این سوره سپس دو تن از رخدادهای اصلی داستان ابراهیم را بازگو می‌کند. نخست، او را نشان می‌دهد که در میان قومش به ایمان فرا می‌خواند و بت‌هایشان را درهم می‌شکند، و پس از آن کوشش آنان برای کشتن او و نجات یافتنش به دست خدا. این رخداد در سوره‌های دیگر نیز آمده است. اما رخداد دوم تنها در اینجا یاد شده است. این رخداد از خوابِ ابراهیم، قربانی‌اش و چگونگی رهایی پسرش به دست خدا سخن می‌گوید. این داستان با جزئیات بیان شده و از مراحل و حالت‌های گوناگون سخن می‌گوید، با شیوه‌ای بی‌نظیر، زیبا و تأثیرگذار. این داستان بالاترین نمونهٔ فرمانبرداری از خدا، قربانی‌کردن و تسلیم کامل در برابر او را به نمایش می‌گذارد:
The sūrah then depicts two of the main episodes from Abraham’s story. The first shows him advocating faith among his people and destroying their idols, followed by their attempt to kill him and God saving him. This episode is also described in other sūrahs. The second episode however, is only mentioned here. It speaks of Abraham’s dream, his sacrifice and how God released his son. This story is given in detail, speaking of stages and attitudes in a remarkably fine and effective style. It shows the most sublime example of obedience to God, sacrifice and self surrender:
از پیروان راه او ابراهیم بود. او با دلی سالم به سوی پروردگارش روی آورد. به پدر و قومش گفت: این چیست که می‌پرستید؟ آیا معبودان دروغین را به جای خدا برمی‌گزینید؟ پس درباره پروردگار جهانیان چه گمان دارید؟ (آیات ۸۳ تا ۸۷)
Among those who followed his way was Abraham. He turned to his Lord with a sound heart. He said to his father and his people: What is this that you worship? Do you choose false deities instead of God? What, then, do you think of the Lord of all the worlds? (Verses 83-87)
بدین ترتیب داستان آغاز میشود و از نوح به ابراهیم می‌رسد، و روشن می‌سازد که آن دو در ایمان و در دعوت به آن با هم پیوند داشتند. از همین روست که ابراهیم از امت نوح به شمار آمده است، با آنکه میان این دو زمانی طولانی فاصله بود. با این حال، هر دو بر یک شریعت الهی و یک پیام واحد بودند.
Thus the story opens, moving from Noah to Abraham and making it clear that they were related in faith and its advocacy. Thus Abraham is said to belong to Noah’s community despite the long time gap between them. Nonetheless they shared the same divine constitution and message.
ابراهیم علیه السلام کا وہ وصف جو یہاں نمایاں کیا گیا ہے، وہ اس کا سلیم دل ہے، جو اسے سچے ایمان اور پاک ضمیر والا انسان بناتا ہے: «إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ» ۔ (آیت 84)
Wait, I must follow the system instructions: reply in Persian, not Urdu. Corrected:
ابراهیم علیه‌السلام کی جو صفت یہاں نمایاں کی گئی ہے...
Final answer, in Persian:
ویژگی‌ای که در اینجا از ابراهیم برجسته شده، قلب سلیم اوست که او را انسانی با ایمان راستین و وجدان پاک می‌سازد: «إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ» (آیه ۸۴)
Abraham’s quality highlighted here is his sound heart, which makes him a man of true faith and clear conscience: “He turned to his Lord with a sound heart.” (Verse 84)
این تصویری از تسلیم کامل است، چنان‌که در روی آوردن ابراهیم به پروردگارش نمایان است. به‌کارگیری صفت «سلیم» (سالم و بی‌عیب) تصویری روشن می‌آفریند و در عین حال ساده و واضح است و مفاهیمی قوی از پاکی، اخلاص و رفتار صادقانه و بی‌پیرایه را القا می‌کند.
This is an image of complete submission as represented in Abraham’s turning to his Lord. Use of the adjective ‘sound’ gives clear impressions, and at the same time it is easy and clear, giving strong connotations of purity, sincerity and straightforward behaviour.
