gördükleri gün, dünyadaki hayatlarının sadece bir akşam ya da bir sabah kadar sürdüğünü sanacaklar." (Âyetler 42-46)

The last part of the sūrah is expressed in a rhythm which evokes awe. “They question you about the Last Hour, when will it come to pass? But why should you be concerned with its exact timing? The final word concerning it belongs to your Lord. Your mission is merely to warn those who fear it. On the day when they see that hour, it will seem to them that their life on earth had spanned only one evening, or one morning.” (Verses 42- 46)

Pagan Arapların inkârcı kesimi, Kıyamet Günü'nün korkunç olaylarını ve ardından gelecek hesabı anlatan her açıklamayı duyduklarında, Peygamber ﷺ'den bunun ne zaman gerçekleşeceğini belirtmesini isterlerdi: "Ne zaman gerçekleşecek?" Bu tür sorulara verilen cevap, "Ama sen onun tam zamanıyla neden ilgilenesin ki?" (43. ayet) şeklinde bir soru biçiminde verilir. Bu cevap, Kıyamet Günü'nün, yani Son Saat'in o kadar büyük ve heybetli olduğunu, inkârcıların onunla ilgili sorduğu soruların ise kulağa aptalca ve acıklı geldiğini ima etmektedir.

Every time the diehards among the pagan Arabs heard a description of the fearful events of the Day of Judgement, and the reckoning which then takes place, they used to ask the Prophet (peace be upon him) to specify its time: “When will it come to pass?” The answer given here to such questions takes the form of a rhetorical question, “But why should you be concerned with its exact timing?” (Verse 43) It is an answer which suggests that the Last Hour, or the Day of Judgement, is so great and majestic that the questions put by the unbelievers concerning it sound stupid and pitiful.

Üstelik bu tür sorular yalnızca küstahlar tarafından ortaya atılır. Büyük Peygamber'e (ﷺ) bile şöyle denmiştir: "Sen onun vaktini bilmekle ne ilgilenirsin?" O kadar büyüktür ki, ne sen ne de başka hiç kimse, onun tam zamanının kendisine bildirilmesini istemeli. Bu bilgi yalnızca Allah'a aittir, başka hiç kimseye ait değildir. "Onun son bilgisi Rabbinin katındadır." ({Ayet 44}) O, onunla ilgili her şeyin sahibidir. Peygamber'in (ﷺ) kendi görevleri ve aşmaması, aşmasına da gerek olmayan sınırları çok açıktır: "Senin görevin yalnızca ondan korkanları uyarmaktır." ({Ayet 45}) Onun görevi, bu uyarılardan fayda sağlayacak kişileri uyarmaktır. Böyle insanlar, onun Allah'ın belirlediği vakitte geleceğine dair sağlam inançlarına göre yaşayacaklardır.

Moreover, such questions are only put forward by the impudent. The great Prophet himself is asked, “Why should you be concerned with its exact timing?” It is so great that neither you nor anyone else should ask to be informed of its exact time. This knowledge belongs to God alone, not to anybody else. “The final word concerning it belongs to your Lord.” (Verse 44) He is the Master of everything which relates to it. The Prophet’s own duties, and the limits he should not, and need not exceed are well defined: “Your mission is merely to warn those who fear it.” (Verse 45) He is to warn those who will benefit by such warnings. Such people will then live according to their firm belief that it will arrive at the time appointed by God.