این بخش، یکی دیگر از مراحل تربیت جامعه مسلمان است تا به آن جایگاهی دست یابد که خداوند برای آن مقرر فرموده است. خود او این جامعه را «بهترین امتی که برای مردم پدید آورده شده» توصیف می‌کند. در عین حال، این بخش بخشی از خط‌مشی پیوسته و منسجمی است که هدف آن تربیت نفس انسانی و درمان آن از هرگونه انحراف و خطاست. این خط‌مشی را خداوند معین کرده است، همان آفریدگار نفس انسان که پیچیدگی، سرشت، خواسته‌ها، آرزوها، توانایی و استعدادهای آن را می‌داند.

This passage provides another module in the process of the Muslim community’s education to achieve the status God has assigned to it. He, Himself, describes it as “the best community ever raised for mankind.” At the same time, it is part of the consistent line of action aiming to educate the human soul and cure it of all deviation and error. It is a line determined by God, the Creator of the human soul who knows its complexity, nature, desires, aspirations, ability and potential.

این بخش، فرایند تربیتی بنیادینی را تشریح می‌کند که برای همه نسل‌ها کاربرد دارد و هدفش ارتقای انسان‌ها از هر سطحی که هستند به آن جایگاهی است که اسلام می‌خواهد بشریت به آن برسد. در عین حال، تصویری از وضعیت غالب جامعه نخستین مسلمانان به دست می‌دهد که قرآن خطاب به آن‌ها نازل شد. این بخش تصویری حقیقی از آن جامعه با همه جنبه‌های انسانی‌اش ارائه می‌کند، از جمله نقاط قوت و ضعف، آثار روزگار جاهلی گذشته‌شان و احساسات فطری‌شان. همچنین روش اسلامی درمان و تقویت جان آدمی را نشان می‌دهد و او را به پایبندی به حقیقت اسلام تشویق می‌کند، با آنچه از تلاش سخت و فداکاری در این راه همراه است.

This module outlines the basic education process which applies to all generations, and which aims to elevate people from whatever standard they may be at to the heights Islam wants mankind to achieve. At the same time, it gives us a picture of the prevailing situation of the first Muslim community addressed by the Qur’ān. It gives a true image of that community with all its human aspects, including its strengths and weaknesses, traces of their past days of ignorance and their instinctive feelings. It shows the Islamic method of treating and strengthening the human soul, and encouraging it to stick to the truth of Islam, with all that involves of hard work and sacrifice.

این گفتار با خطاب به جامعهٔ مسلمان آغاز می‌شود تا وظایفی را که نقش آن جامعه ایجاب می‌کند، ادا کنند. این یعنی برپایی عدالت مطلق، معیاری آرمانی که در تاریخ پیش از این، جز از رهگذر این جامعهٔ مسلمان، هرگز به آن دست نیافته بود. این معیار عدالت، جامعه را ملزم می‌سازد که مستقیماً با خداوند معامله کند و هر احساس، تعصب یا منفعتی را کنار بگذارد، از جمله آنچه که اغلب منافع جامعه یا منافع ملی نامیده می‌شود. تنها هدف آن، حفظ مسیر تقواپیشگی است که به کسب خشنودی او می‌انجامد. این همان نوع عدالتی است که سوره در ماجرای آن یهودی متهم‌شده به ناحق، که در فصل دهم بیان شده، نمونه‌ای از آن را ارائه کرده بود.

The passage begins with an address to the Muslim community to fulfil the duties its role implies. This means to uphold absolute justice, attaining an ideal standard never before achieved in history except through this Muslim community. It is a standard of justice which requires the community to deal directly with God, disregarding every emotion, prejudice or interest, including what is often called community or national interests. Its only aim is to maintain the God- fearing path which leads to earning His pleasure. It is the sort of justice of which the sūrah had already given an example of in the case of the wrongly accused Jew related in Chapter 10.

ای اہلِ ایمان! خدا کے لیے راستی پر مضبوطی سے قائم رہو اور انصاف کی گواہی دو، خواہ وہ خود تمھارے اپنے خلاف ہو یا تمھارے والدین اور رشتہ داروں کے خلاف۔ خواہ وہ شخص امیر ہو یا غریب، خدا کا حق ان دونوں کے حق پر مقدم ہے۔ پس اپنی خواہشِ نفس کی پیروی نہ کرو، کہیں ایسا نہ ہو کہ تم عدل سے منحرف ہو جاؤ۔ اور اگر تم حق کو توڑ مروڑ کر پیش کرو یا انصاف کرنے سے پہلوتہی کرو، تو جان لو کہ خدا یقیناً اس سے باخبر ہے جو تم کرتے ہو۔ (آیت ۱۳۵)

Believers! Be ever steadfast in upholding equity, bearing witness to the truth for the sake of God, even though it be against yourselves, or your parents and kin. Whether the person concerned be rich or poor, God’s claim takes precedence over [the claims of] either of them. Do not, then, follow your own desires, lest you swerve from justice. If you distort [the truth] or decline to do justice, then [know that] God is indeed aware of all that you do. (Verse 135)

