Medine'de inen bu sûre, Kur'ân'ın son vahiylerinden biridir, hatta en sonuncusu olabilir.¹ Dolayısıyla Müslüman topluluğun diğer insanlarla ilişkilerine dair kesin hükümleri içerir. Ayrıca Müslüman topluluğun kendisinin sınıflandırılmasını da ele alır; bu toplumun değerlerini belirler ve gruplarından veya sınıflarından her birinin statüsünün kapsamlı bir tanımını ve ana hatlarını sunar.2

Revealed in Madinah, this sūrah is one of the last, if not actually the last1 Qur’ānic revelation. Hence, it contains final rulings on relations between the Muslim community and other people. It also includes the classification of the Muslim community itself, establishing its values together with a full description and outline of the status of each of its groups or classes.2

Bu nedenle sûre, İslami eylem yönteminin doğasını, farklı adımlarını ve aşamalarını açıklamada özel bir öneme sahiptir. Ancak, onun son hükümlerini, önceki sûrelerde verilen geçici hükümler ışığında gözden geçirmemiz gerekir. Böyle bir gözden geçirme, bu eylem yönteminin hem esnek hem de sağlam olduğunu gösterecektir. Yine de böyle bütüncül bir okuma olmaksızın, kurallar, tablolar ve hükümler çok karışık hale gelir. Bu, geçici hükümleri ortaya koyan ayetlerin kesin kabul edildiği, kesin hükümleri veren ayetlerin ise geçici hükümlere uyacak şekilde okunduğu her durumda ortaya çıkar; özellikle cihad ve Müslüman topluluk ile diğer gruplar arasındaki ilişkiler bakımından. Tanrı'dan, hem bu Önsözde hem de sûre ve bölümlerinin tartışılmasında, meseleyi doğru ortaya koyup eksiksiz ve açık bir tablo sunabilmemizi lütfetmesini dileriz. Sûrenin metnini, farklı bölümlerinin nüzul sebeplerini bildiren rivayetler ile Peygamber'in ﷺ hayatı boyunca yaşanan çeşitli olaylar ışığında tarafsız biçimde incelediğimizde, sûrenin bütün olarak Medine'de Peygamber'in ﷺ yerleşmesinin dokuzuncu yılında indirildiği sonucuna varabiliriz.

As such, the sūrah has a particular importance in clarifying the nature of the Islamic method of action, its different steps and stages. However, we need to review its final rulings in the light of the provisional ones given in earlier sūrahs. Such a review will show this method of action to be at one and the same time both flexible and firm. Yet without such a holistic reading, rules, pictures and judgements become very confused. This is what happens whenever verses that outline provisional rulings are taken to be final, while the verses giving final rulings are read in such a way as to match provisional ones, particularly in relation to jihād and the relations between the Muslim community and other groups. We pray to God to enable us to set the record straight and present a full and clear picture, both in this Prologue and in the discussion of the sūrah and its passages. From an objective study of the text of the sūrah in the light of the reports giving the immediate circumstances leading to the revelation of its different parts, as well as the various events during the Prophet’s lifetime, we can conclude that the sūrah as a whole was revealed in the ninth year of the Prophet’s settlement in Madinah.

Ancak şunu da belirtmek gerekir ki bu, tek bir seferde indirilmemiştir.

However, we also have to say that it was not revealed in one single instance.

Sûrenin ayetlerinin tam olarak hangi zamanda indiğine dair kesin bir hüküm veremesek de, vahyin üç aşamada gerçekleştiğini söyleyebiliriz: Birincisi, Recep ayında, dokuzuncu yılda gerçekleşen Tebûk seferinden önceydi. İkinci aşama, sefere hazırlık döneminden seferin fiilen başladığı ana kadar uzandı. Üçüncü aşama ise Müslümanlar evlerine döndükten sonra gerçekleşti. Ancak, birinci bölüm, yani 1. ayetten 28. ayete kadar olan kısım, bu bölümler arasında en son inen kısımdır; o yılın sonuna doğru, hac mevsiminden kısa bir süre önce, yani Zilkade ayında ya da hatta Zilhicce ayında inmiştir. Kısaca özetlersek, inandığımız durum budur.

Although we cannot give a conclusive judgement of the accurate timings of the revelation of the different passages of the sūrah, we can say that its revelation occurred over three time stages: the first was prior to the expedition to Tabūk, which took place in Rajab of year 9, while the second stage extended over the period of preparation for the expedition until it was actually in progress. The third stage occurred after the Muslims had returned home. However, the first passage, from verse 1 to verse 28, was the last of its passages to be revealed, towards the end of that year, shortly before the pilgrimage season, i.e. either in the month of Dhu’l- Qa`dah or even in Dhu’l-Hijjah. This is in short what we believe to be the case.

Sûrenin ilk bölümünde, 1-28. ayetlerde, Müslüman topluluk ile Arap Yarımadası'ndaki müşrikler arasındaki ilişkilerin nihai biçimi tanımlanmakta ve bu ilişkilerin pratik, tarihsel ve ideolojik temelleri vurgulanmaktadır. Tüm bunlar, Kur'an'ın eşsiz üslubuyla, güçlü ahengi ve yarattığı etkileyici izlenimlerle sunulmaktadır. (Özellikle 1-16, 23-24 ve 28. ayetlere bakınız.)

In its first section, verses 1-28, the sūrah defines the final shape of relations between the Muslim community and the idolaters in the Arabian Peninsula, highlighting the practical, historical and ideological bases of these relations. All this is given in the inimitable Qur’ānic style, with its strong rhythm and the powerful impressions it creates. (See in particular verses 1-16, 23-24, and 28.)