از آنجا که ابراهیم دلی سلیم داشت، از رفتارهای قومش ناخرسند بود. این ناخرسندی از عقل سالمش برمی‌خاست؛ عقلی که از هر اندیشه یا رفتاری که با سرشت انسانی اصیل در تضاد بود، روی‌گردان می‌شد: «و هنگامی که به پدر و قومش گفت: این چیست که می‌پرستید؟ آیا به‌جای خدا، خدایانی دروغین را برمی‌گزینید؟ پس درباره پروردگار جهانیان چه می‌اندیشید؟» (آیات ۸۵ تا ۸۷) وقتی دید که آنان مجسمه‌ها و بت‌ها را می‌پرستند، با ناخشنودی پرسید: «این چیست که می‌پرستید؟» آنچه شما می‌پرستید شایسته آنچه انجام می‌دهید نیست. در واقع، در چنین پرستشی هیچ نشانی از حقیقت نیست؛ این پرستش سراسر باطل است: «آیا به‌جای خدا، خدایانی دروغین را برمی‌گزینید؟» (آیه ۸۶) تصور شما از خدا چیست؟ آیا آن‌قدر پست است که سرشت انسانی از همان نخستین نگاه به آن با نفرت می‌نگرد؟ «پس درباره پروردگار جهانیان چه می‌اندیشید؟» (آیه ۸۷)
Because he had a sound heart, Abraham took exception to the practices of his people. This was motivated by his sound sense which recoiled from any idea or behaviour that conflicted with essential human nature: “He said to his father and his people: What is this that you worship? Do you choose false deities instead of God? What, then, do you think of the Lord of all the worlds?” (Verses 85-87) As he saw them worshipping statues and idols, he disapprovingly asked: ‘What is this that you worship?’ This thing that you worship is not worthy of what you do. In fact, there is no trace of truth in such worship: it is sheer falsehood: “Do you choose false deities instead of God?” (Verse 86) What concept do you have of God? Is it so low that human nature looks with abhorrence at its first sight? “What, then, do you think of the Lord of all the worlds?” (Verse 87)
این سوره پاسخ آنان و گفت‌وگوی آنان با او را نقل نمیکند، بلکه مستقیماً به صحنه دوم می‌رود و آنچه را که او برای مقابله با این دروغ آشکار تصمیم گرفت نشان می‌دهد:
The sūrah does not report their answer or their argument with him. Instead, it moves straight to the second scene, showing what he determined to do to confront this flagrant falsehood:
پس او نگاهی به ستارگان انداخت و گفت: «بی‌گمان من بیمارم». پس قومش از او روی گردانیدند و رفتند. سپس او آهسته به سوی خدایانشان رفت و گفت: «آیا [نذورات خود را] نمی‌خورید؟ شما را چه شده که سخن نمی‌گویید؟» و سپس با دست راستش بر آنان حمله برد و آنان را درهم کوفت.
Then he cast a glance at the stars, and said: ‘Indeed I am sick.’ So his people turned away from him and left. He then approached their deities stealthily and said: ‘Will you not eat [your offerings]? What is the matter with you that you do not speak?’ And then he fell upon them, smiting them with his right hand. (Verses 88-93)
گفته میشود که قوم ابراهیم در میانهٔ یک جشن ویژه بودند، که شاید روز اول سال نوی آنان بوده، و برای گذراندن روز در باغ‌ها و پارک‌ها بیرون رفتند. اما آغاز کار آنان این بود که میوه‌ها را برای تبرک جستن در برابر معبودهای خود می‌نهادند. وقتی پس از تفریح و خوش‌گذرانی بازگشتند، غذای متبرک خود را برمی‌داشتند.
It is said that Abraham’s people were in the midst of a special festive occasion, which might have been their new year’s day, when they went out to spend the day in gardens and parks. They started, however, by placing fruit in front of their deities for blessing. When they returned, having had their fun, they took their blessed food.