این خطابی است به مؤمنان، که به موقعیت نوین و منحصربه‌فرد آنان اشاره دارد؛ موقعیتی که تضمین‌کنندهٔ تولدی راستین برای امت ایشان است. در حقیقت، آنان تولدی تازه را در جان‌ها، اصول، مفاهیم و اهداف تجربه کرده‌اند. امانتی نو به آنان سپرده شده و وظیفه‌ای تازه بر عهدهٔ ایشان نهاده شده است که آنان را پیشوایان بشریت قرار می‌دهد و از ایشان می‌خواهد که عدالت را در میان همهٔ مردم برپا دارند. از این رو، خطاب قرار دادن ایشان به صرف اینکه مؤمن هستند، اهمیتی ویژه دارد. زیرا از آن رو که مؤمن‌اند، آماده می‌شوند تا وظایفی را به عهده گیرند که با این بزرگ‌ترین امانت متناسب است.

This is an address to the believers, using their new and unique status which ensures a true rebirth of their community. Indeed, they have enjoyed a rebirth of souls, principles, concepts and goals. They have been given a new trust and assigned a new task which places them as mankind’s leaders and requires them to maintain justice among all people. Hence, addressing them by the very fact of their being believers is of special importance. It is because they are believers that they are being prepared to fulfil the duties commensurate with this greatest of trusts.

در اینجا روش حکیمانهٔ قرآن در تربیت جامعهٔ مسلمان به‌طور کامل به کار گرفته شده است و مخاطبان را برای وظایف دشوارشان آماده می‌کند: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! همواره در برپاداشتن عدالت استوار باشید و برای خدا گواهی دهید، هرچند به زیان خودتان یا پدر و مادر و خویشاوندانتان باشد. چه آن کس توانگر باشد چه تهیدست، خدا به آن دو سزاوارتر است [که حق او رعایت شود]». (آیهٔ ۱۳۵) امانتی که بر عهدهٔ آنان نهاده شده، برپاداشتن عدالت به معنای مطلق آن در هر شرایطی است. این همان انصافی است که از ستم و تجاوز در هر گوشه‌ای از زمین جلوگیری می‌کند. این عدالت میان مردم را تضمین می‌کند و به هر کس، چه مسلمان و چه غیرمسلمان، حقوقش را می‌دهد. در برخورداری از عدالت، همهٔ مردم، چه مؤمن و چه کافر، در پیشگاه خدا برابرند، چنان‌که در ماجرای مرد یهودی در مدینه دیدیم.

Here we see the wise Qur’ānic method of educating the Muslim community in full operation, preparing the addressees for their difficult duties: “Be ever steadfast in upholding equity, bearing witness to the truth for the sake of God, even though it be against yourselves, or your parents and kin. Whether the person concerned be rich or poor, God’s claim takes precedence over [the claims of] either of them.” (Verse 135) The trust they have been assigned is to maintain justice, in its absolute sense, in every situation. It is the sort of fairness which prevents aggression and oppression anywhere on earth. It guarantees justice between people, giving everyone, Muslim or non-Muslim, their rights. In their entitlement to justice, all people, believers and unbelievers, are equal in God’s sight, as we have seen in the incident involving the Jewish man in Madinah.

«ای مؤمنان! به خدا و پیامبرش و کتابی که بر پیامبرش نازل کرده است، و به کتابی که پیش از این فرو فرستاده است ایمان بیاورید.

“Believers! Do believe in God and His Messenger, and in the Book which He has bestowed from on high upon His Messenger, and in the Book which He sent down in earlier times.

هر کس به خدا، و فرشتگان او، و کتابهای او، و پیامبرانش، و روز آخرت کفر ورزد، به یقین دچار گمراهی ژرفی شده است». (آیه ۱۳۶) این دومین خطابی است که در این بخش به مؤمنان شده و نقشها و وظایف ایشان را بیان میکند، در آن جایگاه متمایزی که آنان را از همهٔ کسانی که پیرامونشان هستند جدا میسازد. همچنین پیوندی میان ایشان و سرچشمهای فراهم میآورد که از آن نیرو میگیرند و در انجام وظایفشان یاری مییابند.

Anyone who denies God, His angels, His revealed books, His messengers, and the Last Day has indeed gone far astray.” (Verse 136) This is the second address made in this passage to the believers, outlining their roles and duties, and in their capacity which distinguishes them from all those around them. It also provides a link for them with the source from which they derive strength and receive help in fulfilling their tasks.

«ای مؤمنان! به خدا و فرستادهٔ او و کتابی که بر پیامبرش نازل کرده، و کتابی که پیش از این فرو فرستاده است، ایمان بیاورید.» (آیهٔ ۱۳۶) این آیه بیان‌کنندهٔ جزئیاتی است که مؤمنان باید به آن‌ها ایمان داشته باشند. بنابراین، مفهوم بنیادین ایمان در اسلام را صورت‌بندی می‌کند. نخست، ایمان به خدا و فرستادهٔ او را ضروری می‌داند. این ایمان پیوندی میان مؤمنان و پروردگارشان برقرار می‌کند؛ همان پروردگاری که آنان را آفرید و کسی را به سوی ایشان فرستاد تا آنان را به سوی او راهنمایی کند. این فرستاده، پیامبر محمد ﷺ است. همچنین ایمان به رسالت او و پذیرش هر آنچه از پیام الهی به ما می‌رساند را نیز دربر می‌گیرد.