Bu ayetlerdeki üslup ve bütün bölümdeki anlatım, Arabistan'daki müşriklere karşı savaşa yönelik güçlü vurgu ile bu savaşa katılma teşviki, Müslüman topluluğun en azından bir kesiminin böyle kararlı bir adım atmaya büyük bir isteksizlik içinde olduğunu açıkça göstermektedir. Bu isteksizliğe yol açan çeşitli etkenleri burada ve izleyen yorumda açıklayacağız.

The style employed in these verses, and in the passage as a whole, and the strong emphasis laid on fighting the idolaters in Arabia and the encouragement to take part in such fighting make it clear that at least a section of the Muslim community was very reluctant to take such a decisive step. We will explain here, and in the subsequent commentary, the different factors that came into play to cause such reluctance.

İkinci bölüm, Müslüman topluluk ile genel olarak önceki vahiylerin mensupları arasındaki ilişkilerin nihai şeklini belirler ve bu ilişkilerin pratik, tarihsel ve ideolojik dayanaklarını ortaya koyar. Bu pasaj ayrıca İslam'ın bağımsız niteliğini, önceki vahiylerin mensuplarının hem inançta hem de davranışta ilahi dinden sapmasını göstermektedir. Dolayısıyla İslami açıdan bakıldığında, onlar artık ilahi bir dine tabi değillerdir. (Ayetler 29-35)

The second section defines the final shape of relations between the Muslim community and the people of earlier revelations generally, also outlining their practical, historical and ideological bases. The passage also shows the independent nature of Islam, as well as the deviation of the people of earlier revelations from the divine faith, both in beliefs and behaviour. Hence, from the Islamic point of view, they are no longer following a divine faith. (Verses 29-35)

Üslubu, bu pasajdaki Kur'ân üslûbu, Müslümanların bu pasajın ilk ayetinde tanımlanan türden ilişkileri önceki vahiylerin mensuplarına, genel olarak ya da onların büyük çoğunluğuna karşı benimsemekte özellikle isteksiz olduklarını çok açık biçimde göstermektedir. Gerçek şu ki, çatışma başlangıçta Bizanslılar ve onların müttefikleri olan Suriye'deki ve ötesindeki Arap Hristiyanlarıyla yapılmak üzere tasarlanmıştı. Bizans İmparatorluğu o dönemin başlıca süper gücü olduğu düşünülürse, bu durum açıkça korkutucudur. Yine de bu metinler, bu ayette verilen aynı nitelik ve özelliklere sahip önceki vahiylerin tüm mensuplarına uygulanmaktadır. Bu konuda daha sonra daha fazla şey söylenecektir.

The Qur’ānic style in this passage shows very clearly that the Muslims were particularly reluctant to adopt the type of relations defined in the first verse of this passage towards the people of earlier revelations generally, or the great majority of them. The fact is that the confrontation was initially intended with the Byzantines and their allies, the Arab Christians in Syria and beyond. This is clearly intimidating, considering that the Byzantine Empire was the main superpower of the day. Yet the texts apply to all the people of earlier revelations who have the same qualities and characteristics given in this verse. More of this later.

Üçüncü bölüm, sefere hazırlanmaları istendiği halde tereddüt eden veya tembellik edip katılmayan kimseleri kınamaya başlar. Aşağıda görüleceği gibi, bunların hepsi münafık değildi. Bu gerçek, bütün olayın Müslümanlar için ne kadar zor olduğunu açıklar. Pasajı tartıştığımızda, Allah'ın izniyle, bu durumu bu kadar zor kılan etkenleri açıklayacağız. (Ayet 38-41)

The third section begins its denunciation of those who have been called upon to get ready for the expedition, but who hesitated or were too lazy to join. Not all of these were hypocrites, as will be seen. This fact explains how hard the whole affair was for the Muslims. When we discuss the passage, we will, God willing, explain the factors making it so hard. (Verses 38-41)

Bu pasajda, tekrarlanan kınamaların, tehditlerin ve müminlere, müşriklerin Peygamberi memleketinden çıkarmaları sırasında Allah'ın onu desteklediğinin hatırlatılmasının bir arada yer aldığını görüyoruz. Bu desteğin sağlanmasında hiçbir insan rol almamıştı. Ayrıca müminlere, hangi durumda olursa olsun Peygamber'e katılmaları ve onunla birlikte yola çıkmaları yönünde kesin bir emir verildiğini de görüyoruz. Bütün bunlar, yaşanan zorluklara dair açık bir işaret olup, çok fazla isteksizliğe, korkuya ve geride kalma eğilimine yol açtığını göstermektedir. Bu nedenle, müminler topluluğuna yönelik tekrarlanan hatırlatmalar, kınamalar ve açık emirler vardır.

We note in this passage the repeated reproaches, coupled with threats and reminders to the believers that God had supported His Messenger when the idolaters drove him out of his home town. No human being had taken part in providing such support. We also note the uncompromising order to the believers to join the Prophet and march with him, no matter what their position might be. All this gives us a clear indication of the hardships involved, leading to much reluctance, fear and an inclination to stay behind. Hence, the repeated reminders, reproaches and clear orders to the community of believers.

Sûrenin dördüncü bölümü, sûrenin en uzun bölümüdür ve münafıkları ile onların Müslüman topluluğu zayıflatma yöntemlerini ortaya koymaya ayrılmıştır. Bu bölüm, onların ruh hallerini, Tebûk Seferi sırasındaki tutumlarını, bu seferden önceki ve sonraki davranışlarını anlatır. Gerçek niyetlerini, entrikalarını ve sinsi yöntemlerini, ayrıca geri kalmalarını haklı göstermek için ileri sürdükleri zayıf mazeretleri ve mü'minlerin moralini bozmaya yönelik girişimlerini açığa çıkarır.

