این نخستین نکته از این صحنهٔ باشکوه و هیبت‌انگیز بود. نکتهٔ دوم به رزقی اشاره دارد که به آنان عطا شده است. اگرچه آنان از منبعی که رزقشان را فراهم میکند غافلند، اما داشتنِ رزق خود دلیلی است بر یگانگی او و بر اینکه هیچ کس دیگری بر آنچه او عطا یا منع میکند هیچ اختیاری ندارد. «بگو: چه کسی از آسمان‌ها و زمین به شما روزی می‌دهد؟ بگو: خداست؛ و یقیناً ما یا شما در راه هدایت هستیم یا آشکارا در گمراهی‌ایم!» (آیهٔ ۲۴) رزق‌رسانی چیزی است که مردم در زندگی خود، هنگامی که رخ می‌دهد، از آن آگاهند. این رزق از آسمان به صورت باران، گرما و نور می‌آید؛ چیزهایی که برای مردمی که نخستین بار قرآن خطابشان کرد شناخته شده بود، اما به شکل‌ها و صورت‌های دیگری نیز هست که انسان در این یا آن زمان آن‌ها را کشف میکند. رزق دیگری از زمین به صورت گیاهان، جانوران، آب، روغن‌ها، فلزات و گنجینه‌ها حاصل میشود. بسیاری از اینها برای مردمان روزگاران گذشته شناخته شده بود و بسیاری دیگر با گذشت زمان کشف میشود.
That was the first note of this splendid and awe-inspiring scene. The second note refers to the provisions granted to them. Although they are oblivious to the source that gives them their provisions, the fact that they have them proves His oneness and that no one else has any control over what He decides to give or deny. “Say: ‘Who is it that gives you sustenance out of the heavens and the earth?’ Say: it is God; and either we or you are on the right path or have clearly gone astray!’“ (Verse 24) Providing sustenance is something people know about as it happens in their lives. It comes from heaven in the form of rain, heat and light, which were known to the people addressed first by the Qur’ān, but also in other forms and shapes which man discovers at one time or another. Other sustenance comes from the earth in the form of plants, animals, water, oils, metals and treasure. Much of these were known to the people of olden days and much is discovered as time passes on.
«چه کسی از آسمان‌ها و زمین به شما روزی می‌دهد؟» این پرسش پاسخی را انتظار نمی‌کشد. در حقیقت، به پیامبر ﷺ دستور داده میشود که بگوید: «خداست.» آنان نمی‌توانند درباره این موضوع بحث کنند یا ادعای مخالفی مطرح سازند. آنچه پیامبر ﷺ همچنین مأمور به انجام آن است، این است که سرنوشت هر دو طرف را کاملاً به خدا واگذارد. یکی از دو طرف ناگزیر بر حق و دیگری بر باطل است؛ یکی به راه راست هدایت شده و دیگری در گمراهی است.
The question is: “Who is it that gives you sustenance out of the heavens and the earth?” The answer is not awaited. In fact, the Prophet is told to say: “It is God.” They cannot argue about this or make any contrary claim. What the Prophet is also instructed to do is to leave matters entirely to God concerning the fates of both parties. One party is inevitably right and the other wrong; one is guided aright and the other is in error.
این دو نمی‌توانند با هم جمع شوند، نه بر مسیر هدایت صحیح و نه بر مسیر گمراهی.
The two cannot be together either on the track of proper guidance or of going astray:
«إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ» (سبأ: ۲۴)
“Either we or you are on the right path or have clearly gone astray!” (Verse 24)
این اوج انصاف و ادب در مناظره و بیان دلیل است. اینکه فرستادهٔ خدا به مشرکان بگوید که یکی از دو طرف ممکن است بر هدایت باشد، این پرسش را باز می‌گذارد که کدام طرف بر حق است؛ و این خود مستلزم تأمل آرام و اندیشهٔ منطقی است. جایی برای جدل بیهوده یا سخت‌گیری غیرمنطقی وجود ندارد. پیامبر ﷺ به این سخن فرمان داده شده است، زیرا نقش او نقش راهنما و معلمی است که امید دارد آنان حقیقت هدایتی را که او میآورد ببینند. او در پی کسب پیروزی یا بردن بحث نیست.
