«ای پیامبر! از خدا پروا کن و از کافران و منافقان پیروی مکن. بی‌گمان خدا دانای حکیم است. از آنچه از سوی پروردگارت به تو وحی می‌شود پیروی کن؛ که خدا به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. بر خدا توکل کن؛ که خدا برای توکل شایسته‌تر است.» (آیات ۱ تا ۳) بدین‌سان این سوره آغاز می‌شود؛ سوره‌ای که برخی جنبه‌های زندگی اجتماعی و اخلاقی امت نوپای مسلمان را تنظیم می‌کند. این آغاز، چیزی از ماهیت نظام اسلامی و اصول بنیادین آن به ما می‌گوید. اسلام صرفاً مجموعه‌ای از دستورها و اندرزها، یا آداب و ارزش‌های اخلاقی، یا گردآوری قوانین و مقررات، یا سنت‌ها و رسوم نیست. همه‌ی اینها در اسلام وجود دارد، اما به‌تنهایی تمامیت اسلام را تشکیل نمی‌دهند. اسلام به معنای تسلیم در برابر اراده‌ی خداست؛ آمادگی برای اطاعت از فرمان‌های او، رعایت نهی‌های او، و روی‌گرداندن از هر نظام دیگر و پیمودن هیچ راه دیگری. اساساً این پذیرش است که انسان‌ها تابع قانون الهی فراگیری‌اند که زندگی آنان و زمینی را که بر آن زیست می‌کنند، و نیز سیاره‌ها و ستارگان دیگر را اداره می‌کند، و در واقع کل جهان هستی را، از جمله قلمروهایی را که ما هیچ چیز از آنها نمی‌دانیم، اداره می‌کند. همچنین یقین به این است که انسان، به‌عنوان انسان، تنها انتخابی که باید داشته باشد آن است که آنچه خدا فرمان می‌دهد انجام دهد، از آنچه او منع کرده خودداری کند، آنچه را او فراهم کرده بپذیرد و نتایجی را که او پدید می‌آورد انتظار بکشد. این قاعده‌ی بنیادینی است که قوانین، مقررات، سنت‌ها، آداب و ارزش‌های اخلاقی بر آن استوار می‌شوند. همه‌ی اینها نمود عملی ایمان و تسلیم در برابر خداست. اسلام دینی است که نظامی را بنیان می‌نهد که نظم اجتماعی ویژه‌ای را برقرار می‌سازد.

“Prophet! Have fear of God and do not yield to the unbelievers and the hypocrites. God is certainly All-Knowing, Wise. Follow what is revealed to you by your Lord; for God is well aware of all that you do. Place your trust in God; for God alone is worthy of all trust.” (Verses 1-3) Thus begins the sūrah which regulates certain aspects of the social and moral life of the newly born Muslim community. It is a beginning that tells us something about the nature of the Islamic system and its underlying principles. Islam is not merely a set of directives and admonitions, or manners and moral values, or a collection of laws and regulations, or traditions and practices. All these are included in Islam, but they do not make up Islam in its totality. Islam means submission to God’s will, a willingness to obey its orders, observe its prohibitions, looking up to no other system and adopting no other way. It is essentially an acceptance that mankind are subject to the overall divine code that governs their life and the earth they live on, as well as other planets and stars, and indeed governs the whole universe including the realms we know nothing about. It is also a certainty that as humans the only choice we should make is to do what God orders, refrain from what He forbids, take what He makes available and await the results He brings about. This is the basic rule on which are then established laws, regulations, traditions, manners and moral values. All these represent the practical manifestation of faith and submission to God. Islam is a faith that lays down a code which puts in place a specific social order.