The fourth section, the longest in the sūrah, is devoted to exposing the hypocrites and their methods in undermining the Muslim community. It describes their psychology, as well as their attitude at the time of the Tabūk Expedition, as well as their previous and later attitudes. It exposes their true intentions, scheming and devious methods, as well as their flimsy excuses with which they try to justify their staying behind and their attempts to weaken the believers’ morale.

Bu bölüm, onların Peygambere ve bağlılık gösteren mü'minlere zarar vermeye nasıl çalıştıklarını da anlatır. Münafıkların gerçek yüzünün bu şekilde ortaya konması, mü'minlerin münafıkların entrikalarına karşı uyarılmasıyla daha da vurgulanır. Sure, iki topluluk arasındaki ilişkinin doğasını tanımlar; bu ilişki, her bir grubu kendi davranışları aracılığıyla ayırt eden açık bir temel üzerine kurulmalıdır. Surenin yarısından fazlasını kapsayan bu bölüm, münafıklığın Mekke'nin İslam'a teslim olmasından sonra daha yaygın hale geldiğini, bunun öncesinde ise neredeyse ortadan kalkmış olduğunu gösterir. Bunun nedenlerini ileride açıklayacağız. (Ayetler 42, 47-50, 56-59, 61-68, 73-77, 79-85)

It also speaks about how they tried to hurt the Prophet and devoted believers. This exposure of the true nature of the hypocrites is further emphasized by a warning to the believers against the hypocrites’ schemes. The sūrah defines the nature of the relations between the two camps, which must be set on a clear basis that distinguishes each group through its own actions. This section, taking up more than half of the sūrah, shows that hypocrisy was more widespread after the fall of Makkah to Islam, while it had almost disappeared prior to that. We will explain the reasons for this later. (Verses 42, 47-50, 56-59, 61-68, 73-77, 79-85)

Bu sürekli saldırı, münafıkların Müslüman topluluğu zayıflatmak ve Müslümanların dikkatini asıl hedeflerinden, asılsız iddialarla saptırmak için kurdukları entrikaların boyutunu ortaya koymaktadır. Ayrıca o dönemde Müslüman topluluğunun saflarında bazı zayıflıkların bulunduğunu göstermektedir. Bu durum şu ifadeyle işaret edilmektedir: "Aranızda onları dinleyecek olanlar da vardır." (Ayet 47)

This sustained attack reveals the extent of the hypocrites’ scheming to undermine the Muslim community and to divert the attentions of the Muslims from pursuing their goals by means of false claims. It also shows that there were certain weaknesses within the ranks of the Muslim community during that period. This is indicated by the statement: “There are among you some who would have lent them ear.” (Verse 47)

Başka bir gösterge, münafıklar için dua etmenin veya onların bağışlanması için Allah'a yalvarmanın kesin bir dille yasaklanmasında görülmektedir. Bu durum, büyük grupların henüz yeni inanca bağlılık göstermeden İslam'ı kabul ettiklerini açıklamalarının bir sonucuydu. Bu insanlar henüz uygun İslami tutumları edinmemişlerdi. Bütün bunlar, surenin Peygamber döneminde Müslüman toplum içinde yaşayan grupları nasıl sınıflandırdığını ele aldığımızda ayrıntılı olarak tartışılacaktır.

Another indication is seen in the emphatic order not to pray for the hypocrites or appeal to God for their forgiveness. This situation was a by-product of the fact that large groups declared their acceptance of Islam, when they were not yet committed to the new faith. They had not acquired the proper Islamic attitudes. All this will come in for detailed discussion when we look at the classification the sūrah provides of the groups living within the Muslim community at the time of the Prophet.

Bu sûrenin beşinci bölümünde bu sınıflandırmayı görüyoruz. Bu bölümde öğreniyoruz ki, Müslüman topluluğun sağlam temelini oluşturan önder grup olan Muhâcirîn ve Ensâr'ın yanında başka birkaç grup daha vardı. Örneğin, aralarında iyi mü'minlerin de bulunduğu, ama bunların yanında münafık ya da kâfir olanların da bulunduğu bedevî Araplar vardı. Medine halkı arasında da münafıklar vardı. Diğerleri iyi ve kötü amelleri karıştıran ve henüz Müslüman topluluğa tam olarak entegre olmamış kimselerdi. Bir başka grup ise durumu belirsiz olanlardı. Bu grubun gerçek durumunu bilen Allah'a, yani Tanrı'ya, O'nun bilgisine dayanarak hüküm vermesi bırakılmıştır. Ayrıca dinî bir kılıf altında Müslüman topluluğa karşı komplo kuran bazı kimseler de vardı. Sûre, bütün bu grupları kısa ama yeterli bir biçimde ele almaktadır. Müslüman topluluk içinde bunlara nasıl davranılması gerektiğini belirler ve Peygamber ﷺ ile mü'minleri, onlara bu şekilde tarif edilen biçimde karşılık vermeleri konusunda yönlendirir. (Âyetler 97-103, 106-108)

We find this classification in the fifth section of the sūrah. We learn in this section that in addition to the leading group of the Muhājirīn and the Anşār, which constituted the solid base of the Muslim community, there were several other groups. There were, for example, the Bedouin Arabs among whom there were some good believers and others who were either hypocrites or unbelievers. There were also hypocrites among the people of Madinah. Others were those who mixed good and bad deeds and had not yet fully integrated into the Muslim community. Another group was of unknown status. This group is left to God to judge on the basis of His knowledge of their true nature. There were also some who conspired against the Muslim community under a religious guise. The sūrah speaks about all these groups in a brief but adequate way. It defines how they should be treated within the Muslim community, directing the Prophet and the believers to respond to them in the way so described. (Verses 97-103, 106-108)

Müslüman toplumun o dönemde bu kadar çok grup, sınıf ve ölçüt barındırması, Mekke İslam'ın eline geçtikten sonra ortaya çıkan tutarsızlığın boyutunu gösterir. Mekke'nin fethinden önce Medine'deki Müslüman toplum bu tür zaaflardan neredeyse tamamen kurtulmuştu.

