پس از این آغازِ هشداردهنده که حواسِ آدمیان و وجدان‌هایشان را بیدار میکند، سوره با توبیخی ملایم که با تهدیدی ضمنی همراه است، دل‌های کسانی را که خود را به امور بی‌ارزش مشغول می‌کنند، به لرزه درمی‌آورد. سوره آدمی را به نخستین لطف خداوند نسبت به او یادآوری میکند، یعنی اینکه او را در چنین صورتی راست‌قامت و با تناسبی کامل آفرید.
After this opening which alerts men’s senses and consciences, the sūrah, by means of gentle remonstrance coupled with an implicit threat, touches the hearts of men who busy themselves with trivialities. It reminds man of God’s very first act of grace towards him, namely, his moulding in such an upright, perfectly proportioned form.
خداوند به راحتی می‌توانست او را به هر شکلی که بخواهد بیافریند. با این حال، انسان ناسپاس است: «ای انسان، چه چیز تو را از پروردگار کریمت که تو را آفرید و به تناسب اندام کرد و به شکل راست و معتدل ساخت، فریفت؟ او هر صورتی را که بخواهد به تو می‌بخشد.» (آیات ۶-۸) این خطاب به والاترین ویژگی انسان، یعنی انسانیت او، توجه میکند؛ ویژگی‌ای که او را از همه آفریده‌های دیگر متمایز میسازد و برترین جایگاه را در میان آنان به او می‌بخشد. این ویژگی، نعمت کریمانه خداوند به انسان و جلوه‌ای از بخشش فراوان اوست.
God could have easily given him any form He wished. Yet man is ungrateful: “O man, what has lured you away from your gracious Lord, who created and moulded you and gave you an upright form? He can give you whatever shape He wills.” (Verses 6-8) The address appeals to man’s most noble quality, his humanity, which distinguishes him from all other creatures and assigns to him the highest position among them. This quality represents God’s gracious blessing to man and His abundant generosity.
این خطاب بلافاصله با یک سرزنش ملایم دنبال میشود: «ای انسان! چه چیز تو را نسبت به پروردگار کریمت فریفته است؟» (آیه ۶) چه چیزی باعث میشود که وظایفت را نسبت به پروردگارت نادیده بگیری و در برابر او گستاخی کنی، در حالی که انسانیت را به تو عطا کرده که تو را بر تمام آفریدگانش برتری می‌دهد و توانایی تشخیص میان حق و باطل را به تو داده است؟ سپس چند نمونه از بخشش خداوند بیان میشود: «ای انسان! چه چیز تو را نسبت به پروردگار کریمت فریفته است؟ همان که تو را آفرید، و اندامت را درست و متناسب ساخت، و به صورتی راست و زیبا پدیدت آورد.» (آیات ۶ تا ۷) این خطابی است که مستقیماً به دل انسان می‌نشیند. او سرزنش خداوند را می‌شنود، در حالی که خداوند نعمت خود را به یادش می‌آورد و او همچنان در راه گمراهی و گستاخی نسبت به خداوند ادامه می‌دهد.
This appeal is immediately followed by a gentle remonstrance: “What has lured you away from your gracious Lord?” (Verse 6) What makes you neglect your duties to your Lord and behave impudently towards Him when He has given you your humanity which raises you above all His creation and provides you with the ability to distinguish between right and wrong. A few details of God’s generosity are then added: “man, what has lured you away from your gracious Lord, who created and moulded you and gave you an upright form.” (Verses 6-7) It is an address which appeals straight to man’s heart. He listens to God’s remonstrance as He reminds him of His grace while he continues with his erring ways and impudent behaviour towards Him.
بی‌گمان انسان باید در آفرینش خویش و در اینکه از ساختاری جسمی و فیزیولوژیکی کامل برخوردار شده است، ژرف‌اندیشی کند. این اندیشه باید او را به ابراز عشق واقعی، احترام عمیق و سپاس صادقانه نسبت به خداوند، پروردگار مهربانش، برانگیزد؛ همان که او را با چنین ساختاری کامل، راست‌قامت و زیبا گرامی داشته است. جنبه‌های شگفتانگیز ساختار انسان بسیار فراتر است از آنچه در پیرامون خود می‌بیند و آنچه میتواند تصور کند. کمال و تعادل درست به آسانی در ساختار جسمی، ذهنی و معنوی انسان آشکار است. درباره کمال آفرینش، آن‌گونه که در انسان نمایان است، کتاب‌های بسیاری نگاشته شده است. شاید مفید باشد که در اینجا یک یا دو نقل‌قول از چنین آثاری آورده شود.