سوره اکنون به لغو برخی رسوم می‌پردازد تا خانواده را پایه‌ی جامعه قرار دهد: «و [خدا] همسرانتان را که به آنان ظِهار می‌کنید، مادرانتان قرار نداده است، و پسرخوانده‌هایتان را پسران واقعی‌تان قرار نداده است. این‌ها فقط سخنانی است که با دهان‌هایتان می‌گویید، ولی خدا حق را می‌گوید و اوست که راه راست را نشان می‌دهد. آنان را به نام پدرانشان بخوانید؛ این نزد خدا عادلانه‌تر است. و اگر پدرانشان را نمی‌شناسید، پس آنان را برادران دینی و موالیان خود بدانید. اگر در آنچه اشتباه کنید، بر شما گناهی نیست، ولی [گناه] در آنچه دل‌هایتان قصد کرده باشد [هست]. و خدا همواره آمرزنده‌ی مهربان است.» (آیات ۴ و ۵)

The sūrah now moves on to abolish certain practices in order to make the family the basis of the community: “Nor does He make your wives whom you declare to be as unlawful to you as your mothers’ bodies truly your mothers. Likewise, He does not make your adopted sons truly your sons. These are only words you utter with your mouths, but God says the truth and He alone shows the right path. Call them by their fathers’ names; that is more just in God’s sight. If you do not know who their fathers are, then treat them as your brethren in faith and your proteges. You shall not be blamed if you make a mistake, but for what your hearts intend. God is indeed Much-Forgiving, Merciful.” (Verses 4-5)

در دوران جاهلیت، مردی به همسرش می‌گفت: «تو برای من مانند پشت مادرم هستی»، و این به معنای آن بود که ازدواج با او بر او حرام می‌شد. از آن لحظه، آمیزش میان آن دو گناهی همانند زنا تلقی می‌شد. با این حال، آن زن در تعلیق باقی می‌ماند: نه طلاق داده می‌شد تا بتواند با مرد دیگری ازدواج کند، و نه در رابطه‌ای مشروع با شوهرش به سر می‌برد. این یکی از جلوه‌های ستمی بود که زنان در جاهلیت بدان گرفتار بودند. هنگامی که اسلام آغاز به سامان‌دادن روابط اجتماعی کرد و خانواده را واحد اساسی جامعه قرار داد که هر نسل تازه در محیطی سالم در آن رشد می‌کند، اهمیت بسیاری داد به رفع چنین ستم‌هایی علیه زنان و به دادن بنیادی عادلانه و فضایی آسان و آرام به روابط خانوادگی. یکی از قوانین نوین آن این آیه است: «و [خداوند] زنانتان را که آنان را همچون مادرانتان ظهار می‌کنید، مادرانتان قرار نداده است.» (آیه ۴) سخنی که مرد بر زبان می‌راند، حقایق را تغییر نمی‌دهد. مادران و همسران کاملاً متفاوت‌اند و ماهیت یک رابطه با بر زبان آوردن یک کلمه دگرگون نمی‌شود. بنابراین، چنین اعلامی، یعنی ظِهار، زن را به‌طور دائمی بر شوهرش حرام نمی‌کرد، گویی که او مادرش بوده است.

In pre-Islamic days a man would say to his wife, ‘you are to me like my mother’s back’, which meant that she was forbidden for him to marry. From that moment sex between them was regarded as incestuous. Yet she remained suspended: she was neither divorced such that she could marry another man, nor married having a lawful relationship with her husband. This was one aspect of the cruelty to which women were subjected in pre-Islamic days. As Islam started to reorganize social relations, making the family the basic social unit where each new generation grows in a sound environment, it attached great importance to removing such injustices against women and to giving family relations a basis of fairness and an easy, relaxed atmosphere. One of its new laws was “Nor does He make your wives whom you declare to be as unlawful to you as your mothers’ bodies truly your mothers.” (Verse 4) The words a man utters do not change facts. Mothers and wives are totally different, and the nature of a relationship cannot be changed by the uttering of a word. Therefore, a pronouncement like this, or żihār, did not make a wife permanently forbidden to her husband as if she were his mother.

