الشعراء؛ شاعران (لا نهاية لنعمات الله)

الشعراء؛ شاعران (لا نهاية لنعمات الله) - در سایهٔ قرآن | Quran Course

این سوره داستان موسیٰ و فرعون و سرانجام فرعون را بیان کرده است۔ این داستان به مؤمنانی که در جهان زیر ستم و آزار هستند امید می‌دهد، همان‌گونه که آن گروه اندک از مسلمانان در مکه در آن زمان چنین بودند۔ این داستان همچنین نابودی ستمگران متکبری را به تصویر می‌کشد که رویکردشان اساساً شبیه به رویکرد مشرکان مکه بود۔

The sūrah has given us an account of Moses and Pharaoh and the latter’s ultimate end. It gives hope to the believers suffering persecution in the world, as were the small group of Muslims in Makkah at the time. The story also portrays the destruction of arrogant tyrants whose attitude was basically similar to that of the idolaters in Makkah.

سوره اکنون به سراغ داستان ابراهیم و قومش می‌رود. به پیامبر ﷺ دستور داده می‌شود که این داستان را برای منکران بازگو کند. آنان ادعا می‌کردند که وارثان میراث ابراهیم‌اند، از این جهت که به آیین دیرینه‌ی او پای‌بندند، با این که نیایش خود را به خدایان متعدد نشانه می‌رفتند. بلکه فراتر رفته، در مسجد الحرام که ابراهیم آن را بنا کرده بود و کانون پیروان آیین خالص توحید به شمار می‌رفت، بت‌ها قرار داده بودند. پیامبر ﷺ موظف است داستان ابراهیم را برای ایشان بازگوید تا بدانند ادعایشان درست است یا نادرست.

The sūrah now moves on to tell us about Abraham and his people. The Prophet (peace be upon him) is ordered to relate this story to the unbelievers. For they claimed to be the custodians of Abraham’s heritage in so far as they followed his old faith, even though they addressed their worship to multiple deities. Indeed, they went even further, placing idols in the Sacred Mosque built by Abraham as a focus for the followers of the pure faith based on God’s oneness. The Prophet is required to tell them Abraham’s story so that they know whether their claims are right or not.

در این سوره، روایت‌های تاریخی به ترتیب زمانی خود ذکر نشده‌اند، زیرا این سوره تنها به درس‌هایی توجه دارد که از این روایت‌ها باید گرفت. در مقابل، در سوره ۷، سورة الأعراف، خط تاریخی چگونگی به دست گرفتن قدرت توسط اقوام مختلف و توالی پیامبران خدا از زمان آدم، نکات مهمی برای تأکید بودند. از این رو، روایت‌های پیامبران پیشین در آن سوره از ترتیب زمانی دقیقی پیروی می‌کنند و از سقوط انسان از آسمان آغاز می‌شوند تا زندگی انسان بر روی زمین آغاز گردد.

In this Sūrah, historical accounts are not given in their chronological order, because it is only concerned with the lessons to be derived from these accounts. In Sūrah 7, The Heights, conversely, the historical line of how power was assumed by different peoples and the succession of God’s messengers since Adam were important points to stress. Hence, the accounts of earlier prophets there followed a strict chronological order, starting with man’s fall from heaven to begin human life on earth.

این بخش از داستان ابراهیم در این سوره بر پیام او به قومش، گفت‌وگوی او با ایشان، انکار معبودهای ادعایی‌شان، دعوت به عبادت یگانه خداوند و یادآوری روز قیامت تمرکز دارد. پس از آن، صحنه‌ای کامل از روز قیامت می‌آید که در آن مشرکان معبودهایی را که پیش‌تر می‌پرستیدند انکار می‌کنند و بر کردارهای گذشته‌شان پشیمان می‌شوند؛ کردارهایی که بی‌هیچ تردید ایشان را به سرانجامی هولناک می‌رساند. همه این‌ها چنان ارائه می‌شود گویی هم‌اکنون در حال وقوع است. درس این داستان در این‌جا بیش از هر چیز متوجه مشرکان است. از این رو سوره به تفصیل از اصول ایمان توحیدی، بطلان شرک و سرنوشت مشرکان سخن می‌گوید. سایر جنبه‌ها تنها به اختصار اشاره شده‌اند، هرچند در سوره‌های دیگر به تفصیل آمده‌اند.

The episode in Abraham’s story given in this sūrah concentrates on the message he delivered to his people, the debate he had with them, his denunciation of their alleged deities, addressing all worship to God alone and his reminder of the Day of Judgement. This is followed by a complete scene from the Day of Judgement when idolaters will deny those very deities they used to worship, and regret their past actions that are certain to land them with a terrible end. It is all shown as if it is already happening now. The lesson the story delivers here is aimed primarily at the idolaters. Hence, the sūrah speaks at length on the basics of the monotheistic faith, the fallacy of polytheism, and the destiny of idolaters. All other aspects are only briefly hinted at, while they are nonetheless detailed in other sūrahs.

سایر وقایع زندگی ابراهیم در سوره‌های ۲، ۶، ۱۱، ۱۴، ۱۵، ۱۹، ۲۱ و ۲۲ بیان شده‌اند. در هر یک، واقعه‌ای که برگزیده می‌شود آن است که بیش از همه با موضوع اصلی همان سوره سازگار باشد.

Other episodes in Abraham’s life were given in Sūrahs 2, 6, 11, 14, 15, 19, 21 and 22. In each, the episode chosen is the one most suited to the main theme of the sūrah.

در سورهٔ البقره، برای نمونه، داستان ساختن کعبه توسط ابراهیم، همراه با پسرش اسماعیل، آمده است. او در حالی تصویر می‌شود که از خداوند می‌خواهد مکه، شهر مقدس، را امن گرداند. همچنین او اعلام می‌کند که مسلمانان وارثان راستین کعبه و بنیان‌گذار آن خواهند بود، زیرا آنان کسانی خواهند بود که آیین او را که بر یگانگی خداوند استوار است پیروی می‌کنند. این میراث بر پایهٔ خون و نسب نیست. این حقیقت در بستر نافرمانی و انکار بنی‌اسرائیل و رانده شدن ایشان از سوی خداوند بیان شده است؛ خداوندی که میراث ابراهیم و خانه‌ای را که او ساخت، به مسلمانان بخشید.

In Sūrah 2, The Cow, for example, we read the episode of his building the Ka`bah, together with his son, Ishmael. He is shown praying to God to make Makkah, the Sacred City, secure. He is also shown declaring that the Muslims will be the true heirs of the Ka`bah and its builder, as they will be the ones who will follow his faith based on God’s oneness. This is not an inheritance based on blood and ancestry. This fact is given within the context of the Israelites’ disobedience and denials and their expulsion by God who gave Abraham’s heritage and the House he built to the Muslims.

