این بخش به دورانی تازه از تاریخ موسی و بنی‌اسرائیل می‌پردازد، پس از آنکه خداوند ایشان را از دشمنشان رهانید. در بخش پیشین دیدیم که فرعون و قومش در دریا غرق شدند و آنچه ساخته و بنا کرده بودند از میان رفت. در این دوره، موسی با ستم فرعون و قومش روبه‌رو نمی‌شود، زیرا آن نبرد پایان یافته است. او نبردی از نوعی دیگر را پیش می‌گیرد که شاید طولانی‌تر و سخت‌تر باشد. او با خویشتن انسانی می‌جنگد. آثار جهل و خواری همچنان بر سرشت بنی‌اسرائیل باقی بود و اجازه می‌داد که خصلت‌هایی چون حیله‌گری، بی‌رحمی، ترس و ضعف در رفتارشان آشکار شود. این خصلت‌ها ناگزیر بر سرشت انسان اثر می‌گذارند، زیرا هیچ چیز سرشت آدمی را بیش از زیستن درازمدت زیر ستم و در فضایی سرشار از وحشت و هراس تباه نمی‌کند؛ فضایی که مردم را به چاره‌جویی‌های حیله‌گرانه وامی‌دارد تا از گرفتاری بگریزند.

This passage discusses a new episode in the history of Moses and the Children of Israel, after God has saved them from their enemy. In the previous passage we see how Pharaoh and his people were drowned in the sea and all that they had done and built was destroyed. In this episode, Moses does not confront the tyranny of Pharaoh and his people, for that battle is over. He fights a different sort of battle, which may be longer and more ferocious. He is fighting against the human self. Traces of ignorance and humiliation still had their effects on the nature of the Children of Israel, allowing traits of deviousness, cruelty, cowardice and weakness to reveal themselves in their attitude. These traits are bound to take their toll on human nature, because nothing corrupts human nature more than living for a long while under tyranny and in an atmosphere of terror and fear that compels people to resort to devious scheming in order to avoid trouble.

بنی‌اسرائیل مدت طولانی زیر این نوع رنج زندگی کردند. آنان تحت حکومت وحشت‌آور و همراه با ایمان بت‌پرستانه‌ی فرعون به سر می‌بردند. در آغاز، فرعون پسرانشان را می‌کشت، اما زنانشان را زنده می‌گذاشت. هنگامی که این نوع ستم وحشیانه فروکش کرد، تنها جای خود را به زندگی‌ای از خواری و بردگی داد. زیستن طولانی در چنین شرایطی بی‌تردید طبیعت آنان را تباه می‌کرد، ایشان را به تصورات نادرست می‌کشاند و از ترس و تلخی بی‌رحمانه پر می‌ساخت. `عمر بن خطاب`، که به بینش ظریفی که خداوند به بهترین بندگانش عطا کرده بود مجهز بود، هنگامی که به کسانی که به فرمانداری ولایات مختلف برگزیده بود دستور می‌داد، کنش‌های طبیعت انسانی را تشخیص داد و آنان را به خوب رسیدگی کردن به رعیت فرا می‌خواند و می‌گفت: «آنان را تازیانه نزنید، زیرا این کار خوارشان می‌کند.» او دریافت که کتک زدن جسمانی به احتمال زیاد مردم را خوار می‌کند. ایمان اسلامی او می‌خواست اطمینان یابد که مردم زیر حکومت اسلامی، شخصیت و کرامتشان حفظ شود.

The Children of Israel lived under this type of suffering for a long while. They endured a reign of terror, coupled with Pharaoh’s idolatrous faith. At first, Pharaoh killed their sons but spared their women. When this type of brutal tyranny abated, it only gave way to a life of humiliation and subjugation. A long life in these conditions was certain to corrupt their nature, leading them to wrong concepts and filling them with cowardice and a cruel bitterness. Equipped with the fine insight granted by God to His best servants, `Umar ibn al-Khaţţāb, recognized the interactions of human nature when he gave his instructions to those whom he appointed as governors of various provinces, urging them to take good care of their subjects, and saying: “Do not thrash them, because that would humiliate them.” He realized that a physical beating is likely to humiliate people. His Islamic faith wanted him to make sure that people living under an Islamic government should have their integrity preserved.

و ما بنی اسرائیل را از دریا عبور دادیم، پس به قومی رسیدند که بر پرستش بتهایی از آنِ خود گرد آمده بودند. [بنی اسرائیل] گفتند:

We led the Children of Israel across the sea; and thereupon they came upon people who were dedicated to the worship of some idols of theirs. Said [the Children of Israel]:

«موسیٰ، برای ما خدایی بساز، همان‌گونه که آنان خدایانی دارند.» (موسی) گفت: «شما واقعاً مردمی نادان هستید. و اما این مردم: روش آنان حتماً به هلاکت خواهد انجامید، و آنچه انجام می‌داده‌اند باطل و بی‌ارزش است.» و [موسی] گفت: «آیا غیر از خدا برای شما معبودی بطلبم، با آنکه او شما را بر همه مردم برتری داده است؟ ما شما را از [چنگ] فرعونیان رهانیدیم، همان‌ها که شما را به سختی شکنجه می‌کردند: پسرانتان را می‌کشتند و زنانتان را زنده نگه می‌داشتند. و در این [کار]، آزمایشی بزرگ از سوی پروردگارتان بود.»

“Moses, set up a god for us like the gods they have.” He replied: “You are indeed an ignorant people. As for these people: their method will inevitably lead to destruction, and worthless is all that they have been doing. “[And] he said: `Am I to seek for you a deity other than God, although He has favoured you above all other people?” We have indeed saved you from Pharaoh’s people, who oppressed you cruelly: they slew your sons and spared your women. Surely that was an awesome trial from your Lord.

(آیات ۱۳۸-۱۴۱)

(Verses 138-141)

این تصویر از بنی‌اسرائیل پس از عبور از دریا، صحنهٔ هفتم این داستان است. در اینجا به‌روشنی ماهیت منحرف و اصلاح‌ناپذیر آن قوم را می‌بینیم که تاریخ طولانی‌شان بر آن سنگینی می‌کند. هنوز زمان زیادی نگذشته بود که زیر ستم بی‌رحمانهٔ فرعون و قومش، که در شرک به سر می‌بردند، گرفتار بودند. چندی پیش، به دست پیامبر و رهبرشان، موسی ﷺ، و به نام خدا، تنها پروردگار جهان، از آن ستم رهایی یافتند؛ خداوند دشمنشان را نابود کرد و دریا را برایشان شکافت تا از آن بگذرند. اما به محض آنکه از دریا گذشتند، به قومی مشرک رسیدند که خود را وقف پرستش بت‌هایشان کرده بودند. در آن لحظه، از موسی ﷺ، پیامبری که از سوی پروردگار جهانیان برای دعوت به تسلیم در برابر خدای یگانه فرستاده شده بود، خواستند که برایشان معبودی بسازد تا آن را پرستند. «و بنی‌اسرائیل را از دریا گذراندیم، پس بر قومی گذشتند که بر پرستش بت‌هایی از خود مقیم بودند. گفتند: "ای موسی، برای ما معبودی قرار ده، همان‌گونه که ایشان را معبودان است."» (آیهٔ ۱۳۸)

This picture of the Children of Israel after having crossed the sea is the seventh scene in this story. We clearly see here the deviant, incorrigible nature of those people encumbered by their long history. It has not been long since they were subjected to cruel oppression under the paganism of Pharaoh and his people. A short while earlier, they were saved from that oppression at the hands of their Prophet and leader, Moses, in the name of God, the only Lord in the universe, who destroyed their enemy and parted the sea for them to cross. Yet hardly had they crossed the sea than they came upon pagan people, dedicated to the worship of idols. At that moment, they asked Moses, the Prophet sent by the Lord of the universe preaching self-surrender to the One God, to set up for them a deity to worship. “We led the Children of Israel across the sea; and thereupon they came upon people who were dedicated to the worship of some idols of theirs. Said [the Children of Israel]: ‘Moses, set up a god for us like the gods they have.’” (Verse 138)