به همین ترتیب، رسم فرزندخواندگی نیز نشان‌دهنده نقص‌هایی در بنیاد خانواده و جامعه بود. هرچند عفت نزد اعراب بسیار ارزشمند بود و آنان، چنان‌که به‌طور گسترده شناخته شده است، به نسب خود افتخار می‌کردند، پدیده‌های دیگری نیز در جهت مخالف وجود داشت. این پدیده‌ها عموماً پذیرفته می‌شدند، اما نه در خانواده‌ها و قبیله‌های سرشناس. در واقع، برخی افراد نمی‌توانستند بگویند پدرانشان چه کسانی بودند.

Similarly, the practice of adopting a child reflected flaws in the foundation of the family and society. Although chastity was highly valued by the Arabs who, as is widely known, took pride in their ancestry, there were other phenomena that moved in the opposite direction. These were generally accepted, but not in the prominent families and clans. Indeed, some individuals could not tell who their fathers were.

علاوه بر این، اگر مردی یکی از این «فرزندان‌خوانده» را دوست می‌داشت، می‌توانست او را به فرزندی بپذیرد و او را پسر خود بخواند، و آن دو آنگاه از یکدیگر ارث می‌بردند. همین حکم دربارهٔ برخی افرادی نیز جاری بود که پدران واقعی‌شان حتی شناخته‌شده بودند. از این نظر، آنان نیز می‌توانستند به فرزندی پذیرفته شوند. این امر به‌ویژه دربارهٔ اسیران صدق می‌کرد، زمانی که کودکان یا نوجوانان در یورش به یک قبیله یا در جریان جنگی اسیر می‌شدند. اگر مردی آنگاه می‌خواست چنین اسیری را به فرزندی بپذیرد، این فرزندخواندگی را اعلام می‌کرد و اسیر از آن پس به‌عنوان پسر پدرخوانده‌اش شناخته می‌شد. او آنگاه از امتیازات فرزند بهره‌مند می‌شد و موظف بود وظایف فرزند را انجام دهد.

Furthermore, if a man liked one of these ‘off-spring’, he could adopt him, calling him his son, and the two would then inherit each other. The same applied to some people whose real fathers were even known. In this respect, they too could be adopted. This was particularly so with captives, when children or adolescents were taken captive in a raid on a clan or during a war. If a man then wished to adopt such a captive, he would declare such adoption, and the captive would then be known as a son of his adopting father. He would then enjoy the privileges of being a son and was required to fulfil his duties as a son.

یکی از آنان زید بن حارثه، از قبیلهٔ عربی کلب بود. او در روزگار جاهلیت در کودکی اسیر شد و سپس به حکیم بن حزام فروخته شد، و او وی را به عمهٔ خود خدیجه هدیه داد. هنگامی که خدیجه با پیامبر ﷺ ازدواج کرد، زید را به ایشان هدیه کرد، اما پدر و عموی زید از او درخواست کردند که زید را آزاد کند.

One of these was Zayd ibn Ĥārithah, of the Arab tribe of Kalb. He was taken captive when young in pre-Islamic days, then sold to Ĥakīm ibn Ĥizām who gave him as a gift to his aunt Khadījah. When she was married to the Prophet, she gave him Zayd as a gift, but Zayd’s father and uncle appealed to him for Zayd’s release.

سپس پیامبر ﷺ به او اختیار داد، و او انتخاب کرد که نزد پیامبر ﷺ بماند. از این رو، پیامبر ﷺ او را آزاد کرد و به فرزندی پذیرفت. پس از آن او را زید بن محمد ﷺ خواندند. چند سال بعد، هنگامی که اسلام آغاز شد، او نخستین مردی از طبقات پایین جامعه بود که اسلام را پذیرفت.

