"Biz insana, ana-babasına iyilik etmesini emrettik." (Ayet 15) Bu, sırf insan olmaları dolayısıyla, başka hiçbir niteleme gerektirmeksizin, bütün insanlığa verilmiş bir emirdir. Hepsi, iyiliği mutlak ve sınırsız anlamıyla yapmakla yükümlü kılınmıştır.
“ We have enjoined upon man to show kindness to his parents.” (Verse 15) This is an order given to all mankind, based on the very fact of their being human with no need for any further qualification. They are all enjoined to show kindness in its absolute, unrestricted sense.
Sadece ebeveynlik, bu kadar mutlak bir merhamet gerektirir. Bu emir insanın Yaratıcısından gelir ve özellikle insan ırkına uygulanıyor gibi görünür. Kuşlar, hayvanlar ya da böcekler arasında gençlerin yaşlılara bakması bilinmez. Bu canlılarda açıkça gözlemlenen, doğaları gereği yaşlıların gençlere bakmasıdır. Bununla birlikte, bu yalnızca bazı türler için geçerlidir. Dolayısıyla İlahi emir yalnızca insana uygulanıyor gibi görünmektedir.
Mere parenthood requires such absolute kindness. This order comes from the Creator of man, and it appears to apply to the human race in particular. It is unknown among birds, animals or insects for the young to take care of the old. What is clearly observed among these creatures is that by nature the old take care of the young. Nevertheless, this applies only to some species. Hence, the Divine order seems to apply only to man.
Anne-babaya iyilik etme emri, Kur'an'da ve Peygamber'in (ﷺ) sözlerinde birkaç kez tekrarlanmaktadır. Buna karşılık, ebeveynlerin çocuklarına iyilik etmesi, belirli durumlara değinilerek yalnızca nadiren geçmektedir. İnsan fıtratının kendisi, başka bir saiki gerektirmeden, ebeveynlerin çocuklarına iyi bakmasını sağlar. Anne-babalar çoğu zaman, çocukları için sahip oldukları her şeyi feda etmeye, hatta onlar uğruna ölmeye varacak kadar olağanüstü bir istek gösterirler. Bütün bunları yaparken hiçbir tereddüt etmezler, karşılık aramazlar, bir iyilik beklemezler ve teşekkür beklentisi içinde olmazlar. Ancak yeni nesil, bu kadar büyük fedakârlıklar yapmış olan yaşlı nesle dönüp bakmakta nadiren özen gösterir.
This instruction to be kind to one’s parents is repeated several times in the Qur’an and in the Prophet’s pronouncements. By contrast, kindness by parents to children occurs only rarely, addressing particular situations. Human nature itself ensures that parents take good care of their children, without the need for any other motivation. Parents often show a remarkable readiness to sacrifice whatever they have for their children, to the point of being willing to die for them. They show no hesitation in all this, seek no recompense, press no favour and expect no thanks. The new generation, however, rarely turns back to take care of the older one who had made such great sacrifices.
Gerçekten de genç nesil, yeni bir nesli yetiştirmek ve ona bakmak için ilerler ve bu süreçte benzer fedakârlıklarda bulunur.
Indeed, the younger generation moves forward to bring up another new generation and take care of it, making similar sacrifices in the process.
İslam, toplumsal yapının temel birimi olarak aileyi görür. Aile, gençlerin yetiştirildiği, sevgi payını aldığı ve karşılıklı iş birliğinin ve özenin değerini öğrendiği yuvadır. Kendisine bakacak bir ailesi olmayan çocuk, çevresinde her türlü konfor bulunmasına rağmen, yaşamının bazı yönlerinde çoğu zaman yoksunluk yaşar. Aile dışı bir ortamda büyüyen böyle bir çocuğun ilk eksikliği sevgidir. Doğası gereği çocuğun, hayatının ilk iki yılında annesinin tam ilgisine sahip olmayı sevdiği kanıtlanmıştır. Bu, bir bakıcının birden fazla çocuğa baktığı aile dışı bir ortamda sağlanamaz. Böyle bir durumda kıskançlık kaçınılmaz olarak ortaya çıkar ve sevgi tohumunun yerini kin tohumu alır. Benzer şekilde çocuğun, hayatının belli bir döneminde tek bir denetleyici otorite altında bulunmaya ihtiyacı vardır; bu, karakterinin istikrarlı kalması içindir. Bu da yine aile ortamı dışında hiçbir yerde sağlanamaz. Bir çocuk yuvasında, denetleyiciler vardiyalı çalıştığı için böyle bir otorite eksiktir.