“Believers! Do believe in God and His Messenger, and in the Book which He has bestowed from on high upon His Messenger, and in the Book which He sent down in earlier times.” (Verse 136) This is an outline of the details in which the believers must believe. Thus, it formulates the basic Islamic concept of faith. It requires first a belief in God and His Messenger. It provides a bond between the believers and their Lord who created them and sent them someone to guide them to Him. This being the Prophet Muĥammad (peace be upon him). It also includes belief in his message and accepting all that he conveys to us as part of the Divine message.

این مفهوم ایمان همچنین مستلزم ایمان به کتابی است که خدا بر پیامبرش ﷺ نازل کرده است. این کتاب به روشنی به مسلمانان نظام زندگی‌ای را نشان می‌دهد که خدا برای ایشان برگزیده است و تمام جزئیات آن در همین کتاب آمده است. همچنین مستلزم اجرای کامل آن است، زیرا این کتاب از همان منبع سرچشمه می‌گیرد و از همان خطوط پیروی می‌کند. امکان ندارد که برخی از آن را پذیرفتنی‌تر یا سزاوارتر به اجرا دانست. همه‌ی آن یکپارچه است.

پس از این خطاب دوگانه به مؤمنان، این سوره کارزار سختِ خود را علیه نفاق و منافقان آغاز می‌کند؛ نخست با توصیفِ وضعیتی خاص از آنان در آن زمان. این سوره وضعیتِ برخی از آنان را شرح می‌دهد که به حالت کافران نزدیک‌تر است: «کسانی که ایمان آوردند، سپس کافر شدند، باز ایمان آوردند و باز کافر شدند، و آنگاه در کفر خود سخت‌دل گشتند، خداوند آنان را نمی‌آمرزد و هیچ راهی به هدایتشان نمی‌نماید» (آیه ۱۳۷)

After this double address to the believers, the sūrah begins its hard campaign against hypocrisy and the hypocrites, starting with a description of a certain condition pertaining to them at the time. It describes the attitude of some of them, which is nearest the attitude of disbelievers: “Those who come to believe, then reject faith, and again come to believe, and again reject the faith, and thereafter grow hardened in their disbelief God will not forgive them, nor will He guide them in any way” (Verse 137)

وقتی ایمان به خدا پس از کفر بیاید، آن حالت پیشین به وسیلهٔ حالت بعدی از میان می‌رود و شخص، هرچه پیش از پذیرش ایمان انجام داده باشد، بخشیده می‌شود. قابل درک است که کسی که هرگز نور را ندیده، ممکن است در تاریکی فرورود. اما کفر ورزیدن پس از آنکه ایمان را شناخته و پذیرفته باشد، و آن را بارها و بارها تکرار کردن، بزرگ‌ترین گناه است. این کار به هیچ دلیلی توجیه‌پذیر یا بخشودنی نیست. کفر پرده‌ای ضخیم است. هنگامی که این پرده کنار رود، فطرت پیوندهای خود را با آفریدگار برقرار می‌کند. گمشده به کاروان بازمی‌گردد، گیاه دوباره آبیاری می‌شود و جان طعم شیرینی را می‌چشد که هرگز فراموشش نمی‌کند؛ یعنی شیرینی ایمان. از این رو، کسانی که پس از تجربهٔ ایمان، بارها به کفر بازمی‌گردند، آگاهانه در برابر فطرت خود ایستاده‌اند. آنان با انتخاب خود، به گمراهی ژرف‌تر فرو می‌روند. بنابراین، عادلانه است که خدا هرگز آنان را نبخشد و هیچ هدایتی به ایشان عطا نکند. آنان کسانی‌اند که راه را شناخته و در آن سفر کرده‌اند، سپس تصمیم گرفته‌اند که گمراه شوند و پس از دیدن نور، تاریکی را برگزیده‌اند.

When belief in God is preceded by disbelief, this earlier state is erased by the latter one and the person concerned is forgiven whatever he did prior to his acceptance of faith. It is understandable though that one who has never seen the light can sink further into the darkness. But to disbelieve after having known faith and accepted it, and to do it time and time again, is the most cardinal of sins. It cannot be justified or forgiven on any account. Disbelief is a thick curtain. When it is dropped, nature establishes its links with the Creator. The lost one is returned to the party, the plant is watered anew and the soul experiences a sweet taste that it never forgets; that is, the sweetness of faith. Hence, those who revert to disbelief, time and again, after having experienced faith are in deliberate defiance of their nature. By choice, they prefer to go deep into error. Hence, it is only fair that God should never forgive them or provide them with any guidance. It is they who, having known the way and travelled along it, decided to be misguided, choosing darkness after having seen the light.

