«به قوم ثمود، برادرشان صالح را فرستادیم و او گفت: "خدا را به یگانگی بپرستید"، اما آنان به دو گروه متخاصم تقسیم شدند.» (آیه ۴۵)
در این آیه، تمام پیامی که صالح به قومش رساند در یک نکته خلاصه شده است: «خدا را به یگانگی بپرستید». این نکته، پایه و اساس پیام الهی به بشریت در همه نسل‌ها و نزد همه پیامبران و فرستادگان است. با این که هرچه در جهان هستی پیرامون انسان و در وجود خود او قرار دارد، به باور این حقیقت بنیادین فرا می‌خواند، بشریت نسل‌های بی‌شماری را زیست که این واقعیت اساسی و ساده را انکار یا مسخره می‌کرد. و امروز نیز همچنان آگاهانه از آن می‌گریزد و راه‌های گوناگونی را در پیش می‌گیرد که آن را از راه راست و مستقیم دور می‌سازد.
“To the Thamūd We sent their brother, Şāliĥ, and he said: “Worship God alone’, but they split into two contending factions.” (Verse 45) In this verse the whole message Şāliĥ conveyed to his people is summed up in one point, “worship God alone,’ which is the basis of the divine message to mankind throughout all generations, and with all prophets and messengers. Although everything around man in the universe and within man himself urges belief in this fundamental truth, humanity lived for countless generations denying or deriding this basic and simple fact. It continues to deliberately evade it today, taking divergent routes that lead it away from the right and straight path.
این سوره به رفتار قوم صالح پس از آن اشاره می‌کند که او کوشید تا ایشان را به ایمان آوردن ترغیب کند، اما آنان به دو گروه تقسیم شدند: گروهی که به دعوت او پاسخ داد و گروهی دیگر که با او مخالفت کرد. گروه دوم، چنانکه در جای دیگری از قرآن کریم آمده است، اکثریت را تشکیل می‌داد.
The sūrah mentions the attitude of Şāliĥ’s people after he had endeavoured to persuade them to believe, but they split into two factions: one that responded to him and the other who opposed him. The latter formed the majority, as we are told elsewhere in the Qur’ān.
ما در داستان با شکافی روبه‌رو می‌شویم که در روایت قرآنی امری رایج است؛ و احساس می‌کنیم کسانی که پیام صالح را انکار کردند، کوشیدند عذاب خدا را که او به آن هشدار داده بود، شتاب بخشند، به‌جای آنکه از خدا هدایت و رحمت او را بخواهند. در این کار، ایشان همانند قریش بودند که آنان نیز عذاب خدا را شتاب بخشیدند. صالح رفتار آنان را سرزنش کرد و کوشید ایشان را به طلب آمرزش خدا راهنمایی کند، تا شاید مشمول رحمت او شوند: «گفت [صالح]: ای قوم من، چرا می‌خواهید بدی را پیش بیندازید، به‌جای آنکه به نیکی امیدوار باشید؟ چرا از خدا طلب آمرزش نمی‌کنید، تا شاید مشمول رحمت او شوید؟» (آیه ۴۶)
We then have a gap in the story, which is common in Qur’ānic narration, and we sense that those who denied Şāliĥ’s message tried to hasten God’s punishment against which he had warned them, rather than praying for God’s guidance and mercy. In this they were the same as the Quraysh who also precipitated God’s punishment. Şāliĥ criticized their attitude and tried to direct them to seek God’s forgiveness, so that they might receive His mercy: “Said [Şāliĥ]: My people, why do you seek to hasten evil instead of hoping for the good? Why do you not seek God’s forgiveness, so that you may be graced with His mercy?” (Verse 46)
دل‌های کافران می‌تواند به چنان سطحی از تباهی برسد که به خدا متوسل شوند و بگویند: «خدایا، اگر این حقیقتی است که از جانب تو نازل شده، پس از آسمان بر ما سنگ ببار، یا عذابی دردناک بر ما فرست.» (انفال: ۳۲) آنان این سخن را به‌جای آن می‌گویند که از خدا بخواهند ایشان را به ایمان آوردن به حقیقتی که نازل کرده هدایت کند. اگرچه این آیه به سخن قریش اشاره دارد، قوم صالح ﷺ نیز چیزی شبیه به آن گفتند؛ آنان پیامبرشان را که از ایشان می‌خواست توبه کنند، از خدا آمرزش بجویند و برای رحمت او دعا کنند، رد کردند. حتی خشم خود نسبت به او و پیروانش را چنین توجیه کردند که آنان مایهٔ شومی‌اند و انتظار دارند به سبب حضورشان بلایی بر سرشان فرود آید: «گفتند: ما شما و کسانی را که با شما هستند به شومی گرفته‌ایم.» (آیهٔ ۴۷)
