قارون [یا قورح] از قوم موسی بود، اما با آنان ستم کرد. ما آنقدر گنج به او داده بودیم که کلیدهای آن برای گروهی از مردان نیرومند هم بار سنگینی بود. قومش به او گفتند: «شادی مکن [به داراییات]، زیرا خداوند شادمانان [مغرور به ثروت] را دوست ندارد. بلکه با آنچه خداوند به تو داده، سرای آخرت را بجوی، و بهرهات از دنیا را هم فراموش مکن؛ و همانگونه که خداوند به تو نیکی کرده، تو هم نیکی کن، و در پی فساد در زمین مباش، زیرا خداوند فسادکنندگان را دوست ندارد.» او گفت: «این ثروت را تنها به سبب دانشی که دارم به من دادهاند.» (آیات ۷۶ تا ۷۸)
Qārūn [or Korah] was one of the people of Moses, but he treated them unjustly. We had granted him such treasures that their very keys would have been too heavy a burden for a band of strong men. His people said to him: Do not exult [in your riches]; for God does not love those who are exultant. Seek instead, by means of what God has granted you, the good of the life to come, without forgetting your rightful share in this world; and do good just as God has done good to you, and do not seek to spread corruption on earth; for God does not love the ones who spread corruption.’ Answered he: ‘I have been given this wealth only by virtue of the knowledge that I have.’ (Verses 76-78)
این داستان با معرفی شخصیت اصلیاش، قارون، و قوم او، «قوم موسی»، آغاز میشود و نیز شیوهی ستمگرانهی او در رفتار با قومش را بیان میکند. همان آغاز، علت این ستم را نیز آشکار میسازد و آن ثروت است: «ما گنجینههایی به او داده بودیم که کلیدهای آنها برای گروهی از مردان نیرومند سنگین بار بود.» (آیه ۷۶) سپس به شرح رویدادها، سخنان و واکنشهای مربوط به آن میپردازد۔
This is how the story begins, naming its main character, Qārūn, and his community, “the people of Moses”, as well as the way he treated his people, which was unjust. It also tells us right at the very start the reason for such injustice, namely wealth: “We had granted him such treasures that their very keys would have been too heavy a burden for a band of strong men.” (Verse 76) It goes on to explain the events, statements and reactions involved.
قارون از قوم موسی بود. خداوند ثروت فراوانی به او داده بود که در سوره «گنجها» توصیف شده است؛ واژهای که بر مالی انباشتهشده دلالت دارد که از گردش خارج شده است. در واقع، همین حمل کلیدهای این گنجها بار سنگینی بود حتی برای گروهی از مردان نیرومند. قارون به سبب ثروتش با قوم خود ستم میکرد. سوره نوع ستمی را که قارون روا میداشت مشخص نمیکند و آن را مبهم میگذارد تا همه گونههای ستم را دربرگیرد. ممکن است او زمین و دارایی مردم را به ناحق گرفته باشد، همانگونه که اغلب کسانی انجام میدهند که از قدرت و ثروت برای محروم کردن دیگران از حقوقشان بهره میگیرند. همچنین ممکن است او بهرهی عادلانهی آنان از مالش را از ایشان دریغ کرده باشد. خداوند برای تهیدستان حق معینی در دارایی ثروتمندان قرار داده است، تا ثروت تنها میان توانگران دستبهدست نشود، در حالی که تهیدستان پیرامونشان در نیاز شدید به سر برند. هنگامی که این وضع پیش آید، فساد آشکار میشود. قارون ممکن است در دیگر گونههای ستم نیز همینقدر مقصر بوده باشد.
Qārūn belonged to Moses’ people. God had given him abundant wealth, described in the sūrah as “treasures”, a term that signifies a hoarded surplus of money which is taken out of circulation. Indeed the mere carrying of the keys to these treasures represented a heavy burden even for a band of strong men. It was because of his wealth that Qārūn treated his people unjustly. The sūrah does not specify the form of injustice dealt out by Qārūn, leaving it indefinite so as to include all types of injustice. He might have taken their land and property unfairly, as is often done by those who use power and wealth to deprive others of their rights. He might also have deprived them of their fair share in his property. God has given the poor their rightful share in the property of the rich, so that wealth does not circulate exclusively among the rich while all around them the poor are in desperate need. When this happens, corruption becomes manifest. Qārūn might equally have been guilty of other forms of injustice.