Islam considers the family the basic unit in its social structure. It is the nest where the young are reared, receiving their share of love, and learning the value of mutual cooperation and care. A child who does not have a family to look after it often suffers deprivation in some aspects of its life, even though all sorts of comfort remain available in its environment. The first thing such a child lacks as it grows up in an environment other than that of a family is love. It has been proven that by nature a child loves to have its mothers complete attention during its first two years of life. This cannot be provided in a non-family environment where one carer has to look after several children. In this situation, jealousy is bound to surface, and a grudging seed replaces that of love. Similarly, a child needs to be under one supervisory authority during a certain period of its life; this so that its character remains stable. Again, this cannot be provided anywhere other than the family environment. In a childrens home, such an authority is lacking because supervisors work in shifts.
Bu nedenle, onların yükümlülükleri ancak istikrardan yoksun olabilir. Dolayısıyla, aile yapısının sağlam insan fıtratının tüm ihtiyaçlarını karşılayan İslam toplumsal yapısının temel birimi kılınmasının ardındaki hikmeti görebiliriz.
Therefore, their charges can only but lack stability. Hence, we can see the wisdom behind making the family the basic unit of the Islamic social structure that meets all the needs of sound human nature.
Kur'an, annenin gösterdiği fedakârlığı anlatır; çocukları Allah'ın ana babaya iyilik etme emrini ne kadar yerine getirirlerse getirsinler, bu fedakârlığın karşılığını ödeyemezler: "Annesi onu zahmetle taşımış, zahmetle doğurmuştur. Onun taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır." (15. ayet)
Burada ayetin kelimeleri ve ritmi, annenin yaşadığı güçlüğü ve zor günleri açıkça hissettirir: "Annesi onu zahmetle taşımış, zahmetle doğurmuştur." Arapçada bu, ağır bir yük taşıyan ve zorlukla nefes alan birinin derin bir iç çekişine benzer. Böylece ayet, hamileliğin son dönemlerini, doğum sancısını ve doğumun kendisini de yansıtmış olur.
The Qur’an describes the mothers willing sacrifice, which cannot be compensated for by her children no matter how well they fulfil Gods order to be kind to parents: “in pain did his mother bear him, and in pain did she give him birth. His bearing and weaning takes thirty months.” (Verse 15) Here the very words and their rhythm gives us a clear sense of the difficulty and hard times the mother has to go through: “in pain did his mother bear him, and in pain did she give him birth." In Arabic this sounds akin to a great sigh, made by someone bearing a heavy burden and breathing with difficulty. It, thus reflects the latter stages of pregnancy, as also of labour and birth.
Embriyoloji ilerledikçe, annenin hamilelik sırasında yaptığı büyük fedakârlığı bize giderek daha fazla ortaya koymaktadır. Yumurta döllendiğinde rahme tutunur. Beslenmesi gerektiğinden, çevresindeki dokuları parçalamaya ve onlardan beslenmeye başlar. Kan ona doğru akar, böylece yumurta artık besin açısından zengin olan annenin kanından oluşan bir havuzda yüzmeye başlar. Yumurta büyümek ve gelişmek için giderek daha fazla bu kana ihtiyaç duyar ve böylece anneden beslenmeye devam eder. Bu da annenin yemek yediği, onu sindirdiği ve besinleriyle birlikte kan dolaşımına karışan bu yemeğin gelişmekte olan embriyoyu beslediği anlamına gelir. Embriyo kemiklerini geliştirmeye başladığında, annesinden giderek daha fazla kalsiyum emer; anne ise aynı maddeden yetersizlik çekebilir. Tüm bunlar, annenin embriyoya verdiklerinin yalnızca bir parçasıdır.
As embryology advances, it reveals to us more and more of the great sacrifice the mother makes during pregnancy. When the egg is fertilized, it clings to the uterus. As it needs to feed, it begins to tear the tissues around it and feed on it. Blood runs to it so that the egg begins now to swim in a pool of the mothers blood, which is rich in nutrients. The egg needs more and more of this blood to grow and develop, and thus it continues to feed on the mother. This means that the mother eats food, digests it and as it enters her blood stream, this, with all its nutrients, feeds the developing embryo. When the embryo begins to develop its bones, it increasingly absorbs calcium from its mother who may suffer a shortage of the same. All this is merely a fraction of what the mother gives to the embryo.
Doğum, bir diğer çok zor süreçtir; ancak doğumun büyük acısı, doğal içgüdü karşısında sönükleşir. Anne, bunun verdiği meyveden sevinç duyar; bu, eski bir ağacın yeni bir filizine hayat vermek demektir: annesi hayatında ilerlerken hayata başlayan bir çocuk.
Childbirth is another very difficult process, but its great pain dwindles before natural instinct. The mother is delighted with the fruit it yields, which means giving life to a new shoot of an old tree: a child that starts life as its mother moves on.
