Bu sûre, İslam davetinin başlamasından önce Arap Yarımadası'nda gerçekleşen, geniş çapta bilinen bir olaya değinmektedir. Bu olay, Allah'ın kutsal bölgeyi nasıl koruduğunu çok açık bir şekilde göstermektedir. Allah'ın son aydınlanmanın odak noktası, yeni inancın beşiği olmasını dilediği bu bölge, dünyanın dört bir yanındaki cahiliyyeyi ortadan kaldırmak ve onun yerine Allah'ın yanılmaz hidayetini kurmak için mübarek yürüyüşüne buradan başlayacaktı.

This sūrah refers to a widely famous incident in the Arabian Peninsula which took place before the commencement of the Islamic message. The incident shows very clearly how God protected the sacred area, which He willed to be the focal point of the last enlightenment, the cradle of the new faith, from where it was to begin its blessed march to exterminate jāhiliyyah from all corners of the world and to establish in its place God’s infallible guidance.

Çeşitli rivayetler bu olayla ilgili olarak şunu aktarır: Habeşliler Yemen'den Farsları kovup orada hâkimiyetlerini kurduktan sonra, Yemen'deki Habeşli valisi Ebrehe, son derece görkemli bir kilise inşa etti ve bunu o dönemki Habeş İmparatoru'nun adını vererek yaptı. Bunu, Yemenli Araplarda — tıpkı Arap topraklarının her yerinde olduğu gibi — Kâbe'ye, Mekke'deki Kutsal Mescid'e karşı duyulan sevgi ve bağlılığı görmesinin ardından yaptı. Kilise inşa etmekteki amacı, Arapların Mekke'deki Mescid'e olan bağlılıklarını bırakıp bunun yerine kendi yeni ve görkemli kilisesine yönelmelerini sağlamaktı.

The various reports about this incident relate that after the Abyssinians had expelled the Persians from Yemen and established their rule there, the Abyssinian governor of Yemen, Abrahah, built a superbly luxurious church giving it the name of the then Abyssinian Emperor. He did this after he had observed the love and enthusiasm of Yemeni Arabs — the same as those felt all over the Arab land — for the Ka`bah, the Sacred Mosque at Makkah. His purpose behind building the church was to make the Arabs forsake their attachment to the Mosque at Makkah and turn instead to his new luxurious church.

Ancak Araplar tarihi kutsal mekânlarından yüz çevirmedi. Kendilerini, Beytullah'ı inşa eden İbrahim ve İsmail'in soyundan geldiklerine inanıyorlardı; Ka'be için sıkça kullandıkları ad da buydu. Onlar için bu gerçek, atalarını yüceltme geleneklerine uygun olarak bir gurur kaynağıydı. Boş ve içi dolu olmayan inançları, kendi gözlerinde, önceki vahiy sahiplerinin (yani Yahudilerin ve Hristiyanların) inançlarından daha üstün ve daha derin görünüyordu. Bu dinleri birbiriyle çelişkili ve boşa çaba olarak görüyorlardı.

But the Arabs did not turn away from their historical shrine. They believed themselves to be the descendants of Abraham and Ishmael who built the House, which is the name they often used for the Ka`bah. For them, this fact was a source of pride in line with their tradition of honouring their forefathers. Vain and hollow as they were, their beliefs were, in their eyes, better and more profound than those of the people of earlier revelations [i.e. the Jews and Christians]. They viewed these religions as contradictory and futile.

Bu olayla ilgili rivayetler, kuş sürülerinin tasviri, sayıları, taşların niteliği ve etkilerinin biçimi konusunda farklılık göstermektedir. Bazı rivayetler, o yıl Mekke'de çiçek hastalığı ve kızamık salgınının patlak verdiğini de eklemektedir. Mucizelerin ve alışılmadık olayların kapsamını sınırlamaya yatkın olanlar, bütün olayları bize tanıdık gelen doğal olguların işleyişinden kaynaklanmış gibi açıklamak isterler; bu nedenle olayı, orduyu vuran gerçek bir çiçek hastalığı ve kızamık salgını olarak açıklamayı tercih ederler. Ayrıca, "kuşlar"ın mikrop taşıyan sinekler veya sivrisinekler olabileceğini ileri sürerler. Arapça'da "kuş" kelimesi uçan her şeyi ifade eder. İmam Muhammed Abduh, Kur'an'ın bu bölümünü kendi tefsirinde açıklarken şöyle der:

Versions of this event vary with regard to the description of the bird flocks, their size, the nature of the stones and the manner of their effect. Some accounts add that smallpox and measles broke out in Makkah that year. Those who are inclined to limit the scale of miracles and unfamiliar phenomena, seeking to explain all events as resulting from the operation of natural phenomena that are familiar to us, prefer to explain this event as an actual outbreak of smallpox and measles that afflicted the army. They further explain that the ‘birds’ could have been flies or mosquitoes carrying germs. The word ‘bird’ in Arabic refers to all that flies. Explaining this sūrah in his own commentary on this part of the Qur’ān, Imām Muĥammad `Abduh says:

İkinci gün, Ebrehe'nin askerleri arasında çiçek ve kızamık salgını baş gösterdi. İkrime şöyle der: "Arabistan'da çiçek hastalığının görüldüğü ilk andı." Ya'kūb ibn Utbe ise şöyle der: "Arabistan'da kızamık ve çiçek hastalığının ortaya çıktığı yıl buydu. Hastalıklar bedenleri üzerinde neredeyse eşi görülmemiş bir etki yarattı: etleri parçalanmaya başladı. Askerler ve komutanları dehşete kapılıp kaçtılar. Ebrehe de vuruldu. Eti, parmak parmak vücudundan düşmeye devam etti; sonunda göğsü parçalandı ve Sen'a'da öldü."

On the second day, a smallpox and measles epidemic broke out among Abrahah’s soldiers. `Ikrimah says: “It was the first time smallpox had appeared in the Arabia.” Ya`qūb ibn `Utbah says: “That was the year when measles and smallpox appeared in Arabia. The diseases had an almost unparalleled effect on their bodies: their flesh began to fall apart. The soldiers and their commander were horror-stricken and ran away. Abrahah was also hit. His flesh continued falling off his body, finger by finger, until eventually his chest broke up and he died at Sana`ā’.

Bu, farklı rivayetlerin aktardığı ve mantıken kabul edilebilir olan şeydir. Bu sure, çiçek hastalığının ve kızamığın, askerlerin üzerine rüzgârların yardımıyla yol alan devasa kuş sürüleri tarafından taşınıp atılan sert taşlarla meydana geldiğini bize göstermektedir.

Bu varsayım, yani çiçek ya da kızamık hastalıklarının mikroplarını taşıyan çamurdan kaynaklandığı görüşü, bilgin İmam'ın ileri sürdüğü bir fikirdir; bu fikir, bazı rivayetlerde yer alan ve kuşların attığı taşların Habeşlilerin baş ve bedenlerini yardığını anlatan görüşle karşılaştırılmaktadır. Bu rivayetlere göre taşlar bedenlerini delip geçmiş, onları kuru yaprak kalıntıları gibi bırakmıştır. Bize göre bu iki açıklamadan hiçbiri, Allah'ın kudretini göstermede diğerinden üstün değildir; olayı daha iyi açıklamaktan da değildir. İkisi de olasılık ve Allah'ın kudretinin ortaya konması bakımından aynıdır. İnsanın bildiği ve alıştığı doğal olaylar, Allah'ın yok etmeyi dilediği kavmi yok etmek için mi işlemiştir, yoksa O'nun amacı, insanın bilmediği bazı ilahi yasa ve olaylar aracılığıyla mı gerçekleşmiştir; bizim görüşümüze göre bu ikisi tamamen aynıdır.

This assumption [of smallpox or measles resulting from clay infected with the germs of those diseases] advanced by the well-versed Imam is contrasted with one included in some narratives, describing the stones thrown by the birds as causing the heads and bodies of the Abyssinians to split. They speak of the stones boring through their bodies, leaving them like remnants of dry leaves. To us, neither of the two explanations outweighs the other in manifesting God’s might, or provides a better explanation of the event. Both are the same with regard to their possibility and the demonstration of God’s power. Whether the natural phenomena known and familiar to man operated to destroy the people God willed to be destroyed, or His purpose was accomplished through some divine rule and phenomena of which man has no knowledge, are in our view exactly the same.

Tanrı'nın doğa yasaları, insanın bilgisinin ya da alışkın olduğu şeylerin sınırlarıyla sınırlandırılmış değildir. Çünkü insan yalnızca Tanrı'nın önüne koyduğu parçayı ve onun anlayışına ve düşüncesine uygun olanı bilir. Dolayısıyla sözde mucizeler, Tanrı'nın koyduğu doğa yasalarının bir parçasıdır; ancak bunlar yalnızca insan bilgisi ve deneyimiyle ölçüldüğünde mucizedir.

The divine rules of nature are not circumscribed by the boundaries of man’s knowledge or what is familiar to him. For man knows only the fraction which God puts before him, and only that which suits his understanding and thought. Hence, so-called miracles are part of the rules of nature laid down by God, but they are miracles only when measured by human knowledge and experience.

Bu nedenle, olağanüstü bir olayla karşılaşıldığında huzursuzluğa ya da şüpheye kapılmaya gerek yoktur.

