«الف. لام. میم.» این‌ها سه تا از حروف جداگانه‌ی عربی‌اند که در آغاز برخی از سوره‌های قرآن آمده‌اند. به نظر ما، این حروف برای آگاه کردن مخاطب آمده‌اند که چنین حروفی همان مصالحی هستند که کتاب الهی‌ای که بر پیامبر ﷺ نازل شده، یعنی قرآن، از آن ساخته شده است. این حروف برای عرب‌ها آشنا هستند و آنان با همین حروف، هر اندیشه‌ای را که بخواهند بیان کنند، می‌سازند. با این حال، آنان نمی‌توانند چیزی همانند این کتاب الهی بسازند، زیرا این کتاب ساخته‌ی هیچ انسانی نیست؛ پدیدآورنده‌ی آن خداست.

“Alif. Lām. Mīm.” These are three of the separate Arabic letters that occur at the beginning of some Qur’ānic sūrahs. In our view, they are meant to alert the audience to the fact that such letters are the material from which the divine book given to the Prophet, i.e. the Qur’ān, is made. They are familiar to the Arabs who use them to compose whatever ideas they wish to express. Yet they cannot compose anything like this divine book, because it is of no man’s composition; its author is God.

سوره‌هایی که با این حروف مقطعه آغاز می‌شوند همواره درباره‌ی قرآن سخن می‌گویند، یا بلافاصله پس از این حروف، یا بعداً، چنان‌که در سوره‌ی حاضر چنین است.

Sūrahs that start with such separate letters always speak about the Qur’ān, either immediately following these letters or later on, as is the case in the present sūrah.

از این رو، در آیات آن می‌خوانیم: «آنچه از کتاب به تو وحی شده است را تلاوت کن.» (آیه ۴۵) «و این‌گونه بر تو این کتاب را نازل کردیم.» (آیه ۴۷) «تو پیش از این هیچ کتابی را نمی‌خواندی و با دست راست خود نیز چیزی نمی‌نوشتی.» (آیه ۴۸) «آیا برای ایشان کافی نیست که این کتاب را که بر آنان خوانده می‌شود بر تو نازل کرده‌ایم؟» (آیه ۵۱) این که در این سوره‌ها همواره به قرآن و سبک بی‌همتای آن اشاره شده است، دیدگاه ما را درباره این حروف جداگانه تأیید می‌کند.

Hence, we read in its verses: “Recite what has been revealed to you of the book.” (Verse 45) “Thus it is that We have revealed this book to you.” (Verse 47) “Never have you been able to read a book before this, nor have you ever been able to transcribe one with your right hand.” (Verse 48) “Is it not enough for them that We have revealed to you this book which is being read out to them?” (Verse 51) The fact that references to the Qur’ān and its inimitable style are invariably made in these sūrahs confirms our view concerning these separate letters.

سوره بلافاصله پس از آغاز، از ایمان و آزمایش سختی که مؤمنان برای تحقق بخشیدن به باورشان با آن روبه‌رو می‌شوند سخن می‌گوید. این سوره یادآور می‌شود که مؤمنان راستین از دروغ‌گویان از طریق همین آزمایش‌ها متمایز می‌شوند: «آیا مردم گمان می‌کنند که همین‌که بگویند: "ایمان آوردیم"، رها می‌شوند و مورد آزمایش قرار نمی‌گیرند؟ قطعاً کسانی را که پیش از آنان بودند آزمودیم؛ و یقیناً خداوند کسانی را که راست می‌گویند می‌شناسد و یقیناً کسانی را که دروغ‌گو هستند می‌شناسد.» (آیات ۲ و ۳)

سومین نکته‌ای که این سوره بر آن تأکید می‌کند، دلداری دادن به کسانی است که امید دیدار با خدا دارند و پیوند ایشان با او را استوار می‌سازد: «هر کس امیدوار به دیدار خدا باشد [باید برای آن آماده باشد]؛ زیرا آن سررسیدی که خدا تعیین کرده است قطعاً فرا خواهد رسید. او شنوای داناست.» (آیه ۵) آنان که با شوق و امید به دیدار خدا دل بسته‌اند، باید خاطرجمع باشند.

The third note the sūrah strikes is that of reassuring those who hope to meet with God and strengthening their bond with Him: “Whoever looks forward with hope to meeting God [let him be ready for it]; for the end set by God is bound to come. He alone hears all and knows all.” (Verse 5) Those who dearly hope to meet God should rest assured.