اکنون به صحنهٔ هشتم داستان می‌نگریم، آنجا که موسی خود را برای دیدار با پروردگار بزرگش در این جهان آماده می‌کند. او پیش از رفتن به آن دیدار، دستورهای مشخصی به برادرش، هارون پیامبر، می‌دهد: «و موسی را سی شب وعده دادیم و آن را با ده [شب دیگر] کامل کردیم، پس میعاد پروردگارش چهل شب تمام شد. و موسی به برادرش هارون گفت: در میان قومم جانشین من باش و به اصلاح بپرداز و از راه مفسدان پیروی مکن.» (آیهٔ ۱۴۲)

Now we move on to witness the eighth scene in the story when Moses is preparing himself for a meeting with his great Lord in this life. He gives specific instructions to his brother, the Prophet Aaron, before he leaves for that meeting: “We appointed for Moses thirty nights, to which We added ten, whereby the term of forty nights set by His Lord was complete. Moses said to his brother Aaron: `Take my place among my people and act righteously. Do not follow the path of those who spread corruption.’” (Verse 142)

مرحلهٔ نخست از رسالتی که به موسی سپرده شده بود، به پایان رسیده بود. او بنی‌اسرائیل را از زندگی توأم با رنج، خواری و بردگی فرعون و قومش رهایی بخشیده بود. او همراه ایشان از سرزمین ستم و خواری به سوی صحرای گشوده، در راه رسیدن به سرزمین مقدس، عبور کرد. اما آنان هنوز آماده نبودند که آن وظیفهٔ بزرگی را که در پیش داشتند، یعنی اجرای قانون خدا بر روی زمین، بر عهده گیرند. دیدیم که چگونه آنان، هنگامی که گروهی از مردم را دیدند که وقف پرستش بت‌های خود شده‌اند، خواستند به بت‌پرستی بازگردند.

The first stage of the mission assigned to Moses had been completed. He had saved the Children of Israel from a life of affliction, humiliation and subjugation by Pharaoh and his people. He crossed over with them from the land of tyranny and humiliation into the open desert, on the way to the Holy Land. They, however, were not yet prepared to undertake the great task awaiting them, which was the implementation of God’s law on earth. We have seen how they wanted to revert to paganism once they saw a group of people dedicated to the worship of their idols.

ایمانی که موسی علیه‌السلام بر پایهٔ یکتایی مطلق خداوند تبلیغ کرد، پس از مدتی کوتاه در دل‌های آن مردم متزلزل شد. آن قوم نیازمند پیامی تفصیلی بودند تا خود را برای پذیرش مسئولیت‌های آیندهٔ خویش آماده کنند. خداوند همان شب‌ها را برای آن که این پیام تفصیلی را به موسی بدهد تعیین فرمود. این وعده‌گاه خود موسی را برای دیدار بزرگی که در پیش داشت آماده می‌ساخت.

The faith preached by Moses, based on God’s absolute oneness, was shaken in their hearts after only a short while. It was necessary for those people to have a detailed message to prepare them to shoulder their forthcoming responsibilities. It was to give Moses that detailed message that God appointed those nights for him. The appointment would prepare Moses himself for the great meeting ahead.

دورهٔ آمادگی سی شب بود که ده شب دیگر بر آن افزوده شد تا چهل شب کامل شود؛ شبهایی که در آنها موسی از هر گونه دغدغهٔ این دنیا کاملاً آزاد باشد تا بتواند تمام توجه خود را به اختصاص دادن خویش به خدای یگانه معطوف کند. بدین ترتیب، جانش به پاکی و صفا دست مییافت و عزمش برای ادای امانت بزرگی که قرار بود به او سپرده شود، استوار میگشت.

پس از آن به صحنهٔ نهم می‌رسیم که صحنه‌ای یگانه است. در این صحنه می‌بینیم که خداوند پیامبرش موسی [علیه‌السلام] را برگزیده تا بی‌هیچ واسطه‌ای مستقیماً با او سخن گوید. این صحنه‌ای است که در آن انسانی ناچیز و فانی، بی‌هیچ محرک یا واسطه‌ای، با هستی ابدی ارتباط برقرار می‌کند. بدین‌سان، انسان، در حالی که هنوز بر زمین است، می‌تواند مستقیماً از جانب خداوند ازلی و ابدی دستور بگیرد. ما نمی‌دانیم این امر چگونه روی داد. نمی‌دانیم خداوند چگونه با بندهٔ خود موسی سخن گفت و موسی با کدام حس یا عضو، فرمان‌های خداوند را دریافت کرد. توصیف قطعی این امر برای ما انسان‌ها ناممکن است، زیرا محدود به تجربهٔ خویش و در بند جهان عملی خود هستیم. آنچه می‌توانیم انجام دهیم این است که از آن جنبه از سرشت خویش بهره ببریم که نتیجهٔ دمیدن روح خداوند در انسان است، تا به آن افق بزرگ بنگریم. هنگامی که چنین می‌کنیم، نباید آن تجربه را با پرسیدن اینکه چگونه روی داده است، تباه کنیم و آن را به تجربهٔ خودمان محدود سازیم.

Then we come to the ninth scene which is unique. In this scene we find that God has chosen His Prophet Moses [peace be upon him] to talk to him directly, without any intermediary. It is a scene where an insignificant mortal makes contact with the everlasting existence, without any catalyst or intermediary. A human being is thus able to receive instructions directly from God, the eternal, when that human being is still on earth. As for us, we do not know how this took place. We do not know how God spoke to His servant Moses, nor do we know with what sense or organ Moses received God’s commandments. To try to describe this for certain is impossible for us, human beings, because we are limited by our own experience and confined within our own practical world.§ What we can do is to utilize that aspect of our constitution which results from the fact that God has breathed of His soul into man in order to look up to that great horizon. When we do this, we must not ruin that experience by asking how it all took place, trying to limit it to our own experience.

هنگامی که موسی به میقات ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت، گفت: «پروردگارا، خود را به من نشان ده تا تو را بنگرم.» فرمود: «هرگز مرا نخواهی دید.

When Moses came for Our appointment and his Lord spoke to him, he said: “My Lord, show Yourself to me, so that I may look at You.” Said [God]: “You shall not see Me.

اما به کوه بنگر؛ اگر در جای خود پابرجا ماند، آنگاه، و تنها در آن صورت، مرا خواهی دید.» و چون پروردگارش تجلّی خود را بر کوه نمایان ساخت، آن را درهم کوبید و موسی بیهوش بر زمین افتاد. چون به هوش آمد گفت: «تو پاک و منزهی. به سوی تو توبه می‌کنم و نخستین کسی هستم که به تو ایمان آورده است.» فرمود: «ای موسی، من تو را با پیام‌ها و سخن گفتنم بر همهٔ مردم برگزیدم. پس آنچه را به تو داده‌ام بگیر و سپاسگزار باش.» و برای او در الواح، از هر چیزی پندی نوشتیم و همهٔ امور را به روشنی بیان کردیم، و فرمودیم: «آنها را با قوت و عزم استوار به کار بند و به قومت دستور ده که به نیکوترین آنها عمل کنند. به زودی سرای نافرمانان را به تو نشان خواهم داد. کسانی را که بی‌حق در زمین تکبّر می‌ورزند، از آیات خود روی‌گردان خواهم ساخت؛ زیرا هرچند هر نشانه‌ای را ببینند، به آن ایمان نمی‌آورند. اگر راه راستی را ببینند، آن را بر نمی‌گزینند، و اگر راه گمراهی را ببینند، آن را راه خود می‌گیرند؛ زیرا آیات ما را تکذیب کرده و از آنها غافل بوده‌اند. کسانی که آیات ما و دیدار آخرت را انکار کنند، اعمالشان تباه خواهد شد. آیا جز آنچه کرده‌اند، پاداش داده می‌شوند؟»

سپس سوره به ما میگوید که موسی چگونه پیام را دریافت کرد و محتوای آن چه بود: «برای او بر آن لوحها از هر گونه پندی نوشتیم و همه چیز را روشن بیان کردیم.» (آیه ۱۴۵) گزارشگران و مفسران روایتهای گوناگونی دربارهٔ این لوحها ارائه دادهاند. برخی از آنها توصیفهای بسیار دقیقی دارند که گمان میکنیم از منابع یهودی گرفته شده است. چنین روایتهایی به تفسیرهای قرآن راه یافتهاند. هیچیک از این جزئیات بهطور معتبر از پیامبر خدا ﷺ نقل نشده است. از این رو، ما خود را به همان عبارت راستین قرآن محدود میکنیم و حتی یک قدم فراتر از آن نمیرویم. آن توصیفها نه چیزی بر ماهیت آن لوحها میافزاید و نه از آن میکاهد. اینکه آن لوحها چه بودند و چگونه نوشته شده بودند، مسائلی است که به ما مربوط نمیشود، زیرا هیچ گزارش معتبری جزئیاتی دربارهٔ آن به دست نداده است. آنچه مهم است، محتوای آن لوحهاست. آنها همهٔ جنبههایی را دربر داشتند که جوهرهٔ پیام الهی بودند، هدف آن که ارائهٔ تصوری درست از خداوند و بیان جزئیات شریعت او بود، و دستورهای لازم برای اصلاح جامعهٔ بنیاسرائیل که سرشتش بر اثر تحمل مدت درازی از ستم و خواری تباه شده بود.