در همین سوره، مناظره‌ی ابراهیم با پادشاه کافر آمده است؛ آنجا که ابراهیم بر قدرت خدا تأکید کرد و به پادشاه گفت که تنها خداست که زنده می‌کند و می‌میراند، و اوست که خورشید را از مشرق برمی‌آورد. او پادشاه را به چالش کشید که آن را از مغرب برآورد، و بدین‌سان هر بحثی را پایان داد. همچنین در این سوره، ابراهیم را می‌بینیم که از خدا خواست به او نشان دهد که چگونه مردگان را زنده می‌کند. خداوند به او فرمان داد که چهار پرنده را سر ببرد و اجزای هر یک را بر کوه‌های مختلف قرار دهد. سپس خدا آن‌ها را زنده کرد و پرندگان به سوی ابراهیم بازگشتند. همه‌ی این‌ها در بستری بیان شده که بر قدرت خدا، نشانه‌هایی که در جهان هستی قرار داده، و توانایی او بر زنده کردن مردگان تمرکز دارد.

In the same sūrah we have Abraham’s debate with the unbeliever king when Abraham stressed God’s power telling the king that God alone causes life and death, and that it is He who causes the sun to rise in the East. He challenged the king to make it rise in the West, thus ending all argument. Abraham is also shown in this sūrah praying to God to let him see how He brings the dead back to life. God ordered him to slay four birds and to place parts of each on different mountains. God then brought them back to life and they flew back to Abraham. All this is given in a context that concentrates on God’s power, the signs He has placed in the universe and His ability to bring the dead back to life.

سورۀ ۶، الأنعام، از ابراهیم سخن می‌گوید که پروردگارش را جست‌وجو می‌کرد و چگونه پس از نگریستن دقیق در ستارگان، ماه و خورشید، و تأمل در دیگر پدیده‌های جهان، او را و قدرتش را شناخت. تمام این سوره بر ایمان و نشانه‌های جهانی تمرکز دارد که به خداوند، آفریدگار، اشاره می‌کنند؛ خدایی که هیچ شریکی ندارد.

Sūrah 6, Cattle, describes Abraham searching for his Lord and how he recognized Him and His power after looking carefully at the stars, the moon and the sun, and reflecting on other universal phenomena. The entire sūrah concentrates on faith and universal signs pointing to God, the Creator, who has no partner whatsoever.

در سورهٔ هود (سورهٔ یازدهم) به ابراهیم بشارت تولد پسرش اسحاق داده می‌شود، اما این بشارت در میان روایت داستان لوط آمده است و اینکه فرشتگانی که برای نابود کردن سدوم و عموره فرستاده شده بودند، در راهشان به ابراهیم سر زدند. این ماجرا، توجه خداوند به بندگان برگزیدهٔ خود و شیوهٔ برخورد او با متجاوزان متکبر را نشان می‌دهد.

In Sūrah 11, Hūd, Abraham is given the happy news of the birth of his son, Isaac, but this is given as the Sūrah relates Lot’s story and how the angels sent to destroy Sodom and Gomorrah visited Abraham on their way. The episode shows the care God takes of His chosen servants and how He deals with arrogant transgressors.

سورهٔ ۱۴، که به نام ابراهیم است، نشان می‌دهد که او در کنار مسجد الحرام، یعنی کعبه، برای فرزندانش دعا می‌کند؛ فرزندانی که او را در دره‌ای بی‌آب و علف جای داده بود. او خدا را ستایش و سپاس می‌گوید که در پیری به او اسماعیل و اسحاق را بخشیده است، و از او می‌خواهد که خودش و فرزندانش را از کسانی قرار دهد که نمازهای خود را به‌پا می‌دارند. افزون بر این، از خدا می‌خواهد که دعاهایش را اجابت کند و او، پدر و مادرش و مؤمنان را در روز حساب ببخشد. کل بافت این سوره، پس از آن، نشان دادن همهٔ پیروان پیامبرانِ خدا به‌عنوان یک امت است که به یک پیام، یعنی پیام یگانگی خدا، ایمان دارند. کسانی که پیامبران خدا را انکار می‌کنند نیز به‌عنوان اهل یک اردوگاه نشان داده می‌شوند.

Sūrah 14, named Abraham, shows him praying by the Sacred Mosque, the Ka`bah, for his offspring whom he placed in a barren valley. He praises and thanks God for giving him his sons, Ishmael and Isaac, in his old age, and prays to Him to make him and his descendants people who attend regularly to their prayers. He further appeals to God to answer his supplications, forgive him, his parents and the believers on the Day of Reckoning. The whole context of this sūrah then is to show all followers of God’s messengers as one community, believing in one message, that of God’s oneness. Those who deny God’s messengers are also shown to belong to one camp.

پیام الهی به درختی بزرگ تشبیه شده است که در اقلیم خشک کفر سایه‌ای می‌گستراند.

The divine message is portrayed as a large tree providing shade in an arid climate of disbelief.

سورهٔ ۱۵، الحجر، همان داستانی را که در سورهٔ ۱۱ آمده، با جزئیات بیشتر روایت میکند، در چارچوب بخشیدن رحمت به مؤمنان و کیفر دادن به کافران.

Sūrah 15, al-Ĥijr, relates the same episode given in Sūrah 11, with more detail, within the context of bestowing mercy on believers and inflicting punishment on unbelievers.

داستانی که در سوره ۱۹، مریم، آمده بر رفتار ملایم ابراهیم با پدرش، پاسخ خشن پدر، دوری ابراهیم از قومش، و اینکه چگونه به اسماعیل و اسحاق برکت داده شد، متمرکز است. همهٔ این‌ها در سوره‌ای آمده که مراقبت خداوند از بندگان برگزیده‌اش را به تصویر می‌کشد و فضایی آشکارا محسوس از محبت و مهربانی پدید می‌آورد.

The episode given in Sūrah 19, Mary, concentrates on his gentle approach to his father, the latter’s stiff reply, Abraham’s moving away from his people, and how he was blessed with Ishmael and Isaac. All this comes in a sūrah that portrays God’s care for His chosen servants, generating a clearly felt ambience of love and compassion.

