سبا؛ دو نگرش متضاد ۱۰-۲۱
Saba Sheba ( Contrasting Attitudes ) 10-21
ما داوود را به فضل خود مورد عنایت قرار دادیم. گفتیم:
We graced David with Our favour. We said:
«ای کوهها، با او تسبیح خدا را بخوانید! و همچنین شما ای پرندگان!» و آهن را برای او نرم کردیم، (۱۰)
“You mountains, sing with him God’s praises! And likewise you birds!” We caused iron to become soft for him, (10)
اینکه فرمود: «زرهها بساز و حلقههایش را با دقت اندازه بگیر. همگی کار نیک انجام دهید. بیشک من به آنچه میکنید بینایم.» (۱۱)
saying: “Make coats of mail and measure their links with care. Do good, all of you. I certainly see all that you do.” (11)
برای سلیمان [باد را رام کردیم]: رفتن صبحگاهی آن به اندازه مسافت یک ماه، و رفتن شامگاهی آن نیز به اندازه مسافت یک ماه بود.
To Solomon [We made subservient] the wind: its morning course [covered the distance of] a month’s journey, and its evening course a month’s journey.
ما برای او چشمهای از مس گداخته روان ساختیم، و برخی از جنها به اذن پروردگارش در خدمت او بودند. و هر یک از آنان که از فرمان ما سرپیچی میکرد، او را از عذاب آتش فروزان میچشانیدیم.
We caused a fountain of molten brass to flow for him, and some of the jinn worked under his control by permission of his Lord. Whoever of them deviated from Our command We shall make him taste suffering through a blazing flame.
(12)
(12)
آنان هرچه او میخواست برایش میساختند: محرابها و تمثالها، حوضهایی به بزرگی آبشخورها، و دیگهایی محکم بر جایشان. گفتیم: «ای خاندان داوود، شکرگزارانه کار کنید، که از بندگان من اندکی شکرگزارند.» (۱۳)
They made for him whatever he pleased: shrines and statues, basins as large as watering troughs, and firmly anchored cauldrons. We said: ‘Work thankfully, family of David, for few of My servants are truly thankful.’ (13)
وَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَىٰ مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ ۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ (۱۴) ترجمہ: پس جب ہم نے اس پر موت کا فیصلہ کیا تو کوئی چیز انہیں اس کی موت کی خبر نہ دے سکی سوائے ایک گھن کے کیڑے کے جو اس کے عصا کو کھا رہا تھا۔ پھر جب وہ زمین پر گر پڑا تو جنوں پر صاف ظاہر ہو گیا کہ اگر وہ غیب کو جانتے ہوتے تو اس ذلت آمیز مشقت میں نہ رہتے۔
When We decreed his death, nothing showed them that he was dead except an earthworm that gnawed away at his staff. And when he fell to the ground, the jinn saw clearly that, had they understood the reality which was beyond [their] perception, they would not have remained in humiliating servitude. ( 14)
در مسکنهایشان برای مردم سبأ نشانهای بود: دو باغ، یکی در راست و یکی در چپ: «از آنچه پروردگارتان برایتان روزی کرده بخورید و او را سپاس گویید: سرزمینی پاکیزه و پروردگاری بسیار آمرزنده.» (۱۵)
There was a sign for the people of Sheba in their dwelling place: two gardens, one to the right and one to the left: ‘Eat of what your Lord has provided for you, and give thanks to Him: a land most goodly and a Lord Much-Forgiving.’ (15)
اما آنان روی برنگرداندند، پس سیلی سهمگین بر ایشان فرستادیم و آن دو باغ آنان را به دو باغ دیگر بدل کردیم که میوهٔ تلخ داشتند، با درختان گز و چند درخت کنار.
But they paid no heed, and so We let loose upon them a raging torrent and replaced their two gardens with others yielding bitter fruit, tamarisks, and a few lote trees. (16)
اینگونه آنان را به سزای ناسپاسیشان جزا دادیم:
Thus We requited them for their ingratitude:
آیا ما هر کسی را جز ناسپاسترین [کافران] کیفر میدهیم؟ (۱۷)
would We thus requite any but the totally ungrateful? (17)
{وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ}
We had placed between them and the cities which We had blessed towns within sight of one another so that they could travel in measured stages:
«در آنها شب و روز با امنیت سفر کنید.» (۱۸)
‘Travel through them by night and day in safety.’ (18)
اما آنان گفتند: «پروردگارا! سفرهای ما را دورتر قرار ده.» آنان به خویشتن ستم کردند؛ پس ما ایشان را افسانههایی ساختیم و در سراسر سرزمین پراکندهشان کردیم. قطعاً در این ماجرا برای هر شکیبای سپاسگزاری نشانههایی است. (۱۹)
But they said: ‘Our Lord! Make our journeys longer.’ They sinned against their souls; so We caused them to become a tale, and scattered them throughout the land. Surely, there are signs in all this for anyone who is patient in adversity, deeply grateful. (19)
در حقیقت، ابلیس گمان خود درباره ایشان را درست یافت، و همگی جز گروهی از مؤمنان از او پیروی کردند۔ (20)
Indeed Iblīs proved that his opinion of them was right: they all followed him, except for a group of believers. (20)
اما او هیچ قدرتی بر آنان نداشت؛ جز این نیست که [این کار را کردیم] تا آنان که به آخرت ایمان دارند از کسانی که در آن شک دارند، جدا و مشخص گردند.