The sūrah then tells us how Moses was given the message and its contents: “We wrote for him on the tablets all manner of admonition, clearly spelling out everything.” (Verse 145) Reports and commentators give different accounts of these tablets. Some of them give very detailed descriptions which we imagine to have been taken from Jewish sources. Such accounts have found their way into commentaries on the Qur’ān. None of these details is authentically reported to have been given by God’s Messenger (peace be upon him). Therefore, we confine ourselves to the true Qur’ānic statement, not going an inch beyond it. Those descriptions neither add to, nor detract anything from the nature of those tablets. What were these tablets and how they were written are matters that do not concern us, since no authentic report has provided us with any details. What is important is the contents of those tablets. They included all aspects that were of the essence of the divine message, its aim of providing a true concept of God and details of His law, and the instructions needed to reform the Israelite community whose nature had been corrupted by enduring tyranny and humiliation for a long time.

«آنها را با قوت و عزم اجرا کن، و به قوم خود فرمان ده که بهترین چیزهایی را که در آنهاست رعایت کنند.» (آیه ۱۴۵) این فرمانی الهی به موسی (علیه السلام) است که آن لوح‌ها را بگیرد و محتوای آنها را با قوت و عزم اجرا کند.

“Implement them with strength and determination, and bid your people to observe what is best in them.” (Verse 145) This is a divine order to Moses (peace be upon him) to take those tablets and implement their contents with strength and determination.

علاوه بر این، او باید قوم خود را به ادای تکالیف سختشان فرامیخواند، زیرا این تکالیف برای آنان بهترین بود و بیشترین اطمینان را داشت که وضعیتشان را دگرگونی بزرگی ببخشد. نحوهٔ صدور این فرمان نشان میدهد که این شیوهٔ درست برای اصلاح سرشت بنیاسرائیل بود. آنان نیاز داشتند که در ادای تکالیفی که در پیام خداوند برایشان مشخص شده بود، جدیت و عزم نشان دهند. اما فرمانی که به موسی داده شد نشان میدهد که این شیوه، روشی است که هر جامعهای در قبال ایمان الهی باید در پیش گیرد.

در پایان این صحنه، بیانی روشن از سرانجامی داریم که در انتظار کسانی است که هر حقی را انکار می‌کنند و با تکبر رفتار می‌نمایند، و آگاهانه از هر نشانه‌ای که خدا عطا کرده و از هر فرمانی که صادر فرموده، روی می‌گردانند. این بیان، به شیوه هنری ویژه سبک قرآنی، سرشت این گونه مردمان را آشکار و دقیق توصیف می‌کند.

At the end of this scene we have a clear statement of what will eventually happen to those who defy every right and behave arrogantly, turning away deliberately from every sign God has given and every directive He has issued. The statement plainly and accurately describes the nature of this type of people, using all the artistic touches of the Qur’ānic style.

سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ، وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا، وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا، وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا، ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ، هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؟

I will turn away from My revelations those who, without any right, behave arrogantly on earth: for, though they may see every sign, they do not believe in it. If they see the path of righteousness, they do not choose to follow it, but if they see the path of error, they choose it for their path; because they disbelieve in Our revelations and pay no heed to them. Those who deny Our revelations and the certainty of the meeting in the Hereafter will see all their works collapse. Are they to be rewarded for anything other than what they have done? (Verses 146-147)

خداوند اعلام می‌کند که اراده‌اش بر این است که چنین مردمی را از آیات خود بازدارد، به‌گونه‌ای که نتوانند به آن‌ها پاسخ دهند. بدین‌ترتیب، از نشانه‌های او در کتاب گشودهٔ هستی، و نیز از وحی‌هایی که برای فرستادگانش نازل کرده است، بهره‌ای نخواهند برد.

God declares that it is His will to turn such people away from His revelations so that they cannot respond to them. Thus, they will not benefit by His signs in the open book of the universe, or by His revelations that He has sent down to His messengers.

این نتیجه کردار خودِ آنهاست، زیرا ایشان به آیات خداوند کفر ورزیدند و به آنها توجهی نکردند.

This is the result of their own action, because it is they who have disbelieved in God’s revelations and paid no heed to them.

چنین افرادی چنان زنده در برابر دیدگان ما آورده می‌شوند که از خلال واژه‌های قرآن می‌توانیم ببینیم چگونه راه می‌روند و چگونه لبخند می‌زنند، زیرا آنان «بدون هیچ حقی در زمین تکبر می‌ورزند». (آیه ۱۴۶) بی‌گمان هیچ کس نمی‌تواند به حق متکبر و مغرور باشد. در حقیقت، کبریایی صفتی است که تنها از آنِ خداوند است و او آن را با هیچ شریکی در میان نمی‌گذارد. هرگاه انسانی تکبر را نشانهٔ رفتار خود قرار دهد، بدون هیچ حقی چنین می‌کند. بدترین نوع تکبر آن است که ادعای ربوبیت بر دیگر انسان‌ها شود، قوانینی وضع گردد که با شریعت خداوند مغایرت دارد و مردم به اطاعت از چنین قوانین باطلی وادار شوند. تمام رفتار متکبرانه از همین جنبهٔ بنیادین تکبر سرچشمه می‌گیرد و سایر جنبه‌ها در مرتبهٔ بعدی از آن قرار دارند: «اگر راه رشد را ببینند، آن را برای خود راه نمی‌گیرند، اما اگر راه گمراهی را ببینند، آن را راه خود برمی‌گزینند.» (آیه ۱۴۶)

هنگامی که موسی در این سفر یگانه بود و تمام توجه خود را به دیدارش با پروردگارش معطوف کرده بود، در میان قومش اتفاق دیگری در جریان بود. او کاملاً درگیر مأموریتی بود که ذهن ما تنها می‌تواند آن را تصور کند، اما نمی‌تواند به تصویر بکشد؛ مأموریتی که اندیشه‌های ما آن را درک نمی‌کنند، اما روح ما به آن گرم می‌شود. اما درست در همان زمان، قومش به شرک بازمی‌گشتند و گوساله‌ای بی‌جان را که صدای نعره‌ای از خود برمی‌آورد به خود می‌گرفتند و آن را به‌جای خدا به معبودی برای پرستش بدل می‌کردند. بنابراین، میان صحنه نهم و دهم این داستان فاصله‌ای ژرف وجود دارد. صحنه نخست ما را به افقی متعالی می‌برد که در آن به شکوه درخشان خداوند می‌نگریم، در حالی که صحنه دوم ما را به ژرفای پست انحراف، خرافه و کفر می‌کشاند:

When Moses was on this unique trip, attending with all his faculties to his meeting with his Lord, something else was happening with his people. He was fully engaged with a mission that our minds can only contemplate but we cannot visualize; a mission our thoughts cannot conceive, but to which our spirits warm. But at that very same time, his people were relapsing into paganism, and taking to themselves a lifeless calf that issues a lowing sound, making of it a deity for worship in place of God. There is, then, a wide gulf between the ninth and tenth scenes of the story. The former took us into a sublime horizon in which we look up to the resplendent glory of God, while the latter brings us to a low depth of deviation, superstition and disbelief:

در غیبت او، قوم موسی به پرستش پیکرِ گوساله‌ای روی آوردند که از زیورهایشان ساخته شده بود و صدایی همچون بانگ گاو داشت. آیا ندیدند که آن نه با ایشان سخن می‌گوید و نه راهنمایی‌شان می‌کند؟ با این حال به پرستش آن روی آوردند، زیرا ستمکار بودند. و هنگامی که بعدها دچار پشیمانی شدند و دریافتند که گمراه شده‌اند، گفتند: «اگر پروردگارمان بر ما رحم نکند و ما را نبخشد، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.» (آیات ۱۴۸-۱۴۹)

In his absence, the people of Moses took to the worship of the effigy of a calf made of their ornaments, which gave a lowing sound. Did they not see that it could neither speak to them nor give them any guidance? Yet they took to worshipping it, for they were evildoers. When they were later afflicted with remorse, having realized that they had gone astray, they said: ‘if our Lord does not have mercy on us and forgive us, we shall certainly be losers.” (Verses 148-149)

آن این چیزی بود که با سرشت بنی‌اسرائیل سازگار بود؛ آنان به‌سختی می‌توانستند حتی یک گام در راه راست پیش بروند، پیش از آنکه از آن منحرف شوند. در باورها و اندیشه‌هایشان به‌سختی می‌توانستند خود را فراتر از آنچه مادی و محسوس است بالا ببرند. حتی وقفه‌ای کوتاه در پند و یادآوری می‌توانست آنان را به کفر بازگرداند.