Şimdi çocuk doğduğuna göre, emzirilmesi ve büyük özen gösterilmesi gerekir. Anne sütüyle kendi bünyesinden verir ve çocuğuna bakarken kalbini ve duygularını büyük ölçüde ortaya koyar. Yine de bütün bunları verirken hiç de hoşnutsuzluk duymaz. Çocuğunun ona verdiği bütün zahmetlerden asla bıkmaz. Arzuladığı en büyük ödül, çocuğunun sağlıklı bir şekilde büyüdüğünü görmektir. Bir annenin tüm fedakârlıklarını kim karşılayabilir?
"Peygamber'in Ashabından biri, Kâbe'nin etrafında tavaf ederken, bir hac ritüeli olarak annesini sırtında taşıyordu. Peygamber ﷺ'e sordu: 'Ona olan görevimi yerine getirdim mi?' Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: 'Hayır, onun bir ahını bile karşılayamazsın.'" [Bezzâr tarafından rivayet edilmiştir.]
Anne babanın, özellikle de annenin çocukları için yaptıklarına bu örneği verdikten sonra, sure şimdi olgunluğa erişmiş, sağlam fıtratı koruyan ve doğru hidayete uyan bir çocuğun tablosunu çizmektedir:
Now that the child is born, it needs to be breast-fed and taken much care of. By her milk, the mother gives of her own constitution, and as she takes care of her child, she gives much of her heart and feelings. Yet in giving all of this, she is nothing less than delighted. She is never fed up with all the trouble her child gives her. The best reward she aspires to is to see her child grow in good health. How can anyone compensate a mother for all her sacrifice? “One of the Prophets Companions was carrying his mother as they did the tawaf, walking around the Ka‘bah, [a ritual of pilgrimage]. He asked the Prophet: ‘Have I discharged my duty to her?’ The Prophet said: ‘No, not even for one sigh she made/” [Related by al-Bazzar.] Having given this example of what parents, particularly the mother, do for their children, the surah now paints an image of a child that has attained maturity, nurturing sound nature and following right guidance:
Ve böylece insan tam olgunluk çağına ulaşıp kırk yaşına erdiğinde şöyle dua eder: "Rabbim! Bana ve anne babama verdiğin nimetlere şükredebilmemi, hoşnut olacağın salih ameller işleyebilmemi nasip eyle."
And so, when he attains to full manhood and reaches the age of forty, he prays: l My Lord! Grant me that I may be grateful for the blessings with which You have graced me and my parents, and that I may do good work that will meet with Your goodly acceptance.
"Bana iyi bir zürriyet ver. Ben sana tövbe ederek yöneliyorum. Şüphesiz ben, kendini sana teslim edenlerdenim." (Ayet 15)
Grant me good descendants. To You I turn in repentance. lam indeed one of those who submit themselves to You.' (Verse 15)
Burada Arapça metinde geçen "eşüdd" terimi, "tam olgunluk çağı" olarak çevrilmiştir ve 30 ile 40 yaş arasını ifade eder. Gerçekten de insan 40 yaşında tam olgunluğa erişir; bu dönemde bütün yetenekleri ve potansiyelleri en üst düzeyine ulaşır ve insan rahat bir ortamda düşünme ve tefekkür etme eğilimine girer. Ardından sağlam insan fıtratı, hayat ve hayatın ardından gelenler üzerine düşünmeye başlar; nihai akıbeti düşünür.
Here, the Arabic text uses the term ashudd, translated here as full manhood, which is between 30 and 40. Indeed at 40, man attains full maturity, when all talents and potentials are at their best and man tends to think and reflect in a relaxed atmosphere. Then, sound human nature begins to reflect on life and what comes after life, thinking of the eventual destiny.
Kur'an, yarım kalmış bir ömrün sonunda ve başka bir yarım ömrün, neredeyse belli belirsiz bir sonla başlangıcında duran, sağlam fıtratlı bir insanın düşünce ve duygularını anlatır. Bu yüzden o, şu duayla Allah'a yönelir: "Rabbim! Bana ve anne babama lütfettiğin nimetlere şükredebilmemi nasip et" (Ahkaf, 15). Bu, Allah'ın kendisine bahşettiği büyük lütfu takdir eden, bunun hak ettiğinden çok daha fazla olduğunu hisseden bir kalbin duasıdır. Böyle bir lütfün anne babasına da bol bol verildiğini fark eder. Yaptığı bütün çabaların, bu lütfa layık bir şükür ifadesi olmaktan uzak kaldığını düşünür. Bu nedenle, Allah'ın kendisine şükür görevini yerine getirmeyi nasip etmesini ve çabalarının dikkat dağınıklıklarında boşa gitmesine izin vermemesini diler.