با این حال، برخی از اطرافیان او کوشیدند جلوی چنین ستمی را بگیرند و او را به حفظ مسیری که خشنودی خدا را به دنبال دارد، توصیه کردند. بدین ترتیب، او میتوانست از ثروتش بهرهمند شود و از لذتهایی که آن فراهم میکند برخوردار گردد، اما با اعتدال و در حد معقول. مهمتر از این، این مسیر از ثروتمندان میخواهد که در همه کارهایشان خدا را در نظر داشته باشند، زیرا اوست که همه آنچه را دارند به ایشان عطا کرده است. آنان نیز در روز قیامت باید از اعمال خود حساب پس دهند: «قومش به او گفتند: خودپسندی و شادمانی بیش از حد نکن؛ زیرا خدا شادمانان خودپسند را دوست ندارد. و با آنچه خدا به تو داده است، سرای آخرت را بجوی و بهرهٔ خود را از دنیا فراموش مکن؛ و همانگونه که خدا به تو نیکی کرده است، نیکی کن، و در زمین فساد مجوی؛ زیرا خدا تبهکاران را دوست ندارد.» (آیات ۷۶ و ۷۷) این بیانگر ارزشها و ویژگیهایی است که شیوهٔ زندگی الهی را خلاصه میکند و آن را از همهٔ شیوههای دیگر متمایز میسازد.
However, some in his community tried to stop such injustice, counselling him to maintain the path that earns God’s pleasure. Thus, he would be able to enjoy his wealth and partake of the pleasures it provides, but in moderation and within reason. More importantly, this path requires wealthy people to watch God in all their actions, for it is He who granted them all they have. They too will have to account for their deeds on the Day of Judgement: “His people said to him: Do not exult (in your riches]; for God does not love those who are exultant. Seek instead, by means of what God has granted you, the good of the life to come, without forgetting your rightful share in this world; and do good just as God has done good to you, and do not seek to spread corruption on earth; for God does not love the ones who spread corruption.” (Verses 76-77) This outlines the values and features that sum up the divine way of life and distinguish it from all other ways.
«خوشحالی نکن»، و در ثروتت چنان مغرور نشو که آن کسی را که این نعمت را به تو عطا کرده فراموش کنی. از ادای شکر شایسته غافل مشو. پول خود را چنان محبوب و مایۀ شادی بیحد مدان که گستاخ و متکبر شوی و با دیگران رفتاری خودبزرگبینانه داشته باشی. «زیرا خدا شادیکنندگان [به نعمت] را دوست ندارد.» (آیۀ ۷۶) همقوم او وی را به یاد خدا و این حقیقت میاندازند که خدا کسانی را که شیفتۀ ثروتاند، تکبر میورزند و از قدرت آن برای تحقیر دیگران بهره میگیرند، دوست ندارد.
“Do not exult” in your riches nor be so proud of them as to forget the One who has granted you this blessing. Do not neglect to give due thanks. Do not treat your money as an object of extreme delight so that you become insolent and arrogant in your treatment of other people. “For God does not love those who are exultant.” (Verse 76) His compatriots remind him of God and the fact that He does not love those who are infatuated with wealth, showing arrogance and using its power to humiliate others.
«و در آنچه خدا به تو عطا کرده، سرای آخرت را بجوی، و بهرهٔ خود را از دنیا فراموش مکن.» (آیهٔ ۷۷) در اینجا تعادلی را میبینیم که ویژگی شیوهٔ زندگی الهی است. این شیوه ثروتمند را به نگاه داشتن چشم به زندگی آخرت فرا میخواند، با امید آنکه در روز قیامت از رستگاران باشد، بیآنکه او را از بهرهٔ خود از لذتهای زندگی این جهان محروم کند. در واقع، نظام الهی او را به این کار همچون تکلیفی فرا میخواند، تا لذتهای زندگی را رها نکند و به زندگی این دنیا با دیدهٔ تحقیر ننگرد.
“Seek instead, by means of what God has granted you, the good of the life to come, without forgetting your rightful share in this world.” (Verse 77) Here we see the right balance that is characteristic of the divine way of life. It makes the wealthy look forward to the life to come hoping to be among the successful on the Day of Judgement, without depriving him of his share of enjoyment in the present life. In fact, the divine system urges him to do so as a duty, so that he does not discard life’s pleasures and look down upon the life of this world.