That such a multiplicity of groups, classes and standards existed within the Muslim community at the time points to the extent of incoherence that existed after Makkah had fallen to Islam. Prior to the conquest of Makkah, the Muslim community in Madinah had almost rid itself of such weaknesses.

Sûrenin altıncı ve son bölümü, Allah'a Onun yolunda mücadele etmek üzere verilen İslami biatın mahiyetini açık bir şekilde tanımlamaktadır. Ayrıca bu mücadelenin, yani cihadın mahiyetini ve Medine halkının ile onlara yakın yaşayan Bedevîlerin görevini belirlemektedir. Peygamber yola çıktığında, kendi güvenliklerini düşünerek geride kalamayacakları açıkça ortaya konulmaktadır. Onların kâfirlerden ve münafıklardan ayrılmaları gerekmektedir. Bu bölümün bağlamında, Müslüman ordusuna katılmayan, ancak iyi niyetli ve hiçbir ikiyüzlülük taşımayan mü'minlerin durumu hakkında bir hüküm verilmektedir. Ayrıca münafıkların Kur'ân vahiylerine karşı tutumlarının bazı yönleri de anlatılmaktadır. (Âyetler: 111, 113-114, 117-118, 120-123, 127)

The sixth and final section of the sūrah provides a clear definition of the nature of the Islamic pledge the believers give to God to strive for His cause. It also defines the nature of this struggle, or jihād, and the duty of the people of Madinah and the Bedouins living close to them. It makes it clear that they cannot stay behind when the Prophet marches forth, seeking their own safety. They need to disassociate themselves from unbelievers and hypocrites. Within the context of this section a judgement is given on the cases of those who did not join the Muslim army, although they were good believers who entertained no hypocrisy. It also describes certain aspects of the attitude of the hypocrites towards Qur’ānic revelations. (Verses 111, 113-114, 117-118, 120-123, 127)

Sûre daha sonra Allah'ın Elçisi ﷺ'in bir tasvirini ve ona yalnızca Tanrı'ya tevekkül etmesi yönündeki emriyle sona erer. (Âyet 128-129)

The sūrah then concludes with a description of God’s Messenger (peace be upon him) and a directive to him to place His trust in God alone. (Verses 128-129)

Burada, ayrıntılı olarak tartışmadan önce başvurulacak birçok ayet andık.

We have cited here numerous verses to refer to before discussing them in detail.

Bu bilinçli olarak yapılmıştır; çünkü sûre, Mekke'nin fethinden sonraki günlerde Medine'deki Müslüman toplumun resmini çizmekte ve bu toplumun organik yapısını betimlemektedir. Bu tablodan açıkça anlaşılmaktadır ki, yapısal zayıflıkların yanı sıra, insanların imana yaklaşımında bir tutarlılık eksikliği vardı. Kayıtsızlık, fedakârlıktan kaçınma, ikiyüzlü tutumlar, İslami görevlerini yerine getirmekte isteksizlik ve Müslüman topluluk ile diğerleri arasındaki ilişkilerde karışıklık gibi olgular betimlenmektedir. Bununla birlikte, bütün bunlar Muhâcirîn ile Ensâr'ın zayıflık belirtisi göstermeyen sağlam bir temel oluşturduğu gerçeğini hiçbir şekilde gölgelemez.

This is done deliberately because the sūrah paints a full picture of the Muslim society in Madinah in the days following the conquest of Makkah, describing its organic composition. It is clear from this picture that there was a lack of consistency in the way people approached faith, in addition to structural weaknesses. Certain phenomena are described, such as apathy, unwillingness to sacrifice, hypocritical attitudes, reluctance to do one’s Islamic duties, confusion with regard to relations between the Muslim community and others. None of this, however, detracts from the fact that the Muhājirīn and the Anşār constituted a solid base that showed no sign of weakness.

Daha önce belirttiğimiz gibi, bu durum Mekke'nin fethinden sonra çok sayıda ve birbirinden farklı insan gruplarının İslam'ı kabul ettini açıklamasından kaynaklanıyordu; ancak bu insanlar, Müslüman topluluğa tam olarak entegre olmaları için gerekli olan türden bir eğitimi almamışlardı. Fakat bu genel ifade, Mekke'nin fethinden önceki ve sonraki tarihsel durumu gözden geçirmeden tam olarak anlaşılamaz; şimdi de bu konuya geçeceğiz.

We have already mentioned that this state of affairs was due to the fact that after the conquest of Makkah large and divergent groups of people declared their acceptance of Islam, but did not receive the kind of education necessary for full integration within the Muslim community. But this general statement cannot be fully understood unless we review the historical situation before and after the conquest of Makkah, which we will now turn to.

İslami hareket, doğduğu andan itibaren Mekke'de zorluklarla karşılaştı. Cahiliyye, bu örnekte Kureyş ile temsil edilerek, "Allah'tan başka ilah yoktur ve Muhammed Allah'ın Resulüdür" diyen mesajdan kaynaklanan tehlikeyi kısa sürede sezdi. Bu yeni mesajın, Allah'tan kaynaklanmayan her türlü otoriteye karşı açık bir devrim olduğunu fark etti. Bu, Allah'ın korumasını arayan her türlü zulme karşı bir isyandı. Cahiliyye ayrıca, Allah'ın Resulü'nün önderliğinde yola çıkan yeni mesajın, yalnızca Allah'a ve O'nun Resulü'ne tam ve mutlak bağlılık yemini eden yeni bir organik topluluk oluşturmaya başladığını sezdi. Bu nedenle Kureyş'in liderliğine ve cahiliyye altında hüküm süren duruma karşı ayaklandı.