این سرزنش آشکار با به‌کار بردن عبارتی که معمولاً برای مژدهٔ شادی‌بخش است، نه برای هشدار، آغاز می‌شود و عذاب دردناک به‌گونه‌ای چیزی شمرده می‌شود که باید به آن خوشامد گفت، همچون خبری بسیار خوشایند. سپس اسباب و علل چنین عذاب دردناکی بیان می‌شود. این‌ها عبارت‌اند از دوستی نزدیکشان با کافران به‌جای مؤمنان، اندیشهٔ ناپسندشان دربارهٔ خدا، و برداشت گمراهانه‌شان از سرچشمهٔ عزت: «به منافقان مژده ده که عذابی دردناک در انتظار ایشان است. همان کسانی که کافران را به‌جای مؤمنان دوست خود می‌گیرند. آیا عزت را نزد آنان می‌جویند؟ همانا تمام عزت از آن خداست.» (آیات ۱۳۸ و ۱۳۹)

The campaign begins with clear derision, which appears by using a phrase indicating a happy announcement instead of a warning, and in considering grievous suffering something to welcome like a very happy piece of news. The reasons that bring about such grievous suffering are then outlined. These are their close friendship with the non-believers in preference to the believers, their foul thinking of God and their misguided concept of the source of honour: “Happily announce to the hypocrites that grievous suffering awaits them. They are those who take unbelievers for their allies in preference to believers. Is it honour they seek among them? Indeed all honour belongs to God.” (Verses 138-139)

کافرانی که در اینجا یاد شده‌اند، به احتمال زیاد یهودیانی هستند که منافقان با آنان دوستی برقرار کرده بودند و با هم هرگونه نقشه‌ی شوم را علیه مؤمنان طراحی می‌کردند. خداوند متعال با ناخشنودی می‌پرسد که چرا کافران را به‌عنوان یاور و دوست خود برمی‌گزینند، در حالی که ادعای ایمان دارند؟ چرا خود را در چنین موقعیت نامطمئنی قرار می‌دهند؟ آیا می‌خواهند از کافران عزت و قدرت دریافت کنند؟ تمام عزت تنها از آنِ خداست. هیچ‌کس از آن بهره‌ای نخواهد برد، مگر آنکه آن را از او بطلبد و در پناه او قرار گیرد.

The unbelievers mentioned here are, most probably, the Jews whom the hypocrites had befriended, and together they plotted all types of evil schemes against the believers. God Almighty asks disapprovingly why they take unbelievers for their allies when they profess to be believers? Why do they place themselves in such an untenable situation? Do they seek to receive honour and power from the unbelievers? All honour is the property of God alone. No one will get any of it unless he seeks it from Him and aspires to His protection.

بنابراین، نخستین نکته، ماهیت منافقان و نخستین ویژگی آنان را آشکار می‌سازد، که عبارت است از پیوند آنان با کافران به‌جای مؤمنان. همچنین نشان می‌دهد که آنان توازن قدرت را درک نمی‌کنند. کافران نه عزتی دارند و نه قدرتی که بتوانند آن را به دیگران ببخشند، آن‌گونه که منافقان می‌پندارند. این آیه اعلام می‌کند که تمام عزت از آنِ خداست و تنها باید از او طلب شود.

Thus, the first point exposes the nature of the hypocrites and their first characteristic, which is their alliance with the unbelievers in preference to the believers. It also shows their lack of understanding of the balance of power. The unbelievers have no honour or might to impart to others as the hypocrites believe. It declares that all honour belongs to God, and it is to be sought from Him alone.

درجهٔ نخست نفاق آن است که مؤمن در میان مردم بنشیند و وقتی آیات الهی را انکار و استهزا شده می‌شنود، ساکت بماند. او ممکن است این سکوت را تحمل، یا زیرکی، یا وسعت‌نظر، یا پذیرش آزادی اندیشه، یا هر چیز دیگری بنامد! در حقیقت این چیزی جز شکست‌خوردگی‌ای نیست که در درون او کار می‌کند. در آغاز، ممکن است خود را فریب دهد و از اعتراف به ضعف خفت‌بارش شرمسار باشد.

The first degree of hypocrisy is when a believer sits with other people and keeps quiet when he hears God’s revelations being denied and ridiculed. He may call that tolerance, or cunning, or broad-mindedness, or acceptance of freedom of thought, or whatever! In fact it is nothing but defeatism working within him. At first he may delude himself, ashamed to acknowledge his humiliating weakness.

ایستادن در برابر دفاع از دین خدا و وحی او، نشانه ایمان راستین است. هنگامی که آمادگی برای انجام این کار سست شود، هر چیز دیگر فرو می‌ریزد و از میان می‌رود.

Standing up to defend God’s faith and revelation is the mark of true faith. When the willingness to do that weakens, everything else collapses and gets swept away.

آن خشمی که به خاطر خدا وجود دارد در آغاز عمداً سرکوب می‌شود، اما سپس ضعیف شده و از میان می‌رود. کسی که می‌شنود ایمانش توسط دیگران مورد تمسخر قرار می‌گیرد، این اختیار را دارد که یا در دفاع از ایمانش برخیزد یا آن مکان را کاملاً ترک کند. نشستن، چشم‌پوشی کردن و ساکت ماندن، نخستین مرحله‌ی شکست است. این در واقع همان پلی است که نفاق نام دارد و انسان را از ایمان به کفر می‌رساند.