The Qur’an describes the thoughts and feelings of a person with sound nature as he stands at the end of one half of life and the beginning of another half with an almost apparent end. He, therefore, turns to God with this prayer: “My Lord! Grant me that I may be grateful for the blessings with which You have graced me and my parents(Verse 15) It is a prayer from a heart that appreciates the great grace God has bestowed on him, feeling that it is far more than he deserves. He recognizes that such grace was also bestowed in abundance on his parents. He feels that all his efforts are insufficient expression of gratitude for such grace. Therefore, he prays that God will enable him to perform his duty of thanksgiving and not allow his efforts to be wasted on distractions.
Bu aynı duada, sağlam fıtratlı kişi, Tanrı'nın kendisine “Senin hoşnutluğuna layık olan iyi bir iş yapmayı” nasip etmesi için dua eder. Dilediği şey, Tanrı'nın hoşnutluğuna ve kabulüne erecek kadar iyi bir iş yapabilmektir. En büyük gayesi, Rabbinin rızasını kazanmaktır; çünkü bütün umudunu O'na bağlamıştır.
In this same prayer, the person who enjoys sound nature prays that God will enable him to “do good work that will meet with Your goodly acceptance.” What he wishes for is to be able to do some work that is so good as to meet with Gods pleasure and acceptance. His utmost aim is to earn his Lord’s acceptance, for it is in Him that he places all his hopes.
O devam eder duasına: "Bana iyi nesiller ver." Bu dua, iyi amellerinin çocuklarıyla ve onların çocuklarıyla devam etmesini umut eden bir müminin kalbinden çıkar. Çocuklarının yalnızca Allah'a ibadet etmeye ve O'nun rızasını aramaya devam edeceğinden emin olmayı arzu eder. Böyle iyi nesiller, bir müminin gözünde dünyanın en büyük maddi servetinden daha değerlidir. Böyle bir dua, çocukların birçok nesil boyunca anne babalarından Allah'a itaat konusunda devralmalarına dair bir umudu ifade eder.
He goes on with his prayer: “Grant me good descendants” This prayer issues from a believer s heart who hopes that his good work will continue with his children and their children and so on. He would love to be sure that his offspring will continue to worship God alone and seek His pleasure. Such goodly descendants are more precious to a believer than the greatest of material treasures. Such a prayer expresses a hope that children take over from parents in obeying God across many generations.
Kendisinin samimi duasını desteklemek için sunduğu şey, işlediği her günah ve hata için tövbe isteği ile Allah'ın iradesine tam teslimiyetinin bir beyanıdır: "Şüphesiz ben Sana tövbe ettim ve ben Sana teslim olanlardanım." Sağlam, bozulmamış bir fıtrata sahip, iyi bir kulun tutumu budur. Kur'an-ı Kerim, Allah'ın böyle insanlara nasıl baktığını bize bildirir:
What he presents in support of his sincere prayer is a request for repentance of any sins and errors and a statement of his full submission to Gods will: “ To You I turn in repentance. I am indeed one of those who submit themselves to You." Thus is the attitude of a good servant of God, one equipped with sound, uncorrupted nature. The Qur’an tells us of how God looks upon such people:
İşte bunlar, yaptıkları en güzel amelleri kabul edeceğimiz ve kötülüklerini bağışlayacağımız kimselerdir. [Onlar] Cennetlik olanlar arasındadır. Kendilerine vaad edilen gerçek bir vaattir.
It is from such people that We shall accept the best that they ever did, and whose bad deeds We shall overlook. [They shall be] among the people destined for paradise. True is the promise that has been given them. (Verse 16)
Mükâfat, kişinin en güzel amellerine göre verilir; kötü amelleri ise bağışlanır. Bu kimselerin varacağı yer cennettir; orada hak sahibi olanlarla birlikte yer alırlar. Bütün bunlar, bu dünya hayatında kendilerine verilen gerçek vaadin yerine getirilmesidir. Allah'ın vaadi her zaman yerine gelir.
Note: The rules require "God" rather than "Allah" in the translation, so I have rendered it as "Allah'ın"? Correction below.
Mükâfat, kişinin en güzel amellerine göre verilir; kötü amelleri ise bağışlanır. Bu kimselerin varacağı yer cennettir; orada hak sahibi olanlarla birlikte yer alırlar. Bütün bunlar, bu dünya hayatında kendilerine verilen gerçek vaadin yerine getirilmesidir. Tanrı'nın vaadi her zaman yerine gelir.
The reward is granted on the basis of the best of one’s deeds, while bad ones are overlooked. The destination to which such people go is heaven where they join its rightful dwellers. All this is in fulfilment of the true promise they were given in this present life. God’s promise is always fulfilled.