این بخش پایانی سوره همچنان به سرنوشت مشرکان می‌پردازد و آن را در صحنه‌ای کامل از روز قیامت نشان می‌دهد. آغاز آن با تصویر نزدیک شدن مرگ است که این زندگی را به پایان می‌رساند، و سپس به آنچه پس از دمیده شدن صور و زنده شدن مردگان رخ می‌دهد می‌پردازد. پس از آن، تأکیدی آشکار بر یگانگی خداوند آمده است، همراه با هشداری سخت به کسانی که برای خدا شریک قائل می‌شوند و آنان را از آنچه در انتظارشان است آگاه می‌سازد، اگر در راه گمراهی خود پافشاری کنند. سوره با دستوری به پیامبر ﷺ پایان می‌یابد که از خداوند آمرزش بخواهد و برای رحمت او دعا کند. و خداوند بی‌گمان بهترین رحم‌کنندگان است.

This last passage of the sūrah continues to discuss the fate of the idolaters, showing it in a complete scene of the Day of Resurrection. It starts with an image of approaching death ending this life, and moves on to show what happens after the Trumpet is blown and the dead are brought back to life. This is followed by an emphatic statement of God’s oneness, coupled with a stern warning to those who associate partners with God, putting them on notice of what awaits them if they persist in their erring ways. The sūrah concludes with a directive given to the Prophet to seek God’s forgiveness, and to pray for His grace. God is certainly the best of all who show mercy.

«هنگامی که مرگ به یکی از آنان فرا رسد، می‌گوید: پروردگارا! مرا بازگردان، تا در آنچه [در گذشته] انجام نداده‌ام، کار شایسته کنم.» (آیات ۹۹-۱۰۰) این صحنه‌ی لحظه‌ی نزدیک شدن مرگ است، آن‌گاه که شخص یقین دارد که در آستانه‌ی مردن است. در این لحظه، او تقاضای بازگشت به زندگی می‌کند تا فرصت دومی داشته باشد و آنچه را که باید در نخستین فرصت انجام می‌داد، انجام دهد. او می‌خواهد درباره‌ی خانواده و داراییِ خود که پشت سر می‌گذارد، کارها را سامان دهد. این صحنه چنان نشان داده می‌شود که گویی همین اکنون در حال وقوع است و همه آن را مشاهده می‌کنند. اما این درخواست بسیار دیر صورت می‌گیرد. از این رو، پاسخ به خود آن شخص داده نمی‌شود، بلکه برای همه اعلام می‌گردد تا بفهمند: «هرگز! این تنها سخنی است که او می‌گوید.» (آیه ۱۰۰)

“When death approaches any of them, he says: My Lord! Let me return [to life], so that I may act righteously in whatever I have failed to do.” (Verses 99-100) This is the scene of approaching death, when the person is certain that he is about to die. At this moment, he appeals for a return to life so as to have a second chance to do what he should have done in the first place. He wants to set things right with regard to the family and assets he is leaving behind. This is shown as if it is happening at the present moment, witnessed by all. But the appeal is made too late. Hence, the answer is not given to the person concerned. It is declared for all to understand. “By no means! It is but a word he says.” (Verse 100)

این تنها یک کلمه است که اهمیت چندانی ندارد یا اصلاً اهمیتی ندارد. شایسته توجه نیست. در واقع، گوینده هم شایسته هیچ توجهی نیست. این کلمه هیچ اخلاص و صداقتی را بیان نمی‌کند؛ بلکه از آگاهی ناگهانی به دشواری بزرگ پیش رو برانگیخته شده است. این کلمه فشار شدیدی را بیان می‌کند که گوینده خود را زیر آن می‌یابد، اما هیچ پایه‌ای در باور و اعتقاد ندارد.

It is only a word that carries little or no significance. It does not deserve to be considered. Indeed the speaker does not merit any attention. It does not express any sincerity; rather, it is prompted by the dawning awareness of the great difficulty ahead. It expresses the great stress the speaker finds himself under, but it has no basis in conviction.