That anger for God’s sake is deliberately suppressed at first, but then it weakens and dies away. A person who hears his faith being ridiculed by others has the choice to either stand up in defence of his faith or leave that place altogether. To sit down, turn a blind eye and keep quiet is the first stage of defeat. This is, indeed, the bridge of hypocrisy which carries a person from faith to disbelief.

برخی از مسلمانان در مدینه در مجالس منافقان صاحب‌نفوذ حضور می‌یافتند. قرآن کریم آن مؤمنان را آگاه می‌سازد که حضور در چنین مجالسی و سکوت در آن‌ها، نخستین نشانه‌ی شکست‌طلبی است. قرآن می‌خواست مسلمانان را از آن صحنه برکنار دارد، اما شرایط حاکم اجازه نمی‌داد که فوراً دستور داده شود همه‌ی این مجالس را تحریم کنند. از این رو، به آنان دستور داده شد که هنگامی که آیات الهی انکار و مسخره می‌شود، از آن مجالس دوری گزینند.

Some Muslims in Madinah attended the gatherings of influential hypocrites. The Qur’ān alerts those believers to the fact that attending such gatherings and keeping quiet therein is the first sign of defeatism. The Qur’ān wanted to spare the Muslims that stage, but the prevailing circumstances did not allow that they should be ordered to boycott all these gatherings immediately. Hence, they were ordered to boycott them when they heard God’s revelations being denied and ridiculed.

سوره اکنون به توصیف ویژگی‌های بارز منافقان می‌پردازد و تصویری نفرت‌انگیز از آنان ترسیم می‌کند؛ کسانی که هنگام دیدار با مسلمانان ظاهری دارند و هنگامی که با کافران هستند آن را کاملاً تغییر می‌دهند. آنان می‌کوشند چوب را از میان بگیرند، و مانند مارهای مکّار و کرم‌های زشت و منزجرکننده، جای خود را پیوسته تغییر می‌دهند.

The sūrah moves on to describe the distinctive features of the hypocrites, painting a revolting image of them as they take one appearance when they meet the Muslims and change it completely when they are with the non-believers. They try to hold the stick from the middle, shifting ground like stealthy snakes and horrid worms:

«[منافقان] کسانی‌اند که منتظر می‌مانند و می‌نگرند که بر سر شما چه می‌آید: اگر از جانب خدا پیروزی‌ای برای شما برسد، می‌گویند: "آیا ما با شما نبودیم؟" و اگر کافران را پیروزی‌ای نصیب شود، به آنان می‌گویند: "آیا ما بر شما تسلط نیافتیم و شما را از مؤمنان حفظ نکردیم؟" خداست که روز قیامت میان شما داوری خواهد کرد. و خداوند هرگز برای کافران بر مؤمنان راهی [برای پیروزی کامل] قرار نخواهد داد.» (آیه ۱۴۱)

“[Hypocrites are] those who wait and watch what happens to you: if triumph comes to you from God, they say: “Were we not on your side?” But if the unbelievers gain a success, they say [to them]: “Have we not earned your affection by defending you against those believers?” It is God who will judge between you all on the Day of Resurrection. Never will God allow the unbelievers a way [to win a complete triumph] over the believers.” (Verse 141)

تصویری که در اینجا ترسیم شده بسیار زشت است؛ نخست نفرتی را نشان می‌دهد که منافقان نسبت به جامعه مسلمانان در دل دارند و اینکه همواره در کمین فرصتی هستند تا به مسلمانان زیان برسانند. در همان حال، آنان وانمود می‌کنند که نسبت به مسلمانان بسیار دوست‌اند، به‌ویژه هنگامی که پیروز شده‌باشند. حتی این پرسش بلاغی را مطرح می‌کنند: «آیا ما با شما نبودیم؟» منظورشان این است که در نبرد با آنان همراه بودند. در واقع، گاهی با سپاه مسلمانان بیرون می‌رفتند و می‌کوشیدند عزم رزمندگان را سست کنند و در صفوف آنان اختلاف بیفکنند. یا ممکن است منظورشان تنها این باشد که به مسلمانان پشتیبانی روحی می‌دادند و در پشت جبهه، پشتوانه‌ای بسیار مورد نیاز برایشان فراهم می‌کردند. «و اگر برای کافران پیروزی‌ای [حاصل] شود، می‌گویند: آیا ما با شما نبودیم؟ و [آیا] از مؤمنان [دفاع نکردیم]؟» (آیه ۱۴۱) با این سخن، منظورشان این است که به کافران یاری فعال می‌دادند و پشت آنان را کاملاً محفوظ نگه می‌داشتند و در همان حال می‌کوشیدند جبهه مسلمانان را ضعیف کنند. بدین‌سان، آنان همچون مارها موضع خود را تغییر می‌دهند. در دلشان زهر است و بر زبانشان نفاق. با این همه، ناتوان‌اند و تصویری نفرت‌انگیز از خود بر جای می‌گذارند که هر مؤمن راستین را از آن بیزار می‌کند. چنین تصویری یکی از شیوه‌هایی است که قرآن برای تربیت مؤمنان به کار می‌گیرد.

