این بخش از سوره با بخش پیشین پیوندی نزدیک دارد و در حقیقت ادامه‌ی آخرین نکته‌ی آن قسمت است. این بخش پیامبر ﷺ را بیشتر به شکیبایی فرامی‌خواند؛ شکیبایی در برابر طرد شدن و آزاری که به شکل آسیب جسمی به او می‌رسید. همچنین او را به صبر فرامی‌خواند، زمانی که کافران برای بازداشتن دیگران از پذیرش حق از هر وسیله‌ای بهره می‌گرفتند و حتی به باطل خود مباهات می‌کردند. پس از این دستور، سوره دلیل واقعی مجادله درباره‌ی آیات خداوند بدون هیچ مبنای درست را بیان می‌کند. به‌طور خلاصه، این تکبر و خودبزرگ‌بینی است که مانع از پذیرش حق می‌شود. با این حال، آنان حتی به آن جایگاهی که در غرور خود آرزویش را دارند نیز دست نمی‌یابند.

This part of the surah is closely linked to the previous one. It is, in fact, a continuation of the last point in that passage. It further directs the Prophet to remain patient as he faced adversity in the shape of rejection and physical harm. It also directs him to remain patient when the unbelievers used every means to prevent others from accepting the truth and even boasted about falsehood. Having made this directive, the surah explains the real reason for disputing God’s revelations without any sound basis. In short, it is nothing but arrogance and conceit that prevent people from acknowledging the truth. Yet they cannot even attain the status to which, in their arrogance, they aspire.

بنابراین، این سوره بر عظمت جهانِ آفریده‌شدهٔ خداوند و کوچکیِ تمامیِ انسان‌ها در برابر آسمان‌ها و زمین تأکید می‌کند. در این بخش، سوره به برخی از نشانه‌های جهانی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که خداوند، از روی فضل خویش، با وجود آنکه انسان بسیار کوچک‌تر و ناتوان‌تر از آن‌هاست، این نشانه‌ها را مسخّر او کرده است. سوره همچنین به جلوه‌هایی از فضل خداوند در وجود خود انسان اشاره دارد. در مجموع، این جنبه‌ها یگانگیِ آفریدگار را تأیید می‌کنند.

The surah, therefore, emphasizes the greatness of the universe created by God, and the smallness of all mankind, compared to the heavens and the earth. In this part, the surah highlights some of the universal signs and how God, by His grace, has made them subservient to man even though man is much smaller and weaker than them. The surah also refers to aspects of God’s grace within man himself. In all, these aspects confirm the oneness of the Creator.

سپس پیامبر ﷺ مأمور می‌شود که یگانگی خدا را اعلام کند و از آنچه کافران به جای خدا می‌پرستیدند روی بگرداند. این بخش سپس صحنه‌ای تأثیرگذار از روز قیامت را ترسیم می‌کند، روزی که مشرکان به خاطر شریک قرار دادن برای خدا سرزنش می‌شوند. نتیجه‌گیری این بخش همانند بخش پیشین است: دستور به پیامبر ﷺ که در برابر سختی‌ها شکیبا باشد، چه خدا او را زنده نگه دارد تا شاهد تحقق برخی از آنچه وعده داده است باشد، و چه پیش از آن او را به سوی خود فراخواند. این امری است که خدا تعیین می‌کند. همه سرانجام به سوی او بازخواهند گشت.

The Prophet is then directed to proclaim God’s oneness and to turn his back on what the unbelievers worshipped beside God. This part then adds a powerful scene of the Day of Resurrection, when the idolaters are rebuked for associating partners with God. The conclusion in this part is the same as in the previous one: a directive to the Prophet to remain patient in adversity, whether God keeps him alive until he has witnessed the realization of some of what He has promised or gathers him to Himself before that. This is something that God determines. All will ultimately return to Him.

اما کسانی که دربارهٔ آیات خدا بی هیچ حجتی که از جانب آنان آمده باشد جدل می کنند، در سینه هایشان جز خودبزرگ بینی ای نیست که هرگز به آن نخواهند رسید. پس به خدا پناه ببر، زیرا او همان شنوای بیناست. به راستی آفرینش آسمان ها و زمین بزرگ تر است از آفرینش انسان، اما بیشتر مردم نمی دانند. نابینا و بینا یکسان نیستند؛ و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند با بدکاران برابر نیستند. چه اندک پند می گیرید. قیامت قطعاً فرا خواهد رسید؛ در آن هیچ شکی نیست، ولی بیشتر مردم ایمان نمی آورند. پروردگارتان می فرماید: مرا بخوانید تا اجابتتان کنم. کسانی که از عبادت من سر باز زنند، به زودی خوار و ذلیل وارد جهنم خواهند شد. (آیات ۵۶ تا ۶۰)