باید با اطمینان منتظر تحقق وعدهٔ او باشند. آنان می‌توانند به آن امیدوار باشند، به شرط آنکه این کار را با یقین انجام دهند. این تصویری الهام‌بخش است: انسان مؤمنی که امیدها را در دل می‌پروراند و چشم به تحقق وعدهٔ خدا دوخته است. آرزوی او با تأیید صدق آن پاسخ داده می‌شود. پس از آن این اطمینان داده می‌شود که خداوند از همهٔ امیدهای آنان کاملاً آگاه است: «او تنها شنوای همه چیز و داناي همه چیز است.» (آیهٔ ۵)

They should wait confidently for the fulfilment of His promise. They can look forward to it provided they do so with certitude. This is an inspiring image: a person of faith cherishing hopes and looking forward to the fulfilment of God’s promise. His aspiration is answered with confirmation of its truth. This is followed by the reassurance that God is fully aware of all their hopes: “He alone hears all and knows all.” (Verse 5)

سوره سپس به مؤمنانی که برای ادای وظایف ایمان تلاش می‌کنند و انواع سختی‌ها را تحمل می‌نمایند، می‌فرماید که آنان تنها برای خویش و به سود خودشان می‌کوشند. با این کار، کارهایشان را در مسیر درست قرار داده‌اند. اما خداوند نیازی به هیچ‌کس ندارد: «و هر کس تلاش کند [در راه خدا]، تنها برای خود تلاش می‌کند. بی‌گمان خداوند از همه جهانیان بی‌نیاز است.» (آیه ۶)

Then the sūrah states to those believers who strive to fulfil the duties of faith, enduring all manner of hardship, that they only strive for themselves and for their own good. By doing so they have set their affairs on the right course. As for God, He needs no one: “Whoever strives hard [for God’s cause] does so for his own good. For certain, God is in no need of anything in all the worlds.” (Verse 6)

حقیقت آن است که خداوند مؤمنان را آزموده و از ایشان خواسته است که در راه خدا تلاش و کوشش بسیار کنند تا بتوانند با صبر و بردباری سختی‌ها را تحمل نمایند، و همهٔ این‌ها به خیر و صلاح خودشان است. این امر، سود ایشان را هم در این دنیا و هم در آخرت تضمین کرده است. تلاش و جهاد، صفات نیک انسان را تقویت می‌کند، افق دیدش را گسترش می‌دهد، او را آماده می‌سازد که جان و مال خود را فدا کند، و بهترین ویژگی‌ها و توانایی‌هایش را ارتقا می‌بخشد. این همه برای همان فردی است که تلاش می‌کند، پیش از آنکه سودهای بیشتری به جامعهٔ مؤمنان برسد، وضعیت آن را بهبود بخشد، حق را در میان ایشان استوار سازد، و نیکی را در صفوف آنان بر بدی چیره گرداند.

سوره سپس به نوعی آزمون اشاره می‌کند که پیش‌تر به آن پرداختیم: آزمون پیوندها و علایق با خانواده و عزیزان. این سوره در چنین موقعیت دشواری راهنمایی روشن و قاطع ارائه می‌دهد:

The sūrah then refers to a type of test which we have already mentioned: that of ties and bonds with family and loved ones. It gives clear and decisive guidance in such a difficult situation:

ما انسان را به نیکی کردن نسبت به پدر و مادرش سفارش کرده‌ایم؛ و اگر آن دو بکوشند تا تو را وادار کنند که چیزی را که از آن آگاهی نداری شریک من قرار دهی، از ایشان فرمان مبر. بازگشت همه‌تان به سوی من است، و آنگاه شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهم کرد. و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، قطعاً ایشان را در زمرهٔ شایستگان درخواهیم آورد.

We have enjoined upon man goodness towards his parents: yet should they endeavour to make you associate as partner with Me something of which you have no knowledge, do not obey them. It is to Me that you shall all return, when I shall inform you about all that you were doing [in life]. As for those who believe and do righteous deeds, We shall most certainly admit them among the righteous. (Verses 8-9)

والدین نزدیکترین خویشاوندان هستند. آنان بسیار به فرزندانشان می‌بخشند. از این رو، نیکی به والدین وظیفه‌ای است که بر همه لازم است. در حقیقت، با والدین باید با محبت، احترام و مراقبت رفتار شود. با این حال، هنگامی که پای وظیفه انسان نسبت به خدا در میان باشد، نمی‌توان از والدین در مخالفت با او اطاعت کرد: «و انسان را به نیکی با پدر و مادرش سفارش کردیم، امّا اگر بکوشند تا چیزی را که از آن آگاهی نداری شریک من قرار دهی، از آنان فرمان مبر.» (آیه ۸) پیوند برتر، پیوند با خداست. از این رو، اگر والدین انسان کافر باشند، باید با دقت و مهربانی با آنان رفتار شود، امّا نباید از ایشان اطاعت شود یا پیروی گردد. پس از پایان این زندگی دنیوی، همه به سوی خدا بازمی‌گردند: «بازگشت همه شما به سوی من است، آنگاه شما را از آنچه [در زندگی] انجام می‌دادید آگاه خواهم کرد.» (آیه ۸)