Indeed, man should reflect deeply over his creation, and the fact that he has been given a physically and physiologically perfect constitution. Reflection should prompt him to show his real love, deep respect and genuine gratitude towards God, his gracious Lord, who has blessed him with such constitution: perfect, upright and handsome. The miraculous aspects of man’s constitution are far greater than what he sees all around him and what he can imagine. Perfection and right balance are easily evident in man’s physical, mental and spiritual constitution. Full volumes have been written on the perfection of creation as evidenced by man. It is perhaps useful to include here one or two quotations from such works.
بدن انسان از چندین دستگاه تخصصی تشکیل شده است: اسکلت، دستگاه عضلانی، پوست، دستگاه گوارش، گردش خون، دستگاه تنفسی، دستگاه تولید مثل، دستگاه لنفاوی، دستگاه عصبی، دستگاه ادراری و حواس چشایی، بویایی، شنوایی و بینایی. هر یک از این دستگاه‌ها شگفتانگیز است و بسیار شگفت‌انگیزتر از هر دستاورد علمی. با این حال، انسان غالباً از شگفتی‌های ساختار خود غافل میشود! یکی از نویسندگان مجله علمی بریتانیا می‌نویسد:6
The human body is composed of a number of specialized systems: the skeleton, muscular system, skin, digestive system, blood circulation, respiratory system, procreative system, lymphatic system, nervous system, the urinal system and the senses of taste, smell, hearing and sight. Every one of these systems is miraculous and far more wonderful than any scientific achievement. Yet man tends to overlook the wonders of his own constitution! A contributor to the British Scientific Journal writes:6
دست انسان یکی از شگفت‌انگیزترین شگفتی‌های طبیعت است. ساختن دستگاهی که از نظر سادگی، کارایی، توانایی و سازگاری فوری با دست انسان برابری کند، بسیار دشوار و در واقع غیرممکن است. هنگامی که کتابی می‌خوانید، آن را در دست می‌گیرید و سپس در وضعیتی که برای خواندنتان مناسب‌ترین است نگه می‌دارید. همان دست، هرگاه تغییر وضعیت کتاب لازم باشد، به‌طور خودکار آن را اصلاح میکند. وقتی صفحه‌ای را ورق می‌زنید، انگشت خود را زیر کاغذ قرار می‌دهید و فشار لازم برای ورق زدن را وارد می‌کنید. پس از ورق خوردن صفحه، دیگر فشاری وارد نمیشود. همچنین از دست خود برای نگه داشتن قلم و نوشتن استفاده می‌کنید.
Man’s hand is one of the most remarkable wonders of nature. It is extremely difficult, indeed impossible, to invent a device which can match the human hand for simplicity, efficiency, ability and instant adaptability. When you read a book you take it in your hand, then you hold it in the position most suitable for your reading. The same hand will automatically correct the position of your book whenever a correction of position is necessary. When you turn a page you place your finger underneath the paper and apply the amount of pressure needed for turning the page. When the page is turned no more pressure is applied. You also use your hand to hold a pen and to write.
با دستتان همه ابزارهایی را که نیاز دارید به کار می‌گیرید، مانند قاشق، چاقو یا قلم. با آن پنجره را باز یا بسته می‌کنید و هر چیزی را که بخواهید حمل می‌کنید. هر دست دارای ۲۷ قطعه استخوان به‌علاوه ۱۹ گروه عضله است.7
With your hand you use all the tools you need such as a spoon, a knife or a pen. You use it to open or close the window and to carry anything you wish to carry. Each hand has 27 pieces of bone in addition to 19 groups of muscles.7
یک بخش از گوش انسان مجموعه‌ای از حدود چهار هزار قوس ریز اما پیچیده است که اندازه و شکلشان با نظمی ظریف تدریج‌بندی شده است. می‌توان گفت این قوس‌ها شبیه یک ساز موسیقی هستند و گویی طوری تنظیم شده‌اند که هر آهنگ و هر صدا را، از غرش رعد تا زمزمه درختان کاج و آمیختگی ظریف نواها و هماهنگی‌های هر ساز ارکستر، دریافت کرده و به نحوی به مغز منتقل کنند. اگر سلول‌ها در شکل‌گیری گوش صرفاً به این منظور به کارایی دقیق تکامل یافته بودند که انسان زنده بماند، پس چرا محدوده شنوایی را گسترش ندادند و تیزشنوایی فوق‌العاده‌ای پدید نیاوردند؟ شاید نیرویی که پشت فعالیت این سلول‌ها بود، نیاز آینده‌ی انسان به لذت فکری را پیش‌بینی کرده بود، یا شاید این سلول‌ها به‌طور اتفاقی بهتر از آنچه خودشان می‌دانستند ساختند.8
A part of the human ear is a series of some four thousand minute but complex arches graduated with exquisite regularity in size and shape. These may be said to resemble a musical instrument, and they seem adjusted to catch, and transmit in some manner to the brain, every cadence of sound or noise, from the thunderclap to the whisper of the pines and the exquisite blending of the tones and harmonies of every instrument in the orchestra. If in forming the ear the cells were impelled to evolve strict efficiency only that man might survive, why did they not extend the range and develop a superacutness? Perhaps the power behind these cells’ activities anticipated man’s coming need of intellectual enjoyment, or did they by accident build better than they knew?8
عملکردهای بینایی عمدتاً توسط چشم با ۱۳۰ میلیون گیرنده نوری شبکیه انجام میشود. پلک‌ها همراه با مژه‌هایی که در لبه‌هایشان قرار دارد، شب و روز از چشم‌ها محافظت می‌کنند. حرکت آنها که غیرارادی است، ذرات گرد و غبار و دیگر اجسام بیگانه را دور نگه می‌دارد. مژه‌ها سایه‌های خود را بر چشم می‌اندازند تا شدت نور را کاهش دهند. افزون بر این، پلک‌ها با حرکت خود مانع خشک شدن چشم‌ها می‌شوند. مایعی که اطراف چشم است و آن را اشک می‌نامیم، ضدعفونی‌کننده‌ای بسیار مؤثر و قدرتمند است...
