این بار نیز مرحله‌ای دیگر از رویارویی با مشرکان بر سر حقیقت پیام الهی و ماهیت فرستاده آغاز می‌شود. این بخش در پی اصلاح تصورات پیشین مردم، به‌طور کلی، درباره‌ی پیام‌ها و فرستادگان خداوند است. این تصورات در دوران جاهلیت عرب و دیگر اقوام بیش از پیش تحریف شده بود، تا جایی که از حقیقت نبوت، وحی و رسالت دور شده بودند. حتی افسانه‌ها، خرافات، اسطوره‌ها و مانند آن‌ها را بر آن افزوده بودند تا موضوع را با جادوگری، فال‌گیری، جن و حتی دیوانگی درهم آمیزند. بدین‌سان، از پیامبر خواسته می‌شد که آینده را پیش‌بینی کند، معجزه پدید آورد و کارهایی را انجام دهد که معمولاً یک واسطه‌ی ارواح یا جادوگر انجام می‌دهد.

Yet another round of confrontation with the idolaters concerning the truth of the divine message and the nature of the Messenger gets underway in this passage. It seeks to rectify preconceived ideas among mankind generally about God’s messages and messengers. Such ideas had been further distorted during periods of ignorance among the Arabs and other communities, such that they had moved away from the truth of prophethood, revelation, and messengers. They had even added legends, superstitions, myths and the like to confuse the whole issue with sorcery, fortune- telling, the jinn and even with madness. Thus, a Prophet would be asked to predict the future, produce miracles and do what a medium or a sorcerer normally does.

اسلام این همه مزخرف را کنار می‌گذارد و عقیده‌اش را با عبارات روشن، ساده و عملی ارائه می‌دهد. این دین مفهوم نبوت را از همه افسانه‌ها و خرافاتی که تقریباً در همه جامعه‌های جاهلی به آن ضمیمه شده بود پاک می‌کند، از جمله آنهایی که فرقه‌های مختلف یهودی و مسیحی وارد کرده بودند. همه این‌ها تصویر پیامبران و نبوت را به شدت تحریف کرده بودند.

The Islamic faith does away with all this nonsense, presenting its ideology in clear, simple and practical terms. It purges the concept of prophethood of all the myths and superstitions that had been attached to it in practically all jāhiliyyah communities, including those introduced by different Jewish and Christian sects. All these had badly distorted the image of prophets and prophethood.

قرآن سپس اسلام را به مردم ارائه می‌دهد، بدون هیچ‌گونه وسوسه یا زینتی که بیگانه با آن باشد. فرستاده‌ای که این دین را دعوت می‌کند، انسانی عادی است که به گنجینه‌های خداوند دسترسی ندارد، از آنچه ورای دایره‌ی ادراک بشر است آگاهی ندارد و ادعای فرشته بودن نمی‌کند. او پیام خود را تنها از پروردگارش دریافت می‌کند و جز آنچه بر او وحی می‌شود، پیروی نمی‌کند.

The Qur’ān then presents the Islamic faith to people free of all temptations or adornments that are alien to it. The Messenger advocating it is an ordinary human being, who has no access to God’s treasures, no knowledge of what lies beyond the reach of human perception, and who makes no claim to be an angel. He receives his message only from his Lord, and follows nothing other than what is revealed to him.

بگو: «به شما نمی‌گویم که خزائن خدا نزد من است، و غیب را نمی‌دانم، و به شما نمی‌گویم که من فرشته‌ام. تنها از آنچه به من وحی می‌شود پیروی می‌کنم.» بگو: «آیا نابینا و بینا یکسانند؟ آیا نمی‌اندیشید؟» (آیهٔ ۵۰)

Say: I do not say to you that God’s treasures are with me; nor do I know what is beyond the reach of human perception; nor do I say to you that I am an angel. I only follow what is revealed to me. Say: Can the blind and the seeing be deemed equal? Will you not reflect? (Verse 50)

سرکش در انکار اسلام، قریش از پیامبر (صلی الله علیه وسلم) خواستند که معجزهای برایشان بیاورد تا آنان را بپذیرد. همانطور که پیشتر یادآور شدیم، آنان یقین داشتند که او راستگو است.

Stubborn in their rejection of Islam, the people of the Quraysh demanded that the Prophet (peace be upon him) perform a miracle for them so as to win their acceptance. As we have already mentioned, they were certain that he was truthful.