در سورهٔ الأنبیاء، ماجرای ابراهیم را می‌بینیم که چگونه پدر و قومش را به ایمان به خدا فرا خواند، و چگونه بت‌های ایشان را انکار کرد و آنها را در عمل نابود ساخت. می‌بینیم که او را در آتش افکندند و چگونه به فرمان خدا، آتش برای او سرد و آرامش‌بخش شد. سپس می‌بینیم که او و برادرزادهٔ او، پیامبر لوط، نجات یافتند و به سرزمینی برده شدند که خدا آن را برای بشریت مبارک گردانیده بود. این همه در چارچوب نشان دادن یگانگی امتی آمده است که از پیامبران خدا پیروی می‌کند، و اینکه خدا از این امت که تمام عبادت خود را تنها به او تقدیم می‌کند، نگهبانی می‌نماید.

In Sūrah 21, The Prophets, we are shown how Abraham called on his father and his people to believe in God, and how he denounced their idols and physically destroyed them. We are shown how he was thrown onto a fire and how, by God’s command, it turned cool and comforting for him, and then how he and his nephew, the Prophet Lot, were saved and taken to the land God blessed for mankind. Again this comes within the context of showing the unity of the nation that follows God’s messengers and how God takes care of this community as it addresses all its worship to Him alone.

سورۂ ۲۲، الحج، به دستور خداوند اشاره دارد که ابراهیم باید کعبه را برای کسانی که در آن عبادت می‌کنند، پاک و مطهر کند.

Sūrah 22, The Pilgrimage, contains a reference to God’s order that Abraham should cleanse and purify the Ka`bah for those who worship there.

«و اُتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِیمَ إِذْ قَالَ لِأَبِیهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ» (آیات ۶۹ و ۷۰) در اینجا به پیامبر ﷺ دستور داده می‌شود که داستان ابراهیم را برای آنان بازگو کند؛ ابراهیمی که مشرکان عرب خود را وارثان او و پیروان آیینش می‌دانستند. پیامبر ﷺ بدین‌ترتیب بازمی‌گوید که چگونه ابراهیم آنچه را پدر و قومش می‌پرستیدند انکار کرد؛ آنچه جز بت‌هایی همانند بت‌هایی نبود که کافران مکه می‌پرستیدند. او همچنین گمراهی آنان را انکار کرد و با لحنی آشکارا ناخشنود از ایشان پرسید: «چه چیزی را می‌پرستید؟» «گفتند: بت‌ها را می‌پرستیم و همواره به آن‌ها دل‌بسته‌ایم.» (آیه ۷۱) بی‌گمان آنان بت‌های خود را خدایان می‌پنداشتند، اما اینکه آن‌ها را بت می‌نامیدند نشان می‌دهد که نمی‌توانستند این واقعیت را انکار کنند که آن‌ها جز مجسمه‌هایی سنگی نیستند، با این همه به پرستش آن‌ها دل بسته بودند. این نهایت بی‌خردی است. اما هنگامی که مردم باورهای نادرست را برمی‌گیرند، بی‌خردی تصورات، پرستش و سخنان خود را از یاد می‌برند.

“Relate to them the story of Abraham, when he said to his father and his people: What is that you worship?” (Verses 69-70) The Prophet is instructed here to relate to them the story of Abraham whom the idolater Arabs considered themselves to be his heirs and the followers of his faith. The Prophet thus recounts how Abraham denounced what his father and people worshipped, which were no more than idols similar to those the unbelievers in Makkah worshipped. He also denounced their erring ways, asking them in a clear tone of disapproval: What is that you worship?’ “They answered: We worship idols, and we remain devoted to them.” (Verse 71) They certainly considered their idols deities, but the fact that they called them idols shows that they could not deny the fact that they were no more than statues made of stone, but to which they nevertheless devoted their worship. This is the ultimate degree of absurdity. Yet when people take up wrong beliefs, they lose sight of the absurdity of their concepts, worship and statements.

ابراهیم (علیه‌السلام) شروع می‌کند به بیدار کردن ذهن‌ها و دل‌هایشان، و بی‌معنایی موضعشان را برجسته می‌کند: «گفت: آیا وقتی شما را می‌خوانند صدایتان را می‌شنوند، یا به شما سودی می‌رسانند یا زیانی؟» (آیات ۷۲-۷۳) کمترین چیزی که درباره معبودی که پرستش به او روا داشته می‌شود باید درست باشد این است که همان توان شنیدن را داشته باشد که پرستنده‌اش دارد. اما این معبودها نمی‌توانند صدای پرستندگانی را بشنوند که برای سود رساندن و برطرف کردن زیان و سختی به آنها متوسل می‌شوند. اگر نمی‌شنوند، پس چگونه می‌توانند سودی برسانند یا زیانی وارد کنند؟ یقیناً بت‌پرستان نمی‌توانستند هیچ‌یک از این دو ویژگی را برای بت‌های خود ادعا کنند. از این رو به ابراهیم پاسخ ندادند، زیرا دریافتند که او با طعنه سخن می‌گوید. با این حال، نتوانستند سخن او را رد کنند. بنابراین، آنگاه که سخن می‌گویند، خود را پیروانی کورکورانه نشان می‌دهند که در کارهایشان نمی‌اندیشند: «گفتند: بلکه پدران خود را یافتیم که چنین می‌کردند.» (آیه ۷۴) درست است که این بت‌ها نمی‌شنوند، سود نمی‌رسانند یا زیان وارد نمی‌کنند، اما ما پدرانمان را دیدیم که آنها را می‌پرستیدند و ما هم به راه آنان می‌رویم.

Abraham (peace be upon him) begins to awaken their minds and hearts, highlighting the absurdity of their position: “Said he: Do they hear you when you call on them, or benefit you or do you harm?” (Verses 72-73) The least that should be true of a deity to whom worship is addressed is that it should have the same faculty of hearing as its worshipper. But these deities cannot hear their worshippers who appeal to them for benefit and the removal of harm and hardship. If they cannot hear, then how can they bring benefit or cause harm? Certainly the idolaters could not claim either quality for their idols. Hence, they did not answer Abraham because they realized that he was being sarcastic. Nevertheless, they could not refute what he said. Hence, when they do speak, they expose themselves as blind followers who do not reflect on their actions: “They said: But we found our forefathers doing the same.” (Verse 74) True, these idols cannot hear, bring benefit or cause harm, but we found our forefathers worshipping them and we follow in their footsteps.

این پاسخ شرم‌آور است، اما آن مشرکان از گفتنِ آن شرمنده نشدند، و عربانِ مکه نیز از انجام همین کار شرمی نداشتند. برای ایشان همین بس بود که پدرانشان چیزی را انجام داده بودند تا آن را بدون هیچ پرسشی معتبر بدانند.

This is a disgraceful reply, but those idolaters were not ashamed to make it, nor were the Arabs in Makkah ashamed of doing likewise. It was sufficient that their forefathers did something for them to then accept it as valid without question.