ابراهیم که دیگر امیدی به دریافت پاسخی معقول از ایشان نداشت، دریافت که آنان بیش از حد در گمراهی فرو رفته‌اند و درباره‌ی گام بعدی خود تصمیم گرفت. در واقع، او تا روزی صبر کرد که یقین داشت آنان از معبدهایشان دور خواهند بود. او از گمراهی ایشان چنان به ستوه آمده بود که این امر قلبش را می‌آزرد. بنابراین، هنگامی که از او دعوت شد تا به آنان بپیوندد، به آسمان نگریست و گفت: «من بیمارم، نمی‌توانم در جشن شما شرکت کنم. اگر با شما بیایم، ممکن است جشن شما را تباه کنم.» او تنها ناخشنودی خود از اعمال آنان را بیان می‌کرد، تا او را به حال خود واگذارند. آنچه گفت راست بود و دروغی در آن نبود. ناراحتی می‌تواند احساس واقعی بیماری به جا گذارد. از آنجا که مردم سرگرم آماده‌سازی جشن خود بودند، برای بررسی ادعای او توقف نکردند. بلکه او را به حال خود گذاشتند و رفتند. این همان فرصتی بود که ابراهیم در انتظارش بود.
Abraham, who had despaired of ever receiving a reasonable response from them, realized that they had gone too far astray, and had made up his mind with regard to his next move. Indeed, he waited until the day when they were sure to be away from their temples. He was so fed up with their error that it pained his heart. Therefore, when he was invited to join them, he looked at the sky and said: ‘I am sick, I cannot join in your festivity. If I come with you, I may spoil your occasion.’ He was simply expressing his distress at their practices, so that they would leave him alone. What he said was true; it was no lie. Distress can leave real feelings of illness. Since the people were busy preparing for their celebration, they did not stop to examine his claims. Rather. they left him alone and went away. This was the chance Abraham had waited for.
او مستقیماً نزد خدایان دروغینشان رفت و دید که انواع خوراکی‌ها و میوه‌های باشکوه در برابرشان نهاده شده است. او با طعنه گفت: «آیا نمی‌خورید؟» (آیه ۹۱) بی‌گمان، مجسمه‌ها و بت‌ها پاسخی ندادند. او با همان طعنه‌اش ادامه داد و در عین حال خشم خود را نشان داد: «چه شده است که سخن نمی‌گویید؟» (آیه ۹۲)
He went straight to their false deities and saw splendid varieties of food and fruit placed in front of them. He said sarcastically: “Will you not eat?” (Verse 91) Needless to say, the statues and idols made no reply. He continued with his sarcasm, while also expressing irritation: “What is the matter with you that you do not speak?” (Verse 92)
این وضعیت روانی رایج است: مردی سخنانش را خطاب به چیزی می‌گوید که می‌داند نه می‌شنود و نه پاسخ می‌دهد. با این حال، این سخن تنها بیانی از احساس ابراهیم نسبت به قومش بود، آن‌گاه که در باطلی مضحک فرو رفته بودند. بار دیگر، بت‌ها به او پاسخی ندادند. در این هنگام او شتابان به کار پرداخت تا تمام خشم و ناراحتی‌اش را نه تنها در سخن، بلکه در عمل بیرون بریزد: «پس بر آنان هجوم برد و با دست راستش به ضربه‌ای سخت آن‌ها را درهم شکست.» (آیه ۹۳) بدین‌سان او بیماری و اندوه خود را با عملی استوار برطرف ساخت.
This is a common psychological situation: a man addressing his words to something he knows will not hear or answer him. It was, however, merely an expression of what Abraham felt towards his people as they engaged in absurd falsehood. Once more, the idols gave him no answer. At this point he moved swiftly to pour out all his frustration in action, not just in mere words: “And then he fell upon them, smiting them with his right hand.” (Verse 93) Thus he cleared his illness and distress by solid action.
با پایان این صحنه، سوره صحنه‌ای تازه را ترسیم می‌کند. مردم از جشن‌ها و مراسم خود بازمی‌گردند و خدایان خود را نابود‌شده می‌بینند. در اینجا جزئیاتی که در سوره ۲۱، الأنبیاء، درباره پرسش آنان از یکدیگر در مورد آنچه رخ داده و تعیین عامل این کار آمده، ذکر نشده است. در عوض، سوره مستقیماً به رویارویی آنان با ابراهیم ﷺ می‌پردازد.
With this scene over, the sūrah paints a new one. The people return from their festivities and see their deities destroyed. Here we do not have the details given in Sūrah 21, The Prophets, about their asking as to what had happened and determining who was the perpetrator. Instead, the sūrah moves straight to their confrontation with Abraham.