The visual functions are carried out mainly by the eye with its 130 million retinal light receptors. The eyelids with the eyelashes at their tips protect the eyes day and night. Their movement, which is involuntary, keeps out dust particles and other alien bodies. The eyelashes throw their shades over the eye to lessen the intensity of light. Furthermore, by their movement the eyelids prevent the eyes from becoming dry. The fluid around the eye, which we call tears, is a highly effective, most powerful disinfectant ...
در انسان، عمل چشیدن به وسیله زبان انجام می‌گیرد، از طریق گروه‌هایی از سلول‌های چشایی که در جوانه‌های چشایی سطح مخاطی زبان قرار دارند. این جوانه‌ها اشکال گوناگونی دارند: برخی رشته‌ای، برخی قارچی‌شکل و برخی عدسی‌شکل‌اند. آنها توسط شاخه‌های ریز عصب زبانی‌حلقی و همچنین عصبی که حس چشایی را حمل میکند، تغذیه می‌شوند. هنگامی که غذا می‌خوریم، این شاخه‌های ریز عصب چشایی تحریک می‌شوند و پیام‌های احساس چشایی را به مغز منتقل می‌کنند. این سامانه در جلوی زبان قرار دارد تا بتوانیم آنچه را که زیان‌آور احساس می‌کنیم رد کنیم. این سامانه است که به ما کمک میکند تشخیص دهیم آنچه می‌خوریم تلخ است یا شیرین، داغ است یا سرد، ترش است یا شور، و مانند آن. زبان شامل نه هزار جوانه چشایی ریز از این دست است که هر یک از آنها با مغز توسط بیش از یک عصب پیوند دارد. از این رو ممکن است بپرسیم: ما چند عصب داریم؟ اندازه‌های آنها چقدر است؟ چگونه به‌طور جداگانه عمل می‌کنند و چگونه با هم ترکیب می‌شوند تا انواع گوناگون احساس را به مغز بدهند؟
In human beings, the taste function is carried out by the tongue, through groups of the taste cells which are located in the taste buds of the mucosal surface of the tongue. These buds are of different shapes: some are filamentary, some mushroom-shaped and others are lenticular. They are supplied by fine branches of the glosso-pharangeal nerve as well as the nerve which carries the taste sense. When we eat, these fine branches of the taste nerve are stimulated and convey the impulses of the taste sensation to the brain. This system is located at the front of the tongue, so that we may reject what we sense to be harmful. It is this system which helps us sense whether what we eat is bitter or sweet, hot or cold, sour or salty, etc. The tongue contains nine thousand of these fine taste buds, each of which is linked with the brain by more than one nerve. Hence we may wonder: How many nerves have we? What are their sizes? How do they function individually and how do they combine to give the brain their various types of sensation?
سیستم عصبی که بدن را به طور مؤثر کنترل میکند، از نورون‌های ظریفی تشکیل شده که هر بخش بدن را می‌پوشانند۔ این نورون‌ها به اعصاب بزرگ‌تری متصل‌اند که به نوبه خود به سیستم عصبی مرکزی پیوند دارند۔ هرگاه هر بخشی از بدن احساسی را دریافت کند، حتی کوچک‌ترین تغییر دما، نورون‌ها این احساس را به اعصاب محیطی منتقل می‌کنند و آنها نیز آن را به مغز می‌رسانند تا مغز کار لازم را فرمان دهد۔
The nervous system, which effectively controls the body, is composed of fine neurons which cover every part of the body. The neurons are linked to larger nerves which are, in turn, linked to the central nervous system. Whenever any part of the body feels any sensation, even the slightest change of temperature, the neurons convey this sensation to the peripheral nerves which, in turn, convey it to the brain so that it may order the necessary action.