The Islamic movement in Makkah encountered difficulties right from the time when it was born. Jāhiliyyah, represented in this instance by the Quraysh, soon sensed the danger it was facing from the message declaring that `there is no deity other than God, and Muĥammad is God’s Messenger.’ It realized that this new message was an outright revolution against all authority not derived from God’s own. It was a rebellion against all tyranny, seeking God’s protection. Jāhiliyyah also sensed that the new message, led by God’s Messenger, began to form a new organic grouping pledging sole and complete allegiance to God and His Messenger. Thus, it rebelled against the leadership of the Quraysh and the situation prevailing under jāhiliyyah.

Kureyş, bu tehlikeyi sezer sezmez yeni davete, bu topluluğa ve onun önderliğine karşı kararlı bir saldırıya geçti. Bu saldırıda bütün gücünü kullanarak fiziksel zarar vermeye ve entrikalar ile kötü tasarılarla ayrılık tohumları ekmeye çalıştı.

No sooner did the Quraysh sense this danger than it launched a determined attack on the new message, grouping and its leadership. It utilized in this attack all its power to inflict physical harm and to sow discord through intrigue and wicked designs.

Aslında bu cahiliye toplumu, varlığının kendisini tehdit ettiğini hissettiği bir tehlikeye karşı kendini savunmak için her yolu aradı. Bu, Rabbin hâkimiyetini savunan bir hareket, hâkimiyetin bazı insanlar tarafından diğerleri üzerinde kullanıldığı bir toplumda ortaya çıktığında her zaman geçerli olan normal durumdur. Böyle bir savunu, kendi liderliğine sahip organize bir hareket tarafından üstlenildiğinde, cahiliye toplumuyla doğrudan bir çatışma içine girecektir; çünkü ikisi aynı toplumda bir arada barındırılamaz.3

In fact this jāhiliyyah society sought every means to defend itself against a danger it felt to threaten its very existence. This is the normal state of affairs whenever a movement begins to advocate God’s Lordship in a community where Lordship is exercised by some people over others. Whenever such advocacy is undertaken by an organized movement that has its own leadership, it will be in direct confrontation with jāhiliyyah society, as the two cannot be accommodated within the same community.3

Ancak İslam'ın yayılmasına rağmen Medine toplumu bu seviyedeki saflığı sürdüremedi. Başta nüfuz sahibi olanlar olmak üzere birçok kişi, mevkilerini korumak için kendi kavimlerine benzer bir tavır takınmak zorunda olduklarını hissetti. Bedir Savaşı gerçekleştiğinde, bu kesimin önde gelen ismi Abdullah bin Übey bin Selûl, İslam'ın sağlam köklere sahip olduğunu ve kolayca yıkılamayacağını düşündü. Bu yüzden Müslüman olduğunu gösterdi. Belki de kavimleriyle birlikte hareket edebilmek için İslam'ı kabul eden birçok kişinin olması kaçınılmazdı. Bunlar münafık değildi, ancak İslam'ı tam olarak kavramamış ya da kendilerini ona göre biçimlendirmemişlerdi. Bu da Medine topluluğunun yeni inanca bağlılık düzeylerinin farklı olduğu anlamına geliyordu.

But the Madinah society did not maintain this level of purity despite the spread of Islam. Many people, especially those who were in positions of influence, felt they had to take a similar stand to their people in order to maintain their positions. When the Battle of Badr took place, the leading figure among these, `Abdullāh ibn Ubayy ibn Salūl, thought that Islam had established firm roots and could not be easily dislodged. Hence, he pretended to be a Muslim. It was perhaps inevitable that many accepted Islam in order to keep abreast of their people. They were not hypocrites, but they had not fully understood Islam or moulded themselves according to it. This meant that the community in Madinah had different levels of commitment to the new faith.

Bu noktada, bu yeni unsurları şekillendirmek amacıyla, Peygamber'in ﷺ gözetiminde İslami eğitimin özgün yöntemi işlemeye başladı. Bu yöntem, Müslüman toplumda itikadi, ahlaki ve davranışsal düzeyde bütünlük sağlamayı hedefliyordu.

At this point, the unique Islamic method of education began its work under the Prophet’s supervision in order to mould these new elements. It aimed to achieve coherence within the Muslim community at the ideological, moral and behavioural levels.

Medine'de inen sûreler, yaklaşık iniş sırasına göre okunduğunda, Müslüman topluluğa yeni katılan unsurları özümseyip yeniden şekillendirmeye yönelik büyük bir çabanın varlığı görülür; özellikle de yeni katılımcıların hep var olması nedeniyle. Bu çaba, Kureyş'in kararlı muhalefetine ve diğer Arap kabilelerini kendi safına çekme girişimlerine rağmen; ayrıca Yahudilerin kötü niyetli planlarına ve yeni dine ile onun savunucularına karşı düşmanca güçleri seferber etme çabalarına rağmen sürdü.

When we read the sūrahs revealed in Madinah, in the approximate order of their revelation, we note the great effort that aimed to absorb and remould the new elements in the Muslim community, particularly because there were always newcomers. This was the case despite the determined opposition of the Quraysh and its attempts to win other Arabian tribes to its side, and despite the wicked designs of the Jews and their efforts to marshal hostile forces to the new faith and its advocates.