The image drawn here is very ugly, showing first the hatred the hypocrites harbour towards the Muslim community and the fact that they are always on the look out for an opportunity when they can harm the Muslims. At the same time, they pretend to be very friendly towards the Muslims, particularly when they are victorious. They even come up with the rhetorical question, “Were we not on your side?” What they mean is that they were with them in the battle. Indeed, they sometimes went out with the Muslim army, trying to weaken the resolve of the fighters and create discord in their ranks. Or they may mean to say simply that they were giving them mental support and providing them with much needed backing in the rear. “But if the unbelievers gain a success, they say [to them]: `Have we not earned your affection by defending you against those believers?” (Verse 141) Saying so, they mean that they gave the non-believers active support, ensuring that their back was well protected, trying at the same time to weaken the Muslim front. Thus, do they shift their ground like snakes. In their heart there is poison, and on their tongues there is hypocrisy. Yet they are weak, portraying a sickening image that fills any true believer with disgust. Such a portrait indicates one of the ways the Qur’ān uses to educate believers.

شاید دقیقتر آن باشد که این سخن را هم برای این دنیا و هم برای آخرت قابل اطلاق بدانیم، زیرا هیچ چیزی در آن نیست که کاربرد آن را به یکی از این دو محدود کند. اما درباره آخرت، این پرسش نیازی به تأکید تازهای ندارد.

It is perhaps more accurate to read the statement as applicable to both this life and the life to come, because it includes nothing to limit its application one way or the other. As for the life to come, the question does not need any new emphasis.

اما در این زندگی دنیا، ظواهر ممکن است نشان دهد که اینگونه نیست. اما این ظواهر فریبنده‌اند و باید با دقت بررسی شوند. این عبارت وعده‌ای قطعی و حکمی روشن و همیشگی می‌دهد: هرگاه حقیقت ایمان در دل مؤمنان چنان استوار شود که شیوه زندگی و نظام حکومتی ایشان گردد، و هرگاه در فداکاری ایشان برای دین خدا در همه جنبه‌ها آشکار گردد، و هرگاه عبادت خود را در همه امور، بزرگ و کوچک، تنها برای خدا قرار دهند، آنگاه خداوند اجازه نخواهد داد که کافران بر ایشان پیروز شوند. این حقیقتی است که در تاریخ اسلام هرگز در هیچ موردی نقض نشده است.

However, in this life, appearances may indicate that this is not the case. But these are deceptive appearances which need to be carefully examined. The statement provides a definite promise and a clear, permanent ruling: whenever the truth of faith is firmly established in believers’ hearts so as to become their way of life, system of government, and when it manifests itself in their dedication to God’s cause in all respects, and when they address their worship to God in all matters, large and small, then God will not allow the unbelievers to score a triumph over them. This is a fact that has never been breached on any occasion in Islamic history.

با یقین کامل به راستی وعده‌ی خداوند، می‌گویم که مؤمنان در طول تاریخ طولانی خود هرگز در هیچ نبردی شکست نخورده‌اند و در آینده نیز شکست نخواهند خورد، مگر اینکه در ایمانشان نقصی باشد؛ خواه این نقص در اندیشه باشد یا در عمل. از جمله‌ی ایمان راستین آن است که انسان با دقت تمام احتیاط کند و آمادگی لازم را داشته باشد تا برای دین خدا و زیر پرچم او، با تمام فداکاری، هر اندازه که لازم باشد تلاش کند.

Absolutely confident of the truth of God’s promise, I state that the believers were never defeated in any engagement in their long history, and will never be defeated in the future, unless there is a flaw in their faith. This could be in thought or action. Part of true faith is to take careful precautions and to ensure proper preparedness to strive as hard as need be for God’s cause and under His banner, with complete dedication.

شکستِ موقت تنها به میزان نقصی که در ایمانِ مؤمنان وجود دارد پیش خواهد آمد.

Temporary defeat will occur only in proportion to the flaw in the believers’ faith.

سوره اکنون تصویری زشت دیگر از منافقان ترسیم می‌کند و حقایقی بیشتر بر بیهودگی نیرنگ‌هایشان می‌افزاید. این سوره هشدارهای خداوند به ایشان را تکرار می‌کند: «منافقان می‌خواهند خدا را فریب دهند، حال آنکه اوست که ایشان را فریب می‌دهد [با خودشان]. هنگامی که به نماز برمی‌خیزند، با کراهت برمی‌خیزند، فقط تا مردم ببینندشان، و خدا را جز اندک یاد نمی‌کنند، میان این و آن سرگردانند، نه از این گروه‌اند و نه از آن گروه. و برای کسی که خدا گمراهش سازد، هرگز راهی نخواهی یافت.» (آیات ۱۴۲-۱۴۳)

The sūrah moves on to paint another ugly picture of the hypocrites, adding further facts that show their designs to be hollow. It reiterates God’s warnings to them: “The hypocrites seek to deceive God, the while it is He who causes them to be deceived [by themselves]. When they rise to pray, they rise reluctantly, only to be seen by people, remembering God but seldom, wavering between this and that, [true] neither to these nor to those. For him whom God lets go astray you can never find any way.” (Verses 142-143)