Hence, there is no need for unease or doubt when faced with a supernatural event.

Bu olayı açıklamaya çalışmak için bir gereklilik de yoktur; bahsedilen rivayetler sahihse ya da metinlerde olağanüstü olduğuna, bilinen doğa yasalarını aştığına işaret eden yeterli gerekçeler varsa. Bir olayın tanıdık doğa yasalarına göre gerçekleşmesi, olağanüstü yasalara göre gerçekleşmesinden daha az önemli ya da daha az etkili değildir. İnsanlara tanıdık gelen doğa kuralları, insan gücü ve yeteneği ölçüsünde bakıldığında aslında mucizevidir. Güneş doğması her gün olsa da bir mucizedir; her dakika gerçekleşmesine rağmen her çocuğun doğumu da insanüstüdür. Bunu tartışmak isteyen varsa, bir doğum yapmayı denesin! Taşlarla dolu, mikrop bulaştırılmış kırıntıları çeşitli kuşlarla taşıyıp, ordu şehri ele geçirmek ve Evi yıkmak üzereyken onların üzerine atmak da gerçekten büyük bir mucizedir. Tanrı'nın iradesinin bu şekilde gerçekleşmesi, her biri O'nun kudret ve iradesinin açık ve çarpıcı bir tezahürü sayılan birkaç mucizeyi içerirdi. Bu yol izlenseydi, o belirli anda tanıdık olmayan türden taşlar taşıyan belli bir kuşu gönderip insan bedenlerine özel bir hastalık bulaştırmaktan daha az önemli ya da daha az çarpıcı olmazdı. İki yol da aynıdır; ikisi de mucizevi ve insanüstüdür.

Şimdi sûrenin metnini bizzat inceleyelim ve kıssanın önemini anlamaya çalışalım.

Let us now examine the text of the sūrah itself and try to understand the significance of the story.

"Rabbinin fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi?" (1. ayet) Bu, olayın kendisinde barındırdığı harikalara dikkat çeken ve büyük önemini vurgulayan bir sorudur. Olay Araplar arasında o kadar bilinirdi ki, onu bir tür tarih başlangıcı sayarlardı. "Bu olay Fil yılında oldu", "Şu olay Fil yılından iki yıl önce gerçekleşti" ya da "Bu, Fil yılından on yıl sonrasına aittir" derlerdi. Peygamber ﷺ'in de bizzat Fil yılında doğduğu bilinmektedir. Bu belki de ilahi iradenin hayranlık verici derecede mükemmel düzenlemelerinden biridir.

“Are you not aware how your Lord dealt with the people of the Elephant?” (Verse 1) It is a question that draws attention to the wonders involved in the incident itself and stresses its great significance. The incident was so well known to the Arabs that they used to consider it a sort of beginning of history. They would say, ‘This incident happened in the year of the Elephant’, and, ‘That event took place two years before the year of the Elephant’, or, ‘This dates to ten years after the year of the Elephant’. It is well known that the Prophet was born in the year of the Elephant itself. This is perhaps one of the fascinatingly perfect arrangements of divine will.

Dolayısıyla bu sûre, Araplara bilmedikleri bir şeyi anlatmamaktadır. Bu, kendilerine iyi bilinen bir olayı hatırlatmaktır ve amacı, olayı yalnızca hatırlamanın ötesinde bir şeye ulaşmaktır.

The sūrah then is not relating to the Arabs something they did not know. It is a reminder of an event well known to them, aiming at achieving something beyond actual remembrance of it.

Bu açılış notundan sonra sure, hikâyenin geri kalanını retorik bir soru biçiminde anlatır: "Onların hile planını boşa çıkarmadı mı?" (2. ayet) Bu, Fil Ashabı'nın planlarının boşa çıktığı, hiçbir şeye ulaşamadığı anlamına gelir. Tıpkı yolunu kaybeden ve bu yüzden varmak istediği yere ulaşamayan biri gibiydiler. Belki de bu, Kureyş'e, güçlü saldırganlar olan Fil Ashabı'na karşı koyamayacak kadar zayıf hissettikleri bir zamanda Kâbe'yi koruyup gözettiğinde onlara bahşettiği lütfun bir hatırlatmasıdır.

After this opening note, the sūrah tells the rest of the story in the form of a rhetorical question: “Did He not utterly confound their treacherous plan?” (Verse 2) This means that the designs of the people of the Elephant were useless, incapable of achieving anything at all. They were like someone who had lost his way and thus could not arrive at his destination. Perhaps this is a reminder to the Quraysh of the grace God bestowed on them when He protected and preserved the House at a time when they felt too weak to face the mighty aggressors, the people of the Elephant.