«قومش به سرعت نزد او آمدند.» (آیه ۹۴) خبر به سرعت در میان آنان پخش شد و بی‌هیچ تردیدی به دنبال رویارویی با او بر آمدند. آنان خشمگین، برافروخته و بسیار بودند، در حالی که او تنها بود. اما او ایمانش را داشت: جزئیات ساده‌ی آن را می‌دانست، درستی‌اش را در درون خود می‌شناخت و نشانه‌هایش را در جهانِ پیرامونش می‌دید. این ایمان او را از این جمعیت برافروخته و خشمگین، با باورهای آشفته و تصورات ابلهانه، نیرومندتر می‌ساخت. از این رو، استدلالش را بی‌پرده بیان کرد و به شمار و خشم آنان چندان اعتنایی نداشت: «گفت: آیا چیزی را می‌پرستید که خود آن را تراشیده‌اید، در حالی که خداست که شما و همه‌ی کارهای دست‌تان را آفریده است؟» (آیات ۹۵-۹۶)
“His people came to him hurriedly.” (Verse 94) The news circulated quickly among them, and they unflinchingly sought to confront him. They were angry, agitated and numerous, while he was alone. Yet he had his faith: he knew its simple details, recognizing its soundness within himself and seeing its evidence in the universe around him. This made him stronger than this agitated, angry multitude with its confused beliefs and stupid concepts. Therefore, he put his argument straight, caring little for their number and anger: “He said: Do you worship something that you yourselves have carved, while it is God who has created you and all your handiwork?” (Verses 95-96)
این منطق یک طبیعت ساده و سالم است که موضوع را به‌صراحت و روشنی با دیگران در میان می‌گذارد: چگونه چیزی را می‌پرستید که با دستان خود تراشیده‌اید، در حالی که پرستش باید متوجه آفریننده باشد، نه متوجه آنچه ساخته شده است: «خداست که شما و آنچه را که می‌سازید آفریده است.» (آیه ۹۶) او آفریننده همه چیز است و تنها اوست که شایستهٔ پرستش است.
It is the logic of a simple and sound nature putting the case starkly and clearly to others: how come you worship what you carve with your own hands, when worship should be addressed to the Maker, not to what is made: “It is God who has created you and all your handiwork.” (Verse 96) He is the Maker of all, and He is the One to be worshipped.
با آنکه استدلال ابراهیم روشن و منطقی بود، مردم در خشم کورِ خود به آن گوش ندادند. آیا باطل هرگز به حقِ ساده گوش داده است؟ از این رو، رهبرانشان با به کار بستن ستمی خام و بی‌پرده تلافی کردند: «گفتند: برای او بنایی بسازید و او را در آتشِ شعله‌ور بیفکنید.» (آیه ۹۷) این تنها منطقی است که ستم می‌شناسد. به استدلال و برهان اهمیت چندانی نمی‌دهد. ستمگران می‌دانند که در برابر کلمهٔ حق، با آن جذبهٔ چیره‌کننده‌اش، توان ایستادن ندارند.
Although Abraham’s argument was clear and logical, in their blind anger, the people did not listen. When did falsehood ever listen to simple truth? Therefore, their leaders retaliated by exercising a crude tyranny: “They said: Build him a pyre and throw him into the blazing fire.” (Verse 97) This is the only logic tyranny knows. It cares little for argument and proof. Tyrants know that they cannot face the word of truth, with its overpowering appeal.
این سوره هیچ جزئیاتی از آنچه پس از صدور فرمان‌هایشان رخ داد بیان نمیکند. تنها سرانجام را نشان می‌دهد، یعنی تحقق وعده خداوند به بندگان راستین‌اش و هشدارهای او به کافران: «آنان نقشه کشیدند که به او آسیب برسانند، اما ما ایشان را خوار و زبون ساختیم.» (آیه ۹۸) نقشه‌کشی چنین کسانی چه امکانی دارد وقتی خداوند بخواهد آن را خنثی سازد؟ ستمگران ناتوان و زبونی که به قدرت چسبیده‌اند، چه می‌توانند بکنند وقتی خداوند از بندگان راستین خود نگهداری می‌کند؟
The sūrah gives no details of what happened after they issued their orders. It simply shows the outcome with the fulfilment of God’s promise to His true servants and His warnings to the unbelievers: “They schemed to harm him, but We caused them to be humiliated.” (Verse 98) What chance has such scheming when God wants it to be foiled? What can frail and powerless tyrants who cling to power do when God takes care of His true servants?