خداوند لذّتها و آسایشهای این زندگی را آفریده است تا مردم از بهرهی خود از آنها برخوردار شوند و برای به دست آوردنشان تلاش کنند. بدین ترتیب زندگی انسان در مسیر پیشرفت قرار میگیرد و انسان وظیفهای را که خداوند بر عهدهی او در روی زمین نهاده است، انجام میدهد. تنها شرط این است که در بهرهمندی از این لذّتها، پاداش آخرت را بجویند. بدینسان، ثروتمندان نه از راهی که به بهشت میرسد منحرف میشوند و نه به سبب داراییشان از وظایف خود غافل میمانند. آنگاه که آخرت را بجویند، بهرهمندی آنان از لذّتها به شکلی از سپاسگزاری نسبت به خداوند و پذیرش شایستهی نعمتهای او بدل میشود. از این رو، این خود به نوبهی خود راهی برای کسب پاداش بیشتر است. شیوهی زندگی الهی، هماهنگی و تعادل را در زندگی انسان پدید میآورد. این شیوه انسان را قادر میسازد تا بیآنکه محروم شود یا منابع طبیعی را هدر دهد، از نظر معنوی پیشرفت کند.
God has created the pleasures and luxuries of this life so that people may enjoy their share of these, and work towards obtaining them. Thus human life is set on the way to progress and man fulfils the task God has assigned him on earth. The only proviso is that in such enjoyment of pleasures they should seek the reward of the hereafter. Thus, the wealthy neither deviate from the road leading to heaven, nor neglect their duties as a result of their riches. When they seek the hereafter, their enjoyment of pleasure becomes a form of gratitude to God and proper acceptance of His blessings. Thus it is, in turn, a way to earn more reward. The divine way of life achieves harmony and balance in human life. It enables man to progress spiritually without suffering deprivation or wasting natural resources.
«همانگونه که خدا به تو نیکی کرده است، تو [نیز] نیکی کن.» (آیه ۷۷) پولی که داری، بخشی است که خدا از روی مهربانیاش به تو ارزانی داشته است. از این رو باید با سپاسگزاری پذیرفته شود و در کارهای خیر و در نیکی کردن به دیگران به کار گرفته شود.
“Do good just as God has done good to you.” (Verse 77) The money you have is a gift God has granted you out of his kindness. Hence, it should be received with gratitude and used for good purposes, and doing kindness to other people.
«و در زمین فساد مجوی.» (آیه ۷۷) فساد اشکال گوناگونی دارد؛ از جمله ستم، غرق شدن در لذتجویی، بیتوجهی به هدایت خداوند و آخرت، انجام کارهایی که موجب حسد و کینه میشود، اسراف در مال و جلوگیری از مصرف درست آن. «چرا که خداوند فسادکنندگان را دوست نمیدارد»، همانگونه که خداوند شادمانان مغرور را دوست نمیدارد.
“Do not seek to spread corruption on earth.” (Verse 77) Corruption takes many forms including injustice, indulgence in pleasure, paying no heed to God’s guidance or to the hereafter, doing what causes envy and hatred, spending money wastefully and blocking its proper use. “For God does not love the ones who spread corruption,” in the same way as He does not love those who are exultant.
این نصیحتِ صادقانهای بود که قومِ قارون به او دادند. با این همه، پاسخ او در یک جمله، تمامِ معانیِ فساد را در خود داشت: «گفت: این مال را تنها بهواسطهی دانشی که دارم به من دادهاند.» {قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِي} (آیهی ۷۸). یعنی: من این ثروت را به دست آورده و گرد آوردهام بهواسطهی دانشی که دارم؛ همهاش به تلاش خودم. پس چرا میخواهی به من بگویی که از دارایی شخصیِ من چگونه استفاده کنم؟
Such was the honest advice given to Qārūn by his people. Yet in one sentence his reply carried every meaning of corruption: “Answered he: I have been given this wealth only by virtue of the knowledge that I have.” (Verse 78) I have got this wealth and amassed it through the knowledge I have; all by my own endeavour. So, why are you trying to tell me how to use what is my private property?