یکی از موانع بزرگ بر سر راه پیام اسلام این بود که بت‌پرستان ملزم می‌شدند دین نیاکان خود را رها کنند. آنان این کار را نمی‌خواستند، زیرا این کار از جایگاه آن نیاکان می‌کاست و به منزله اعتراف به این بود که در گمراهی بوده‌اند. این کار نسبت به نیاکانشان بی‌احترامی بزرگی به شمار می‌رفت. بدین‌ترتیب، چنین ارزش‌های بیهوده‌ای اجازه می‌یابند که در برابر حقیقت بایستند. در زمان‌های لجاجت سرسختانه، مردم به چنین ارزش‌هایی بیش از حقیقت پایبند می‌مانند.

Indeed a stumbling block in the way of the Islamic message was that the idolaters were required to abandon their forefathers’ religion. This they did not want to do because it would detract from those ancestors’ standing and constitute an acknowledgement that they were in error. This would be too disrespectful of their forefathers. Such otiose values are thus allowed to stand in the way of the truth. In times of inflexible obduracy people stick to such values in preference to the truth.

بنابراین، آنان نیاز داشتند که به شدت تکان داده شوند تا ذهن و توانایی‌های فکری‌شان آزاد گردد.

Hence, they needed to be shaken violently in order to release their minds and faculties.

صبور و آرام همان‌گونه که ابراهیم بود، دریافت که تنها راه پیشرو این است که به آنان تکانی واقعی بدهد و دشمنی خود را با آن بت‌ها و با باورهای منحرفی که چنین پرستشی را روا می‌داشت، اعلام کند: «گفت: آیا آنچه را می‌پرستید دیده‌اید؟ شما و نیاکان پیشینِ شما؟ آنان دشمنان من‌اند، مگر پروردگار جهانیان.» (آیات ۷۵–۷۷)

Patient and calm as he was, Abraham realized that the only way forward was to give them a real jolt, declaring his enmity to those idols and to the deviant beliefs that allowed such worship: “He said: Do you see those which you have been worshipping — you and your forefathers of old? They are my enemies, except for the Lord of all the worlds.” (Verses 75-77)

این که پدرش و قومش چنین معبودهایی را می‌پرستیدند، او را از جدا شدن از آنان و آشکار ساختن دشمنی‌اش با عقاید گمراهانه‌شان باز نداشت.

The fact that his own father and people worshipped such deities did not stop him from parting company with them, making clear his hostility to their errant beliefs.

بر این اساس، قرآن به مؤمنان می‌آموزد که در مسئلهٔ ایمان، هیچ اعتباری برای والدین، نیاکان یا جوامع قائل نیست. پیوند اصلی، پیوند ایمان است. هر پیوند دیگری، هرچه باشد، در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد.

Thus, the Qur’ān teaches believers that on the question of faith, no consideration is given to parents, ancestors or communities. The main bond is that of faith. Whatever else there is, is of secondary importance.

ابراهیم در دشمنی‌اش با آنچه آنان و نیاکانشان می‌پرستیدند، یک استثنا قائل می‌شود، و این استثنا تنها شامل «پروردگار جهانیان» می‌شود. ممکن است برخی از نیاکان آنان پیش از آنکه انحراف در ایمانشان راه یابد، خدا را می‌پرستیدند. همچنین ممکن است برخی از آنان خدا را در کنار برخی دیگر از معبودهای ادعایی می‌پرستیدند. از این رو، ابراهیم این احتیاط را به کار می‌گیرد تا سخنش دقیق باشد، و این از ابراهیم، هنگامی که از ایمان سخن می‌گوید، چیزی است که انتظار می‌رود.

Abraham makes an exception in his hostility to what they and their ancestors worshipped, and this exception applies only to ‘the Lord of all the worlds’. It might be that some of their ancestors worshipped God before deviation crept into their faith. It might also be that some of them worshipped God alongside some other alleged deities. Hence, Abraham employs this precaution in order to make his statement precise, and this is only to be expected of Abraham when he speaks of faith.

سپس ابراهیم صفات پروردگارش را، پروردگار جهانیان، بیان می‌کند و پیوندی را که میان آن‌ها در همه‌ی زمان‌ها و در همه‌ی حالات برقرار است. با شنیدن توصیف او، رابطه‌ی نزدیک و الهام‌بخشی را احساس می‌کنیم که دست خدا را در همه‌ی رخدادهای زندگی به رسمیت می‌شناسد:

Abraham then outlines the attributes of his Lord, the Lord of all the worlds, and the bond that exists between them at all times and in all situations. As we listen to his description we feel the close, inspirational relationship that acknowledges God’s hand in everything that happens in life:

اوست که مرا آفریده و او است که مرا هدایت می‌کند. او است که به من خوراک و آشامیدنی می‌دهد. هنگامی که بیمار می‌شوم، او است که مرا شفا می‌بخشد، و مرا می‌میراند و سپس زنده‌ام می‌گرداند. و نیز او است که امید دارم در روز قیامت گناهانم را بر من ببخشاید. (آیات ۷۸ تا ۸۲)

It is He who has created me, and is the One who guides me. He is the One who gives me to eat and to drink. When I fall ill, He is the One who restores me to health, and will cause me to die and then will bring me back to life. It is He also who, I hope, will forgive me my faults on the Day of Judgement. (Verses 78-82)

ساختار وجودی ابراهیم و پیوندی که با پروردگارش دارد این احساس را منتقل می‌کند که هر بخشی از وجود او این پیوند را حس می‌کند. از این رو، تمام آرزوها و امیدهای او با عشق و توکل به سوی خدا نگاه می‌کنند. گویی ابراهیم واقعاً پروردگارش را می‌بیند و با تمام وجود فضل او را احساس می‌کند. هنگامی که قرآن توصیف ابراهیم را نقل می‌کند، به آن آهنگی دلنشین می‌بخشد؛ آهنگی که فضایی بسیار آرام می‌آفریند و هوای آرامش‌بخش و سکون‌آفرین خود را در همه جا می‌گستراند.

Abraham’s description of his Lord and the bond between them imparts a feeling that every part of his constitution feels this bond. Hence, all his aspirations look to God with love and trust. It is as if Abraham actually sees his Lord and feels his grace with all his heart. As the Qur’ān quotes Abraham’s description, it gives it a melodious tone, one that imparts a very relaxed atmosphere, spreading its soothing, tranquil air.