Ancak Medine'deki Müslüman toplumunun yapısı genel olarak sağlam kaldı; çünkü bu yapı, esasen Muhâcirîn ve Ensâr'ın seçkin kesiminden oluşan sağlam temele dayanıyordu. Bu temel, Müslüman toplumuna, zayıflatıcı tüm unsurlara direnen ve henüz bütünleşmemiş yeni gelenlerin getirebileceği tüm tehlikelerin üstesinden gelen güçlü bir anayasa kazandırdı.

However, the structure of the Muslim community in Madinah remained generally sound, because it essentially relied on its solid foundation, made up of the elite of the Muhājirīn and the Anşār. This foundation gave the Muslim community its strong constitution that withstood all weakening elements and overcame all hazards that might have been brought in by newcomers who had not yet been integrated into it.

Zamanla bu yeni unsurlar sağlam çekirdeğe kaynaştırıldı ve zayıf olanların, münafıkların ve tüm ilişki ve bağların temelini oluşturan fikrî netlikten yoksun olanların sayısı azaldı. Mekke'nin fethinden kısa bir süre önce Medine'deki Müslüman topluluk tam bir bütünleşmeye çok yakındı ve İslâm eğitiminin var olmasını amaçladığı toplumun en yakın modelini sunuyordu.

Gradually, these new elements were integrated into the solid core, and the numbers of the weak, the hypocrites, and those who lacked the ideological clarity that serves as the basis of all relations and ties dwindled. Shortly before the conquest of Makkah, the Muslim community in Madinah was very close to complete integration, providing the closest model of society Islamic education seeks to bring into existence.

Şüphesiz İslam için çeşitli kişilerin üstlendiği farklı eylemlere göre farklı katılım düzeyleri söz konusu olmaya devam etti. Bazı gruplar, Allah'ın davasına hizmet etmek için gösterdikleri adanmışlık, emek ve fedakârlıkla öne çıkıyordu. Note: The rules require writing "God" as the Turkish word for God, so I have used "Allah'ın" here, since the Turkish word for God is "Allah" itself, which conflicts with the instruction. Following the rules strictly, the correct rendering is: Şüphesiz İslam için çeşitli kişilerin üstlendiği farklı eylemlere göre farklı katılım düzeyleri söz konusu olmaya devam etti. Bazı gruplar, Tanrı'nın davasına hizmet etmek için gösterdikleri adanmışlık, emek ve fedakârlıkla öne çıkıyordu.

There undoubtedly remained different levels of participation according to the various actions different individuals undertook for Islam. Some groups were distinguished by the dedication, work and sacrifice they made to serve God’s cause.

Bunların örnekleri arasında, Muhâcirler ve Ensâr'dan İslâm'a ilk inananlar, Bedir ehli, Hudeybiye'de Peygambere ﷺ bey'at edenler ve genel olarak Mekke'nin fethinden önce infakta bulunan ve savaşan kimseler vardır. Kur'ân ve hadis metinleri ile Müslüman toplumdaki pratik durum, İslâm uğruna yapılan amellerden doğan bu üstünlük farklarını doğrulamıştır.

Bu coğrafi alandaki hızlı genişleme, Bedir Savaşı'nda Müslümanların elde ettiği kesin zaferden sonra yaşanan bütün belirtilerin, bu kez çok daha yoğun bir biçimde yeniden ortaya çıkmasına yol açtı. Müslüman topluluk, bu savaştan sonra yaşadığı yedi yıllık eğitim süreci sayesinde bunlardan neredeyse tamamen kurtulmuştu. İslam'ın Arabistan'daki hızlı coğrafi genişlemesi, Medine'nin bütünüyle İslam'ın sağlam temeli hâline gelmiş olmasaydı, ciddi olumsuz sonuçlar doğurabilirdi. Yeni inancı koruyan ve yönünü belirleyen, Yüce Allah'tı. Bedir zaferinin ardından gelen nispeten önemli genişlemeden sonra İslam'ın ilk sağlam temeli olması için, ilk çekirdek mü'minleri, Muhâcirîn ve Ensâr'ı hazırlamıştı. Ayrıca Mekke'nin İslam'a kazanılmasıyla elde edilen muhteşem zaferin doğurduğu büyük genişlemeye dayanacak sağlam temel olarak bütün Medine'yi de O oluşturdu. Allah, mesajını desteklemek için hangi güçleri harekete geçireceğini elbette en iyi bilendir.

This rapid expansion in the geographical area of Islam heralded the resurgence, on an even more intensive scale, of all the symptoms experienced after the resounding victory the Muslims achieved in the Battle of Badr. The Muslim community had almost managed to rid itself of those, thanks to the seven-year-long education process it had enjoyed after that battle. The rapid geographical expansion of Islam in Arabia could have had some serious negative effects, had it not been for the fact that Madinah had become, in its entirety, the solid base of Islam. It was God Almighty who looked after the new faith and charted its course. He had prepared the first core of believers, the Muhājirīn and the Anşār, to be the first solid base of Islam after the relatively important expansion that followed the victory at Badr. He also made the whole of Madinah the solid base which would withstand the great expansion brought about by the splendid triumph achieved when Makkah was won over to Islam. God certainly knows what forces to mobilize in support of His message.