That was typical of the nature of the Israelites who could hardly move one step along the straight path before they deviated. They were hardly able to elevate themselves, in their beliefs and concepts, above what is physical and tangible. Even a short lull in exhortation and reminders could see them relapsing into disbelief.

تمام این وقایع زمانی رخ داد که موسی با پروردگارش بود و درخواست خود را به او عرض می‌کرد.

All this took place when Moses was with his Lord, addressing his appeal to Him.

او از آنچه قومش در غیبتش انجام داده بودند، آگاه نبود. در این هنگام، صحنهٔ یازدهم پیش چشمان ما برپا می‌شود: «و چون موسی خشمگین و اندوهناک به سوی قوم خود بازگشت، گفت: "چه بد جانشینی بودید که پس از من کردید! آیا در فرمان پروردگارتان شتاب کردید؟" و الواح را بر زمین نهاد و برادرش را به موی سرش گرفت و به سوی خود کشید. [هارون] گفت: "ای پسر مادرم، این قوم مرا ناتوان یافتند و نزدیک بود مرا بکشند. پس دشمنان را بر من شماتت مکن، و مرا با گروه ستمکاران همراه مگردان." [موسی] گفت: "پروردگارا، مرا و برادرم را ببخش و ما را در رحمت خود درآور، که تو مهربان‌ترین مهربانانی."» {الأعراف: ۱۵۰-۱۵۱}

He was unaware of what his people had done in his absence. At this point, scene eleven is raised before our eyes: “When Moses returned to his people, full of wrath and sorrow, he said: ‘What an evil thing you have done in my absence! Have you tried to hurry up your Lord’s command?’ He put down the tablets and, seizing his brother by the head, he pulled him to himself. Cried Aaron, ‘Son of my mother, the people felt I was weak and they almost killed me. Do not let our enemies rejoice over my affliction, and do not count me among the evil-doing folk.’ Said [Moses]: ‘My Lord, forgive me and my brother, and admit us to Your grace: for You are indeed the most merciful of those who are merciful.‘“ (Verses (Verses 150-151)

ما می‌بینیم که موسی چقدر به شدت خشمگین بود. خشم هم در گفتار او دیده می‌شود و هم در کردارش، به ویژه در اینکه برادرش را از سر گرفت و به سوی خود کشید: «گفت: ای هارون، وقتی دیدی که آنان گمراه شده‌اند، چه چیزی تو را بازداشت...» و همچنین: «موسی گفت: چه بد جانشینی بودید پس از من! آیا در کار پروردگارتان شتاب کردید؟ و الواح را انداخت و سر برادرش را گرفت و او را به سوی خود کشید.» (آیه ۱۵۰)

We see how terribly angry Moses was. Anger can be felt in both what he said and did, particularly seizing his brother by the head and dragging him: “’What an evil thing you have done in my absence! Have you tried to hurry up your Lord’s command?’ Seizing his brother by the head, he pulled him to himself” (Verse 150)

پس بی‌گمان حق با موسی بود که سخت خشمگین شود. او شوکی هولناک و غافلگیری دردناک را تجربه کرده بود. از این رو فریاد زد: «چه کار زشتی پس از من انجام دادید!» (آیه ۱۵۰) من شما را بر راه درست رها کرده بودم، اما شما به گمراهی بازگشتید. پیش از رفتنم، فقط خدا را می‌پرستیدید، و در غیبت من به پرستش گوساله‌ای بی‌جان که صدای ناله‌ای از خود برمی‌آورد روی آوردید. «آیا در شتاب دادن به فرمان پروردگارتان کوشیدید؟» (آیه ۱۵۰) این می‌تواند به این معنا باشد که آنان می‌کوشیدند داوری و کیفر خدا را شتاب بخشند، یا می‌تواند به این معنا باشد که کوشیدند موعد او را نزدیک کنند.

در این مرحله، داوری نهایی را کسی صادر می‌کند که اختیار چنین حکمی را دارد. سخنان خداوند، بی‌درنگ پس از آنچه قرآن از گفته‌های [بنی‌اسرائیل] نقل می‌کند، می‌آید، به همان شیوه‌ی آشنای قرآنی: {کسانی که گوساله را به پرستش گرفتند، به یقین خشم پروردگارشان بر ایشان فرود آمد و در زندگی دنیا خوار خواهند شد. این‌گونه کسانی را که دروغ می‌بندند، سزا می‌دهیم. و کسانی که کارهای بد کردند و سپس توبه کردند و به راستی ایمان آوردند، بی‌گمان پس از این توبه، پروردگارت آمرزنده و مهربان است.} (آیات ۱۵۲ و ۱۵۳)

At this point, the final judgement is passed by the One who has the authority to give such a judgement. God’s words follow directly on what the Qur’ān relates of the words in the familiar Qur’ānic fashion: “Those who took to worshipping the calf have surely incurred their Lord’s wrath, and disgrace [will be their lot] in this life. Thus do We reward those who invent falsehood. But those who do evil deeds and later repent and truly believe will surely, after such repentance, find your Lord to be much-forgiving, most merciful.” (Verses 152-153)

این یک حکم و یک وعده است. کسانی که گوساله را پرستیدند، به یقین خشم خدا را برمی‌انگیختند و به یقین در این زندگی دچار خواری می‌شدند. در عین حال، قانون الهی همچنان معتبر است: کسانی که پس از گناه توبه کنند، قطعاً آمرزش و رحمت خدا را خواهند یافت. این بدان معناست که خداوند کاملاً آگاه است که آنان که گوساله را پرستیدند، هرگز با توبه‌ی صادقانه به سوی خدا بازنمی‌گشتند. آنان به یقین چنان می‌کردند که آن قانون همیشگی بر ایشان اعمال نشود. تاریخ نشان می‌دهد که چنین بود. بنی‌اسرائیل پیوسته یک گناه پس از گناه دیگر مرتکب می‌شدند و خداوند بارها ایشان را می‌آمرزید، تا آنکه سرانجام به طرد همیشگی از جانب خدا دچار شدند: «این‌گونه کسانی را که دروغ می‌بندند پاداش می‌دهیم.» (آیه‌ی ۱۵۲) این حکم بر همه‌ی جعل‌کنندگان دروغ صادق است. هرگاه این جرم بارها و بارها تکرار شود، چه از سوی بنی‌اسرائیل و چه از سوی هر قوم دیگری، آنگاه کیفر آن به یقین اجرا خواهد شد.

This is a judgement and a promise. The people who worshipped the calf were certain to incur God’s anger and were certain to be at the receiving end of disgrace in this life. At the same time, God’s rule remains valid: those who repent after having misbehaved are certain to receive God’s forgiveness and His mercy. This means that God is fully aware that those who worshipped the calf would never turn back to God in sincere repentance. They were sure to do enough to make that permanent rule inapplicable to them. History shows that this was the case. The Children of Israel continued to do one sinful act after another, and God continued to forgive them time after time, until eventually they incurred God’s permanent rejection: “Thus do We reward those who invent falsehood.” (Verse 152) This applies to all the inventors of falsehood. Whenever the crime is repeated, time after time, whether by the Children of Israel or any other people, then its punishment is certain to apply.