The hearts of unbelievers can reach such a level of corruption that they appeal to God, saying: “God, if this be indeed Your revealed truth, then rain down upon us stones from the skies, or inflict grievous suffering on us.” (8: 32) They say this rather than praying to God to guide them to believe in the truth He has revealed. While this verse refers to what the Quraysh said, Şāliĥ’s people said something similar, rejecting their prophet’s appeals that they should repent, seek God’s forgiveness and pray for His mercy. They even justified their irritation with him and his followers by saying that they constituted a bad omen and that they expected evil to befall them as a result of their presence: “They answered: We augur evil from you and those that follow you.” (Verse 47)
عبارت عربی از فعل «ţţyrnā» استفاده می‌کند که به «ما فال بد می‌زنیم» ترجمه شده است. این فعل به عادت‌های خرافی گوناگون مردمان نادانی اشاره دارد که از پذیرفتن روشنی ایمان سر باز می‌زنند. در عربستان، شخصی که می‌خواست تصمیمی جدی بگیرد، پرنده‌ای را می‌ترساند. اگر پرنده به سوی راست پرواز می‌کرد نه به سوی چپ، آن مرد نسبت به تصمیمش خوش‌بین می‌شد و آن را دنبال می‌کرد. اگر پرنده به سوی چپ پرواز می‌کرد، آن مرد غمگین می‌شد و انتظار شر داشت. ناگفته پیداست که پرندگان از جهانی که ورای ادراک ماست چیزی نمی‌دانند. پرواز خودجوش آنان نمی‌تواند چیزی از ناشناخته‌ها به ما بگوید. اما در سرشت انسان نهاده شده که بدون چیزی ناشناخته نمی‌تواند زندگی کند؛ چیزی که آنچه را فراتر از دانش و توان اوست به آن نسبت می‌دهد. هنگامی که انسان این امر را از راه ایمان به خدا، که به هر آنچه ورای دسترس ادراک هر موجودی است آگاه است، نسبت ندهد، آن را به افسانه و خرافه‌ای نسبت می‌دهد که حدی نمی‌شناسد و از هیچ منطقی پیروی نمی‌کند.
The Arabic text uses the verb iţţyrnā, rendered here as ‘we augur evil’. It refers to the different superstitious habits of ignorant people who refuse to accept the clarity of faith. In Arabia a person who was about to take a serious decision would scare a bird. If the bird flew towards the right rather than the left, the man felt optimistic about his decision and went ahead with it. If the bird flew to the left, the man would be gloomy, expecting evil. Needless to say, birds know nothing of the world that lies beyond our perception. Their spontaneous flight cannot tell us anything about the unknown. But it is ingrained within human nature that it cannot live without something unknown to which it attributes what lies beyond its knowledge and ability. When it does not attribute this, through faith, to God who knows all that lies beyond the reach of any creature’s perception, it attributes it to legend and superstition that know no limit and follow no logic.
بسیاری کسانی هستند که خدا را انکار می‌کنند و از نسبت دادن آنچه فراتر از ادراک انسانی است به او سر باز می‌زنند و آن را خرافه‌ای دینی می‌نامند، در حالی که برای خود معیار برتری از دانش قائل‌اند. در عین حال، آنان به عدد ۱۳ اهمیت زیادی می‌دهند، یا به گربه سیاهی که از مقابلشان عبور می‌کند، یا به روشن کردن دو سیگار با یک کبریت، یا به دیگر باورهای خرافی از این دست. این نشان می‌دهد که مردم چگونه در برابر فطرت انسانی و نیاز آن به ایمان مقاومت می‌کنند. در حقیقت، فطرت انسان نمی‌تواند در تلاش خود برای توضیح بسیاری از پدیده‌های جهانی که دانش بشری هنوز به ژرفای آنها پی نبرده است، از ایمان بی‌نیاز باشد. و در حقیقت، برخی از این پدیده‌ها همواره فراتر از دسترس دانش بشری باقی خواهند ماند، زیرا از توان بشری فراتر می‌روند؛ توانی که به انسان متناسب با آنچه برای انجام وظیفه‌اش، یعنی ساختن زندگی بر روی زمین، نیاز دارد، عطا شده است.