Yet he had no power at all over them; it is only for the end that We might make a clear distinction between those who truly believe in the life to come and those who are in doubt about it.
پروردگارت بر همه چیز نگهبان است۔ (۲۱)
Your Lord watches over all things. (21)
مرور کلی
Overview
این بخش تصاویری متضاد از شکرگزاری و ناسپاسی را در بر دارد، و نیز برخی نیروها و موجودات را به خواست خداوند تابع کسانی میسازد که معمولاً تابع هیچ انسانی نیستند. اراده و قدرت خداوند به آنچه برای انسان عادی و آشناست محدود نمیشود. از خلال این تصاویر، درباره جنهایی که برخی مشرکان پرستش میکردند، نکاتی میآموزیم.
This passage contains contrasting images of gratitude and a lack of it, as well as making some powers and creatures subservient, by God’s will, to certain people even though they are not normally subordinate to any human being. God’s will and power are not limited to what is normal or familiar to humans. Through these images we learn certain things about the jinn whom some idolaters worshipped.
دیگران کوشیدند از راه آنان اخباری از جهان غیب به دست آورند، اما خود آنان از آن عالم چیزی نمیدانند. همچنین، اطلاعات تکمیلی دیگری دربارهٔ چگونگی غلبهٔ شیطان بر انسان نیز در اختیار ماست، با وجود آنکه شیطان هیچ قدرتی بر انسان ندارد، جز تا آن اندازه که انسان با انتخاب خود به او این قدرت را میدهد. از دیگر نکات روشن این بخش، شیوههایی است که خداوند به وسیلهٔ آن برخی کنشهای پنهان انسان را آشکار میسازد، تا بهراستی در برابر ما ظاهر شوند؛ سپس به کسانی که مسئول آنها هستند، در زندگی پس از مرگ پاداش خواهد داد. این بخش، همچون بخش نخست، با اشارهای به زندگی آخرت پایان مییابد.
Others tried to learn through them news from the world beyond perception, but they themselves know nothing about that realm. We also have additional information about how Satan can prevail over man, despite the fact that Satan has no power over man except in as much as man gives him this by his own choice. Other clear elements within the passage concern the means by which God reveals some secret human actions so that they appear before us in real terms. He will then give those responsible for them reward in the life to come. This passage concludes, like the first one, with a reference to the life to come.
ویژه لطفها برای داوود
Special Favours For David
«ما داوود را به فضل و عنایت خود مفتخر ساختیم. گفتیم: ای کوهها، همراه او تسبیح خدا را بگویید! و پرندگان نیز چنین کنید!» و آهن را برای او نرم کردیم، و گفتیم: زرههای فراخ بساز و حلقههای آن را با دقت اندازه بگیر. عمل صالح انجام دهید، که من به آنچه شما میکنید بیناهستم.» (آیات ۱۰-۱۱) داوود همان بندهای بود که در پایان بخش نخست سوره توصیف شد: «در این همه، نشانهای است برای هر بندهای که بهسوی خدا بازمیگردد.» (آیه ۹) سوره پس از این اشاره، بخشی از سرگذشت او را بیان میکند و پیش از آن، جزئیاتی از نعمتی را که خداوند به او عطا کرد ذکر میکند: «ای کوهها، همراه او تسبیح خدا را بگویید! و پرندگان نیز چنین کنید!» (آیه ۱۰) گزارشها حاکی است که داوود صدایی بسیار زیبا داشت و زَبور خود را که از ستایشهای خداوند است و در عهد عتیق آمده میخواند، اما تنها خدا میداند کدام یک از آنها واقعاً از داوود است. حدیثی صحیح بیان میکند که پیامبر ﷺ ابوموسی اشعری را شنید که در دل شب قرآن تلاوت میکرد. ایستاد و به تلاوت او گوش داد، سپس فرمود:
“We graced David with Our favour. We said: ‘You mountains, sing with him God’s praises! And likewise you birds!’ We caused iron to become soft for him, saying: Make coats of mail and measure their links with care. Do good, all of you. I certainly see all that you do.” (Verses 10-11) David was the type of servant described at the end of the first part of the sūrah:” In all this, there is a sign for every servant of God turning to Him in repentance.” (Verse 9) The sūrah follows this reference by recounting some of his history, preambled by details of the grace God bestowed on him: “You mountains, sing with him God’s praises! And likewise you birds!” (Verse 10) Reports suggest that David had an unusually beautiful voice, and he used to sing his Psalms, which are praises of God mentioned in the Old Testament, but God knows which of them were truly David’s. An authentic ĥadīth tells us that the Prophet overheard Abū Mūsā al-Ash`arī reciting the Qur’ān deep at night. He stopped to listen to him, and then commented:
«این مرد یکی از مزامیر داوود را به او دادهاند.» توصیف قرآنی نشان میدهد که داوود (علیهالسلام) به چنان مرتبهای والا از عبادت و صفای باطن در ستایشهایش رسید که حجابهای میان او و دیگر مخلوقات برداشته شد. بدینترتیب، حقیقتی که میان آنان بود بههمپیوسته شد، زیرا همگی خدا را ستایش میکنند. از این رو کوهها و پرندگان همصدا با ستایشهای او خدا را تسبیح گفتند. هنگامی که همگی پیوندی مستقیم با خدا داشتند، آنچه انواع و مخلوقات را از هم جدا میکند برداشته شد. آنان احساس کردند که پیوندشان با خدا همه موانع میان ایشان را از میان برده است. از این رو، در ستایش خدا با یکدیگر همنوا شدند و به مرتبهای فوقالعاده از صفا رسیدند که تنها با فضل الهی میتوان بدان دست یافت.
‘This man has been given one of David’s Psalms.’ The Qur’ānic description shows that David (peace be upon him) attained such a sublime standard of devotion and transparency in his praises that barriers between him and other creatures disappeared. Thus the truth between them became interrelated as they all praise God. Hence the mountains and the birds echoed his praises of God. When all of them had direct links with God, whatever separates species and creatures was removed. They felt that their bond with God overcame all barriers between them. Hence, they echoed one another in praising God, attaining an extraordinary level of transparency which can only be attained through God’s grace.
بیشتر نعمتها برای سلیمان
More Favours For Solomon
همه این فضل و نعمت به داوود داده شد. سلیمان نیز توانایی انجام کارهای خارقالعاده را به عنوان نشانهای از فضل خداوند دریافت کرد: «و برای سلیمان باد را رام کردیم که بامداد آن [مسافت] یک ماه راه، و شامگاه آن [مسافت] یک ماه راه [را میپیمود]. و چشمهای از مس گداخته برای او روان کردیم، و برخی از جنها به فرمان پروردگارش در خدمت او کار میکردند. و هر کس از ایشان از فرمان ما سرپیچی میکرد، او را از عذاب شعلهور آتش میچشانیدیم. آنان هرچه را او میخواست برایش میساختند: محرابها و تمثالها، و حوضهایی بزرگتر از آبشخور، و دیگهای استوار. گفتیم: ای خاندان داوود، شکرگزاری کنید، و اندکی از بندگانم شکرگزارند.» (آیات ۱۲ تا ۱۳)
All this grace was given to David. Solomon was also given the ability to perform extraordinary feats, as a manifestation of God’s grace: “To Solomon [We made subservient] the wind: its morning course [covered the distance of] a month’s journey, and its evening course a month’s journey. We caused a fountain of molten brass to flow for him, and some of the jinn worked under his control by permission of his Lord. Whoever of them deviated from Our command We shall make him taste suffering through a blazing flame. They made for him whatever he pleased: shrines and statues, basins as large as watering troughs, and firmly anchored cauldrons. We said ‘Work thankfully, family of David, for few of My servants are truly thankful.’“ (Verses 12-13)
بسیاری از روایتها دربارهی رام بودن باد برای سلیمان وجود دارد، اما به نظر میرسد بسیاری از آنها منشأ اسرائیلی دارند، هرچند متون اصلی یهودی هیچ چیزی دربارهٔ این موضوع نمیگویند. بنابراین بهتر است از بحث دربارهٔ این روایتها خودداری کنیم و خود را به متن قرآن محدود سازیم و از معنای ظاهری آن فراتر نرویم. بر این اساس میتوان گفت که خداوند باد را در فرمان سلیمان قرار داد و آن را برای یک ماه به سوی مکانی مشخص [که بنا بر سورهٔ انبیاء، همان سرزمین مقدس است] به حرکت درمیآورد، و سپس بازگشت آن را در مدت یک ماه قرار داد. از این دو سفر، اهداف معینی حاصل میشد. این اهداف برای سلیمان شناخته شده بود و او به فرمان خداوند آنها را انجام میداد. ما ترجیح میدهیم دربارهٔ این نکته بیش از این سخنی نگوییم تا به افسانههای بیپشتوانه دامن نزنیم.