این آیات بار دیگر دل‌های مؤمنان را به لرزه درمی‌آورد؛ دل‌هایی که بی‌تردید از کسانی که می‌کوشند خدا را فریب دهند، بیزاری خواهند جست. مؤمن می‌داند که خدا، که منزه است در بزرگی‌اش، هرگز فریب داده نمی‌شود. چگونه ممکن است چنین باشد، در حالی که او از رازهای نهانی دل‌های مردم و از آنچه حتی ژرف‌تر پنهان است آگاه است؟

These verses again touch believing hearts, which will undoubtedly feel disgust with people who try to deceive God. A believer knows that God, limitless is He in His glory, cannot be deceived. How could that be possible when He knows the innermost secrets of people’s hearts and what is even more deeply concealed.

مؤمنان درمی‌یابند که کسی که بکوشد خدا را فریب دهد، باید در درون خود میزان بزرگی از شرارت، نادانی و ساده‌لوحی داشته باشد. از این رو، از چنین افرادی بیزارند و با تحقیر به ایشان می‌نگرند.

Believers realise that a person who tries to deceive God must have within him a great measure of evil, ignorance and naivety. Hence, they are disgusted with such people and look upon them with contempt.

سوره بیان می‌کند که در حالی که آنان می‌کوشند خدا را فریب دهند، در حقیقت این خداست که ایشان را به فریب‌خوردگی گرفتار می‌کند. او تنها به ایشان اجازه می‌دهد که در راه گمراهی خود پیش بروند، بی‌آنکه با مصیبتی که چشمانشان را بگشاید، آگاهشان سازد. آنان را به حال خود رها می‌کند تا به سوی همان پرتگاهی بروند که به آن نشانه رفته‌اند. مصیبت‌ها و آزمون‌ها اغلب می‌توانند نشانه‌ای از رحمت باشند، زیرا مردم را از فرورفتن بیشتر در گمراهی بازمی‌دارند، یا ایشان را به آنچه از آن غافل مانده‌اند هشیار می‌سازند. نعمت‌ها و فراوانی نیز می‌تواند برای کسانی که در گناه سخت‌دل شده‌اند وسوسه‌ای باشد. در نتیجه، ایشان بدون هیچ تکانی که آنان را به حقایقی که از آن‌ها غافل شده‌اند بیدار کند، رها می‌شوند. آنان در راه گناهکارانه خود ادامه می‌دهند تا به بدترین سرانجام خویش برسند.

در این مرحله، که تحقیر منافقان به شدیدترین حد خود می‌رسد و احساس ضعف منافقان در دل مؤمنان به اوج خود می‌رسد، مؤمنان از پیمودن همان راهی که منافقان در پیش گرفته‌اند برحذر داشته می‌شوند. همان‌گونه که توضیح دادیم، راهی که منافقان در پیش گرفته‌اند این است که کافران را بر مؤمنان ترجیح می‌دهند و آنان را دوستان و هم‌پیمانان خود برمی‌گزینند.

At this point when contempt of the hypocrites is at its strongest and believers’ feelings of the hypocrites’ weakness is at its highest, the believers are warned against taking the same way as the hypocrites. As we have explained, the way the hypocrites follow is that of taking the unbelievers for their allies in preference to the believers.

ایشان از عذاب خدا برحذر داشته می‌شوند و سرنوشت منافقان در آخرت به آنان نشان داده می‌شود که هم هولناک است و هم خوارکننده. ای مؤمنان! کافران را به جای مؤمنان به دوستی برنگیرید. آیا می‌خواهید دلیلی آشکار علیه خودتان در پیشگاه خدا قرار دهید؟ منافقان در پایین‌ترین درکات آتش خواهند بود و برای ایشان هیچ یاوری نخواهید یافت.

They are warned against God’s punishment, and shown the destiny of the hypocrites in the hereafter, which is both fearful and humiliating. Believers! Do not take the unbelievers for your allies in preference to the believers. Do you want to place before God a manifest proof against yourselves? The hypocrites will be in the lowest depth of the fire, and you will find none who can give them support.

مگر کسانی که توبه کنند، شایسته عمل کنند، به خدا تمسک جویند و دینشان را برای خدا خالص گردانند. اینان با مؤمنانند. و خدا به زودی به مؤمنان پاداشی بزرگ خواهد داد. (آیات ۱۴۴ تا ۱۴۶)

Excepted shall be those who repent, live righteously, hold fast to God, and are more sincere in their faith in God. These shall be with the believers. God will in time grant a splendid reward for the believers. (Verses 144-146)