Many are those who deny God, and refuse to attribute to Him what lies beyond human perception, describing it as religious fallacy, while claiming for themselves a superior standard of knowledge. At the same time they attach much importance to the number 13, or to a black cat crossing their path, or to lighting two cigarettes with one match, or other such superstitious notions. This is indicative of the way people resist human nature and its need for faith. Indeed human nature cannot dispense with faith in its attempt to explain many universal phenomena which human knowledge has not yet fathomed. Indeed some of these will always remain beyond the reach of human knowledge, because they exceed human ability which is given to man in accordance with what he needs for the fulfilment of his task of building life on earth.
هنگامی که قوم صالح عذر احمقانه خود را بیان کردند، عذری که سرگردانی خرافی‌شان را آشکار می‌ساخت، صالح حقیقت را روشن و آشکار پیش چشمانشان قرار داد: «گفت: آن شومی‌ای که شما فال می‌زنید تنها از جانب خداست.» (آیهٔ ۴۷) هر آنچه به بخت، آینده و سرنوشت شما مربوط است، در دست خداست. او قوانینی معین کرده، مردم را به پیروی از قوانین خود فرمان داده و راه تأمین سعادتشان را برایشان روشن ساخته است.
When Şāliĥ’s people stated their stupid excuse, one which betrayed their superstitious confusion, Şāliĥ put the truth clearly before their eyes: “Said he: The evil you augur can come only from God.” (Verse 47) Everything that relates to your fortunes, future and destiny lies with God. He has set certain rules, commanded people to comply with His laws, and set clear before them the way to ensure their happiness.
هر کس از هدایت الهی پیروی کند، نتایج نیک آن را خواهد داشت، بی‌آنکه نیازی باشد برای تصمیم‌گیری درباره راهی که باید در پیش گیرد، پرنده‌ای را بترساند. و کسانی که از هدایت او منحرف شوند، نتایج بد آن را درو خواهند کرد، هرچند پرندگان ترسیده‌شان ممکن است با جهت پرواز خود به آنان اطمینان دهند.
Whoever follows divine guidance will have its good results, without any need to scare a bird in order to decide what path to follow. Those who deviate from His guidance will reap evil results, even though their scared birds may reassure them by the direction of their flight.
«إِنَّكُمْ لَمُفْتَنُونَ» (آیه ۴۷) همانا شما به‌راستی در آزمون قرار دارید، و به‌یقین با هر آنچه برایتان پیش می‌آید، خوب یا بد، و با نعمتی که خداوند به شما عطا می‌کند، آزموده می‌شوید. از این رو، برای آنکه هوشیار بمانید، رویدادها را بررسی کنید و بدانید که آنها بخشی از آن آزمایشی هستند که نتایج نیکو را تضمین می‌کند؛ نتایجی که هرگز از راه پی‌گرفتن فال و نشانه‌های شوم به دست نمی‌آید.
“You are indeed people undergoing a test.” (Verse 47) You are certainly being tested with whatever happens to you, good or bad, and with God’s bounty that is given to you. Therefore, to stay alert, study events and recognize that they are part of the trial that will ensure good results which can never be achieved through pursuing omens.
ایمان واقعی باعث می‌شود که انسان‌ها چیزها را به درستی ارزیابی کنند و آنها را برانگیزد تا درباره آنچه در اطرافشان رخ می‌دهد تأمل کنند. ایمان به آنها می‌فهماند که همه چیز به اراده خداوند رخ می‌دهد و هیچ‌چیز نتیجه تصادف کور نیست. بدین‌ترتیب، ارزش زندگی افزایش می‌یابد و مردم به سطح معنوی بالاتری دست می‌یابند. انسان سفر زندگی خود را بر این سیاره بدون هیچ‌گونه جدایی از جهان هستی پیرامونش، یا از آفریدگار آن که امور آن را اداره می‌کند، یا از قوانین طبیعت که خداوند برای تداوم جهان هستی به کار گرفته است، می‌پیماید.