This is the ultimate in fairness and politeness when arguing one’s case. For God’s Messenger to say to the idolaters that either party could be following right guidance leaves the question open as to who is on which side: this, thus, calls for cool reflection and reasonable deliberation. There is no room for futile argument or an illogical hardening of attitude. The Prophet is given instructions to say this to them as his role is that of a guide and a teacher hoping that they will see the truth of the guidance he brings them. He is not out to score a point or win an argument.
آن دسته از استدلال‌هایی که با چنین ادب و الهام‌بخشی ارائه شوند، بیشتر احتمال دارد بر کسانی تأثیر مثبت بگذارند که جایگاهشان در جامعه آنان را به موضعی سخت در برابر پیام حق وامی‌دارد. حتی ممکن است آمادگی نشان دهند که با آرامش بیندیشند و تأمل کنند. دقیقاً همین شیوه است که باید مدافعان اسلام در هر کجا آن را برگزینند.
Arguments made in such a polite and inspiring manner are more likely to have a positive effect on those whose position in society prompts them to take a hard line to the message of truth. They may even show a willingness to consider and reflect at ease. It is exactly the approach that should be adopted by advocates of Islam everywhere.
سومین نکته هر کسی را پیش از اعمال و مسئولیت‌هایش قرار می‌دهد، اما باز هم با مؤدبانه‌ترین و منصفانه‌ترین شیوه: «بگو: شما درباره آنچه ما مرتکب شده‌ایم بازخواست نخواهید شد، و ما هم درباره آنچه شما انجام می‌دهید بازخواست نخواهیم شد.» (آیه ۲۵)
The third note puts everyone before their actions and responsibilities, but again using the most polite and fair approach: “Say: Neither shall you be called to account for whatever we have become guilty of nor shall we be called to account for whatever you are doing.” (Verse 25)
شاید این آیه در پاسخ به اتهامات مکرر مشرکان بوده که پیامبر ﷺ و یارانش را گناهکار و در اشتباه می‌دانستند. آنان در این زمینه ایشان را سرزنش می‌کردند که از دین نیاکانشان دست کشیده‌اند. این همواره رخ می‌دهد که پیروان باطل، پیروان حق را متهم به گمراهی می‌کنند. از این رو، به پیامبر ﷺ دستور داده میشود که با ادب والای خود به آنان بگوید که هر کس مسئول اعمال خویش است: «بگو: نه شما از آنچه ما مرتکب شده‌ایم بازخواست می‌شوید، و نه ما از آنچه شما انجام می‌دهید بازخواست خواهیم شد.» (آیه ۲۵) هر کس باید بیندیشد و تعیین کند که آیا مسیر عملی‌اش او را به موفقیت می‌رساند یا به نابودی‌اش می‌کشاند. این نخستین گام به سوی شناخت حق، پیش از دستیابی به یقین است.
This might have been in answer to the repeated accusations of the idolaters branding the Prophet and his Companions as guilty and in the wrong. They had in this respect berated them for renouncing their forefathers’ religion. This happens all the time, when the followers of falsehood accuse the followers of truth of being in error. Hence, the Prophet is instructed to tell them in exemplary politeness that everyone is responsible for his or her own deeds: “Say: Neither shall you be called to account for whatever we have become guilty of, nor shall we be called to account for whatever you are doing.” (Verse 25) Everyone must reflect and determine whether their attic tide will lead them to success or bring about their ruin. This is the first step towards recognizing the truth before attaining conviction.