«او کسی است که مرا آفریده و اوست که مرا هدایت می‌کند.» (آیه ۷۸) او مرا از جایی که خود می‌داند، پدید آورده و من نمی‌دانم. یعنی او همه‌چیز مرا می‌داند: سرشت من، طبیعت من، کارکردهای من، احساسات من و سرانجام نهایی‌ام. او کسی است که هدایتم می‌کند و راهی را که باید در زندگی پیش گیرم به من نشان می‌دهد. گویی ابراهیم خود را همچون مادّه‌ای انعطاف‌پذیر می‌بیند که خدا آن را به هر شکلی که بخواهد درمی‌آورد و به آن هر صورتی که برگزیند می‌بخشد. او با اعتمادی کامل خود را تسلیم خدا می‌کند، و کاملاً مطمئن است که بر راه درست است.

“It is He who has created me, and is the One who guides me.” (Verse 78) He has originated me from where He knows but I know not. This means that He knows everything about me: my constitution, nature, functions, feelings, and ultimate destiny. He is the One to guide me and provide me with the line I should follow in life. It is as if Abraham feels himself like an elastic material which God shapes the way He likes, giving it whatever form He chooses. He submits himself to God with full trust, perfectly assured that he is on the right course.

«او کسی است که به من خوراک و آشامیدنی می‌دهد. و هنگامی که بیمار می‌شوم، همو مرا شفا می‌بخشد.» (آیات ۷۹-۸۰) این‌ها نمونه‌هایی از مراقبت مستقیم، مهربانانه و سرشار از محبتی است که ابراهیم در همه‌ی حالات تندرستی و بیماری از سوی پروردگارش احساس می‌کند. ابراهیم بالاترین سطح ادب را با پروردگارش نشان می‌دهد، بدین‌گونه که هیچ بیماری‌ای را به او نسبت نمی‌دهد، با آنکه به خوبی می‌داند که هم بیماری و هم تندرستی به خواست خداوند پدید می‌آیند. او تنها نعمت‌هایی را که برخوردار است و مراقبتی را که دریافت می‌کند به او نسبت می‌دهد: خوراک و آشامیدنی‌اش و نیز تندرستی‌اش.

“He is the One who gives me to eat and to drink. When I fall ill, He is the One who restores me to health.” (Verses 79-80) These are aspects of the direct, compassionate and loving care Abraham feels his Lord takes of him in all situations of health and sickness. Abraham demonstrates the utmost standard of politeness with his Lord by not attributing any illness to Him, although he knows well that both sickness and health occur by God’s will. He only attributes to Him the blessings he enjoys and the care he receives: his food and drink as well as his health.

باز هم این خداست که «مرا می‌میراند و سپس زنده‌ام می‌کند.» (آیه ۸۱) این نشان‌دهنده‌ی ایمان کامل به این است که مرگ به دست خداست و او بی‌شک مردگان را زنده خواهد کرد.

Again it is God who “will cause me to die and then will bring me back to life.” (Verse 81) This signifies complete faith that it is God who deals death, and that He is certain to bring the dead back to life.

«و آنکه امید دارم روز جزا خطاهایم را بر من ببخشاید.» (آیه ۸۲)

“It is He also who, I hope, will forgive me my faults on the Day of Judgement.” (Verse 82)

ابراهیم، پیامبر و فرستادهٔ خدا، که پروردگارش را می‌شناسد و حضور و عنایت او را چنان احساس می‌کند و چنین پیوند نزدیکی با او را می‌پذیرد، آرزوی عمیق خود را بیان می‌کند که در روز قیامت، خداوند گناهانش را بر او ببخشد. او هیچ تصوری ندارد که بی‌عیب باشد. در واقع، او می‌پذیرد که عیوبی دارد، اما امید دارد که لطف بیشتری از خدا دریافت کند. او احساس نمی‌کند که اعمالش، هرچند نیک باشند، شایستهٔ ستایشی باشند، بلکه امید به رحمت و مغفرت خدا دارد. این بهترین امیدی است که می‌توان داشت.

Abraham, a prophet and a messenger of God, who knows his Lord and feels his presence and care in such a way, acknowledging such a close relationship with Him, expresses his dearest hope that on the Day of Judgement, God will forgive him his faults. He does not entertain any thought that he is without fault. Indeed he acknowledges that he has these, but hopes to receive more of God’s grace. He does not feel that his deeds, good as they may be, deserve any credit, but hopes for God’s mercy and forgiveness. This is the best to hope for.

این گفته‌ی ترکیبی است از احساس خداآگاهی، ادب و فروتنی. این ترکیب درست است تا واقعاً قدردان فضل خدا باشیم که به راستی بزرگ است، و ارزش اعمال خودمان را بشناسیم که قطعاً ناچیز است.

This statement combines feelings of God-consciousness, politeness and self- effacement. This is the right combination to truly appreciate the grace God bestows on us, which is great indeed, and the value of our actions, which is definitely petty.

در توصیف پروردگارش، ابراهیم تمام عناصر ایمان حقیقی را در خود جمع می‌کند.

In his description of his Lord, Abraham combines all the elements of true faith:

یگانگی خدا، اعتراف به این‌که او تمام امور زندگی انسان بر روی زمین را، از جمله هر جزئیات ریز آن، تدبیر می‌کند، رستاخیز پس از مرگ، حسابرسی، فضل و رحمت خدا، و کاستی‌ها و لغزش‌های انسان.

God’s oneness, acknowledgement that He conducts all the affairs of human life on earth including every minute detail, resurrection after death, reckoning, God’s grace and man’s failings.

قومش این‌ها را تکذیب کردند، همان‌گونه که همه کسانی که برای خدا شریک قرار می‌دهند چنین می‌کنند.

His people denied these, as do all those who associate partners with God.

اکنون ابراهیم علیه‌السلام دعایی طولانی، جامع و فروتنانه به پروردگارش عرضه می‌کند:

Now Abraham addresses a long, comprehensive and humble prayer to his Lord:

پروردگارا! به من حکمت عطا فرما و مرا به صالحان ملحق ساز، و برای من در آیندگان زبان صدق قرار ده، و مرا از وارثان بهشت پرنعمت قرار ده! و پدرم را بیامرز؛ زیرا او از گمراهان است.

My Lord! Grant me sound judgement, and join me with the righteous; and grant me the advocacy of the truth in later generations; place me among those who will inherit the garden of bliss! Forgive my father; for he is among the ones who have gone astray.

بگذار در روزی که همه برانگیخته می‌شوند رسوا نشوم؛ روزی که نه مال و نه فرزندان سودی نمی‌بخشند؛ مگر کسی که با قلبی سلیم به سوی خدا بیاید [که رستگار خواهد بود].