True faith makes people evaluate things properly, motivates them to reflect on what takes place all around them. It makes them realize that it all happens by God’s will, while nothing is the result of blind coincidence. Thus, life increases in value and people attain a higher spiritual standard. Man makes his journey through life on this planet without any isolation from the universe around him, or its Creator who conducts its affairs, or the laws of nature operated by God to ensure the continuity of the universe.
این روش صحیح تنها توسط دل‌های سالمی پذیرفته می‌شود که به سبب انحراف بی‌بازگشت از حق، کج نشده باشند.
This sound approach is, however, accepted only by sound hearts which have not been twisted by irrevocable deviation from the truth.
در میان قوم صالح نُه سرکرده بودند که در مخالفتشان با دعوت او سازش‌ناپذیر بودند. از این رو، آنان علیه او و خانواده‌اش توطئه چیدند:
Among Şāliĥ’s people there were nine leaders who were irreconcilable in their opposition to his call. Hence, they plotted against him and his family:
در آن شهر نُه مرد بودند که در زمین فساد می‌کردند و هیچ کار شایسته‌ای انجام نمی‌دادند. گفتند: «با خدا با یکدیگر پیمان ببندیم که ناگهان شبانه او و خانواده‌اش را خواهیم کشت؛ سپس به خویشاوند نزدیک او با جسارت خواهیم گفت: "ما در نابودی خانواده‌اش حاضر نبودیم، و ما قطعاً راستگو هستیم."» (آیات ۴۸ و ۴۹)
There were in the city nine men who did evil deeds in the land, and would not do any good. They said: ‘Let us swear a mutual oath by God that we shall suddenly kill him and his household by night; and then we shall boldly say to his next of kin, “We did not witness the destruction of his household; and we are indeed telling the truth.” (Verses 48-49)
این نه نفر در دل‌هایشان جایی برای حق و پیام آن باقی نگذاشته بودند۔
These nine people had left no room in their hearts for the truth and its message.
آنان که پس از آنکه استدلال صالح را غالب یافتند، مصمم شدند کار را یکسره کنند، پس نقشه‌ای طرح کردند. عجیب‌تر آنکه با سوگند به خدا پیمان بستند که صالح و خانواده‌اش را در تاریکی شب بکشند. و این در حالی بود که او جز این نمی‌خواست که به خدا ایمان آورند و تنها او را بپرستند. همچنین شگفت‌انگیز است که آنان نه تنها سوگند خوردند که او و خانواده‌اش را بکشند، بلکه قصد داشتند هرگونه آگاهی از این جنایت را نیز انکار کنند. «ما قطعاً راستگو هستیم.» آنان در تاریکی آنها را می‌کشتند، و از این رو قتل را نمی‌دیدند و در نتیجه شاهد آن نیز نبودند.
They were determined to bring matters to a head after they found Şāliĥ’s argument overpowering. Hence they devised a plot. Most singularly, they agreed under oath by God to kill Şāliĥ and his family under the cover of darkness. All this when he asked nothing other than that they believe in God and worship Him alone. It is also singular that they should not only swear to kill him and his family, but that they were also intent on denying any knowledge of the crime. “We are indeed telling the truth.” They would kill them in darkness, and as such they would not see the killing and hence would not be witnesses to it.
چه حیله‌ی احمقانه و سطحی‌ای! با این حال، آنها از آن برای آرام کردن خود و توجیه دروغ‌هایشان بهره گرفتند. قطعاً شگفت‌انگیز است که چنین کسانی، با توجه به شرایطشان، این‌قدر مشتاق بودند راستگو به نظر برسند. وقتی انسان از هدایت خداوند که راه راست را نشان می‌دهد کور شود، سرشت انسانی بی‌شمار چنین پیچ و خم‌ها و انحرافاتی را آشکار می‌سازد.