این، رفتارِ کسی است که آگاهانه از سرچشمهٔ نعمتهایی که به او داده شده غافل میشود. ثروت، او را کور کرده است. چنین کسانی فراوانند و در همهٔ جوامع دیده میشوند. بسیاری از ثروتمندان چنان میپندارند که دانش و تلاش خودشان تنها وسیلهٔ گردآوری ثروتشان بوده است. از این رو، کسی حق ندارد از او بپرسد که ثروتش را چگونه خرج میکند، چه چیزی و برای چه هدفی هزینه میکند، چه در راه خیر و چه در راه ناپسند. او هیچ اندیشهای دربارهٔ خدا یا جلب خشنودی او به خود راه نمیدهد.
This is the attitude of one who chooses to be oblivious to the source of the blessings he has been given. He has been blinded by his wealth. Such people are common, seen in all societies. Many a rich person believes that his knowledge and effort are the only means by which he has amassed his wealth. Hence, he is not to be questioned about the way he uses his wealth, what he spends or for what purpose, whether it be for good or foul. No thought does he entertain of God or earning His pleasure.
اسلام مالکیتِ خصوصی را میپذیرد و تلاشهای افراد در این زمینه را ارج مینهد، به شرط آنکه در چارچوب آنچه جایز است باقی بمانند. هرچند اهمیت تلاش شخصی را کوچک نمیشمارد، اما همانگونه که قواعد و روشهایی را که باید در کسب مال رعایت شود مقرر کرده است، شیوهای مشخص برای خرج کردن مال نیز تعیین میکند.
Islam accepts private ownership and appreciates people’s efforts in this regard, provided that they remain within the realm of what is permissible. While it does not belittle the importance of private effort, it stipulates a certain method of spending money just like it stipulates rules and methods that must be observed in acquiring it.
نظام آن میان تعادل و میانهروی را جمع میکند. هیچکس را از ثمرهی کوشش خویش محروم نمیسازد، و در عین حال نه بهرهگیری بیقید و بند را تأیید میکند و نه انباشت بخیلانهی ثروت را. جامعه را در چنین ثروتی حقش داده میشود، و همچنین حق نظارت و مراقبت بر شیوههای کسب، سرمایهگذاری، هزینه و بهرهبرداری از ثروت را دارد.
Its system combines balance and moderation. It does not deprive anyone of the fruits of their enterprise, but at the same time it does not approve either unrestricted indulgence or miserly hoarding. It gives the community its dues in such wealth, as well as the right to watch and monitor the methods of obtaining, investing, spending and enjoying wealth.
قارون اما به سخن قومش گوش نداد و نعمتهایی را که پروردگارش به او ارزانی کرده بود قدر نشناخت. او از روش الهی پیروی نکرد، بلکه با تکبر روی گرداند. از این رو، به خاطر گستاخی و غرورش هشداری به او داده شد: «آیا ندانست که خدا پیش از او نسلهایی را هلاک کرده است که از او نیرومندتر و در مال و ثروت فزونتر بودند؟ و گناهکاران از گناهانشان پرسیده نمیشوند.» (آیه ۷۸)
اگر او خود را نیرومند و ثروتمند میپنداشت، خداوند در گذشته جماعتهایی را که بسیار نیرومندتر و ثروتمندتر از او بودند، هلاک کرده بود. او میبایست این را میدانست، زیرا چنین دانشی است که انسان را از هلاکت نجات میدهد. پس باید بداند که او و همه گناهکارانی مانند او در نزد خدا هیچ ارزشی ندارند. آنان حتی ارزش آن را ندارند که از گناهانشان پرسیده شود. نه داورند و نه گواه: «و گناهکاران از گناهانشان پرسیده نمیشوند.» (آیه ۷۸)
Qārūn, however, did not listen to his people, nor did he appreciate the blessings granted by his Lord. He did not abide by the divine method, but instead turned away arrogantly. Therefore, a warning was issued to him for his insolence and arrogance: “Did he not know that God had destroyed many a generation that preceded him, and who were far more powerful and greater in wealth than he? The guilty are not questioned about their sins.” (Verse 78) If he believed himself to be powerful and rich, God had in the past destroyed communities that were far more powerful and wealthy. He should have known this, because it is such knowledge that saves man from destruction. Let him know, then, that he and all guilty people like him are worth nothing in God’s sight. They are not even worth questioning about their sins. They are neither the arbiters nor the witnesses: “The guilty are not questioned about their sins.” (Verse 78)