پس از لغو تبنی، این سوره به پایان دادن به نهاد برادری می‌پردازد؛ نهادی که اسلام پس از هجرت مسلمانان از مکه به مدینه برقرار کرد. این اقدامی عملی بود برای رسیدگی به وضعیت آن مهاجرانی که خویشان و اموال خود را در مکه رها کرده بودند، و وضعیت مسلمانان مدینه که به سبب پذیرش اسلام، پیوندهایشان با خانواده‌هایشان گسسته شده بود. در عین حال، اقتدار شخصی پیامبر ﷺ بر همه مؤمنان تأکید می‌شود و جایگاهی بالاتر از همه خویشاوندان نسبی به آن داده می‌شود، و همسران او مادران معنوی همه مؤمنان به شمار می‌آیند: «پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است، و همسران او مادران ایشان‌اند. خویشاوندان نسبی بنا بر فرمان خداوند، نسبت به یکدیگر از دیگر مؤمنان [مدینه] و کسانی که [به خاطر خدا] هجرت کرده‌اند، حقّ بیشتری دارند. با این حال، باید با دوستان نزدیک خود به نیکی رفتار کنید. این در فرمان خداوند نوشته شده است.» (آیه ۶)

Having abolished adoption, the sūrah moves on to put an end to the brotherhood institution, established by Islam following the migration of the Muslims from Makkah to Madinah. This was a practical measure to address the situation of those immigrants who had abandoned their relations and property in Makkah, and the situation of Muslims in Madinah whose relations with their families were severed as a result of their embracing Islam. At the same time, the Prophet’s personal authority over all believers is emphasized and given a higher position than all blood relations, while his wives are to be seen as the spiritual mothers of all believers: “The Prophet has more claim on the believers than they have on their own selves; and his wives are their mothers. Blood relatives have, according to God’s decree, a stronger claim upon one another than other believers [of Madinah] and those who have migrated [for God’s sake]. Nonetheless, you are to act with kindness towards your close friends. This is written down in God’s decree.” (Verse 6)

هنگامی که مهاجرین، یعنی مسلمانانِ مکه، به سوی مدینه هجرت کردند، ناچار بودند همه‌چیز را پشت سر بگذارند؛ آنان ایمانشان را بر خویشاوندان، قبیله‌ها، دارایی، معیشت، دوستان و خاطرات زندگی‌شان ترجیح دادند. آنان همه‌ی این‌ها را به خاطر ایمانشان رها کردند. هجرتِ آنان به این شیوه، که همه‌ی آنچه را عزیز بود، از جمله خانواده‌هایشان را رها می‌کرد، نمونه‌ای بود از اینکه ایمان چگونه تمامِ وجودِ انسان را در بر می‌گیرد. آنان نمونه‌ی عملیِ یکپارچگیِ شخصیتِ اسلامی را ارائه دادند و گفته‌ی قرآن را تأیید کردند: «خداوند هرگز برای هیچ مردی دو دل در درونش قرار نداده است.» (آیه‌ی ۴)

When the Muhājirīn, i.e. the Muslims from Makkah, left for Madinah, they had to leave everything behind, preferring their faith to their relatives, clans, property, livelihood, friends, and life memories. They abandoned all this for their faith. Their migration in this way, abandoning all that was dear, including their own families, provided an example of how faith grips one’s whole being. They provided the practical example of the integrity of the Islamic personality, confirming the Qur’ānic statement: “Never has God put two hearts in one man’s body.” (Verse 4)

در عین حال، این آیه بر اقتدار پیامبر ﷺ بر همه مسلمانان تأکید مجدد دارد، که به ایشان ادعایی بالاتر از ادعای خونی می‌بخشد، و در واقع ادعایی بالاتر از خواسته‌ها و تمایلات شخصی خود فرد: «پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است.» (آیه ۶) اسلام همچنین همسران پیامبر ﷺ را مادران معنوی همه مؤمنان قرار می‌دهد: «و همسرانش مادران ایشانند.» (آیه ۶)

At the same time, it re-emphasized the Prophet’s authority over all Muslims, which gave him a higher claim than that of blood, indeed one that is higher than one’s own wishes and desires: “The Prophet has more claim on the believers than they have on their own selves.” (Verse 6) Islam also makes the Prophet’s wives spiritual mothers to all believers: “and his wives are their mothers.” (Verse 6)