سیگنال‌ها از طریق اعصاب با سرعت ۱۰۰ متر در ثانیه منتقل می‌شوند۔9
The signals are carried through the nerves at the speed of 100 metres per second.9
اگر هضم را فرایندی در یک آزمایشگاه شیمیایی بدانیم و غذایی را که می‌خوریم مواد خام آن، بلافاصله درمی‌یابیم که این فرایندی شگفتانگیز است که هر چیز خوردنی را هضم میکند، جز خود معده.
If we think of digestion as a process in a chemical laboratory and of the food that we eat as raw materials, we immediately discover that it is a wonderful process which will digest anything edible except the stomach itself.
اوّلاً، ما در این آزمایشگاه مقدار زیادی مواد غذایی را به عنوان ماده‌ی خام می‌ریزیم، بدون کمترین توجه به آزمایشگاه یا اینکه شیمیِ گوارش چگونه با آن کنار خواهد آمد. گوشت استیک، کلم، ذرت و ماهی سرخ‌شده می‌خوریم، آن را با هر مقدار آبی پایین می‌بریم و در آخر الکل، نان و لوبیا هم به آن اضافه می‌کنیم. ممکن است گوگرد و ملاس را هم به عنوان داروی بهاری بیفزاییم. معده از میان این مخلوط، آنچه را مفید است برمی‌گزیند؛ هر ماده‌ی غذایی را به مولکول‌های شیمیاییِ آن تجزیه میکند، پسماندها را دور می‌ریزد و باقی‌مانده را به پروتئین‌های تازه تبدیل میکند که خوراکِ سلول‌های گوناگون میشود. مجرای گوارش کلسیم، گوگرد، ید، آهن و هر ماده‌ی ضروری دیگر را برمی‌گزیند، مراقبت میکند که مولکول‌های حیاتی از دست نروند، هورمون‌ها بتوانند تولید شوند و همه‌ی نیازهای معتبرِ زندگی با مقدارهای منظم در دسترس باشند تا هر نیازی را برآورده کنند. برای چنین وضعیت اضطراری‌ای مانند گرسنگی، چربی و دیگر ذخیره‌ها را نگه می‌دارد، و همه‌ی این کارها را با وجود اندیشه و خرد آدمی انجام می‌دهد. ما این گونه‌گونی بی‌پایان مواد را به این آزمایشگاه شیمیایی می‌ریزیم، تقریباً بی‌اعتنا به آنچه می‌خوریم، و به فرایندی خودکار تکیه می‌کنیم که ما را زنده نگه دارد. پس از آنکه این غذاها تجزیه شد و دوباره آماده گشت، پیوسته به هر یک از میلیاردها سلول ما تحویل داده میشود، شمارشی بیش از همه‌ی انسان‌های روی زمین. تحویل به هر سلول فردی باید پیوسته باشد، و هر سلول تنها آن موادی را برمی‌دارد که خودش برای تبدیل آنها به استخوان، ناخن، گوشت، مو، چشم و دندان نیاز دارد. این، آزمایشگاهی شیمیایی است که مواد بیشتری از هر آزمایشگاهی که نبوغ بشری ساخته است تولید میکند. این، شبکه‌ی توزیعی است بزرگ‌تر از هر روش حمل‌ونقل یا توزیعی که جهان تاکنون شناخته است، و همه‌ی این‌ها با نظمی کامل انجام میشود.
First into this laboratory we put a variety of food as a raw material without the slightest regard for the laboratory or how the chemistry of digestion will handle it. We eat steak, cabbage, corn and fried fish, wash it down with any quantity of water, and top it off with alcohol, bread, and beans. We may add sulfur and molasses as spring medicine. Out of this mixture the stomach selects those things which are useful by breaking down into its chemical molecules every item of food, discarding the waste, and reconstructs the residue into new proteins, which become the food of the various cells. The digestive tract selects calcium, sulphur, iodine, iron and any other substances which are necessary, takes care that the essential molecules are not lost, that the hormones can be produced and that all of the valid necessities of life are on hand in regulated quantities, ready to meet every necessity. It stores fat and other reserves to meet such an emergency as starvation, and does all this in spite of human thought or reason. We pour this infinite variety of substances into this chemical laboratory with almost total disregard of what we take in, depending on what we consider the automatic process to keep us alive. When these foods have been broken down and are again prepared, they are delivered constantly to each of our billions of cells, a greater number than all the human beings on earth. The delivery to each individual cell must be constant, and only those substances which the particular cell needs to transform them into bones, nails, flesh, hair, eyes, and teeth are taken up by the proper cell. Here is a chemical laboratory producing more substances than any laboratory which human ingenuity has devised. Here is a delivery system greater than any method of transportation or distribution the world has ever known, all being conducted in perfect order. 10