What a stupid, shallow trick! Yet they used it to reassure themselves and justify their lies. It is certainly singular that such people were so keen to sound truthful given the circumstances. When it is blinded to God’s guidance which shows the straight path, human nature betrays countless such twists and deviations.
پس آنان نقشه کشیدند و توطئه چیدند، اما خدا ناظر بر ایشان بود و از توطئه‌شان آگاه بود: «آنان نیرنگی بستند، و ما نیز نیرنگی بستیم، در حالی که ایشان متوجه آن نبودند.» (آیه ۵۰)
فاصله میان این دو نیرنگ و میان دو قدرتی که پشت آنها قرار دارد، بیش از آن است که بتوان آن را پر کرد. با این همه، بسیار کسانی که قدرت دارند به امکانات خود فریفته می‌شوند و از چشمی که هرگز نمی‌خوابد غافل می‌مانند. آنان قدرت خدا را به حساب نمی‌آورند، قدرتی که ناگهان و از جایی که انتظارش را ندارند فرا می‌رسد: «بنگر که پایان نقشه‌های ایشان چه شد: ما آنان و تمام قومشان را به کلی نابود کردیم، و خانه‌هایشان به سبب ستمی که کرده بودند، اکنون خالی و ویران است.» (آیات ۵۱ و ۵۲)
So they schemed and plotted, but God was watching them, aware of their scheming: “They devised a scheme; but We also devised a scheme, while they could not perceive it.” (Verse 50) The gap between the two schemes, and the two powers behind them is too far to bridge. Yet often are those who have power deceived by their resources, oblivious to the watching eye that never sleeps. They do not reckon with God’s power as it takes them suddenly and from where they do not expect: “Behold what all their scheming came to in the end: We destroyed them utterly, together with all their people, and their dwellings are now empty, ruined, because of their wrongdoing.” (Verses 51- 52)
تنها لحظه‌ای کوتاه می‌گذرد و نابودی آنان را فرامی‌گیرد، و خانه‌هایشان خالی می‌ماند و هیچ جانی از آنان باقی نمی‌ماند. اندکی پیش از آن، آنان در حال طراحی نقشهٔ شومشان بودند. سوره عمداً این دو صحنه را پشت سر هم و با سرعت نشان می‌دهد، تا آن عنصر ویرانگری را برجسته کند که آن نیرنگ‌بازانی را که مغرور قدرت خویش‌اند و می‌پندارند طرحشان کاملاً بی‌نقص است، ناگهان غافلگیر می‌کند.
It is only a brief moment yet destruction engulfs them, leaving their homes empty with no soul surviving. A moment earlier they had been scheming their evil plot. The sūrah deliberately portrays the two scenes in quick succession, in order to highlight the devastating element that takes unawares those plotters who are deceived by their power, thinking their scheme perfectly worked out.
«در این، برای اهل دانش نشانه‌ای آشکار است.» (آیه ۵۲) سوره در مجموع و در تفسیرهایی که بر داستان‌هایی که نقل می‌کند دارد، بارها بر اهمیت دانش تأکید می‌کند.
“In this there is a clear sign for people of knowledge.” (Verse 52) The sūrah as a whole and its comments on the stories it relates repeatedly emphasizes the importance of knowledge.
به دنبال این تصویرِ عذابِ ناگهانی، سوره سپس یادآوری می‌کند که آن مؤمنانی که به خدا آگاه بودند و از او می‌ترسیدند، نجات یافتند: «و کسانی را که ایمان آوردند و پرهیزگار بودند نجات دادیم.» (آیه ۵۳) کسی که از خدا می‌ترسد، از سایر ترس‌ها در امان می‌ماند.
Following this image of surprise punishment, the sūrah then mentions that those believers who were conscious of God and feared Him were saved: “And we saved the people who believed and were God-fearing.” (Verse 53) A person who fears God is spared other fears.
در حدیثی قدسی به روشنی آمده است که «خداوند نمی‌گذارد دو نوع ترس بر مؤمن چیره شود.» بنابراین، مؤمنی که واقعاً از خدا می‌ترسد، از هیچ کس دیگری نخواهد ترسید.
It is clearly stated in a sacred ĥadīth that “God will not allow two types of fear to afflict a believer.’ Thus, a believer who truly fears God will fear no one else.