Let me not suffer disgrace on the Day when all shall be raised from the dead; the Day when neither wealth nor children will be of any benefit; but only the one who comes to God with a sound heart [will be happy]. (Verses 83-89)

در دعای ابراهیم هیچ چیزی به جنبه‌ای از آسایش و لذت‌های این دنیا مربوط نمی‌شود، حتی سلامت جسمانی. دعا به جنبه‌های برتر نظر دارد و از احساساتی خالص برمی‌خیزد. این دعایی است که از دلی برآمده که شناختی حقیقی از خدا دارد و در نتیجه، به هر چیز دیگر ارزش اندکی می‌دهد. او فضل خدا را شناخته و برای افزونی آن دعا می‌کند، و بنا بر تجربه‌اش، امید و بیمی در دل دارد.

Nothing in Abraham’s prayer concerns any aspect of the comforts and pleasures of this world, not even physical health. It looks to higher aspects, motivated by pure feelings. It is a prayer made by a heart which has true knowledge of God and, as a result, attributes little value to everything else. He has known God’s grace and prays for more of it, and he entertains hopes and fears in accordance with his experience.

«پروردگارا! به من حکمت ببخش» (آیه ۸۳). به من فهمی عطا کن که به وسیله‌ی آن حق را بشناسم و ارزش‌های درست را از نادرست تشخیص دهم تا همواره بر راه راست بمانم. «و مرا به صالحان ملحق ساز» (آیه ۸۳). این سخن از ابراهیم است، آن پیامبر بزرگوار که فداکاری‌اش الگو است. چه فروتنی خالصانه‌ای! چه نگرانی‌ای از کوتاهی در برابر آنچه انتظار می‌رود، و چه ترسی از دگرگونی دل! چقدر مشتاق است که تنها در شمار شایستگان قرار گیرد! او احساس می‌کند که این مقام را فقط در صورتی می‌تواند به دست آورد که خداوند او را به انجام کارهای شایسته‌ای هدایت کند که او را به چنین جایگاهی برساند.

“My Lord! Grant me sound judgement.” (Verse 83) Grant me the wisdom by which I recognize the truth and distinguish true from false values so that I will continue to follow the right course. “And join me with the righteous.” (Verse 83) This is said by Abraham, the noble prophet whose devotion is exemplary. What self-effacing humility! What concern about falling short of what is expected, and what fear of a change of heart! How keen he is to just be among the righteous! He feels that he can only achieve this if God guides him to do the righteous deeds that will bring him into such ranks.

«و اجعل لی لسان صدق فی الآخرین». (آیه ۸۴) این دعایی است که امیدوار است در نسل‌های بعدی گسترش یابد؛ نه از راه فرزندان، بلکه از راه ایمان. ابراهیم دعا می‌کند که در نسل‌های بعدی، مدافعی راستین داشته باشد که مردم را به پیمودن راه حق فرا خواند و ایشان را به همان ایمان خالصی بازگرداند که خود بدان دعوت می‌کرد. شاید این همان دعایی باشد که در جای دیگری از قرآن، آنگاه که از ساختن کعبه همراه با فرزندش اسماعیل سخن می‌گوید، نقل شده است. آن دو چنین دعا کردند: «{رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ * رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}». (سورۃ البقرہ: ۱۲۷-۱۲۹)

“And grant me the advocacy of the truth in later generations.” (Verse 84) This is a supplication that hopes for extension in later generations, not through offspring, but through faith. What Abraham prays for is that he should have in later generations a true advocate who calls on people to follow the path of truth, bringing people back to the pure faith which he himself advocated. This may be the same prayer quoted elsewhere in the Qur’ān as it speaks of his building of the Ka`bah with his son Ishmael. They both prayed: “‘Our Lord, accept this from us; You are the One that hears all and knows all. Our Lord, make us surrender ourselves to You, and make out of our offspring a community that will surrender itself to You. Show us our ways of worship and accept our repentance; You are the One who accepts repentance, the Merciful. Our Lord, send them a Messenger from among themselves who shall declare to them Your revelations, and instruct them in the Book and in wisdom, and purify them. You are Mighty and Wise.” (2: 127-129)

خداوند دعای او را اجابت کرد و آن حامی حق را به آنان داد و پیامبری را برای آن مردم فرستاد تا ایمان راستین را به ایشان بیاموزد و آنان را پاک گرداند. چنین پاسخی به دعای ابراهیم، هزاران سال بعد آمد؛ زمانی که در شمار مردم بسیار طولانی است، اما از نظر حکمت خداوند زمانی بجا و شایسته است.

God answered his prayer and gave him that advocate of the truth, sending those people a Messenger to teach them the true faith and to purify them. Such an answer to Abraham’s prayer came several thousand years later, which is a very long time in people’s reckoning, but a time that is nonetheless appropriate in God’s judgement.

«مرا از زمره کسانی قرار ده که وارث باغ نعمت خواهند شد!» (آیه ۸۵) ابراهیم که پیش‌تر دعا کرده بود در شمار صالحان قرار گیرد و به راهنمایی الهی به کار نیک رهنمون شود، اکنون دعا می‌کند که از کسانی باشد که به باغ نعمت راه می‌یابند؛ باغی که تنها بندگان صالح خدا وارث آن هستند.

“Place me among those who will inherit the garden of bliss!” (Verse 85) Having already prayed that he should join the ranks of the righteous, through guidance to do what is good, now Abraham prays to be one of those who will be admitted to the garden of bliss which is inherited only by God’s righteous servants.

«پروردگارا، پدرم را ببخش؛ چون او از گمراهان است» (آیهٔ ۸۶). او برای آمرزش خود و آمرزش خداوند نسبت به پدرش دعا می‌کند، با وجود تمام رفتارهای خشن و تهدیدهای جدی‌ای که از او دیده بود. او به پدرش وعده داده بود که برایش آمرزش بخواهد و قطعاً به وعدهٔ خود عمل کرد. بعدها قرآن روشن می‌سازد که برای مؤمن جایز نیست که برای آمرزش کسی که برای خدا شریک قرار می‌دهد دعا کند، هرچند آن شخص از نزدیکان او باشد. قرآن همچنین توضیح می‌دهد: «ابراهیم برای آمرزش پدرش تنها به خاطر وعده‌ای که به او داده بود، دعا کرد؛ اما هنگامی که برایش روشن شد که او دشمن خداست، از او بیزاری جست» (۹: ۱۱۴). سپس ابراهیم دریافت که پیوند حقیقی‌ای که باید رعایت شود، پیوند خون نیست، بلکه پیوند ایمان است. این نکته‌ای مهم در آموزش صحیح اسلامی است. نخستین رابطه‌ای که پیوند میان دو انسان را پدید می‌آورد، رابطهٔ ایمان است؛ اگر این پیوند گسسته شود، همهٔ روابط دیگر کم‌اهمیت خواهند بود.