سوره سپس صحنه‌ای تازه آغاز می‌شود که در آن موسی را می‌بینیم که از میان قومش هفتاد مرد را برمی‌گزیند: «و موسی از میان قوم خود هفتاد مرد را برای وعدگاه ما برگزید. پس چون لرزه‌ای سخت آنان را فرا گرفت، گفت: "پروردگارا، اگر می‌خواستی، پیش‌تر ایشان را و مرا هلاک می‌کردی. آیا ما را به‌سبب کارهای سفیهان ما هلاک می‌کنی؟ این جز آزمونی از جانب تو نیست؛ که هر که را بخواهی با آن گمراه می‌کنی و هر که را بخواهی هدایت می‌کنی. تو سرپرست مایی؛ پس بر ما ببخشای و رحمت آور، و تو بهترین آمرزندگانی. و برای ما در این دنیا و در آخرت نیکی مقرر فرما، که ما به‌سوی تو بازگشته‌ایم." فرمود: "عذاب خود را به هر که بخواهم می‌رسانم، و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است؛ پس آن را برای کسانی مقرر می‌کنم که پرهیزگاری می‌ورزند و زکات می‌دهند و به آیات ما ایمان می‌آورند؛ همان کسانی که از این پیامبر درس‌ناخوانده، که در تورات و انجیلی که نزد ایشان است، وصف او را می‌یابند، پیروی می‌کنند. او آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از ناپسندی باز می‌دارد، و پاکیزه‌ها را برای ایشان حلال و ناپاک‌ها را حرام می‌کند، و بارهای گران و زنجیرهایی را که بر ایشان بود از آنان برمی‌دارد. پس کسانی که به او ایمان آورده، او را بزرگ داشته و یاری کرده و از نوری که با او نازل شده پیروی کنند، آنان همان رستگارانند."»

The sūrah then begins a new scene, in which we see Moses selecting seventy men from among his people: “Moses chose out of his people seventy men to come at a time set by Us. Then, when they were seized by violent trembling, he said: ‘My Lord, had it been Your will, You could have destroyed them, and myself too, long ago. Would You destroy us because of what the weak-minded among us have done? This is only a trial You have ordained, whereby You allow to go astray whom You will, and You guide aright whom You will. You alone are our guardian: grant us, then, forgiveness and bestow mercy on us. You are the best of all those who do forgive. Ordain for us what is good, both in this world and in the lift to come. To You alone we turn. [God] answered. I afflict anyone I wish with My torment while My grace encompasses all things; so I will confer it on those who steer away from evil, and spend in charity, and who believe in Our signs — those who follow the Messenger, the unlettered Prophet whom they shall find described in the Torah and the Gospel that are with them. He commands them to do what is right and forbids them to do what is wrong, and makes lawful to them the good things of life and forbids them all that is foul. He lifts from them their burdens and the shackles that weigh upon them. Those, therefore, who believe in him, honour and support him, and follow the light that has been bestowed from on high through him shall indeed be successful.’“ (Verses 155-157)

گزارش‌ها درباره‌ی دلیل این انتخاب با هم تفاوت دارند. شاید این قرار گذاشته شد تا آنان پس از آن‌که در گمراهی و کفر فرو رفته بودند، توبه‌ی خود را اعلام کنند و از خداوند بخواهند که بنی‌اسرائیل را ببخشد. در سوره‌ی دوم، البقرہ، می‌آموزیم که کیفر تحمیل‌شده بر بنی‌اسرائیل این بود که خودکشی کنند، یعنی افراد نیک‌تر میان آنان کسانی را که نافرمان بودند بکشند. آنان همین کار را کردند تا آن‌که خداوند به ایشان فرمان داد که دست بازدارند و توبه‌شان را پذیرفت. آن هفتاد مرد بهترین افراد میان ایشان بودند. شیوه‌ی بیان این انتخاب در زبان عربی، آنان را از کل جامعه‌ی بنی‌اسرائیل متمایز می‌کند.

پس از آنکه خداوند موسی، پیامبرش را از این قانون آگاه ساخت، درباره آینده و درباره امتی که پیام نهایی او را برپا خواهد داشت و رحمت او را که همه چیز را در بر گرفته است به دست خواهد آورد، به او چیزی می‌گوید. این تعبیر نشان می‌دهد که رحمت و فضل خداوند بسیار بزرگ‌تر از کل هستی است، هستی‌ای که ابعاد آن برای انسان‌ها قابل تصور نیست. به راستی بزرگ است رحمتی که اندازه‌اش تنها بر خود خداوند معلوم است.

Having thus informed His Prophet, Moses, of this rule, God then tells him something about the future and the community which will advocate the final version of His message and who will earn His mercy that encompasses everything. The expression here shows that God’s grace and mercy is far greater than the whole universe whose dimensions are impossible for human beings to visualize. Great indeed is the mercy whose measure is only known to God Himself.

رحمتِ من همه چیز را در بر گرفته است؛ پس آن را برای کسانی مقرر خواهم داشت که از بدی دوری می‌کنند، زکات می‌دهند و به آیات ما ایمان دارند؛ آنان که از پیامبرِ امّی، فرستاده‌ای که در تورات و انجیلی که نزد ایشان است، وصف او را خواهند یافت، پیروی می‌کنند. او به کارهای نیک فرمان می‌دهد و از کارهای ناپسند بازشان می‌دارد، پاکی‌ها را برایشان حلال و ناپاکی‌ها را بر ایشان حرام می‌گرداند، و بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر گردنشان است از ایشان برمی‌دارد. پس کسانی که به او ایمان آورند، او را گرامی دارند و یاری‌اش کنند و از نوری که با او فرود آمده است پیروی نمایند، آنان همان رستگاران‌اند.

My grace encompasses all things; so I will confer it on those who steer away from evil, and spend in charity, and who believe in Our signs — those who follow the Messenger, the unlettered Prophet whom they shall find described in the Torah and the Gospel that are with them. He commands them to do what is right and forbids them to do what is wrong, and makes lawful to them the good things of life and forbids them all that is foul. He lifts from them their burdens and the shackles that weigh upon them. Those, therefore, who believe in him, honour and support him, and follow the light that has been bestowed from on high through him shall indeed be successful.

(آیات ۱۵۶-۱۵۷)

(Verses 156-157)

این خبری بسیار مهم است که تأیید می‌کند بنی‌اسرائیل به‌طور قطعی و مؤکد از ظهور پیامبر امّی آگاهی داده شده بودند. این آگاهی از سوی پیامبران‌شان، موسی و عیسی (علیهما السلام)، مدت‌ها پیش به آنان داده شده بود. هر دو، ماموریت، ویژگی‌ها، روش پیامی که او می‌آورد و خصوصیات آیینش را به آنان خبر دادند. او «پیامبر امّی» است که مردم را به کارهای نیک فرمان می‌دهد و از کارهای زشت بازمی‌دارد. او بارها و زنجیرهایی را که به سبب نافرمانی‌شان بر دوش آن گروه از بنی‌اسرائیل که به او ایمان می‌آورند نهاده شده بود، از دوششان برمی‌دارد؛ خداوند از پیش می‌دانست که این بارها و زنجیرها بر آنان نهاده خواهد شد. این بارها بر آنان باقی خواهد ماند تا آن پیامبر امّی ایشان را از کسانی که به او ایمان می‌آورند برگیرد. پیروان او از پروردگارشان می‌ترسند، از بدی دوری می‌جویند، زکات می‌دهند و به نشانه‌های خدا ایمان دارند. بنی‌اسرائیل همچنین یقینی‌ترین خبر را دریافت کرده‌اند که کسانی که به این پیامبر امّی ایمان آورند، او را گرامی بدارند و یاری کنند و از نوری که همراه او نازل شده پیروی نمایند، «قطعاً رستگار خواهند شد». این آگاهیِ پیشین که پیامبرشان موسی (علیه السلام) به بنی‌اسرائیل داد، روشن می‌سازد که پیام خداوند در آینده چه صورتی خواهد داشت، چه کسی پرچمدار آن خواهد بود، چه کسی از آن پرچمدار پیروی خواهد کرد و کدام راه، دریافت رحمت او را تضمین می‌کند. بنابراین، پیروان ادیان پیشین، با داشتن چنین هشدار زودهنگامی، هیچ عذری برای پیروی نکردن از پیام اسلام ندارند.