اینجا تصویرِ گوینده در لحظهٔ مرگ به پایان می‌رسد۔ ناگهان میان او و بقیهٔ جهان حائل‌هایی برپا می‌شود۔ کار یکسره شده، پیوندها بریده، درها بسته و پرده فرو افتاده است: «و پیش روی آنان برزخی است تا روزی که برانگیخته می‌شوند» {المؤمنون: ۱۰۰}۔ آنان نه از اهل این زندگی‌اند و نه از اهل آخرت، بلکه در مرحلهٔ میانی‌اند که تا برانگیخته شدن همگان ادامه خواهد داشت۔

Thus ends the image of the speaker at the point of death. Suddenly, barriers are raised between him and the rest of the world. The matter is settled, contacts are severed, doors closed and the curtain dropped: “Behind them there stands a barrier till the day when all will be raised from the dead.” (Verse 100) They neither belong to the people of this life, nor to those of the hereafter. They are in the stage in between, which will continue until all are resurrected.

آیات پایانی این سوره به ایمان اختصاص یافته‌اند. آن‌ها اصل محوری ایمان، یعنی یگانگی خدا، را بیان می‌کنند. در این آیات، زیان بزرگی که نصیب کسانی می‌شود که برای او شریک قائل می‌شوند اعلام شده است. این با پیروزی‌ای که در آغاز سوره اعلام شده و به مؤمنان وعده داده شده، در تضاد است. همراه با این اعلام، دستوری آمده است که به خدا روی آورند، از او آمرزش بخواهند و رحمتش را طلب کنند. او قطعاً مهربان‌ترین کسانی است که مهربانی می‌ورزند.

The final verses of the sūrah are dedicated to faith. They state its central tenet; namely, God’s oneness. We have an announcement of the great loss suffered by those who associate partners with Him. This contrasts with the success declared at the beginning of the sūrah which is guaranteed to the believers. Coupled with this declaration is an instruction to turn to God, requesting His forgiveness and appealing for His mercy. He is certainly the most merciful of all those who are compassionate:

متعالی و منزّه است خداوند، فرمانروای حقیقی، حق مطلق. هیچ معبودی جز او نیست، پروردگار عرش بزرگ. هر کس جز خدا معبود دیگری را بخواند – معبودی که هیچ دلیلی بر وجودش ندارد – نزد پروردگارش به حساب کشیده خواهد شد. به یقین، کافران هرگز رستگار نخواهند شد. بگو:

Sublimely exalted is God, the Ultimate Sovereign, the Ultimate Truth. There is no deity other than Him, the Lord of the Glorious Throne. He that invokes besides God any other deity – a deity for whose existence he has no evidence – shall be brought to account before his Lord. Most certainly, the unbelievers shall never be successful. Say:

پروردگارا! ببخش و رحم فرما، و تو بهترین رحم‌کنندگانی. (آیات ۱۱۶-۱۱۸)

My Lord! Forgive and have mercy. You are the best of those who show mercy. (Verses 116-118)

به‌دنبال صحنه‌ای که رویدادهای روز قیامت را ترسیم می‌کند، و پس از مجموعه‌ای از استدلال‌ها، برهان‌ها و اشاره‌هایی که در سراسر این سوره بیان شده‌اند، سخنی که در این آیات پایانی آمده است، نتیجه‌ای منطقی بر هر آنچه در این سوره آمده فراهم می‌آورد. این سخن تمام گفته‌های کافران درباره‌ی خدا را رد می‌کند و اعلام می‌دارد که او فرمانروای حقیقی است که تمام هستی را در اختیار دارد، و تنها معبودی است که بر همه‌چیز کاملاً فرمان می‌راند. او براستی «پروردگار عرش بزرگوار» است.

Coming as it does after a scene painting events taking place on the Day of Resurrection, and after a host of arguments, proofs and pointers outlined throughout the sūrah, the comment included in these final verses provides a logical conclusion to everything contained in the sūrah. This statement refutes all that the unbelievers say about God, declaring that He is the true Sovereign who controls the entire universe, and that He is the only deity who is in full command of all. He is indeed ‘the Lord of the Glorious Throne’.