نت چهارم در آیهای است که میفرماید: «بگو: پروردگار ما همه ما را گرد میآورد، سپس به حق میان ما داوری میکند، و او داورِ داناست.» (۲۶) نخست، خداوند پیروان حق و پیروان باطل را با هم گرد میآورد، تا حق و باطل روبهروی یکدیگر قرار گیرند. سپس، دعوتکنندگان به حق، دیگران را به پیوستن به خود فرا میخوانند. در این مرحله، امور آشفته میشود و میان حق و باطل نبردی درمیگیرد. شبهات ممکن است دلایل را مبهم سازد و باطل ممکن است چنین به نظر آید که برتری یافته است، اما همه اینها تنها برای مدتی محدود خواهد بود. آنگاه خداوند با عدالت میان دو طرف داوری میکند و حق را بیهیچ ابهام و آشفتگیای آشکار میسازد. «و او داورِ داناست.» (آیه ۲۶)
The fourth note is given in the verse that says: “Say: Our Lord will bring us all together, and then He will lay open the truth between us, in justice. He alone is the One who opens all truth, the All-Knowing.” (26) At first, God gathers both the followers of truth and those who follow falsehood together, so that both truth and falsehood meet face to face. Then, the advocates of truth will call on others to join them. At this stage, issues become confused, and a battle ensues between truth and falsehood. Doubts may blur evidence, and falsehood may appear to gain the upper hand, but all this will be for a limited duration. Then, God will judge between the two parties in fairness and state the truth clearly, without any ambiguity or confusion. “He alone is the One who opens all truth, the All-Knowing.” (Verse 26)
این امر مایۂ اطمینان است، زیرا خداوند یقیناً داوری خود را روشن خواهد ساخت و حقیقت را پیش چشم همگان آشکار خواهد کرد. او اجازه نمی‌دهد که امور جز برای مدتی محدود در ابهام بماند. او دعوتگران حق را با پیروان باطل همراه نمی‌کند مگر برای آنکه به دسته نخست فرصت داده شود تا با نهایت کوشش خود به دعوت ادامه دهند. سپس خداوند درباره هر دو گروه حکم خود را صادر خواهد کرد. اوست که بهتر می‌داند هنگام مناسب داوری کی فرا می‌رسد. هیچ کس دیگری نباید زمان آن را تعیین کند یا در آن شتاب ورزد. همه چیز به او واگذار شده است.
This gives reassurance since God is certain to make His judgement clear, laying the truth open before all. He does not allow matters to remain confused except for a limited period. He does not put the advocates of truth together with those who follow falsehood except to give the former a chance to carry on with their advocacy, exerting their best efforts. Then God will issue His verdict on both sides. It is He who knows best when the appropriate time for judgement comes. No one else should decide its timing, or hasten it. It is all left to Him.
آخرین نکتهٔ این بخش شبیه نخستین آن است و به کسانی که برای او شریک قائل می‌شدند چالش می‌افکند: «بگو: آنان را که شریکانی برای او می‌پندارید به من نشان دهید. نه چنین است! تنها اوست خدای عزیز و حکیم.» (آیهٔ ۲۷)
The final note in this passage sounds similar to the first one, throwing out a challenge to those who associated partners with him: “Say: Show me those whom you allege to be partners with Him. Nay! He alone is God, the Almighty, the Wise.” (Verse 27)
این درخواست خودش کنایه‌آمیز است: مطالبه میکند که آنان موضوع ادعاهایشان را آشکار کنند.
The very request is sarcastic: demanding that they reveal the subject of their claims:
اینها کیستند؟ جایگاه، منزلت و نقششان چیست؟ و چگونه شایستهٔ چنین مقامی شده‌اند؟ همهٔ این پرسش‌ها نشانی از تمسخر دارند. پس از آن، سرزنشی سخت می‌آید: «نه!» آنان شریکان خدا نیستند و نمی‌توانند باشند. «او تنها خدای عزیز و حکیم است.» (آیهٔ ۲۷) کسی که دارای چنین صفاتی است، هیچ‌گونه شریکی ندارد.
who are they; what is their status, position and role; how did they merit such a position? All these questions betray an element of derision. This is followed by strong censure: “Nay!” They are not, and cannot be, God’s partners. “He alone is God, the Almighty, the Wise.” (Verse 27) The One who has such attributes has no partners of any sort.