There are plenty of reports about the wind being subservient to Solomon, but many appear to have an Israelite origin even though the original Jewish texts do not mention anything about this. It is, therefore, much better to refrain from discussing these reports and to confine ourselves to the Qur’ānic text, going no further than its surface meaning. Thus we can say that God placed the wind at Solomon’s command, making it travel forward to a specific place [which according to Sūrah 21, The Prophets, is the Holy Land] for a month, and then making its return journey over a period of a month. Certain objectives were achieved by these two journeys. These were known to Solomon and he accomplished them by God’s command. We prefer not to say any more on this point so as not to indulge in unsubstantiated legends.
بیسپاسی در برابر نعمتهای خدا
No Gratitude For God’s Favours
داوود و خانوادهاش سرشار از سپاس به درگاه خدا بودند، برای همهٔ نعمتهایش، و از چنین مواهبی در راه خیر بهره میبردند. با این حال، مردم سبا را باید در مقابل چنین الگوهای شایستهای قرار داد. در سورهٔ ۲۷، النمل، گزارشی از آنچه میان ملکهٔ آنان و سلیمان گذشت آمده است. در اینجا، داستان شرحی از آنچه بر ایشان پس از سلیمان رخ داد به دست میدهد، که نشان میدهد رویدادهای مذکور در اینجا به دورهای پس از مکاتبات ملکه با سلیمان بازمیگردد. آنچه این احتمال را بیشتر میکند این است که داستان در اینجا از ناسپاسی مردم سبا نسبت به نعمتهای خدا سخن میگوید، نعمتهایی که سپس گرفته شد و مردم پراکنده شدند. در زمان ملکهای که در سورهٔ ۲۷ یاد شده، آنان دورهای پر برکت را گذراندند و بسیار نیرومند بودند. نخستین خبری که سلیمان دربارهٔ ایشان دریافت کرد از سوی هدهدی بود که به او گفت: «زنی را یافتم که بر آنان فرمانروایی میکند و از هر چیزی به او داده شده و تختی بزرگ دارد. من او و قومش را یافتم که به جای خدا برای خورشید سجده میکنند و شیطان اعمالشان را در نظرشان آراسته و ایشان را از راه [خدا] بازداشته است، پس راه راست را نمییابند.» (۲۷: ۲۳-۲۴)
David and his family were full of gratitude to God for all His blessings and used such favours for good purpose. The people of Sheba, however, are to be contrasted with such role models. In Sūrah 27, The Ants, we have a report of what took place between their queen and Solomon. Here, the story gives an account of what happened to them after Solomon, which suggests that the events included here date back to a period after the queen’s exchanges with Solomon. What makes this more likely is that the story here speaks of Sheba’s people becoming ungrateful for God’s blessings, which were then withdrawn and the people scattered. Under the queen mentioned in Sūrah 27, they enjoyed a plentiful period and were very powerful. The first report received by Solomon about them was from a hoopoe who told him: “I found there a woman ruling over them; and she has been given of all good things, and hers is a magnificent throne. I found her and her people prostrating themselves to the sun instead of God; and Satan has made their deeds seem goodly to them, thus turning them away from the path [of God!, so that they cannot find the right way.” (27: 23-24)
این امر پس از آن رخ داد که ملکه در برابر خداوند تسلیم شد و به آیین الهی گروید. بنابراین، این داستان به یقین مربوط به دورهای بعدتر است. این داستان از آنچه بر ایشان گذشت حکایت میکند، پس از آنکه از خداوند روی برتافتند و از نعمتهای او سپاسگزاری نکردند.
This was subsequently followed by the queen’s submission to God, as she embraced the divine faith. The story here, then, is certainly of a subsequent period. It tells of what happened to them after they turned away from God and refused to thank Him for His favours.
داستان با توصیف نعمتهای بزرگی که از آن بهرهمند بودند و روزیهایی که به ایشان داده شده بود آغاز میشود، و همچنین این الزام که باید آنچه را میتوانستند، به شکر گزاری خود نشان دهند: { برای قوم سبأ در سرزمینشان نشانهای بود: دو باغ، یکی از راست و یکی از چپ: "از آنچه پروردگارتان به شما روزی داده بخورید و او را شکر گزارید: سرزمینی پاکیزه و پروردگاری بسیار آمرزنده." } (آیه ۱۵)