در این بخش، سوره از سرشت انسان سخن می‌گوید: آنگاه که بر راه راست پایداری می‌کند و آنگاه که از آن منحرف می‌شود، و سرانجام هر یک از این دو حال. سوره با تأکید بر نیکی به والدین آغاز می‌شود. در قرآن، این دستور اغلب پس از سخن از ایمان یا در پیوند با چنین مباحثی می‌آید. دلیل آن این است که پیوند میان فرزندان و والدین، پس از پیوند ایمان، قوی‌ترین و مهم‌ترین پیوند است. این پیوند سزاوار آن است که گرامی داشته شود.

In this part the surah speaks of human nature when it sticks to the right track and when it deviates, and at what end it arrives in either case. It begins by urging man to remain dutiful to his parents. This instruction often comes in the Qur’an after it speaks about faith or in conjunction with such discourses. The reason for this is that the bond between children and parents is the strongest and most important after the bond of faith. It is the one that deserves to be honoured.

علاوه بر این، جمع کردن این دو پیوند با یکدیگر در قرآن به این شکل روشن می‌سازد که پیوند ایمان در زندگی انسان مقدم است. و پس از آن، پیوند خانوادگی در نزدیک‌ترین شکل خود قرار می‌گیرد.

Furthermore, grouping the two bonds together in this way in the Qur’an makes it clear that the bond of faith takes precedence in human life. It is followed though by the family bond in its closest form.

این بخش از سوره، صحنه‌ای را ترسیم می‌کند که دو گونه از سرشت انسانی را نشان می‌دهد. در گونه نخست، دو پیوند ایمان و پیوند میان والدین و فرزند در یک جهت با هم کار می‌کنند و در پی خشنودی خدا هستند. در گونه دوم، این دو پیوند از هم جدا می‌شوند و هیچ نقطه‌ی مشترکی ندارند. در حالت نخست، به فرزندانی که مورد نظرند مژده‌ی ورود به بهشت داده می‌شود، و در حالت دوم، سرنوشت آنان رنج در جهنم است. تصویری از کیفری که در جهنم داده می‌شود ارائه می‌گردد که پایان کار متکبرانی را توصیف می‌کند که گناه تجاوز و سرکشی را مرتکب شده‌اند.

This part of the surah gives us a scene portraying two types of human nature. In the first, the two bonds of faith and the one between parent and offspring work together in the same direction, seeking God’s acceptance. In the second, the two bonds separate and have no meeting point. In the first case, the children concerned are given the good news of being admitted into heaven, while in the second, they are destined to suffer in hell. An image of the punishment meted out in hell is given, describing the end suffered by the arrogant who are guilty of transgression.

«ما انسان را به نیکی کردن با پدر و مادرش سفارش کرده‌ایم.» (آیه ۱۵) این فرمانی است که به همهٔ انسان‌ها داده شده، و تنها بر پایهٔ انسان بودن آن‌ها است، بی‌آنکه به قید یا شرط دیگری نیاز باشد. همهٔ آنان مأمورند که نیکی کردن را در معنای مطلق و بی‌قید و شرط آن انجام دهند.

“ We have enjoined upon man to show kindness to his parents.” (Verse 15) This is an order given to all mankind, based on the very fact of their being human with no need for any further qualification. They are all enjoined to show kindness in its absolute, unrestricted sense.

والدین بودن تنها، چنین مهربانیِ مطلقی را می‌طلبد. این فرمان از خالقِ انسان صادر شده است و به نظر می‌رسد به‌ویژه نوعِ انسان را شامل می‌شود. در میان پرندگان، جانوران و حشرات ناشناخته است که فرزندان از والدینِ پیر خود مراقبت کنند. آنچه در میان این موجودات آشکارا مشاهده می‌شود این است که پیران، بنا به طبیعت، از جوانان مراقبت می‌کنند. با این حال، این امر تنها در برخی گونه‌ها صدق می‌کند. از این رو، به نظر می‌رسد که فرمانِ الهی تنها شاملِ انسان می‌شود.

Mere parenthood requires such absolute kindness. This order comes from the Creator of man, and it appears to apply to the human race in particular. It is unknown among birds, animals or insects for the young to take care of the old. What is clearly observed among these creatures is that by nature the old take care of the young. Nevertheless, this applies only to some species. Hence, the Divine order seems to apply only to man.