سوره بار دیگر مؤمنان را با ویژگی‌ای خطاب می‌کند که آنان را از همه مردم دیگر متمایز می‌سازد و نظام، روش و رفتارهایشان را جدا می‌کند. این ویژگی، ایمان است که آنان را پاسخگو و مطیع فرمان خدا می‌سازد. به‌عنوان مؤمنان، از پیروی راه منافقان و از گرفتن کافران به‌عنوان دوست و هم‌پیمان برحذر داشته می‌شوند. در آن زمان، جامعهٔ مسلمانان بی‌تردید به چنین خطابی نیاز داشت. روابطی هنوز میان برخی از مسلمانان و یهودیان مدینه، یا میان برخی مسلمانان و خویشاوندان مشرکشان در مکه برقرار بود، هرچند این روابط شاید بیش از احساس خویشاوندی نبود. ما می‌گوییم چنین وضعی میان برخی مسلمانان وجود داشت، زیرا دیگرانی بودند که همهٔ پیوندهای خود را با کافران، از جمله پدر و مادر و فرزندانشان، قطع کردند. اینان از دستورهای خدا پیروی کردند و ایمان را تنها پیوند روابط اجتماعی و خانوادگی قرار دادند.

The sūrah again addresses the believers by the quality that distinguishes them from all other people and distinguishes their system, method and practices. This is the quality of faith, which makes them responsive, obeying God’s orders. As believers, they are warned against following the ways of the hypocrites and against taking the unbelievers for allies. There must have been need in the Muslim community at the time for such an address. Relations were still maintained between some of the Muslims and the Jews in Madinah, or between some Muslims and their pagan relatives in Makkah, even though these may be no more than feelings of affinity. We say that this was the case among some Muslims, because there were others who severed all their relations with the unbelievers, including their parents and children. These followed God’s instructions, making faith the only tie of social or family relations.

در پایان، با یک لمسِ شگفت‌انگیز، الهام‌بخش و بسیار مؤثر روبه‌رو می‌شویم. این لمس پس از ذکرِ عذابِ هولناک و پاداشِ بزرگ و باشکوه می‌آید، تا مردم دریابند که خداوند هیچ نیازی به مجازات کردنِ کسی ندارد. تمامِ شکوه از آنِ اوست. او هیچ غرضِ شخصی ندارد و کینه‌ای از کسی به دل نمی‌گیرد. همچنین به چنین شیوه‌ای برای نشان دادنِ قدرت و اقتدارش نیازی ندارد. هیچ منفعتِ شخصی‌ای در عذاب دادنِ به انسان‌ها ندارد. چنین ادعاهایی را تنها در افسانه‌های بت‌پرستان می‌یابیم. این خودِ انسان‌ها هستند که هنگامِ ایمان آوردن و سپاس‌گزاری از خداوند، تمامِ سودِ آن را می‌برند. از این رو، به آنان چشم‌اندازهای نیکویی نشان داده می‌شود که ایمان آوردن و سپاس‌گزاری را در ایشان برمی‌انگیزد. زیرا خداوند از اندیشه‌های درونیِ همه آگاه است و همواره به کردارِ نیک پاسخ می‌دهد: «خداوند با عذاب کردنِ شما چه سودی می‌برد، اگر سپاس‌گزار باشید و ایمان آورید؟ خداوند همواره پاسخ‌دهنده به سپاس‌گزاری است، دانای [به همه چیز]». (آیه ۱۴۷)

Finally, we have a remarkable, inspiring and profoundly effective touch. It comes after mentioning terrible punishment and great, splendid reward, in order to make people realise that God has no need to punish anyone. All glory be to Him. He has no axe to grind and He bears no one any grudge. Nor does He need to demonstrate His power and authority in this way. He has no self- interest in inflicting torment on human beings. It is only in pagan legends that we encounter such claims: It is people themselves who receive all benefit when they believe and show their gratitude to God. Hence, they are shown the good prospects that encourage them to believe and be grateful. For God knows the inner thoughts of everyone and He always responds to good action: “What can God gain by your punishment, if you are grateful and you believe? God is always responsive to gratitude, All-Knowing.” (Verse 147)

بله، همین‌طور است! خداوند با عذاب مردم چه می‌کند اگر ایمان بیاورند و شکرگزار باشند؟ عذاب تنها پاداشِ کفر و ناسپاسی است. همچنین هشداری است تا مردم پند گیرند، ایمان را بپذیرند و شکرگزاری خود را نشان دهند. در اینجا هیچ میلی به وارد کردن عذاب و شکنجه، یا به نمایش گذاشتن قدرت و سلطه وجود ندارد. منزّه است خداوند از اینکه چنین میل یا احساسی داشته باشد. این صرفاً وضعیتی است که مردم باید با ایمان و شکرگزاری پناه بجویند، و آنگاه آمرزش و پاداش خواهند یافت. فراتر از این، خداوند همواره پذیراست و از آنچه بندگانش احساس می‌کنند کاملاً آگاه است.

Yes, indeed! What would God do with people’s punishment should they believe and be grateful? Punishment is only a requital for disbelief and ingratitude. It is also a threat so that people may take heed, accept the faith and demonstrate their gratitude. There is no desire here for inflicting punishment or torment, or for demonstrating power and authority. Far be it from God to entertain any such desire or feeling. It is merely a situation where people should seek protection through faith and gratitude, and then they will receive forgiveness and reward. Beyond that, God is ever responsive, well aware of what His servants feel.