Asfor those who dispute God's revelations, with no authority granted to them, there is nothing in their hearts but a quest for a greatness they will never attain. Seek, then, refuge with God, for He is the One who hears all and sees all. The creation ofthe heavens and the earth is indeed greater than the creation ofman; yet most people do not understand. The blind and the seeing are not equal; nor can those who believe and do good works and those who do evil be deemed equal. How seldom you reflect. The Last Hour is sure to come: ofthis there is no doubt. Yet most people will not believe. Your Lord says: Gall on Me, and I shall answer you. Those who are too proud to worship Me shall enter hell humiliated' (Verses 56-60)

انسان اغلب این واقعیت را فراموش می‌کند که موجودی کوچک و ناتوان است، و هر قدرتی که دارد از درون خودش سرچشمه نمی‌گیرد، بلکه از پیوندش با خدا، که سرچشمهٔ همهٔ قدرت و توانایی است، نشأت می‌گیرد. او ممکن است این پیوند را بگسلد و شروع به باد کردن و ادا و اطوار درآوردن کند. بنابراین، غرور در درون او جا باز می‌کند. شیطان که به سبب غرور خود را به تباهی کشاند، بر انسان کار می‌کند تا غرورش را افزون کند، چرا که می‌داند از این راه می‌تواند او را به هلاکت بکشاند.

Man often forgets the fact that he is a small, weak creature and that whatever strength he may have does not emanate from within himself, but from his bond with God, the source of all strength and power. He may sever this bond and begin to swell and take on airs. Arrogance, thus, begins to establish itself within him. Satan, who doomed himself as a result of his arrogance, works on man to increase his arrogance knowing that through it he can bring man to ruin.

کافر، حتی آنگاه که آیات خداوند روشن است، با آن‌ها مجادله می‌کند، و با استدلالی که به سرشت انسانی متوسل می‌شود، به آن سرشت خطاب می‌کند.

The unbeliever disputes God’s revelations even when they are clear, addressing human nature with the sort of argument that appeals to it.

او همچنین برای خود و دیگران ادعا می‌کند که تنها از آن رو پرسش‌ها را مطرح می‌کند که هنوز متقاعد نشده است. اما خداوند که از احساسات درونی و اندیشه‌های پنهان همه‌ی مخلوقاتش آگاه است، روشن می‌سازد که همه‌ی این‌ها نتیجه‌ی غرور انسان است. همین غرور است که انسان را برمی‌انگیزد تا با آیات الهی که هیچ جای بحثی در آن نیست، مجادله و منازعه کند. همچنین همین غرور انسان را به آرزوی چیزی وامی‌دارد که فراتر از جایگاه اوست و سرشت او به آن دست نمی‌یابد. با این حال، او هیچ پایه‌ی محکمی برای چنین استدلالی ندارد، زیرا این استدلال عمیقاً در چیزی جز غرور خود او ریشه دارد: «کسانی که بی‌هیچ دلیل و حجتی از جانب خدا در آیات الهی مجادله می‌کنند، در دلشان جز خواستِ بزرگی که هرگز به آن نخواهند رسید، چیزی نیست.» {غافر: ۵۶}

این سوره اکنون از جنبه‌هایی از نعمت‌های خداوند سخن می‌گوید که بر عظمت او گواهی می‌دهند، اما کافران برای چنین نعمت‌هایی سپاس او را به جا نمی‌آورند. بلکه آنان چنان متکبرند که عبادت خود را به سوی او متوجه نمی‌کنند.

The surah now speaks about certain aspects of God’s blessings which testify to His greatness, yet the unbelievers do not offer thanks to Him for such blessings. On the contrary, they are too proud to address their worship to Him:

خداوند است که شب را برای شما آرامشگاهی و روز را روشنایی‌بخش ساخته است. خداوند نسبت به انسان بسیار بخشنده است، ولی بیشتر مردم سپاسگزاری نمی‌کنند. این است خداوند، پروردگار شما، آفریدگار هر چیزی که هست؛ هیچ معبودی جز او نیست. پس چگونه از حق روی‌گردان می‌شوید؟ این چنین است: کسانی که آگاهانه آیات خداوند را انکار می‌کنند، سخت گمراه‌اند. خداوند است که زمین را جایگاه آرام شما و آسمان را سقفی برافراشته قرار داده است. او شما را به زیباترین صورت آفرید و از چیزهای پاکیزه به شما روزی داد. این است خداوند، پروردگار شما. پس پاک و منزه است خداوند، پروردگار جهانیان. او زنده‌ی جاوید است.