این سوره در این نقطه از روایت داستان موسی و بنی‌اسرائیل درنگ می‌کند تا خطاب را متوجه خود پیامبر امّی ﷺ کند و فرمان الهی را به او بدهد که اعلام کند پیام او برای تمام بشریت است، در تحقق وعده‌ی خداوند: «بگو:

The sūrah pauses at this point in its relating of Moses and the Children of Israel’s story to address the unlettered Prophet himself, giving him God’s order to declare that his message applies to all mankind, in fulfilment of God’s promise: “Say:

«ای مردم، من فرستادهٔ خدا به سوی همهٔ شما هستم. فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست. هیچ معبودی جز او نیست. اوست که زنده می‌کند و می‌میراند. پس به خدا و فرستادهٔ او، پیامبر امّی ﷺ، که به خدا و کلمات او ایمان دارد، ایمان بیاورید و از او پیروی کنید، باشد که هدایت یابید.»» (آیهٔ ۱۵۸)

‘Mankind, I am indeed God’s Messenger to you all. It is to Him that sovereignty over the heavens and the earth belongs. There is no deity other than Him. He alone grants life and causes death. Believe, then, in God and His Messenger, the unlettered Prophet, who believes in God and His words. And follow him, so that you may be rightly guided.’” (Verse 158)

این، پس، پیام نهایی و جهانی است که به جامعه، منطقه یا نسلی خاص محدود نمی‌شود. پیام‌های پیشین به جامعه‌ای معین یا دورانی محدود بودند که تا ظهور پیامبری جدید ادامه می‌یافت. بشریت در پرتو آن پیام‌ها پیشرفت‌های محدودی کرد و خود را برای این آخرین پیام آماده ساخت. هر پیام تازه‌ای تغییراتی در شریعت الهی پدید می‌آورد که پیشرفت انسان را در نظر می‌گرفت. پیام نهایی از نظر ذات کامل و تمام است و در اجرای جزئیات آن انعطاف‌پذیری را به جا می‌گذارد. این پیام برای تمام بشریت است و پس از آن هیچ پیام محلی دیگری برای جامعه یا نسل خاصی نخواهد آمد. این پیام با فطرت بنیادین انسان سازگار است، یعنی برای همه انسان‌ها مناسب است. از این رو، آن را پیامبر امّی ﷺ رساند که فطرتش پاک ماند و تنها با توجه ویژه‌ای که از جانب خدا دریافت کرده بود پرورش یافت. بنابراین، فطرت پاک پیامبر ﷺ پیامی پاک به طور طبیعی منتقل کرد که خطاب به همان فطرتی است که میان همه انسان‌ها مشترک است.

This is, then, the final, universal message that is not confined to a particular community, area or generation. Earlier messages were limited to a certain community or a certain period of time which extended until the appearance of a new messenger. Mankind made certain limited progress in the light of those messages, in preparation for this last message. Every new message incorporated certain modifications of the divine law that took into account human progress. The final message is complete and perfect in essence leaving room for flexibility in the implementation of its details. It is meant for all mankind, and there will be no subsequent local messages for any particular community or generation. It responds to basic human nature, which means that it is suitable for all mankind. Hence, it was conveyed by the unlettered Prophet whose nature remained pure, refined only by the care he received from God. Hence, the Prophet’s pure nature conveyed the naturally pure message, addressing the very nature that is common to all mankind:

این سوره داستان برخی جنبه‌های تاریخ بنی‌اسرائیل را ادامه می‌دهد و از جایی آغاز می‌کند که پس از لرزه‌ی شدیدی که هفتاد تن از کسانی که موسی برای وعده‌گاهی که خداوند تعیین کرده بود برگزیده بود، فرا گرفت. موسی با دعایی سرشار از اخلاص، از پروردگارش می‌خواست که آنان را نجات دهد. از روایت‌هایی که در سوره‌های دیگر آمده است می‌دانیم که این هفتاد تن برانگیخته شدند و با ایمانی کامل به قوم خود بازگشتند. سوره رشته‌ی این داستان را دنبال می‌کند، اما نخست یادآور می‌شود که همه‌ی بنی‌اسرائیل در گمراهی نبودند: «و از قوم موسی گروهی هستند که به حق هدایت می‌کنند و بر اساس آن به عدالت رفتار می‌کنند.» (آیه ۱۵۹)

The sūrah resumes its account of the certain aspects of the history of the Israelites, picking it up after the violent trembling that seized the seventy people Moses had chosen for the appointment set by God. Moses was absorbed in a heartfelt supplication to his Lord to save them. We know from the accounts given in other sūrahs that these seventy people were resurrected and returned to their folk, full of faith. The sūrah picks up the thread of this story, but begins first by stating that not everyone among the Israelites was in error: “Yet among the folk of Moses there are some who guide (others) by means of the truth and act justly in its light.” (Verse 159)

این توصیف وضعیت آنان در زمان موسی و پس از او است، که به این معنا بود که در میان آنان گروهی بودند که مشتاق پیروی از حق و نشان دادن هدایت آن و برپا داشتن عدالت بودند. همین افراد بودند که پیام پیامبر محمد ﷺ را با پذیرش آماده دریافت کردند، زیرا در تورات از ظهور آیندهٔ او آگاه شده بودند. برجسته‌ترین آنان عبدالله بن سلام (رضی الله عنه) بود، یکی از یاران پیامبر ﷺ، که در مدینه در برابر یهودیان ایستاد و آنان را به آنچه تورات دربارهٔ پیامبر امّی ﷺ می‌گوید، و همچنین به این واقعیت که شریعت اسلامی شماری از احکام یهود را تأیید کرده است، آگاه ساخت.

This describes their situation at the time of Moses, and after him, which meant that there was among them a group who were keen to follow the truth and show its guidance and maintain justice. It was such people who received the Prophet Muhammad’s message with ready acceptance, since they were informed in the Torah of his forthcoming appearance. The most notable of these was `Abdullāh ibn Sallām (may God be pleased with him), a companion of the Prophet who stood up to the Jews in Madinah pointing out to them what the Torah says about the unlettered Prophet as well as the fact that Islamic law endorsed a number of Jewish laws.

ثُمَّ تَعُودُ السُّورَةُ إِلَى سَرْدِ الأَحْدَاثِ التَّارِيخِيَّةِ: «وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا، وَإِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الْحَجَرَ، فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا، قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ، وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ، كُلُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ، وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ». (آیهٔ ۱۶۰)

بنی‌اسرائیل در برابر لطف و عنایت خداوند چگونه واکنش نشان دادند؟ آنان در مسیر طولانی‌ای که به ایشان نشان داده شد، چه گام‌هایی برداشتند؟ «و به ایشان گفته شد: در این شهر سکونت گزینید و از خوراکی‌های آن هرچه می‌خواهید بخورید، و بگویید: «پروردگارا، بار گناه ما را از دوشمان بردار»، و با خضوع و فروتنی از دروازه داخل شوید. ما گناهانتان را خواهیم بخشید و به نیکوکاران پاداش فراوان خواهیم داد.» اما ستمگرانِ میانشان، سخنی را که به آنان گفته شده بود، با سخنی دیگر عوض کردند.

How did the Children of Israel respond to God’s care? What steps did they take on the long road pointed out to them? “It was said to them: Dwell in this city and eat of its food whatever you may wish, and say: “Lord, relieve us of our burden,” and enter the gate in humility. We will forgive you your sins, and We will richly reward those who do good.’ But the wrongdoers among them substituted other words for those which they had been given.