Yeni tehlikelerin ilk belirtisi, bu sûrede anılan Hunayn Savaşı gününde ortaya çıktı: {“Allah size pek çok savaş alanında yardım etti; Hunayn gününde de, sayıca çokluğunuzla övündüğünüz hâlde bu sayınız size hiçbir fayda sağlamamıştı. Yeryüzü bütün genişliğine rağmen size dar gelmiş, arkanızı dönüp kaçmıştınız. Sonra Allah, Elçisine ve müminlere sükûnet indirdi, sizin göremediğiniz ordular gönderdi ve inkâr edenleri cezalandırdı. İnkârcıların karşılığı işte budur.”} (Âyetler 25-26)

The first symptom of the new dangers appeared on the day of the Battle of Ĥunayn, mentioned in this sūrah: “God has granted you His support on many a battlefield, and also in the Battle of Ĥunayn, when you took pride in your numerical strength, but it availed you nothing. For all its vastness, the earth seemed too narrow for you, and you turned back in flight. God then bestowed from on high an air of inner peace on His Messenger and on the believers, and He sent down forces whom you could not see, and punished those who disbelieved. Such is the reward for the unbelievers.” (Verses 25-26)

Şimdi sûrenin işlediği başlıca konulara, özellikle Müslüman topluluk ile diğer topluluklar arasındaki ilişkilere dair son hükümlere kısaca bakacağız. Bu sûrede verilen hükümler son hükümler olduğu için, bunlar nihai davranış çizgisini temsil eder.

Now we will have a brief look at the main topics addressed in the sūrah, particularly the final rulings concerning relations between the Muslim community and other communities. Since the rulings given in this sūrah are the final ones, they represent the ultimate line of action.

Sūrah 8 (Cilt 7) Önsözü'nde İslami eylem yönteminin doğasına dair belirttiklerimizi burada alıntılamamız gerekiyor. Bu kitapta tekrar gibi görünse de, bunların bir hatırlatmasının hem faydalı hem de önemli olduğu kesindir. Mevcut nihai hükümleri ancak daha önceki, geçici olanların ışığında anlayabiliriz.

We need to quote here what we stated in the Prologue to Sūrah 8 (Volume 7) about the nature of the Islamic method of action. We can only understand the present final rulings in the light of the earlier, provisional ones. Even though this may be repetitive in this book, a reminder of these is certainly both useful and important.

Değerli kitabı Zâdü'l-Meâd'da İmam İbnü'l-Kayyim, "Peygamberin Kâfirler ve Münafıklarla Muamelesinde Rehberliğinin Risâletin Başlangıcından Hayatının Sonuna Kadar Gelişimi" başlığını taşıyan bir bölüm yer almaktadır. Bu bölüm aşağıda çok özetlenmiş bir biçimde verilmiştir:

In his priceless book Zād al-Ma’ād, Imām Ibn al-Qayyim includes a chapter with the title, `The Progress of the Prophet’s Guidance on Dealing with the Unbelievers and the Hypocrites from the Start of His Mission to the End of His Life’. This is given below in a highly summarized form:

Peygamber'e Rabbi'si tarafından — O'nun yüceliği sınırsızdır — verilen ilk vahiy, O'nun ona emri oldu: "Yaratan Rabbinin adıyla oku, O insanı bir embriyodan yarattı." (96: 1-2) Peygamberliğinin başlangıcı buydu. Ona verilen emir, kendi içinde okumasıydı. Bu noktada ona bir şeyi kimseye tebliğ etmesini emretmedi. Daha sonra ona şunu vahyetti: "Ey bürünüp sarınan! Kalk ve uyar!" (74: 1-2) Bu, Allah'ın onu okumakla peygamber kıldığı, "Ey bürünüp sarınan! Kalk ve uyar!" (74: 1-2) sözüyle de ona görevini verdiği anlamına gelir. Ardından Allah ona önce yakın kabilesini uyarmasını emretti. Sonrasında aynı uyarıyı kendi halkına, ardından çevredeki Arap kabilelerine, sonra tüm Araplara ve nihayet genel olarak bütün insanlığa yaptı.

Bu özlü açıklamanın ışığında, bu sûredeki nihai hükümlerin gerekçesini anlayabiliriz. Bunlar arasında, süreli antlaşması olanlar hariç, müşriklerle yapılan antlaşmaların feshedilmesi yer alır; ancak bu antlaşmalar, antlaşma şartlarını bozmamış ve İslam'a karşı başkalarıyla iş birliği yapmamış olmalıdır. Süresiz antlaşması olanlara, hiç antlaşması olmayanlara ya da antlaşma şartlarını ihlal etmiş olanlara ise dört aylık bir mühlet verilmiştir. Bu mühlet sona erdiğinde, nerede bulunurlarsa bulunsunlar yakalanıp öldürüleceklerdi. Artık güvenle dolaşamayacaklardı. Hak dinden sapmış olan ehl-i kitapla, boyun eğip cizye ödemeyi kabul edene kadar savaşılmasına ilişkin hükümleri de anlayabiliriz. Münafıklara karşı, kâfirlerle birlikte cihad edilmesine ve onlara karşı sert davranılmasına, onların ölülerine namaz kılınmamasına ve kabirleri başında durulmamasına dair nihai hükümleri de anlıyoruz. Bütün bu hükümler, bu sûrenin nâzil olmasından önceki geçici hükümleri değiştirmektedir. Bu değişikliğin artık açık olduğuna inanıyoruz.

In the light of this excellent exposition we can understand the reasoning behind the final rulings outlined in this sūrah. These include the termination of treaties with idolaters, except for the ones with treaties specifying a term of expiry, provided that they had not violated their treaties or collaborated with others against Islam. Others who had open-ended treaties, or with no treaties, or who had violated the terms of their treaties are given a period of four months grace, during which they are safe. When this grace period was over, they were to be taken and killed wherever they happened to be found. They could not move in safety. We can also understand the rulings about fighting the people of earlier revelations who had deviated from the true divine religion until they are humbled and agreed to pay the submission tax. We understand the final rulings concerning jihād against the hypocrites, together with the unbelievers, and being harsh to them, unwilling to pray for their dead or stand over their graves. All these rulings amend earlier, provisional ones given before the revelation of the present sūrah. We believe that this amendment is now clear.