It is God who has made for you the night in which to rest, and the day to make you see. God is limitless in His bounty to man, but most people do not give thanks. Such is God, your Lord, the Creator ofall that exists: there is no deity other than Him. How deluded can you be? Such it is: far deluded are those who knowingly deny God's revelations. It is God who has made the earth a resting place for you and the sky a canopy. He has moulded you into a comely shape and provided you with wholesome things. Such is God, your Lord. So glory be to God, the Lord ofall the worlds. He is the Ever-Living.

هیچ معبودی جز او نیست. پس او را بخوانید، در حالی که دین خود را برای او خالص گردانیده‌اید. ستایش از آنِ خداوند است، پروردگار جهانیان.

There is no deity other than Him. So call on Him, sincere in your faith in Him. All praise is due to God, the Lord ofall the worlds.

(آیات ۶۱-۶۵)

(Verses 61-65)

شب و روز دو پدیدهٔ جهانیاند، در حالی که زمین و آسمان‌ها آفریدگانی در این جهان هستند. همهٔ اینها در کنار آفرینش انسان یاد شده‌اند؛ انسانی که به شکلی زیبا آفریده شده و از رزق پاک و سالم بهره‌مند گشته است. همهٔ این‌ها در بافتار یگانگی خدا و اخلاص در ایمان به او بیان شده‌اند. این نشان می‌دهد که همهٔ این پدیده‌ها، آفریدگان و مفاهیم با یکدیگر پیوند دارند. باید آن‌ها را در بستر گستردهٔ خود و با توجه به روابط متقابلشان با یکدیگر بررسی کرد.

The night and day are two universal phenomena, while the earth and the heavens are creatures in the universe. They are all mentioned alongside Gods creation of man, who has been given a comely shape, been provided with wholesome sustenance. All these are mentioned within the context of God’s oneness and being sincere in our faith in Him. This indicates that all these phenomena, creatures and concepts are interlinked. They should be looked at within their broad environment, noting their mutual interrelations.

به پیامبر ﷺ دستور روشنی داده شده است که به قوم خود اعلام کند که از پرستش آنچه آنان غیر از خدا می‌خوانند، باز داشته شده است.

The Prophet is given clear instructions to declare to his people that he has been forbidden to worship what they invoke other than God.

او همچنین مأمور شده است که خود را تسلیم پروردگار جهانیان کند:

He has also been commanded to submit himself to the Lord of all the worlds:

بگو: «از جانب پروردگارم، دلایل روشن برای من آمده است، و از پرستش کسانی که جز خدا می‌خوانید، بازداشته شده‌ام، و به من فرمان داده شده است که تسلیم پروردگار جهانیان باشم.» (آیه ۶۶)

Say: Since all evidence ofthe truth has come to me from my Lord, I am forbidden to worship those whom you invoke instead of God. I am commanded to submit to the Lord ofall the worlds. (Verse 66)

او باید به کسانی که از آیات خدا روی می‌گردانند و نعمت‌های او را انکار می‌کنند اعلام کند که به او دستور داده شده است که آنچه را آنان به جای خدا می‌خوانند، عبادت نکند. به آنان بگوید که به این نهی عمل کرده است، «زیرا از جانب پروردگارم برای من همه دلایل حق آمده است». او دلیل را دارد و به آن ایمان دارد. پس شایسته است که سپس کلمه حق را اعلام کند. نهی از عبادت هر کسی جز خدا، بیانگر یک عمل منفی است، در حالی که تسلیم شدن در برابر خداوند متعال، یک عمل مثبت است. و ایمان از این دو جزء متضاد است که به کمال خود می‌رسد.

He is to declare to those who turn away from Gods revelations and deny His blessings that he has been ordered not to worship the ones they invoke instead of God. He is to tell them that he has acted on this prohibition 'since all evidence of the truth has come to me from my Lord.' He has the evidence, and he believes in it. It is right that he should then declare the word of truth. The prohibition to worship anyone other than God denotes a negative action, while submission to God Almighty is a positive one. It is from these two opposite parts that faith is brought to its fullness.

