این سوره در مکه نازل شده و سه موضوع را مطرح می‌کند: یگانگی خدا، وحی، و حساب در روز قیامت. این سه موضوع در بخش نخست آن، که شامل ۱۶ آیه است، بررسی می‌شود. در اینجا شگفتی سران مکه از دعوت پیامبر ﷺ به ایمان به یگانگی خدا و اینکه او از سوی خدا به پیامبری برگزیده شده، توصیف می‌شود. «آنان شگفت دارند که بیم‌دهنده‌ای از خودشان به سوی ایشان آمده است. کافران می‌گویند: این ساحری دروغگوست. آیا او خدایان را یک خدا قرار داده است؟ این واقعاً چیزی شگفت‌انگیز است!» «و سران ایشان به راه افتاده می‌گویند: بروید و بر خدایانتان پایداری کنید، که این تنها کار درست است. ما چنین سخنی را در هیچ آیین پایانی نشنیده‌ایم، این جز یک ساختگی نیست. آیا این پیام تنها بر او نازل شده، از میان همه ما؟» (آیات ۴ تا ۸) در این آیات همچنین بیان می‌شود که چگونه آنان با هشدارهای خدا درباره عذاب در زندگی پس از مرگ روبه‌رو شدند: «می‌گویند: پروردگارا! بهره ما از عذاب را پیش از روز حساب برای ما شتاب ده.» (آیه ۱۶)

Revealed in Makkah, this sūrah addresses three issues: God’s oneness, revelation, and the reckoning on the Day of Judgement. These three issues are discussed in its first part comprising 16 verses. Here the Makkan elders’ amazement at the Prophet’s call on them to believe in God’s oneness and that he was chosen by God to be His Messenger is described. “They deem it strange that one from among them has come to warn them. The unbelievers say: ‘This is a sorcerer telling lies. Does he make all the gods into one God? This is indeed most strange!’ Their leaders go about saying: ‘Walk away, and hold steadfastly to your deities: this is the only thing to do. Never did we hear of a claim like this in any faith of latter days! It is all an invention. Was the message given to him alone out of all of us?’” (Verses 4-8) In these verses we are also told how they met God’s warnings of punishment in the life to come: “They say: Our Lord! Hasten to us our share of punishment even before the Day of Reckoning.” (Verse 16)

اساساً، آنان باور کردن این را که خداوند یکی از خودشان را برای ابلاغ پیامش برگزیند ناممکن می‌یافتند، و افزون بر این، که این شخص محمد بن عبدالله باشد که در میان ایشان هیچ مقام و منصب اقتداری نداشت.

Basically, they found it impossible to believe that God would choose one of their own number to deliver His message and moreover that this person should be Muĥammad ibn Abdullah who had not held a position of authority among them.

بنابراین، در پاسخ به پرسش آنان درباره انتخاب او، خداوند نیز از آنان می‌پرسد: «یا گنجینه‌های رحمت پروردگار توانای بخشنده‌ی تو در اختیار آنان است؟ یا فرمانروایی آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست از آنِ ایشان است؟ پس بگذارند با هر وسیله‌ای که می‌توانند به آسمان‌ها بالا روند.» (آیات ۹ و ۱۰) این به آنان می‌گوید که هرگاه خداوند بخواهد دروازه‌های رحمتش را به روی کسی بگشاید، هیچ چیز نمی‌تواند مانع آن شود. افزون بر این، به آنان گفته می‌شود که انسان‌ها در آسمان‌ها و زمین مالک هیچ چیز نیستند؛ این روزی و رحمت خداوند است که به هر که بخواهد عطا می‌کند. اوست که کسانی را که شایسته‌ی احسانش می‌داند برمی‌گزیند و هر آنچه را بخواهد، بی‌حد و بی‌قید و شرط، به ایشان می‌بخشد.

Therefore, in reply to their question about His choice, God too questions them: “Or do they own the treasures of your Lord’s grace, the Almighty, the Munificent? Or do they have control over the heavens and the earth and all that is between them? Let them, then, try to ascend by all conceivable means.” (Verses 9-10) This tells them that when God wishes to open the gates of His mercy to anyone, nothing can withhold it. They are further told that human beings own nothing in the heavens and earth; it is a matter of God’s sustenance and mercy, which He bestows on whomever He wishes. It is He who chooses those He knows to deserve His bounty and bestows on them whatever He will, without limit or restriction.