“Forgive my father; for he is among the ones who have gone astray.” (Verse 86) He prays for his own and God’s forgiveness of his father despite all the harsh treatment and serious threats he had received from him. He had promised his father that he would pray for his forgiveness and he certainly fulfilled his promise. Later, the Qur’ān makes clear that it is not permissible for a believer to pray for the forgiveness of anyone who associates partners with God, even though that person might be a close relative. The Qur’ān also clarifies that: “Abraham prayed for the forgiveness of his father only because of a promise he had made to him. But when it became clear to him that he was God’s enemy, he disowned him.” (9: 114) Abraham then realized that the true relation that should be observed is not that of blood; rather it is one of faith. This is an important aspect of correct Islamic education. The first bond that gives rise to any relation between two people is that of faith: if it is severed, then all relations are of little significance.

«مرا در روزی که همه برانگیخته شوند رسوا مکن؛ روزی که نه مال سودی دارد و نه فرزندان؛ جز کسی که با دلی سالم نزد خدا آید [رستگار خواهد بود].» (آیات ۸۷ تا ۸۹) از این دعای ابراهیم که از رسوایی در آن روز پناه می‌برد، میزان اندوه او از سختی‌های روز قیامت را درک می‌کنیم. همچنین فروتنی او در برابر پروردگارش و ترسش از این‌که مبادا آنچه از او خواسته شده بود را ادا نکرده باشد، در می‌یابیم. از توصیف او از آن روز بزرگ نیز درمی‌یابیم که چقدر عمیقاً ماهیت آن روز را احساس می‌کرد: «روزی که نه مال سودی دارد و نه فرزندان؛ جز کسی که با دلی سالم نزد خدا آید [رستگار خواهد بود].» (آیات ۸۸ و ۸۹) او همچنین درمی‌یابد که تنها ارزشی که در آن روز شناخته می‌شود، اخلاصی است که دل انسان را کاملاً وقف خدا می‌کند و اجازه نمی‌دهد هیچ ملاحظه یا خواسته شخصی آن وقف را مخدوش کند.

“Let me not suffer disgrace on the Day when all shall be raised from the dead; the Day when neither wealth nor children will be of any benefit; but only the one who comes to God with a sound heart [will be happy].” (Verses 87-89) We appreciate the extent of Abraham’s feeling about the hardships of the Day of Resurrection from his prayer not to be then disgraced. We also feel his humility before his Lord and his fear that he might have fallen short of what was expected of him. We also realize how profoundly he felt the nature of that great Day from his description of it: “the Day when neither wealth nor children will be of any benefit; but only the one who comes to God with a sound heart [will be happy].” (Verses 88-89) He also realizes that the only value recognized on that Day is a sincerity which makes one’s heart purely devoted to God, allowing no consideration or personal desire to detract from such devotion.

این همان قلب سالمی است که شایستهٔ ارزش واقعی است. «روزی که نه مال سودی می‌رساند و نه فرزندان» (آیهٔ ۸۸). در حقیقت هیچ صفت، دارایی یا اعتبار دیگری سودمند نیست، زیرا همهٔ آن‌ها ماهیتی موقت دارند و ناگزیر به پایان می‌رسند. ممکن است کسانی که در این زندگی سخت می‌کوشند تا چنین چیزهایی را به دست آورند، آن‌ها را آرزو کنند، اما در حساب نهایی هیچ ارزشی ندارند.

This is the type of sound heart that is worthy of proper value. “The Day when neither wealth nor children will be of any benefit.” (Verse 88) Indeed, no other quality, property or consideration is of any benefit, because all are of a temporary nature and will inevitably come to an end. They may be coveted by people who try hard to possess such things in this life, but they are of no value in the ultimate reckoning.

در این بخش از قرآن، صحنه‌ای از روز قیامت ترسیم شده است که ابراهیم از آن بیم داشت. آن‌چنان این صحنه زنده و روشن است که گویی او آن را با چشمان خود می‌بیند، و در همین حال با دعایی فروتنانه به درگاه خداوند روی می‌آورد:

We then have in the present passage a scene of the Day of Judgement, which was feared by Abraham. It is so vivid that he almost sees it with his own eyes as he addresses his humble prayer to God:

بهشت برای پرهیزگاران نزدیک آورده خواهد شد؛ و آتش فروزان برای گمراهان آشکار گردد. به آنان گفته شود: «کجایند آنچه غیر از خدا می‌پرستیدید؟ آیا یاری‌تان می‌کنند یا خودشان را یاری می‌دهند؟» پس آنان و گمراهان و لشکریان ابلیس همگی در آن افکنده خواهند شد. و در آنجا با یکدیگر ستیزه می‌کنند و می‌گویند: «به خدا سوگند، ما در گمراهی آشکاری بودیم، آن هنگام که شما را با پروردگار جهانیان برابر می‌دانستیم. و جز گنهکاران، ما را گمراه نکردند. و اکنون نه شفاعت‌کننده‌ای داریم و نه دوست صمیمی‌ای. ای کاش بازگشتی داشتیم تا از مؤمنان می‌بودیم.» [سوره الشعراء، آیات ۹۰-۱۰۲]

Paradise will be brought within sight of the God-fearing; whereas the blazing fire will be placed in full view of the ones lost in error. It shall be said to them: ‘Where is now all that you used to worship instead of God? Can they help you or even help themselves?’ They will be hurled into hell, as also those who are lost in error, and Iblīs’ hosts, all together. And there, quarrelling with one another, they will say: By God, we were obviously in error, when we deemed you equal to the Lord of all the worlds. It was only the truly guilty ones who led us astray. And now we have none to intercede for us nor any loving friend. Would that we had a second chance [in life], so that we could be believers.’ (Verses 90-102)

این صحنه با تصویر بهشت آغاز می‌شود که به پرهیزگاران نزدیک آورده می‌شود تا در برابر چشمانشان قرار گیرد؛ کسانی که همواره از این بیم داشتند که مبادا به عذاب خدا گرفتار شوند. آتش دوزخ نیز در برابر دیدگان گمراهان آشکار می‌شود؛ کسانی که از راه راست منحرف شدند و روز قیامت را انکار کردند. آنان که در برابر دوزخ ایستاده‌اند و پیش از آنکه به آن افکنده شوند، سرزنش‌های سختی را برای کردارهای زشتشان می‌شنوند، نخست از معبودهایی پرسیده می‌شود که پیش از این می‌پرستیدند. پرسشی که از آنان می‌شود این است: «آن‌ها که به جای خدا می‌پرستیدید کجایند؟» (آیات ۹۲ و ۹۳) «آیا آنان به شما یاری می‌رسانند یا خود را یاری می‌کنند؟» (آیه ۹۳) از آنان پاسخی شنیده نمی‌شود، و در واقع پاسخی هم انتظار نمی‌رود. این پرسش تنها به‌عنوان سرزنش مطرح می‌شود. از این رو: «آنان و گمراهان و لشکریان ابلیس همگی در دوزخ افکنده خواهند شد.» (آیات ۹۴ و ۹۵) واژه‌ای که در این‌جا به کار رفته، یعنی «کُبکِبوا»، که «افکنده شدن» ترجمه شده، حاکی از آن است که آنان یکی بر روی دیگری و با سر و صدای بسیار به درون دوزخ فرو می‌افتند؛ همانند زمانی که رانشی زمین رخ می‌دهد و پس از آن رانش‌های دیگری پی در پی می‌آید. این گمراهانی که در دوزخ همراه‌شان «لشکریان ابلیس، همگی» خواهند بود، در حقیقت همگی از سپاهیان ابلیس‌اند.