بنابراین ما از آسمان عذابی بر آنان فرو فرستادیم، به کیفر ستمی که می‌ورزیدند. (آیات ۱۶۱-۱۶۲)

Therefore We let loose against them a scourge from heaven in requital for their wrongdoing.” (Verses 161-162)

خداوند گناه پرستش گوساله را از آنان بخشید، و نیز پس از آن‌که در کوه به لرزه افتادند، ایشان را بخشید. او همه نعمت‌های خود را به ایشان ارزانی داشت؛ با این حال، باز هم سرشت آنان ایشان را از راه راست دور می‌کرد. باز هم نافرمانی کردند و سخنان خدا را تغییر دادند. به ایشان گفته شد که وارد شهر معینی شوند که نامش در قرآن نیامده است، زیرا دانستن نام آن بر اهمیت داستان نمی‌افزاید؛ و خداوند تمام میوه‌ها و روزی‌های آن را برای ایشان حلال کرد، به شرط آن‌که هنگام ورود، دعای مشخصی بگویند و به سجده درآیند. آن حرکت آخر به عنوان اعلام تسلیم ایشان در برابر خداوند در زمان پیروزی لازم بود، هنگامی که خود را بسیار نیرومند می‌یافتند؛ همان‌گونه که پیامبر محمد ﷺ قرن‌ها بعد، بر پشت شترش، هنگامی که مکه به اسلام گشوده شد، به سجده افتاد. در مقابل اطاعت‌شان، خداوند وعده داد که گناهانشان را ببخشد و پاداش کسانی از ایشان را که نیکوکاری کردند بیفزاید. اما چرا باید نافرمانی کنند؟ جز این‌که انحراف در سرشت آنان بود، هیچ توضیح دیگری وجود ندارد: «اما ستمکاران از میان ایشان، سخنی را که به آنان گفته شده بود، به سخنی دیگر تبدیل کردند.» (آیه ۱۶۲)

God forgave them their sin of worshipping the calf, and He also forgave them after they were seized by the trembling when they were on the mountain. He has given them all His blessings; yet again their nature takes them away from the straight path. Again they disobey and change God’s words. They are told to enter a particular city, the name of which is not given in the Qur’ān because knowing its name does not add to the significance of the story, and God makes lawful for them all its fruits and provisions, provided that as they enter they say a particular supplication and prostrate themselves on entry. That last gesture was required as a declaration of their submission to God at the time of victory when they felt very powerful, just as the Prophet Muhammad (peace be upon him) prostrated himself many centuries later, on the back of his camel, when Makkah fell to Islam. In return for their obedience, God promised to forgive them their sins and to increase the reward of those among them who did well. But why would they disobey? There is no explanation other than the fact that deviation was in their nature: “But the wrongdoers among them substituted other words for those which they had been given.” (Verse 162)

once more the Children of Israel are guilty of sinful disobedience. In this particular case, they do not openly contravene God's law, but they try to find loopholes to evade what the law requires. They cannot remain steadfast in the face of the trial to which they are exposed, because steadfastness requires a nature that can control desires and ambitions: «از آنان درباره شهری که کنار دریا بود بپرس: چگونه مردمش حرمت شنبه را می‌شکستند. هر شنبه ماهی‌هایشان به سطح آب می‌آمدند و به سویشان شنا می‌کردند، اما در روزهای غیر از شنبه به سراغشان نمی‌رفتند. این‌گونه، به سبب نافرمانی‌شان، آنان را آزمودیم. هنگامی که گروهی از ایشان گفتند: "چرا مردمی را پند می‌دهید که خدا نابودشان خواهد کرد یا به عذابی سخت گرفتارشان خواهد ساخت؟" [دیگران] پاسخ دادند: "تا نزد پروردگارتان در امان باشیم و شاید که پرهیزگار شوند." چون آنچه را به آن یادآوری شده بودند فراموش کردند، کسانی را که از زشتی بازمی‌داشتند نجات دادیم و ستمگران را به سبب کارهای ناروایشان به عذابی سخت گرفتار ساختیم. و هنگامی که در آنچه از آن بازداشته شده بودند با سرکشی پافشاری کردند، به ایشان گفتیم: "به صورت بوزینگانی خوار شوید." و پروردگارت اعلام کرد که تا روز قیامت کسانی را بر آنان خواهد گماشت که ایشان را به سختی عذاب دهند. بی‌گمان پروردگارت زود کیفر است، و بی‌گمان او آمرزنده و مهربان است.» (آیات ۱۶۳-۱۶۷)

Once more the Children of Israel are guilty of sinful disobedience. In this particular case, they do not openly contravene God’s law, but they try to find loopholes to evade what the law requires. They cannot remain steadfast in the face of the trial to which they are exposed, because steadfastness requires a nature that can control desires and ambitions: “Ask them about the town which stood by the sea: how its people profaned the Sabbath. Each Sabbath their fish appeared before them breaking the water’s surface, but they would not come near them on other than Sabbath days. Thus did We try them because of their disobedience. When some among them asked: ‘Why do you preach to people whom God is certain to destroy, or at least to punish severely?’ [others] replied: So that we may be free from blame in the sight of your Lord, and that they may become God-fearing.’ When they had forgotten all the warnings they had been given, We saved those who had tried to prevent evil, and overwhelmed the transgressors with dreadful suffering for their iniquitous deeds. And when they insolently persisted in doing what they had been forbidden to do, We said to them: ‘Turn into despicable apes.’ Then your Lord declared that He would most certainly raise against them people who would cruelly oppress them till the Day of Resurrection. Your Lord is swift indeed in His retribution, yet He is certainly much forgiving, merciful.” (Verses 163-167)

تغییری در سبک این‌جا دیده می‌شود، زیرا روش گزارش رویدادهای تاریخی کنار گذاشته شده و در عوض به رویارویی با نوادگان بنی‌اسرائیل پرداخته می‌شود که در مدینه با پیامبر محمد ﷺ مخالفت می‌کردند. بخشی که از این آیه آغاز شده و تا آیه ۱۷۱ ادامه می‌یابد، در مدینه نازل شد تا به پرسش‌های جمعیت یهودی آن‌جا پاسخ دهد. با این حال، این بخش در این سوره‌ی مکّی گنجانده شده تا تاریخ بنی‌اسرائیل را با پیامبرشان موسی کامل کند.

بنابراین، هر وضعیتی که بر انگیزهٔ درونی دلهای خداترس تکیه نداشته باشد، محکوم به شکست است. همچنین تمام نظریهها و نظامهای ساختهٔ دست بشر که بر اقتدار خداوند تکیه ندارند نیز محکوم به شکستاند. از این رو، همهٔ نظامهای انسانی برای تضمین اجرای قانون بیاثر میمانند، زیرا هیچ نیروی پلیسی نمیتواند همهٔ مردم را در تمام اوقات زیر نظر داشته باشد.

Hence, all situations which do not rely on the inner motivation of God-fearing hearts are bound to fail. Also doomed to failure are all man-made theories and regimes which do not rely on God’s authority. Hence, all human systems to ensure the enforcement of the law remain ineffective, because no police force can watch over all people, all the time.

در این ماجرای خاصی که در سوره ذکر شده، ساکنان آن شهر به دنبال راه‌ها و حیله‌هایی افتادند تا از ممنوعیت ماهیگیری در روز شنبه طفره روند. روایت شده که آنان در روز شنبه موانعی برپا می‌کردند تا ماهی‌ها نتوانند به دریا بازگردند، و در روز یکشنبه با شتاب ماهی‌های صید شده را برمی‌داشتند. آنان ادعا می‌کردند که در روز شنبه ماهیگیری نکرده‌اند، زیرا ماهی‌ها پشت آن موانع در آب مانده بودند. گروه دوم این نیرنگ را تشخیص دادند و کسانی را که چنین کاری می‌کردند از عذاب خدا برحذر داشتند و خود را از نقشه‌های آنان جدا کردند.

In this particular case mentioned in the sūrah, the inhabitants of that city began to seek ways and means to get around the prohibition of fishing on the Sabbath day. It has been reported that they put up certain barriers on the Sabbath day so that the fish could not return to the sea, and on the Sunday they would be quick to take their catch. They claimed that they did not do the fishing on the Sabbath, because the fish remained in the water, behind the barriers. A second group recognized the deviousness in all this, and warned those people who perpetrated it against God’s punishment, dissociating themselves from their schemes.

گروه سومی به کسانی که جامعهٔ خود را به پیروی از دستورهای خدا فرا می‌خواندند گفتند: چه سودی دارد که آن مردمِ گمراه را پند می‌دهید، در حالی که بر راه گمراهی خود پافشاری می‌کنند؟ خدا یقیناً ایشان را نابود خواهد کرد یا عذابی سخت بر آنان فرو خواهد فرستاد: «و هنگامی که گروهی از ایشان گفتند: چرا مردمی را پند می‌دهید که خدا یقیناً ایشان را هلاک خواهد کرد یا به عذابی سخت گرفتارشان خواهد ساخت؟» (آیهٔ ۱۶۴) پند و اندرز دیگر سودی ندارد، پس از آنکه ایشان با سرپیچی از قانون خدا خود را به هلاکت یا عذابی سخت محکوم کرده‌اند. گروه دوم پاسخ داد: «تا نزد پروردگارتان معذور باشیم و شاید که ایشان پرهیزگار شوند.» بر ما واجب است که به کار شایسته فرمان دهیم، از کار زشت و از سرپیچی از قانون خدا بازداریم. چون وظیفهٔ خود را انجام دهیم، امید است که از سرزنش مبرا باشیم. افزون بر این، ممکن است اندرز ما بر دلی حساس اثر کند و دست‌کم برخی از نافرمانان را به توبه وادارد.