در این بافتار، سوره به سرگذشت داوود و سلیمان و نعمت‌هایی که خداوند به آن دو عطا فرمود می‌پردازد؛ از جمله نبوت، حکومت، و اینکه کوهها، پرندگان، جنیان و باد در خدمت ایشان قرار داده شدند. با این همه، آن دو انسان‌هایی عادی بودند که همچون هر انسان دیگری دچار همان نوع ضعف‌های بشری بودند. پس ایشان نیز برای غلبه بر چنین ضعف‌هایی به رحمت و عنایت خداوند نیازمند بودند. از همین رو، توبه‌ی ایشان پذیرفته شد و به راه خشنودی خداوند هدایت گشتند.

Within this context the sūrah gives an account of David and Solomon and the favours God blessed them with, including prophethood, kingdom, and the fact that the mountains, birds, jinn and wind were subjected to them. Yet they were ordinary human beings afflicted by the same type of human weakness as anyone else. They too then needed God’s mercy and care to overcome such weaknesses. In this respect, their repentance is accepted and they are set on the way to God’s pleasure.

از خلال هر دو داستان، پیامبر ﷺ به استقامت در برابر تمام مخالفتی که کافران با او می‌کنند فرمان داده می‌شود. او باید به لطف و عنایت خداوند بنگرد، همان‌گونه که نسبت به داوود و سلیمان نشان داده شد: «بر آنچه می‌گویند شکیبا باش، و بندۀ ما داوود را که دارای نیرو بود یاد کن. او همواره به سوی ما بازمی‌گشت.» (آیۀ ۱۷)

By means of both stories the Prophet is instructed to persevere in the face of all the opposition the unbelievers put up against him. He should look to God’s grace and care as demonstrated to David and Solomon: “Bear with patience whatever they say, and remember Our servant David who was endowed with strength. He always turned to Us.” (Verse 17)

این سوره همچنین شرح مختصری از حضرت ایوب پیامبر ارائه می‌دهد و بیان می‌کند که چگونه خداوند ممکن است بندگان راستین خود را با سختی و مصیبت بیازماید. شکیبایی ایوب در برابر سختی‌ها الگویی شایسته برای پایداری و استوار ماندن است. این شرح همچنین سرانجام نیکی را توصیف می‌کند که ایوب تجربه کرد، هنگامی که خداوند رحمت خود را بر او ارزانی داشت و همه رنج‌هایش را برطرف ساخت. بدین‌ترتیب، به مسلمانان مکه نشان داده می‌شود که چگونه در میان سختی‌های پیوسته‌ای که کافران بر آنان تحمیل می‌کنند، آرامش بیابند. به آنان یادآوری می‌شود که چنین سختی‌هایی همواره راه را به سوی رحمت خداوند می‌گشاید، رحمتی که پایان‌ناپذیر است.

The sūrah also gives a brief account of the Prophet Job, describing how God may test His true servants with hardship and affliction. The patience Job showed in adversity provides a splendid example of how to remain steadfast. The account also describes the good end Job experienced as God bestowed His mercy on him, dispelling all his pain. The Muslims in Makkah are thus shown how to find solace amidst the constant hardship the unbelievers try to inflict on them. They are reminded that such hardship invariably opens the way to God’s mercy, which is inexhaustible.