اقتدار پیامبر بر همه مسلمانان فراگیر است. ناگزیر، این شامل ترسیم کاملِ یک شیوهٔ زندگی برای ایشان نیز می‌شود. آنان نمی‌توانند برای خود چیزی جز آنچه او بر اساس آنچه خداوند بر او وحی می‌کند برایشان برمی‌گزیند انتخاب کنند. در حدیثی صحیح، از پیامبر ﷺ نقل شده که فرمود: «هیچ‌یک از شما مؤمن واقعی نیست، مگر اینکه خواسته‌های او تابع پیام من باشد.» این امر چنان فراگیر است که حتی احساسات درونی ایشان را نیز دربر می‌گیرد؛ به این معنا که پیامبر ﷺ نزد آنان عزیزتر از جانشان است. بنابراین مؤمنان، سلامت خود را بر سلامت او ترجیح نمی‌دهند و هیچ‌کس را در دلشان بر او مقدم نمی‌دارند. احادیث صحیحی که به این موضوع اشاره دارند بسیارند، و در اینجا تنها به دو نمونه بسنده می‌کنیم: «هیچ‌یک از شما به حقیقت ایمان نمی‌رسد تا آنکه من نزد او از جانش، مالش، فرزندانش و همهٔ مردم عزیزتر باشم.» «عمر به پیامبر ﷺ گفت: «به خدا سوگند! تو را بیشتر از هر کسی جز خودم دوست دارم.» پیامبر ﷺ فرمود: «نه، ای عمر! باید نزد تو از خودت عزیزتر باشم.» سپس عمر گفت: «ای فرستادهٔ خدا! تو را بیشتر از هر کسی، حتی خودم، دوست دارم.» پیامبر ﷺ فرمود: «اکنون [حقیقت] را دریافتی، ای عمر.» این فقط به زبان آوردن یک واژه نیست. این یک معیار است، معیاری بسیار بلند که مردم به آن دست نمی‌یابند مگر آنکه دارای یک لطف ویژه باشند که افقی متعالی را پیش دل‌هایشان می‌گشاید و آنان را از خودخواهی‌ای که عمیقاً در سرشت‌شان ریشه دارد پاک می‌سازد. در حقیقت، انسان‌ها خود را بسیار بیش از آنچه تصور می‌کنند دوست دارند. ممکن است گمان کنیم که توانسته‌ایم خودخواهی‌مان را مهار کنیم.

The Prophet’s authority over all Muslims is comprehensive. Inevitably, this includes charting a complete way of life for them. They cannot choose for themselves anything other than what he chooses for them in accordance with what God reveals to him. In an authentic ĥadīth, the Prophet is quoted as saying: “No one of you is a true believer until his preferences are subject to my message.” This is so pervasive as to include their own feelings whereby the Prophet (peace be upon him) is dearer to them than their own lives. Thus, believers do not prefer their own safety to his, and they do not place anyone ahead of him in their hearts. Authentic aĥādīth speaking of this are many, and here we give just two examples: “None of you attains to true faith until I am dearer to him than his own soul, his property, offspring and all mankind.” “`Umar said to the Prophet: ‘By God! I love you more than I love anyone other than my own self.’ The Prophet said: ‘No, `Umar! I should be dearer to you than your own self.’ Then `Umar rejoined: ‘Messenger of God! I love you more than anyone else, including myself.’ The Prophet said: ‘You have got it now, `Umar.’ This is not some mere utterance of a word. It is a standard, an extremely high one that people cannot attain to without possessing a special touch that opens a sublime horizon before their hearts, purging them of the self love that is deeply rooted in their very natures. Indeed, human beings love themselves far more than they can imagine. We may think that we have managed to bring our self love under control.