بی‌شک، آنان در این مورد هیچ شکی نداشتند. با این حال، گاهی از او می‌خواستند که دو کوه صفا و مروه را به طلا تبدیل کند! گاهی نیز خواستار آن بودند که هر دو کوه به‌کلی از مکه برداشته شوند تا در جای آن‌ها منطقه‌ای حاصلخیز پدید آید که محصول و میوه بدهد. گاهی دیگر می‌خواستند که از آنچه در آینده رخ خواهد داد آگاه شوند. یا می‌خواستند فرشته‌ای فرو فرستاده شود تا رسالت پیامبر ﷺ را تأیید کند، یا نوشته‌ای از آسمان بر او نازل گردد.

Indeed, they had no doubt about that. Nevertheless, they demanded, on occasion, that he transform the two hills of al-Şafā and al-Marwah into gold! At times, they demanded that both hills be removed from Makkah altogether so as to have in their place a fertile area which could yield crops and fruits. At other times, they demanded that they be informed of what would happen in the future. Alternatively, they demanded that an angel be sent down to endorse the Prophet’s message, or that a written statement be sent down to him from on high.

تمام این درخواستها در واقع پوششی برای انکار سرسختانهٔ آنان بود. این درخواستها از افسانهها، خرافات و اسطورههایی برمیخاست که دربارهٔ جایگاه و نقش پیامبر در جامعههای جاهلی رواج داشت. نزدیکترین این اسطورهها به آنان، افسانهها و اسطورههایی بود که یهودیان و مسیحیان پس از آنکه از حقیقتی که فرستادگان خدا به ایشان ابلاغ کرده بودند منحرف شدند، به آنها باور داشتند.

All these demands were simply a cover-up for their stubborn rejection. They were born out of the myths, superstitions and legends which were associated with the status and role of a prophet, as conceived by jāhiliyyah societies. The closest of these to them were the myths and legends held by the Jews and Christians after they had deviated from the truth preached to them by God’s messengers.

در جامعه‌های دوران جاهلیت، پیشگویی‌های نادرستی رایج بود که پیامبران دروغین مطرح می‌کردند و کسانی که فریب آنان را خورده بودند به آن باور داشتند. این پیشگویی‌ها ریشه در جادوگری، فال‌گیری، ستاره‌شناسی (احکام نجوم) و توهم داشتند. چنین پیامبران دروغینی ادعا می‌کردند که از طریق ارتباط با جن و دیگر ارواح، به اطلاعاتی پنهان دست یافته‌اند. آنان همچنین ادعا داشتند که با دعا، نیایش، طلسم‌ها یا روش‌های دیگر می‌توانند بر پدیده‌های طبیعی اثر بگذارند.

پیامبر بنابراین مأمور است که این دین را همان‌گونه که هست، بدون زینت و فریب، به مردم عرضه کند. این دین به هیچ‌یک از این‌ها نیازی ندارد. کسانی که آن را می‌پذیرند باید بدانند که با آن هیچ ثروت مادی یا مقامی به دست نخواهند آورد. آن‌ها هیچ برتری‌ای بر دیگران نخواهند داشت، مگر از راه کردارهای نیکشان. آن‌ها تنها هدایت الهی را برگزیده‌اند که بسیار ارزشمندتر از ثروت، مقام یا برتری است. «بگو: "به شما نمی‌گویم که خزائن خدا نزد من است، و نه غیب را می‌دانم، و نه به شما می‌گویم که من فرشته‌ام. تنها از آنچه به من وحی می‌شود پیروی می‌کنم."» (آیه ۵۰)

The Prophet is, therefore, ordered to present it to people as it is, without adornment or temptation. It requires none of these. Those who adopt it should know that they are not going to gain any material wealth or position by it. They shall have no distinction over other people except through their good actions. They are only opting for divine guidance which is much more valuable than wealth, position or distinction. “Say: ‘I do not say to you that God’s treasures are with me; nor do I know what is beyond the reach of human perception; nor do I say to you that I am an angel. I only follow what is revealed to me.’” (Verse 50)

هنگامی که آنان این [پیام] را می‌پذیرند و به آن عمل می‌کنند، باید بدانند که خود را از تاریکی و کوری به سوی نور و روشنایی بیرون می‌آورند: «بگو: آیا نابینا و بینا برابرند؟ آیا نمی‌اندیشید؟» (آیه ۵۰) افزون بر این، پیروی از وحی الهی، خود پیروی از هدایت درست است. کسی که از چنین هدایتی بی‌بهره بماند، همچنان نابیناست. این مطلب در این آیه به روشنی بیان شده است. پس چه نقشی برای عقل انسان باقی می‌ماند؟

When they accept and adopt this, they should know that they bring themselves out of darkness and blindness into light and enlightenment: “Say: Can the blind and the seeing be deemed equal? Will you not reflect?” (Verse 50) Besides, following divine revelations is, in itself, following proper guidance. A person who is left without such guidance remains blind. This is stated plainly in this verse. What role, then, is left to the human mind?