این داستان‌ها بخش دوم و عمدهٔ این سوره را تشکیل می‌دهند. این سوره همچنین پاسخی است به شتاب کافران در طلب عذاب خداوند، و صحنه‌ای از روز قیامت را به تصویر می‌کشد؛ صحنه‌ای که در آن شادی‌ای که در انتظار پرهیزگاران است و آتش فروزانی که در انتظار کسانی است که حق را انکار کرده‌اند، توصیف می‌شود. ارزش‌های حق در زندگی آخرت استوار است و معیار داوری قرار می‌گیرد. سران متکبر مکه هنگامی که سرنوشت خود را ببینند و آن را با سرنوشت ضعیفانی که به آن‌ها تمسخر می‌کردند مقایسه کنند، به این امر پی خواهند برد؛ همان ضعیفانی که می‌گفتند رحمت خداوند هرگز شامل چنین افراد ناتوانی نخواهد شد. صحنهٔ توصیف‌شده تصاویری متضاد ارائه می‌دهد: «برای پرهیزگاران، یقیناً جایگاهی نیکو برای بازگشت خواهد بود: باغ‌های جاودان بهشت که درهایش برای ایشان گشوده است. در آن‌جا به آرامی تکیه خواهند زد و میوه‌ها و نوشیدنی‌های فراوان خواهند خواست، و در کنارشان همسرانی همسان با نگاه‌های عفیف خواهند بود.» (آیات ۴۹-۵۲) از سوی دیگر، «آنان که از حدود حق تجاوز کرده‌اند، بدترین جایگاه بازگشت را خواهند داشت: جهنم که در آن باید بسوزند؛ و چه بد آرامگاهی است. پس، این را بچشند: آبی جوشان و غذایی تیره و نفرت‌انگیز، و افزون بر آن، عذابی دیگر از همین گونه.» (آیات ۵۵-۵۸) آنان در جهنم با یکدیگر بحث و جدال می‌کنند و یکدیگر را نفرین خواهند کرد، و به یاد خواهند آورد که چگونه مؤمنان را مسخره می‌کردند: «خواهند گفت: چرا کسانی را که ما آن‌ها را بدکار می‌پنداشتیم و هدف ریشخند خود قرار می‌دادیم، این‌جا نمی‌بینیم؟ یا این‌که چشمانمان آنان را ندیده است؟» (آیات ۶۲-۶۳) آنان چنین کسانی را در جهنم نخواهند یافت، زیرا آنان از اهل بهشت‌اند. این پاسخی است هم به شتاب آنان در طلب عذاب خداوند و هم به تمسخرشان نسبت به مؤمنان. این صحنه بخش سوم این سوره را تشکیل می‌دهد.

These stories form the second and major part of the sūrah. It also includes a reply to the unbelievers’ hastening of God’s punishment, presenting a scene from the Day of Judgement, describing the happiness that awaits the God-fearing and the blazing fire that awaits those who reject the truth. The values of truth are well established in the life to come, providing the criterion for judgement. The arrogant Makkan chiefs will realize this when they see their fate and compare it with that of the weak elements on whom they poured their derision, claiming that God’s mercy would never he shown to those so weak. The scene so described provides contrasting images: “The God-fearing will certainly have a good place to return to: gardens of perpetual bliss, with gates wide open to them. They will he comfortably seated there, and they will call for abundant fruit and drink, having beside them well-matched mates of modest gaze.” (Verses 49-52) On the other hand, “those who transgress the bounds of what is right will have the most evil place to return to: hell will they have to endure; and how evil a resting place. Let them, then, taste this: a scalding fluid and a dark, disgusting food, and coupled with it, further [suffering! of a similar nature.” (Verses 55-58) They will argue, quarrel and curse one another in hell, and they will remember how they used to ridicule the believers: “They will say: How is it that we do not see here men whom we considered to be wicked, and whom we made the target of our derision? Or is it that our eyes have missed them?” (Verses 62-63) They cannot find such people in hell, because they are the ones who belong to heaven. This then is the answer to both their hastening of God’s punishment and their ridicule of the believers. This scene forms the third part of the sūrah.

در پاسخ به واکنش بی‌ایمانانه‌ی آنان به آنچه پیامبر ﷺ از وحیی که از جانب خداوند بر او نازل می‌شد به ایشان خبر داده بود، آن حضرت ﷺ داستان آدم و آنچه در عالم بالا رخ داد را برایشان بازگو می‌کند. پیامبر ﷺ هنگام وقوع آن حادثه حضور نداشت و تنها خداوند او را از آن آگاه ساخت. در واقع هیچ انسانی جز آدم در آن زمان حضور نداشت. از این روایت درمی‌یابیم که ابلیس محکوم شد و رشک او نسبت به برگزیده شدن آدم از سوی خداوند، موجب رانده شدنش از آسمان گردید. از آنجا که کافران این را لطف بسیار بزرگی از جانب خداوند می‌دانستند که محمد ﷺ از میان ایشان برگزیده شود، رویکرد آنان با رویکرد ابلیس بی‌شباهت نیست. این بخش پایانی سوره با سخنی روشن از پیامبر ﷺ به پایان می‌رسد: «بگو: من در برابر این [رسالت] از شما پاداشی نمی‌خواهم و از کسانی نیستم که چیزی را که نیستم ادعا کنم. این [قرآن] جز پندی برای همه‌ی جهانیان نیست، و پس از مدتی بی‌تردید خبر آن را خواهید دانست.» (آیات ۸۶ تا ۸۸)