این دستور به نیکی کردن با والدین چندین بار در قرآن و در سخنان پیامبر ﷺ تکرار شده است. در مقابل، نیکی والدین نسبت به فرزندان تنها به ندرت و در موقعیت‌های خاص بیان شده است. خودِ فطرت انسان تضمین می‌کند که والدین از فرزندان خود به خوبی مراقبت کنند، بی‌آنکه به انگیزه‌ای دیگر نیازی باشد. والدین غالباً آمادگی شگفت‌انگیزی برای فدا کردن هر آنچه دارند در راه فرزندانشان نشان می‌دهند، تا آنجا که حاضرند برای آنان جان بدهند. آنان در همه‌ی این‌ها تردید نمی‌کنند، پاداشی نمی‌جویند، منّتی نمی‌گذارند و انتظار سپاسی ندارند. با این حال، نسل جوان به‌ندرت به سراغ نسل پیشین بازمی‌گردد تا از آن کسی که چنین فداکاری‌های بزرگی کرده است مراقبت کند.

This instruction to be kind to one’s parents is repeated several times in the Qur’an and in the Prophet’s pronouncements. By contrast, kindness by parents to children occurs only rarely, addressing particular situations. Human nature itself ensures that parents take good care of their children, without the need for any other motivation. Parents often show a remarkable readiness to sacrifice whatever they have for their children, to the point of being willing to die for them. They show no hesitation in all this, seek no recompense, press no favour and expect no thanks. The new generation, however, rarely turns back to take care of the older one who had made such great sacrifices.

و نقیض همهٔ این امور، خطا و تجاوز از حدود است.

The converse of all this is error and transgression:

اما کسی هست که به پدر و مادرش می‌گوید: «اُف بر شما! آیا به من وعده می‌دهید که من (از گور) بیرون آورده خواهم شد، در حالی که نسل‌های پیش از من (همه) گذشته‌اند؟» و آن دو، در حالی که از خدا یاری می‌جویند، [به او می‌گویند]: «وای بر تو! ایمان بیاور، که وعدهٔ خدا حق است.» ولی او پاسخ می‌دهد: «این‌ها جز افسانه‌های پیشینیان نیست.» اینانند کسانی که فرمان عذاب بر آنان مسلم شده است، همراه با امت‌های دیگری از جن و انس که پیش از آنان گذشته‌اند. آنان بی‌شک زیانکار خواهند بود.

But there is one who says to his parents: Tie on you both! Do you promise me that I shall be resurrected, when generations have passed away before me? And while they both implore God for help, [and say to him]: Alas for you! Believe! God's promise always comes true,' he answers: All this is nothing but fables of ancient times. 'Such are the ones upon whom the verdict is passed, together with other communities of jinn and humans that have passed away before their time. They will be utterly lost. (Verses 17-18)

والدین مؤمن‌اند، اما فرزند نافرمان است. نخستین ویژگی او نافرمانی در حق آن دو است؛ با تکبر و گستاخی با آنان سخن می‌گوید و دل‌هایشان را می‌آزارد: «اُفٍّ لَّكُمَا». سپس انکار معاد می‌کند و با این استدلال پوچ که هیچ‌یک از نسل‌های گذشته دوباره زنده نشده‌اند، می‌گوید: «آیا به من وعده می‌دهید که من [از گور] بیرون آورده می‌شوم، در حالی که نسل‌هایی پیش از من گذشته‌اند؟» (آیهٔ ۱۷) زمان قیامت را خدا تعیین می‌کند، و همهٔ مردم پس از آنکه این جهان دورهٔ خود را به پایان برد، در یک زمان برانگیخته خواهند شد. هیچ‌کس نگفته است که رستاخیز به‌صورت قسطی و در دفعات جداگانه خواهد بود، به‌گونه‌ای که نسلی در زمان زندگی نسل بعدی برانگیخته شود. این بازی نیست؛ بلکه پس از رسیدن سفر به مقصد نهایی، حساب‌های نهایی رسیدگی می‌شود.

The parents are believers, but the child is disobedient. His first characteristic is that of being undutiful to them, addressing them with arrogance and insolence, hurting their feelings: “Fie on you both." He then denies the resurrection, citing the hollow argument that no one from past generations has ever come back to life: “Do you promise me that I shall be resurrected, when generations have passed away before (Verse 17) The time of resurrection is determined by God, when all will be resurrected at the same time after this present world has completed its term. No one has ever said that resurrection will take place in instalments, with one generation resurrected during the lifetime of a later one. It is not a game; rather, it is a submitting of final accounts once the journey has come to its final destination.