از دیدگاه اسلامی، پاسخ این پرسش بسیار ساده است. عقلی که خداوند به انسان ارزانی داشته، توانایی دریافت وحی او و فهم آن را دارد. این نقش عقل است. افزون بر این، عقل فرصتی است که برای انسان فراهم است تا از هدایت خداوند پیروی کند و به ملاکی درست و خطاناپذیر مجهز شود.

From the Islamic point of view, the answer to this question is very simple. The mind with which God has endowed man is able to receive His revelation and comprehend it. This is its role. Moreover, it is the opportunity available to man to follow God’s guidance and to be equipped with the proper, infallible criterion.

هنگامی که ذهن انسان به حال خود رها شود و از هدایت الهی جدا گردد، در معرض انحراف، تیرگی دید، سوءمحاسبه و خطا قرار می‌گیرد. این امر ناشی از سرشت خود اوست که جهان را مجموعه‌ای از اجزای کوچک و جدا از هم می‌بیند، نه یک کلّ کامل. او دیدگاه خود را به رویدادها، تجربیات و موقعیت‌های منفرد محدود می‌کند.

به وسیلهٔ این [قرآن] کسانی را بیم ده که از اینکه نزد پروردگارشان گرد آورده شوند می‌ترسند، در حالی که جز او هیچ یار و شفیعی ندارند، باشد که پرهیزگار شوند. کسانی را که صبح و شام پروردگارشان را می‌خوانند و تنها خشنودی او را می‌طلبند از خود مران. تو به هیچ وجه مسئول حساب آنان نیستی، و آنان نیز به هیچ وجه مسئول حساب تو نیستند. اگر آنان را برانی، از ستمکاران خواهی بود. این‌گونه برخی از ایشان را به وسیلهٔ برخی دیگر می‌آزماییم تا بگویند: «آیا اینان همان کسانی‌اند که خداوند از میان ما بر آنان منت نهاده است؟» آیا خدا به سپاسگزاران داناتر نیست؟ و چون کسانی که به آیات ما ایمان دارند نزد تو آیند، بگو: سلام بر شما باد! پروردگارتان رحمت را بر خود مقرر فرموده است: هر کس از شما از روی نادانی کار بدی کند، سپس توبه کند و به اصلاح خود بپردازد، همانا او آمرزنده و مهربان است.

Warn with this [Qur’ān] those who fear that they will be gathered to their Lord, when they shall have none to protect them from Him or to intercede with Him, so that they may be God-fearing. Do not drive away those who call on their Lord morning and evening, seeking only to win His pleasure. You are in no way accountable for them, just as they are in no way accountable for you. Should you drive them away, you would be among the wrongdoers. It is in this way that We try some of them by means of others, so that they may say: ‘Are these the ones upon whom God has bestowed His favour from among us?” Does not God know best as to who is truly grateful? When those who believe in God’s revelations come to you, say: Peace be upon you. Your Lord has committed Himself to bestow grace and mercy: if any of you does a bad deed out of ignorance, and then repents and mends his ways, He will be much forgiving, merciful.

(آیات ۵۱-۴)

(Verses 51-4)

این که اسلام کمترین توجهی به ارزش‌های دنیوی و ملاحظات کوچک انسانی دارد، نشانه‌ای از ایمان اسلامی است. فرستاده‌ی خدا ﷺ مأمور شد که آن را همان‌گونه که هست، بدون زینت، آرایش یا وعده‌های فریبنده، به انسان‌ها عرضه کند. همچنین مأمور شد که به‌ویژه به کسانی توجه کند که احتمال دارد به دعوت او پاسخ مثبت دهند، و با کسانی همراه شود که آن را به خوبی می‌پذیرند و مایل‌اند با تلاش صادقانه، خشنودی خدا را به دست آورند. او نباید به ارزش‌های جامعه‌ی جاهلیت هیچ وزنی می‌داد. وظیفه‌ی او هشدار دادن به کسانی بود که از آنچه ممکن است در روز قیامت، هنگامی که نزد پروردگارشان گرد آورده می‌شوند و کسی را ندارند که از ایشان پشتیبانی کند یا شفاعت نماید، برایشان رخ دهد، بیمناک‌اند. حقیقت این است که هیچ‌کس نمی‌تواند نزد خدا شفاعت کند، مگر آنکه به او اجازه داده شود.