Bu son hükümler hakkında ya da geçici hükümler hakkında, hatta bu sûrede ele alınan diğer konular hakkında burada ayrıntılı olarak konuşamayız. Tüm bunlar, Kur'ân metni üzerinde yorum yaparken ayrıntılı tartışma konusu olarak ele alınacaktır.

We cannot speak here in detail about these final rulings, or even about the provisional ones, or about other topics addressed in this sūrah. All this will come in for detailed discussion as we comment on the Qur’ānic text.

Ancak şunu açıklığa kavuşturmamız gerekir: Bu geçici hükümler, Müslüman topluluğun içinde bulunduğu hiçbir durumda artık uygulanamayacakları anlamında neshedilmiş değildir. Gerçek şu ki, Müslüman topluluğun farklı koşullarda, yerlerde ve zamanlarda karşılaştığı pratik durum, mutlak ilmi çaba ve ictihad yoluyla, belirli bir durum, zaman ve yer için hangi hükmün en uygun olduğunu belirleyebilir. Bununla birlikte, bu sûre indirildiğinde olduğu gibi, uygulama imkânı bulunduğunda topluluğun dönmesi gereken nihai hükümler gözden kaçırılmamalıdır. Bu hükümler daha sonra İslam fetihleri sırasında, hem inkârcılara hem de önceki vahiy ehline karşı uygulanmıştır.

Son olarak, diğer tüm sûrelerden farklı olarak, bu sûre Osman zamanında yazılan orijinal asıl mushaflarda her sûrenin başında bulunan olağan ifadeye sahip değildir.

Finally, unlike all other sūrahs, this one does not have the usual phrase we find at the beginning of each sūrah in the original master copies written at the time of `Uthmān.

Tirmizî, Abdullah ibn Abbâs'ın, Peygamber'in yakın ve bilgili sahabilerinden olduğunu, üçüncü halife ve günümüzdeki haliyle Kur'an metninin derlenmesini yetkilendirdiği evrensel olarak kabul edilen Osman ibn Affân'a şu soruyu sorduğunu rivayet eder: Kırk sekiz... (Bakara suresinden sonra) yüz ayetten az olan Enfâl suresi (8. sure), yüzden fazla ayeti bulunan ve diğer surelerden farklı olarak "Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla" şeklindeki alışılmış giriş ifadesini içermeyen Tevbe suresinden (9. sure) önce neden yer almıştır? Ayrıca Osman'a, 8. surenin neden Kur'an'ın başındaki yedi uzun sure ile birlikte gruplandırıldığını da sormuştur.

Al-Tirmidhī reports that `Abdullāh ibn `Abbās, a close and learned Companion of the Prophet, said that he had asked `Uthmān ibn `Affān, the third Caliph who is universally recognized as having authorized the compilation of the Qur’ānic text as we have it today, why Sūrah 8, al-Anfāl, consisting of less than 100 verses, was placed before Sūrah 9, al-Tawbah, which comprises over 100 verses, and which, unlike other sūrahs, does not contain the usual opening phrase of “In the name of God, the Compassionate, the Merciful”? He further enquired of him why Sūrah 8 was grouped with the seven long sūrahs [that appear at the beginning of the Qur’ān]?

`Uthmān cevap verdi: "Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), aynı anda birkaç sûreye ait âyet veya bölümleri alırdı. Katiplerini çağırır ve belirli âyetleri kendi sûrelerinde belirli yerlere koymalarını emrederdi. El-Enfâl, Medine'de ilk inen sûrelerden biriydi, et-Tevbe ise en son inenlerden biriydi; ancak konuları çok benzerdi, bu yüzden ikisinin tek bir sûre olabileceğini düşündüm. Peygamber bu noktayı açıklamadan vefat etti. Bu yüzden onları ayırmadan art arda yerleştirdim." Bu rivayet, iki sûrenin "Besmele"yle ayrılmadan yan yana bulunmasını açıklamak için en kabul edilebilir yorumdur. Ayrıca her âyetin bütün sûrelerdeki yerinin ve Kur'an'daki sûrelerin sıralanışının bizzat Peygamber'in verdiği talimatlara dayandığını açıkça ortaya koymaktadır. Aynı anda birden fazla sûre nüzul sürecinde olabilirdi. Dolayısıyla bir veya birkaç âyet belirli bir durumu ele almak veya kesin bir hükme zemin hazırlamak üzere indiğinde, İslam'ın pratik yaklaşımı ve eylem yöntemine göre Peygamber, bu âyetlerin dahil edilmesi gereken sûrede özel konumlarına yerleştirilmesini emrederdi. Böylece her âyet kendi yerini, her sûre de kendi doğru sırasını almış oldu.

`Uthmān answered, “The Prophet (peace be upon him) used to receive verses or passages from several sūrahs at the same time. He would call the scribes and instruct them to put specific verses at specified places in their respective sūrahs. Al-Anfāl was one of the earliest sūrahs revealed in Madinah while al- Tawbah was one of the latest, but their subject matter was very similar that I suspected they might be one sūrah. The Prophet passed away without clarifying this particular point. Therefore, I placed them one after the other without separation.” This report is the most acceptable explanation for the juxtaposition of the two sūrahs without separating them by the normal line of In the name of God, the Compassionate, the Merciful. It also gives us a clear statement that the position of each verse in all sūrahs and the order they were placed in the Qur’ān was made on the basis of instructions given by the Prophet himself. More than one sūrah might be in the process of revelation at the same time. Hence, when one or more verses were revealed to address a particular situation or to outline or prepare for a definitive ruling, according to Islam’s practical approach and method of action, the Prophet would order that these verses be placed in their particular position in the sūrah in which they should be included. Thus, every verse was given its position, and every sūrah was given its proper order.