Parents are the closest of all relatives. They give much to their children. Hence, to be kind to one’s parents is a duty required of everyone. Indeed parents must be treated with love, respect, and care. Yet when it comes to one’s duty towards God, they cannot be obeyed in opposition to Him: “We have enjoined upon man goodness towards his parents: yet should they endeavour to make you associate as partner with Me something of which you have no knowledge, do not obey them.” (Verse 8) The paramount bond is that with God. Hence, if one’s parents are unbelievers, they should be treated with care and kindness, but must not be obeyed or followed. Once this present life is over, all return to God: “It is to Me that you shall all return, when I shall inform you about all that you were doing [in life].” (Verse 8)

هنگامی که میان مؤمنان و کافران داوری صورت گیرد، مؤمنان خود را گروهی به‌هم‌پیوسته می‌یابند، هرچند ممکن است میانشان هیچ پیوند خونی نباشد: «و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، قطعاً ایشان را در زمرهٔ شایستگان درمی‌آوریم.» {العنکبوت: ۹} بدین‌ترتیب، کسانی که پیوند خود را با خدا حفظ می‌کنند، در یک جامعه کنار هم خواهند بود، چنان‌که در حقیقت نیز چنین‌اند. پیوندهایی که از خویشاوندی خونی و ازدواج پدید می‌آیند دیگر اعتبار ندارند؛ با پایان یافتن این زندگی دنیوی نیز پایان می‌پذیرند. چنین پیوندهایی عرضی‌اند و جوهر واقعی ندارند، زیرا به قوی‌ترین و گسستنی‌ناپذیرترین پیوند، یعنی ایمان، وابسته نیستند.

سپس این سوره تصویری از کسانی به دست می‌دهد که در برابر ستم و بی‌عدالتی سر تسلیم فرود می‌آورند و تا حد ذلت خم می‌شوند. اما هنگامی که کار بر وفق مرادشان است، ادعاهای لاف‌زنانه سر می‌دهند:

The sūrah then gives us an image of people who yield abjectly when they face oppression and injustice. Yet, when the going is easy, they make boastful claims:

و از مردم کسانی هستند که می‌گویند: «به خدا ایمان آوردیم»، اما هرگاه در راه خدا آزاری به آنان برسد، آزار مردم را همچون عذاب خدا می‌پندارند. با این حال، اگر یاری‌ای از جانب پروردگارت برسد، قطعاً خواهند گفت: «ما همواره با شما بوده‌ایم!» آیا خدا به آنچه در سینه‌های همه آفریدگان است آگاه نیست؟ یقیناً خدا کسانی را که واقعاً ایمان آورده‌اند می‌شناسد و یقیناً کسانی را که منافق‌اند نیز می‌شناسد. (آیات ۱۰-۱۱)

Among people, there are those who say: ‘We believe in God,’ yet when any of them is made to suffer in God’s cause, he thinks that oppression by man is as grievous as God’s punishment. However, should help from your Lord be forthcoming, he is sure to say: ‘We have always been with you!’ Is not God filly aware of what is in the hearts of all creatures? Most certainly God knows those who truly believe and most certainly He knows those who are hypocrites. (Verses 10-11)

چنین افرادی، هنگامی که اوضاع روشن است و آینده گلگون، به ایمان خود اعلام وفاداری می‌کنند. آنان گمان می‌برند که پذیرش دین خدا آسان است و چیزی بیش از ادای کوتاهترین اقرارها نیست. با این حال، «هنگامی که یکی از آنان در راه خدا دچار رنج می‌شود»، به سبب آن اعلامی که در روزگاری که همه‌چیز آسان می‌نمود کرده بود، «آزار مردم را همچون عذاب خدا سنگین می‌پندارد». بدین‌سان به هراس می‌افتند و معیارها و ارزش‌هایشان آشفته می‌شود. خود ایمانشان متزلزل می‌گردد. می‌پندارند که هیچ چیز بدتر از ستمی که متحمل می‌شوند نیست، حتی عذاب خدا در زندگی آخرت. از خود می‌پرسند چرا باید چنین رنج بی‌پایانی را تحمل کنند، در حالی که عذاب خدا نمی‌تواند از این بدتر باشد. این‌گونه سختی‌ای را که انسان پدید آورده با عذاب خدا برابر می‌پندارند، در حالی که عذاب خدا چیزی است که هیچ کس نمی‌تواند اندازه‌اش را تخمین بزند.

Such people declare their belief when things look bright and the future rosy. They think that accepting God’s faith is easy and that it does not constitute more than making the briefest of declarations. Yet, “when any of them is made to suffer in God’s cause,” on account of the declaration they made when everything seemed easy “he thinks that oppression by man is as grievous as God’s punishment.” Thus, they panic and their standards and values become confused. Their very faith is shaken. They imagine that nothing could be worse than the oppression they are suffering, not even God’s punishment in the life to come. They wonder why they should endure such endless suffering when God’s punishment could not be any worse. Thus do they equate hardship caused by man with God’s punishment; yet the latter is something which no one can estimate.