It is a mark of the Islamic faith that it pays little regard to worldly values and petty human considerations. God’s Messenger (peace be upon him) has been commanded to present it to human beings as it is, without decoration, adornment or tempting promises. He was also commanded to pay particular attention to those who are likely to respond positively to his call and to ally himself with those who receive it well, willing to make a sincere effort to win God’s pleasure. He was not to attach any weight to the values of a jāhiliyyah society. His task was to warn those who fear what may happen to them when they are gathered to their Lord, on the Day of Resurrection, when they shall have none to support or intercede for them. The fact remains that no one can intercede with God unless he is given permission to do so.

«بدین‌گونه است که ما برخی از ایشان را به وسیلهٔ برخی دیگر می‌آزماییم، تا بگویند: آیا اینانند که خدا از میان ما بر آنان نعمت ارزانی داشته است؟» (آیهٔ ۵۳) این پرسش بیانگرِ تعجبِ سران متکبرِ عرب است. قرآن پاسخی کامل به آن می‌دهد: «آیا خدا به سپاسگزاران داناتر نیست؟» (آیهٔ ۵۳) این پاسخ سرشار از دلالت‌های تیزبینانه است. روشن می‌سازد که پیروی از هدایت حق، پاداشی است که خدا به کسانی می‌دهد که او سپاسگزاری راستین ایشان را می‌داند. بدین ترتیب، آنان به این جلوه از فضل الهی مفتخر می‌گردند. هیچ میزانی از سپاس، در برابر این لطف کافی نیست. با این همه، خدا بهترین کاری را که بندگانش می‌توانند انجام دهند می‌پذیرد و به آن پاداش می‌دهد. پاداش او همواره بسیار بخشنده است.

“It is in this way that We try some of them by means of others, so that they may say: Are these the ones upon whom God has bestowed His favour from among us?’“ (Verse 53) This is a rhetorical question asked by the arrogant Arab chiefs. The Qur’ān provides the perfect answer: “Does not God know best as to who is truly grateful?” (Verse 53) It is an answer loaded with pointed connotations. It clearly suggests that following right guidance is a reward given by God to those whom He knows to be truly grateful. In this way, they are favoured with this particular aspect of divine grace. No amount of gratitude is sufficient in return for this act of grace. God, however, accepts the best that His servants can do and rewards them for it. His reward is always exceedingly generous.

این پاسخ همچنین نشان می‌دهد که پذیرش ایمان نعمتی است که هیچ ربطی به ارزش‌هایی ندارد که ممکن است در هر جامعه‌ای که از نظام‌های ساخته‌ی بشر پیروی می‌کند، حاکم باشد. خداوند آن را به کسانی عطا می‌کند که می‌داند شکرگزار آن هستند، هرچند ممکن است فقیر باشند و نفوذی نداشته باشند. ارزش‌های انسانی در ترازوی خداوند وزنی ندارند.

The answer also suggests that accepting faith is a blessing that has nothing to do with the values that may prevail in any society following man-made systems. God bestows it on those whom He knows to be grateful for it, even though they may be poor and have no influence. Human values have no weight on God’s scales.

از پاسخ خداوند به آن پرسش متکبرانه روشن است که این جهالتِ محضِ آن مردم است که باعث می‌شود به گزینشِ کسانی که خداوند فضلِ خود را بر ایشان ارزانی می‌دارد اعتراض کنند. کسانی که این پرسش را مطرح می‌کنند درنمی‌یابند که خداوند این لطف را بر پایه‌ی علمِ کامل و بی‌نقصِ خویش عطا می‌کند. اوست که از میان بندگانش، کسانی را که شایستگیِ چنین لطفی را دارند می‌داند. چنین اعتراض‌های نادانانه‌ای نیز نشان‌دهنده‌ی بی‌ادبیِ معترضان است.