پس از آنکه این سوره برخی نشانه‌های خداوند را در جهان گسترده برجسته ساخته، اکنون نشانه‌ای از درون خود انسان را برجسته می‌کند. آن، معجزهٔ زندگی انسان و مراحل شگفت‌انگیز آن است. این مطلب به‌عنوان مقدمه‌ای برای بیان ماهیت حقیقی زندگی‌ای که خداوند عطا کرده، در اینجا آمده است:

Having highlighted certain signs of God in the wide universe, the surah now highlights a sign from within man himself. It is the miracle of human life and its marvellous stages. This is given here by way of a prelude to stating the true nature of life granted by God:

اوست که شما را از خاک آفرید، سپس از نطفه، سپس از خون بسته؛ آنگاه شما را به صورت کودک بیرون می‌آورد. سپس شما را به کمال رشد می‌رساند، و آن‌گاه پیر می‌شوید - هرچند برخی از شما پیش‌تر می‌میرید. [همهٔ این‌ها را او مقدر کرده] تا به سرآمد تعیین‌شده‌تان برسید و شاید تعقل کنید. اوست که زندگی و مرگ را مقدر می‌کند. هرگاه چیزی را اراده کند، تنها به آن می‌گوید: «باش»، پس می‌شود. (آیات ۶۷-۶۸)

در پسِ زمینهٔ پیدایش زندگی انسان، چرخهٔ زندگی و مرگ، و حقیقتِ آغاز و آفرینش، مناقشه در حقیقتِ وحیِ خداوند یا در معنا و دلالتِ نشانه‌های او امری عجیب و غیرعادی به نظر می‌رسد.

Against the backdrop of the emergence of human life, the cycle of life and death, the truth of initiation and origination, disputing the truth of God’s revelations or the import of His signs sounds singular.

به همین اندازه عجیب است انکار فرستادگان خداوند. از این رو، هشداری هولناک در قالب صحنه‌ای از روز قیامت داده می‌شود:

Equally odd is any denial of God’s messengers. Hence, a fearful warning is given in the form of a scene from the Day of Resurrection:

آیا ندیدی کسانی را که در آیات خدا جدال می‌کنند، چگونه از حق بازگردانده می‌شوند؟ آنان که کتاب و آنچه را که با فرستادگانمان فرستادیم تکذیب کردند. به زودی خواهند دانست، آنگاه که در گردن‌هایشان زنجیرها و غل‌ها باشد، کشیده شوند در آب جوشان، سپس در آتش دوزخ سوزانده شوند. سپس به آنان گفته شود: «کجایند آنانی که شریک خدا قرار می‌دادید؟» می‌گویند: «از ما ناپدید شدند، بلکه آنچه پیش‌تر می‌خواندیم چیزی نبود.» این‌گونه خداوند کافران را گمراه می‌کند. «این به سبب آن است که در زمین به آنچه باطل بود شادمانی می‌کردید و سرمستی می‌نمودید. اکنون از درهای دوزخ داخل شوید، در حالی که در آن جاودانه خواهید بود. چه بد است جایگاه متکبران.» (آیات ۶۹-۷۶)

Do you not see how those who dispute God's revelations are turned away from the truth? Those who reject the Book and the messages We sent through Our messengers. They will certainly come to know when, with chains and shackles round their necks, they will be dragged into scalding water, and then burnt in the fire ofhell. Then they will be asked: ‘Where now are those to whom you ascribed divinity side by side with God?' They will answer: ‘They have forsaken us, or rather, what we used to invoke were nothing. ’ Thus does God let the unbelievers go astray. ‘This is because on earth you took delight in things that are untrue and you were insolent. Enter now the gates of hell, where you shall abide. Evil indeed is the abode ofthe arrogant.' (Verses 69-76)

این آیات ابتدا از کسانی در شگفتی‌اند که هنگامی که نشانه‌های بزرگی را که خداوند در جهان هستی قرار داده است می‌بینند، در آیات خداوند جدال می‌کنند. این مقدمه‌ای است برای بیان سرنوشتی که در زندگی آخرت در انتظار آنان است: «آیا ندیده‌ای کسانی را که در آیات خدا جدال می‌کنند، چگونه از حق بازگردانده می‌شوند؟ همانان که کتاب و آنچه را با پیامبرانمان فرستادیم، تکذیب کردند.» (آیات ۶۹ و ۷۰) آنان یک کتاب و یک فرستاده را انکار کرده‌اند، اما در حقیقت، همه آنچه تمام فرستادگان خدا گفته‌اند را انکار می‌کنند. دین آنان همان دین است که در کامل‌ترین صورت خود در آخرین پیام تجلی یافته است. این بدان معناست که آنان در واقع هر پیامی را انکار کرده و هر فرستاده‌ای را رد کرده‌اند. هر کسی که در هر زمانی از تاریخ، از جمله در زمان حاضر، با دین الهی مخالفت کرده، با مخالفت با حقیقتی که فرستاده‌ای که مستقیماً او را مخاطب قرار داده بود، آن را تبلیغ می‌کرد، همین کار را کرده است.