A third group said to the ones urging their community to comply with God’s orders: what use is your admonition to those erring people, when they persist in their erring ways? God is certain to destroy them or to inflict severe punishment on them: “When some among them asked: ‘Why do you preach to people whom God is certain to destroy, or at least to punish severely?’” (Verse 164) Warnings and admonition are no longer of use, after they have condemned themselves to destruction or severe punishment by violating God’s law. The second group replied: “So that we may be free from blame in the sight of your Lord, and that they may become God-fearing.” It is a duty on us to enjoin what is right and warn against what is evil and against violating God’s law. When we have done our duty, we hope to be free from blame. Besides, it may be that our admonition will touch a sensitive heart and cause at least some disobedient people to repent.

قرآن کریم، رویدادهای تاریخی پس از موسیٰ را دنبال می‌کند. این کتاب به نسل‌های متوالی اشاره می‌کند تا به نسل یهودی‌ای که در زمانی در مدینه زندگی می‌کرد، می‌رسد؛ زمانی که پیامبر محمد ﷺ نخستین جامعه مسلمانان را در آنجا بنیان نهاد.

The Qur’ānic account follows the historical events after Moses. It refers to succeeding generations up to the Jewish generation that lived in Madinah at the time when the Prophet Muhammad (peace be upon him) established the first Muslim community there.

و ما آنان را در زمین به صورت گروه‌هایی جدا از یکدیگر پراکنده کردیم؛ برخی از ایشان شایسته بودند و برخی جز آن. و ایشان را با نعمت‌ها و مصیبت‌ها آزمودیم، باشد که بازگردند. سپس نسل‌هایی جانشین آنان شدند که کتاب را به ارث بردند. اما اینان آرزومند بهره‌های گذرای این دنیای پست‌اند و می‌گویند: «ما بخشوده خواهیم شد.» و اگر بهره‌هایی همانند آن به دستشان رسد، باز هم بی‌درنگ به آن‌ها دست خواهند یازید. آیا از ایشان در کتاب پیمان گرفته نشده که دربارهٔ خدا جز حق نگویند؟ و آنچه را در آن است به خوبی نخوانده‌اند؟ و سرای آخرت برای کسانی که پرهیزگاری می‌ورزند بهتر است. آیا تعقل نمی‌کنید؟ و کسانی که به کتاب چنگ می‌زنند و نماز را بر پا می‌دارند، بی‌گمان پاداش نیکوکاران را ضایع نخواهیم کرد. و کوه را بر فراز ایشان برافراشتیم، گویی سایبانی است، و گمان کردند که بر سرشان فرو خواهد افتاد. [به آنان گفتیم]: آنچه را به شما داده‌ایم با قوت بگیرید و آنچه را در آن است به یاد داشته باشید، باشد که پرهیزگار شوید.

We dispersed them all over the earth as separate communities; some of them were righteous, and some far from that, and We tried them with blessings and misfortunes, so that they might mend their ways. They were succeeded by generations who inherited the Book. Yet these are keen to enjoy the fleeting pleasures of this lower world and say, “We shall be forgiven.” Should some similar pleasures come their way, they would certainly be keen to indulge them. Have they not solemnly pledged through their Scriptures to say nothing but the truth about God? And have they not studied well what is in [the Scriptures]? Surely the life in the hereafter is better for all who are God-fearing. Will you not use your reason? As for those who hold fast to the Scriptures and attend regularly to their prayers, We shall not fail to reward those who enjoin the doing of what is right. We suspended the mountain over them as if it were a shadow, and they thought that it would fall down on them. [We said]: Hold fast with all your strength to what We have given you and bear in mind all that it contains, so that you may remain God-fearing. (Verses 168-171)

این آیات که در مدینه نازل شده و به این سوره مکّی افزوده شده‌اند، تکمیلی است بر تاریخ بنی‌اسرائیل پس از درگذشت حضرت موسی. یهودیان در سراسر زمین پراکنده شدند و به گروه‌هایی با اندیشه‌ها و مکتب‌ها، گرایش‌ها و تمایلات گوناگون تقسیم شدند. برخی از آنان واقعاً نیکوکار بودند و برخی نبودند. خداوند در حکمت خود پیوسته آنان را پی‌درپی آزمود؛ گاه با آسایش و رفاه، و گاه با سختی و مصیبت. همه‌ی این آزمون‌ها برای آن بود که به آنان کمک کند تا امور را در چشم‌اندازی درست ببینند و راه درستکاری را برگزینند: «و ایشان را با نیکی‌ها و بدی‌ها آزمودیم، باشد که بازگردند.» (آیه ۱۶۸) این از رحمت الهی است که خداوند بندگانش را پی‌درپی آزمون می‌کند، زیرا این آزمون‌ها برای آنان یادآور است تا فراموشی باعث نشود که خود را بیش از حد بزرگ بپندارند. چنین پنداری می‌تواند به آسانی انسان را به خودسرزنشی بکشاند.

از آنجا که مسائل آخرت و ترس از خداوند در ایمان و زندگی محوری‌اند، قرآن به کسانی که مشتاق بهره‌بردن از لذت‌های زودگذر این دنیا هستند می‌گوید که از عقل خود بهره بگیرند: «قطعاً آنچه نزد خداوند است برای کسانی که پرهیزگارند بهتر است. آیا نمی‌اندیشید؟» (آیه ۱۶۹) اگر عقل حرف آخر را می‌زد، و اگر حکم نهایی از آنِ دانشِ حقیقی بود نه از آنِ نادانی‌ای که لباس دانش بر تن کرده، آخرت برتر از لذت‌های زودگذر این دنیای پست دیده می‌شد. ترس از خداوند نیز تقویت‌کنندهٔ ایمان و موفقیت در این زندگی شمرده می‌شد: «و کسانی که به کتاب چنگ می‌زنند و نماز را بر پا می‌دارند، قطعاً پاداش نیکوکاران را ضایع نخواهیم کرد.» (آیه ۱۷۰)

Because the questions of the hereafter and fearing God are central to faith and life, the Qur’ān tells those who are keen to indulge in the fleeting pleasures of this world to use their minds: “Surely the lift in the hereafter is better for all who are God-fearing. Will you not use your reason?” (Verse 169) Had reason had the final say, and had the final verdict been that of true knowledge, rather than ignorance given the guise of knowledge, the hereafter would have been seen as far superior to the fleeting pleasures of this lower world. Fearing God would have been seen as strengthening faith and achieving success in this life: “As for those who hold fast to the Scriptures and attend regularly to their prayers, We shall not fail to reward those who enjoin the doing of what is right.” (Verse 170)

به‌روشنی از نکوهش کسانی سخن به میان آمده است که از راه کتاب‌های آسمانی پیمان بسته‌اند و آن‌ها را به‌دقت آموخته‌اند. زیرا آنان به کتاب‌هایی که خوانده‌اند چنگ نمی‌زنند، تعالیم آن‌ها را به کار نمی‌بندند، و در شکل‌دادن به باورها و تعیین رفتارهای خود به آن‌ها مراجعه نمی‌کنند. با این حال، این آیه از نظر دلالت، عام است و همه نسل‌ها و همه احوال را دربر می‌گیرد.

Clear criticism of those who have given their pledges through the Scriptures and who have studied them thoroughly is implied. That is because they do not hold fast to the Scriptures they studied, and do not implement their teachings, or refer to them in formulating their concepts and deciding their behaviour. However, this verse remains general in its import, addressing all generations and all situations.

این عبارت، یعنی «به کتاب‌ها چنگ بزن» یا «به کتاب‌ها محکم بچسب»، تصویری زنده به دست می‌دهد که تقریباً می‌توان آن را دید و احساس کرد. این تصویر، تصویر گرفتن کتاب با قدرت و جدیت است.

The very expression, “hold fast to the Scriptures”, gives a vivid image that we can almost see and feel. It is the image of holding the book with strength and seriousness.

این گونه است که خداوند دوست دارد کتابش با آن مواجه شود؛ بدون سختگیری و تنگ‌نظری.

This is how God likes His book to be approached, without rigidity or narrowmindedness.