It is clear from God’s answer to that arrogant question that it is those people’s sheer ignorance that gives rise to their objection to the selection of people on whom God bestows His grace. Those who raise the question do not realise that God bestows this favour on the basis of His perfect knowledge. It is He who knows those who deserve such a favour from among His servants. Such ignorant objections also betray the objectors’ bad manners.

ما نحتاج إلى أن نُلقي نظرة أخرى طويلة على هذا النص كله، إذ إنه بالغ الأهمية للإنسانية جمعاء. إن آياته ذات دلالة أعظم بكثير من مجرد تعداد القيم والمبادئ النظرية لحقوق الإنسان. إنها تمثل شيئاً عظيماً تحقق في حياة البشرية حين أخذ هذا الدين الإنسانية بيدها ليعبر بها هوة شاسعة جداً. ففي مرحلة واحدة من التاريخ، بلغت البشرية أسمى قممها. ورغم تراجعها الطويل عن تلك القمة، فإن عظمة ذلك الإنجاز وحقيقته لا يمكن الاستخفاف بهما. ومادام الإنسان قد بلغ تلك القمة مرة، فإنه قادر بالتأكيد على تكرار ذلك. إن القمة باقية هناك. والإنسان والدين الإسلامي باقيان على حالهما. وما يُحتاج إليه هو العزم الصادق على المحاولة من جديد، والثقة بأن تلك القمة قابلة للبلوغ مرة أخرى.

We need to cast another long look at this whole passage, as it is of exceeding importance to humanity as a whole. Its verses have a much greater significance than the listing of values and theoretical principles on human rights. They represent something great that has been achieved in human life when this faith took humanity by the hand to bridge a very wide gulf. In just one stage of history, humanity attained the brightest summit. Despite its long retreat from that summit, the greatness and reality of that achievement cannot be taken lightly. Since humanity has reached that summit once, it can certainly repeat its performance. The summit remains there. Human beings and the religion of Islam remain the same. What is needed is the determined resolution to try again and the confidence that the summit is once again attainable.

این آیات، منحنیِ صعودیِ بشریت را ترسیم می‌کنند و هر مرحله را به ترتیب نشان می‌دهند، تا سطحِ پستِ جهالتی را که عربان پیش از اسلام در آن قرار داشتند آشکار سازند؛ سپس اسلام ایشان را به قلّۀ بلند رساند، و چون بر آن قلّه قرار گرفتند، بقیۀ بشریت را نیز با خود بالا بردند.

These verses draw for humanity the rising curve, marking each stage in order to show the low level of ignorance at which the Arabs were situated before Islam took them to the highest summit. When they attained it, they took the rest of mankind with them.

عمق پستی‌ای که عرب‌ها، و کل بشریت، در روزگار جاهلیت در آن زندگی می‌کردند، پیش چشمان ما قرار می‌گیرد، آنگاه که سران قریش با لحنی سرزنش‌بار به پیامبر ﷺ می‌گویند: «ای محمد، آیا اینان همان کسانی‌اند که از میان قوم خود برای همنشینی برگزیده‌ای؟ آیا اینان همان کسانی‌اند که خداوند از میان ما بر ایشان لطف کرده است؟ آیا ما باید پیرو اینان باشیم؟ پس اینان را برانی، آنگاه شاید بیندیشیم که از تو پیروی کنیم.» همین نگرش را باز می‌بینیم در رفتار اقرع بن حابس و عیینه که با نگاهی تحقیرآمیز به صحابه نخستین پیامبر ﷺ، همچون بلال، صهیب، عمار، خباب و دیگر کسانی که ظاهراً شایستگی لازم را نداشتند، می‌نگریستند. این دو سردار به پیامبر ﷺ گفتند: «دوست داریم برای ما وقتی ویژه تعیین کنی تا عرب‌ها جایگاه والای ما را بشناسند. هیئت‌ها از همه سوی عربستان نزد تو می‌آیند و ما از اینکه با چنین کسانی دیده شویم شرمنده می‌شویم. هنگامی که ما نزد تو می‌آییم، به ایشان بگو که برخیزند. وقتی ما رفتیم، اگر خواستی با ایشان بنشین.» این چهره زشت‌تر جاهلیت و ارزش‌های خردِ آن است که به منزلت اجتماعی، ثروت و طبقه اهمیت می‌دهد. کسانی که سران عرب خوارشان می‌شمردند یا غیرعرب بودند، یا ثروت و منزلت اجتماعی نداشتند. همین ارزش‌ها در همه جامعه‌های جاهلی، حتی جامعه‌های امروزی، حاکم است.