In reply to their disbelieving reaction to what the Prophet had told them of the revelations he received from on high, he tells them about Adam and what happened on high. The Prophet was not present when this took place; he was only told about it by God. Indeed no human being, other than Adam, was present. From this account we learn about Iblīs’ condemnation and that it was his envy at God’s preference for Adam that brought about his expulsion from heaven. Since the unbelievers thought it was too big a favour for God to choose Muĥammad from among them, their attitude is not dissimilar to that of Iblīs. This last part of the sūrah concludes with a clear statement from the Prophet: “Say: No reward do I ask of you for this, and I am not one to claim what I am not. This is no less than a reminder to all the worlds, and in time you will certainly come to know its truth.” (Verses 86-88)

این سوره در هر چهار بخش خود، نابودی امت‌های پیشین را به تصویر می‌کشد؛ آن‌گاه که به تکبر روی آوردند، پیامبران خدا را تکذیب کردند و مؤمنان را خوار شمردند. در کوتاه سخن، آنان خود شکست و خواری خویش را رقم زدند: «هر لشکری از هر گروهی که برانگیخته شود، شکست خواهد خورد. پیش از ایشان، قوم نوح، عاد، فرعون صاحب میخ‌ها، ثمود، قوم لوط و اصحاب ایکه نیز حق را تکذیب کردند؛ اینان گروه‌های گوناگون بودند، اما هر یک پیامبران خدا را تکذیب کرد. پس کیفر من بر ایشان واجب شد.» (آیات ۱۱ تا ۱۴) سوره در برابر این حال، نعمت‌هایی را قرار می‌دهد که خدا به بندگان برگزیده خویش ارزانی می‌دارد؛ به آنان قدرت می‌بخشد و نیکو از ایشان نگهداری می‌کند. این امر در داستان‌های داوود، سلیمان و ایوب به روشنی آشکار است.

The sūrah, in all its four parts, depicts the destruction of earlier communities when they resorted to arrogance, accusing God’s messengers of lying and holding the believers in contempt. In short, they themselves sealed their own defeat and humiliation: “Whatever hosts, of any affiliation, may be raised will suffer defeat. Before their time, the truth was rejected by Noah’s people, the Ad, Pharaoh of the tent-pegs, the Thamūd, Lot’s people and the dwellers of the wooded dales: these were different groupings; yet each one of them accused God’s messengers of lying. Therefore, My retribution fell due.” (Verses 11- 14) The sūrah contrasts this with the favours God bestows on His chosen servants, giving them power and taking good care of them. This is made abundantly clear in the stories about David, Solomon and Job.

این سوره ما را در گردشی نیز همراه می‌کند که در آن آنچه پس از روز قیامت در انتظار است را می‌بینیم؛ تصویرهایی از شادکامی و نعمت از یک سو و عذاب از سوی دیگر. گردش پایانی سوره، داستان نخستین انسان و دشمنی‌ای را بازگو می‌کند که نخستین دشمن او، یعنی کسی که عمداً مردم را گمراه می‌کند، نسبت به او ابراز داشت؛ کسی که مردم، بی‌آنکه از نیرنگ‌هایش آگاه باشند، از او پیروی می‌کنند.

The sūrah also takes us on a round in which we see what lies in store beyond the Day of Judgement, giving us images of happiness and bliss on the one hand, and torment on the other. The last round in the sūrah gives the story of the first human being and the hostility shown by his first enemy, the one who deliberately leads people astray, and who they follow unaware of his designs.

این سوره همچنین نکته‌ای ویژه دارد که برای بیدار کردن دل‌ها به حقیقتی است که در آفرینش آسمان‌ها و زمین نهفته است. این همان حقیقتی است که خداوند از طریق پیامبرانی که می‌فرستد می‌خواهد در زمین برقرار کند. این دو با یکدیگر پیوند دارند: «ما آسمان و زمین و آنچه را میان آن دو است بیهوده نیافریده‌ایم.» (آیه ۲۷)

The sūrah also includes a special touch that is meant to alert hearts to the truth reflected in the creation of the heavens and earth. This is the truth that God wants to establish on earth through the messengers He sends. The two are interrelated: “We have not created heaven and earth and all that is between them without a purpose.” (Verse 27)