به‌فرمان خداوند که اراده کرده این نظام را همیشگی سازد، این سوره به پیمان او با پیامبران به‌طور کلی و به‌ویژه با پیامبر محمد ﷺ و دیگر فرستادگان اولوالعزم اشاره می‌کند. این پیمان آنان را ملزم می‌سازد که پیام خداوند را که شامل قانون او برای زندگی انسان است ابلاغ کنند و آن را در میان اقوامی که به سوی‌شان فرستاده شده‌اند اجرا و تبلیغ نمایند. هنگامی که آنان چنین کرده باشند، مردم خود در برابر نگرش‌شان نسبت به هدایت الهی و نسبت به ایمان یا کفرشان مسئول خواهند بود. اکنون آنان در برابر خویش پاسخگو هستند و هیچ توجیهی ندارند که پس از ابلاغ پیام خداوند از سوی فرستادگان او، از هدایت الهی پیروی نکنند: «و [یاد کن] آنگاه که از پیامبران پیمان گرفتیم: از تو [ای محمد ﷺ] و از نوح و ابراهیم و موسی و عیسی پسر مریم؛ و از همه‌شان پیمانی استوار گرفتیم. تا راستگویان را از راستی‌شان بازپرسی کند، و برای کافران عذابی دردناک آماده کرده است.» (آیات ۷ و ۸)

Referring to God’s decree that He willed it to be the permanent system, the sūrah refers to His covenant with prophets in general, and with the Prophet Muĥammad and other messengers of firm resolve in particular. This covenant commits them to deliver God’s message containing His code for human life, and to implement and advocate it among the communities to which they were sent. When they have done so, people will then be responsible for their own attitudes towards divine guidance, and for their belief or disbelief. They are now accountable for themselves having no justification whatsoever for not following divine guidance after God’s messengers delivered His message to them: “We did accept a solemn pledge from all the prophets: from you, [Muĥammad], and from Noah, Abraham, Moses and Jesus son of Mary. From all did We accept a weighty, solemn pledge. God will question the truthful about the truth [entrusted to them]. He has prepared painful suffering for the unbelievers.” (Verses 7-8)

اگر عهد یا میثاقی یگانه وجود داشته که از نوح تا محمد، خاتم همه پیامبران (درود خدا بر همگی ایشان باد)، بی‌تغییر باقی مانده باشد، آن‌گاه یک عهد است، یک نظام است و یک امانت که هر یک از آنان بر دوش گرفته است. دو آیهٔ زیر طرح کلی این میثاق را بیان می‌کنند: «و چون از پیامبران پیمان گرفتیم.» سپس به‌طور مشخص از فرستاده‌ای یاد می‌شود که قرآن بر او نازل شد و پیام او برای تمام بشریت است: «از تو [ای محمد ﷺ]» و سپس از دیگر فرستادگانی یاد می‌کند که دارای عزم استوار و پایدار بوده‌اند. آنان کسانی بودند که پیش از محمد ﷺ، آخرین ایشان، پیام‌های بزرگ الهی به ایشان سپرده شده بود: «و از نوح و ابراهیم و موسی و عیسی پسر مریم.» سپس سوره خود میثاق را توصیف می‌کند: «و از همه ایشان پیمانی استوار و سنگین گرفتیم.» توصیف میثاق در این‌جا به آن شکلی ملموس و استوار می‌بخشد. این پیمانی بود میان خدا و آن افرادی که برگزید تا وحی‌های او را دریافت کنند، پیام‌های او را برسانند و قانون او را برپا دارند، و همواره به آنچه به ایشان سپرده شده بود وفادار باشند.

If It is a single covenant or pledge that remained the same from Noah to Muĥammad, the seal of all prophets (peace be upon them all). It is one covenant, one system and one trust taken up by each and every one of them. The following two verses outline the covenant in general: “We did accept a solemn pledge from all the prophets.” A specific reference to the Messenger who received the Qur’ān and whose message is addressed to all mankind then follows: “from you, [Muĥammad’,” and then makes mention of other messengers endowed with strong and firm resolve. These were the ones entrusted with the major divine messages prior to Muĥammad, the last one: “and from Noah, Abraham, Moses and Jesus son of Mary.” Then the sūrah describes the covenant itself: “From all did We accept a weighty, solemn pledge.” The description of the covenant here gives it a tangible, solid form. It was indeed a pledge between God and the individuals He chose to receive His revelations, deliver His messages and establish His code, being all the time faithful to what He had entrusted them with.