اکنون به پایان این بخش می‌رسیم که به‌روشنی ماهیت آخرین پیامی را که خدا نازل کرده و وظیفه‌ای را که به آخرین فرستاده‌ی او سپرده شده، ترسیم کرده است. همچنین اصول بنیادین ایمان را بی‌پیرایه بیان داشته و به ما بینشی از ارزش‌ها و اصولی می‌دهد که اسلام می‌خواهد در زندگی انسان استقرار دهد و آنچه را که می‌خواهد از میان ببرد. در پایان این بخش یادآوری می‌شود که این طرح تفصیلی به‌عمد ارائه شده تا همه‌چیز به‌روشنی بیان گردد و جایی برای سردرگمی باقی نماند. بدین‌ترتیب، حقیقت برای همگان آشکار خواهد شد، بی‌آنکه نیازی به دلایل معجزه‌آسا باشد. این روشنی را رویکرد قرآنی فراهم می‌آورد که این بخش نمونه‌ای از آن است.

Now we come to the conclusion of this passage which has outlined very clearly the nature of the last message revealed by God and the task assigned to His last Messenger. It has further outlined the essentials of faith as they are, unadorned, giving us an insight into the values and principles Islam wants to establish in human life and those it wants to abolish. At the conclusion of this passage we are reminded that this detailed outline is given on purpose in order to lay down everything very clearly and to leave no room for confusion. Thus, the truth will be known to everyone, without any need for miraculous proofs. Such clarity is provided by the Qur’ānic approach, of which this passage is an example.

این آیهٔ پایانیِ این بخش در دو جملهٔ کوتاه بیان شده است: جملهٔ نخست به همهٔ نشانه‌های هدایت، اشاره‌های راهنمایانه به ایمان و بیانِ حقیقتی اشاره دارد که تا اینجای این سوره بیان شده است: «این‌گونه آیات خود را روشن بیان می‌کنیم». و جملهٔ دوم در این آیهٔ کوتاه ما را شگفت‌زده می‌کند: «تا راه گنهکاران آشکار و جدا شود».

The final verse in this passage is expressed in two short clauses: the first refers to all signs of guidance, pointers to faith and statements of the truth that have been given so far in this sūrah: “Thus do We make plain Our revelations”. The second clause in this short verse fills us with wonder: “So that the path of the evildoers may be clearly distinct.” (Verse 55)

این سخن نشان می‌دهد که رویکرد قرآنی می‌کوشد حق را روشن کند و آن را بسیار آشکار بیان نماید، اما هدفش تنها این نیست که راه مؤمنان به‌روشنی متمایز شود. بلکه می‌کوشد باطل را نیز به‌روشنی و آشکارا تصویر کند تا راه ستمکاران نیز به‌روشنی متمایز گردد. روشن شدن یکی، روشن شدن دیگری را ضروری می‌سازد.

This statement tells us that the Qur’ānic approach endeavours to clarify the truth and states it very plainly, but its purpose is not merely to make the path of the believers clearly distinct. It also endeavours to clearly and plainly portray falsehood so that the path of the evildoers is also clearly distinct. Clarity of the one necessitates clarity of the other.

این روشِ قرآن را خداوند برگزیده است، زیرا با ذهن انسان مؤثرترین شیوه است. خداوند می‌داند که باورمند شدن به حق مستلزم شناخت باطل است، و افزودنِ یقینِ کامل به ایمان نیازمندِ تمایزی روشن میان باطل و شر از یک سو، و حق و خیر از سوی دیگر است. آن نیرو و شتابی که مؤمن در دعوت به حق به آن نیاز دارد، تنها از این احساس که پیرو حق است پدید نمی‌آید. نیروی افزون‌تر از این آگاهی حاصل می‌شود که مخالفتِ با تلاش‌های او از سوی باطل است، که بدکاران آن را ترویج می‌کنند؛ همان‌ها که همواره با پیامبران مخالفت کرده‌اند. خداوند در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: {و این‌گونه برای هر پیامبری دشمنی از گناهکاران قرار دادیم.} (فرقان: ۳۱) بدین‌سان، پیامبر محمد ﷺ و مؤمنان یقین دارند که مخالفانشان جز بدکاران نیستند.