والدین از سخنان پسرشان که آشکارا او را کافری روشن معرفی می‌کند، سخت مات و مبهوت شده‌اند. آنان از پیامد آنچه او درباره خداوند و درباره ایشان می‌گوید بیمناک‌اند. از این رو، به او متوسل می‌شوند و از خداوند یاری می‌طلبند و دعا می‌کنند.

سپس این سوره کافران را با سرنوشت خودشان روبرو می‌کند، آنگاه که در روز قیامت در برابر حسابرسی‌ای قرار می‌گیرند که پیوسته آن را انکار می‌کردند:

The surah then puts before the unbelievers their own fate as they face the reckoning on the Day of Resurrection which they were wont to deny:

روزی که کافران بر آتش عرضه می‌شوند، به آنان گفته خواهد شد: «شما بهره‌های پاکیزه‌تان را در زندگی دنیای خود به پایان بردید و از لذت‌ها بهره‌مند شدید. پس امروز به سبب استکبار ناحق‌تان در زمین و به‌سبب فسق‌ورزی‌تان، به عذاب خوارکننده کیفر داده خواهید شد.» (آیه ۲۰)

On the Day when the unbelievers will be brought before the fire, they will be told: 'You have exhausted your share of good things in your worldly life and took your fill of pleasure. So, today you shall be requited with the suffering of humiliation for having been arrogant on earth without any right, and for all your transgression] (Verse 20)

این صحنه پرتحرک است، اما اثری عمیق و گویا دارد. این صحنه آنان را در برابر آتش قرار می‌دهد، اما درست پیش از آنکه به درون آن رانده شوند، دلایلی که سرنوشتشان را به این شکل رقم زد به آنان گفته می‌شود.

This is a fast moving scene, yet it has a profound, telling effect. The scene brings them before the fire, but just before they are driven into it, they are told the reasons which determined their fate in this way:

«شما در زندگی دنیایی خود سهم خویش از چیزهای خوب را تمام کردید و از لذت‌ها کام گرفتید.» آنان سهم خود از چیزهای خوب را داشتند، اما آن‌ها را در زندگی این دنیا به‌کلی مصرف کردند و برای زندگی آینده‌شان چیزی نگه نداشتند. در واقع، آنان حتی گمان نمی‌کردند که زندگی دیگری در آینده وجود داشته باشد. از این رو، این نعمت‌های خوب را به تمام و کمال کام‌جویی کردند، بی‌آنکه برای آن‌ها سپاسگزار باشند یا به خاطر عطای خداوند شکری گزارند. برای برخورداری از چنین لذت‌هایی از ارتکاب آنچه حرام است خودداری نکردند. بنابراین، آنان در این دنیا سهم کامل خود از چیزهای خوب را گرفتند و برای زندگی آخرت چیزی برای خویشتن باقی نگذاشتند. زندگی بی‌پایان آخرت را در برابر عمر کوتاه روی زمین مبادله کردند. «پس امروز به عذاب خوار کننده کیفر داده می‌شوید، به سبب آنکه در زمین بناحق تکبر می‌ورزیدید و به سبب آنکه نافرمانی می‌کردید.» (آیه ۲۰) هر کسی که روی زمین با تکبر رفتار کند، بی‌هیچ حقی چنین می‌کند. تمامی بزرگی و کبریایی از آن خداوند است و هیچ مخلوقی، هر مقام و موقعیتی که داشته باشد، سزاوار آن نیست. بنابراین، تحمل خواری، پاداشی عادلانه برای تکبر و انحراف از راهی است که خداوند ترسیم کرده است.

“ You have exhausted your share of good things in your worldly life and took your fill of pleasure.” They had their fair share of good things, but they used them all up in the life of this world, keeping nothing back for their future life. In fact, they did not reckon that there would even be a future life. Therefore, they enjoyed these good things to the full, showing no gratitude for them and expressing no thanks to God for granting them. They did not refrain from committing what is forbidden in order to enjoy such pleasures. Therefore, they had their full share of good things in this world, leaving themselves nothing in the life to come. They exchanged the endless life of the hereafter for the short span of life on earth. Therefore, shall be requited with the suffering of humiliation for having been arrogant on earth without any right, and for all your transgression” (Verse 20) Everyone who behaves with arrogance on earth does so without any right. All pride belongs to God; none belongs to any creature, no matter what position he holds. To suffer humiliation is, therefore, a just reward for arrogance and deviation from the path God has charted.