The scene starts with an image of heaven being brought near, so as to be within sight of the God-fearing; those who actually remained apprehensive lest they might be made to suffer God’s punishment. The fire of hell is also brought into full view of those who erred; those who strayed away from the right path and denied the Day of Judgement. As they stand within sight of hell, listening to stern rebukes for their bad deeds before they are thrown into hell, they will be first asked about the deities they used to worship. The question that will be put to them is: “Where is now all that you used to worship instead of God?” (Verses 9293) Where are they? “Can they help you or even help themselves?” (Verse 93) No answer is heard from them. Indeed none is expected. It is only a question given by way of rebuke. Hence: “They will be hurled into hell, as also those who are lost in error, and Iblīs’ hosts, all together.” (Verses 9495) The very word used here, kubkibū, translated as ‘hurled into’, suggests that they fall into it, one on top of another, with much noise as a result. It is the same as when a landslide occurs, immediately followed by further ones. These people who were lost in error are accompanied in hell with “Iblīs’ hosts, all together.” Indeed they are all part of Iblīs’s hosts.

سپس ما را وادار میکنند که به سخنانشان در دوزخ گوش دهیم، آنجا که به معبودان دروغین و بتهایی که میپرستیدند میگویند: «به خدا سوگند که ما آشکارا در گمراهی بودیم، آنگاه که شما را با پروردگار جهانیان برابر میدانستیم» (آیات ۹۷-۹۸)، و شما را میپرستیدیم، در کنار خدا یا به جای او، گویی که شما با او برابر بودید. آنان این سخن را اکنون میگویند که دیر شده است. گمراه کنندگان خود را سرزنش میکنند، کسانی که ایشان را به گمراهی کشاندند و از شنیدن هدایت الهی بازداشتند. اکنون به این حقیقت آگاه میشوند که کار از کار گذشته و سرزنش کردن دیگران هیچ سودی برایشان ندارد: «و اکنون نه شفاعتکنندهای برای ما هست و نه دوست مهربانی.» (آیات ۱۰۰-۱۰۱) نه معبودی و نه دوستی اکنون هیچ سودی به حالمان نخواهد داشت. اما آنگاه میپندارند که اگر امکان بازگشت به زندگی وجود داشت، همچنان میتوانستند راه گمراهی خود را اصلاح کنند: «ای کاش بار دیگر فرصتی [در زندگی] داشتیم تا مؤمن میشدیم.» (آیه ۱۰۲) این چیزی جز آرزوی بیهوده نیست. بازگشتی نیست. آنان هماکنون در روز قیامت حاضرند.

We are then made to listen to them as they speak in hell, saying to the false deities and the idols they worshipped: “By God, we were obviously in error, when we deemed you equal to the Lord of all the worlds,” (Verses 97-98), worshipping you, alongside or instead of God, as if you were equal to Him. They say it now when it is too late. They put the blame on those who led them into error and prevented them from listening to divine guidance. They now wake up to the realization that it is all too late and that apportioning blame will benefit them nothing: “And now we have none to intercede for us nor any loving friend.” (Verses 100-101) Neither deity nor friend will be of any avail to us now. But then they think that if there were a possibility of returning to life, they could still mend their erring ways: “Would that we had a second chance [in life], so that we could be believers.” (Verse 102) This is nothing more than wishful thinking. There can be no return. They are already present on Judgement Day.

این [آیه‌ها] با آیهٔ استاندارد سوره همراه است: «قطعاً در این [ماجرا] نشانه‌ای است، و بیشترِ آنان ایمان‌آور نیستند. و بی‌گمان، پروردگار تو همان شکست‌ناپذیرِ مهربان است.» (آیات ۱۰۳ و ۱۰۴) این تذکر در سوره هر بار تکرار می‌شود که سرنوشت هر قومی که با پیامبران خدا مخالفت کرده نشان داده می‌شود، چه قوم عاد، چه ثمود یا قوم لوط، و نیز پس از هر نشانه‌ای که به هر گروهی که خدا و پیامبران او را انکار کرده‌اند داده می‌شود. صحنه‌ای از روز قیامت که درباره‌اش گفتگو کرده‌ایم، در اینجا به‌جای صحنهٔ عذاب در این دنیا آمده است. این صحنه، سرانجام قوم ابراهیم و در واقع پایان نهایی هر بت‌پرستی را نشان می‌دهد. از این رو، در هر روایت تاریخی همان درس را می‌دهد. باید به یاد داشت که صحنه‌های قیامت در قرآن چنان بیان می‌شوند که گویی در برابر چشمان ما رخ می‌دهند، تا دل و جان ما را همان‌گونه متأثر سازند که با تأمل در سرنوشت اقوام گذشته متأثر می‌شوند.

This is followed by the sūrah’s standard comment: “Indeed, there is in this a sure sign; yet most of them will not believe. And indeed it is your Lord who is the Mighty One, the Merciful.” (Verses 103-104) This comment is repeated in the sūrah every time the fate of any community that opposed God’s messengers is shown, whether it be the `Ād, the Thamūd or Lot’s people, and it also follows every sign given to any group who denied God and His messengers. The scene from the Day of Judgement that we have been discussing is shown here in place of a scene of punishment in this world. It shows the end faced by Abraham’s people, and indeed the ultimate end of all idolatry. Hence, it delivers the same lesson in every historical account. We should remember that scenes of the Day of Judgement are shown in the Qur’ān as if they are taking place in front of our eyes so as to touch our hearts and souls in the same way as they are touched when reflecting on the fate of past communities.

الشعراء؛ شاعران (لا نهاية لنعمات الله)

نگاهی کلی

پرسش از باورهای رایج

شکرگزاری از نعمت‌های خداوند

نماز یک عبادتگزار فداکار

یک پرسشی که پاسخی نمی‌خواهد