این سوره‌ی کوتاه، اصول ایمان و مبانی عقیده را که از اهمیت بسیار برخوردارند، بیان می‌کند. این سوره نور قدرتمند و ژرفی بر این اصول می‌افکند تا آنچه را فراتر از حقایق بنیادینی است که در متن آمده است، آشکار سازد. هر آیه، و گاه هر واژه، در این سوره عملاً پنجره‌ای می‌گشاید که به جهانی بی‌کران از حقیقت راه می‌برد.

This short sūrah outlines the essentials of faith and the basics of belief as matters of great importance. It sheds a powerful and searching light over these essentials in order to reveal what lies beyond the elementary facts expressed in the text. Every verse, and sometimes every word, in this sūrah virtually opens a window overlooking a limitless world of truth.

موضوع اصلی این سوره، ماجرای اصحاب اخدود است؛ گروهی از مؤمنانی که پیش از ظهور اسلام می‌زیستند و گفته می‌شود مسیحیانِ یکتاپرست بودند. آنان با دشمنانی ستمگر و بی‌رحم روبه‌رو شدند که می‌خواستند ایشان را از آیینشان بازگردانند. مؤمنان نپذیرفتند. آنگاه ستمگران آتشی بزرگ در گودالی که کنده بودند برافروختند و مؤمنان را در آن افکندند. این‌گونه، مؤمنان در برابر چشم جمعیت انبوهی که برای تماشای این کشتار هولناک گرد آمده بودند، زنده‌زنده سوزانده شدند. ستمگران کنار نشسته بودند و از رنج مؤمنان لذت می‌بردند: «و از آنان انتقام نگرفتند جز بدان سبب که به خداوند عزیز و ستوده ایمان آورده بودند.» (آیه ۸)

The immediate theme of the sūrah is the pit incident, when a community of believers who lived before the advent of Islam, said to be unitarian Christians, were faced by ruthless and tyrannical enemies who sought to force them away from their faith. The believers refused. The tyrants then lit a great fire in a pit they had dug, and threw them into it. The believers were thus burnt to death in front of large crowds that had gathered to witness this ghastly act of extermination. The tyrants sat by, amused by the believers’ sufferings: “They took vengeance on them for no reason other than that they believed in God, the Almighty, to whom all praise is due.” (Verse 8)

به آسمانِ دارای بُرج‌ها سوگند، و به روزِ وعده‌شده، و به گواه و آنچه گواهی داده می‌شود، کشته باد صاحبانِ آن گودال. (آیات ۱ تا ۴)

The sūrah starts with an oath: “By the heaven with its constellations, by the promised day, by the witness and that which is witnessed, slain be the people of the pit.” (Verses 1-4)

بدین ترتیب، این سوره آسمان با صورت‌های فلکی باشکوهش، روز قیامت موعود با رویدادهای عظیمش، گروه‌های بسیاری را که شاهد آن روز و رویدادهایی هستند که شاهدشان می‌شوند، با ماجرای گودال آتش و خشم خداوند بر ستمکارانی که مسئول آن بودند، به هم پیوند می‌دهد. سپس سوره صحنه‌ی غم‌انگیز را در چند لحظه‌ی کوتاه و گذرا به تصویر می‌کشد که هولناکی آن را نشان می‌دهد، بی‌آنکه به جزئیات بپردازد.

In this way the sūrah links heaven and its magnificent constellations, the promised Day of Judgement and its great events, the multitudes which witness that day and the events they witness with the pit incident and God’s anger with the aggressors responsible for it. The sūrah then proceeds to portray the tragic scene in a few, quick flashes which demonstrate the horror without dwelling on detail.

«به آسمانِ دارای برج‌ها، و به روزِ وعده‌شده، و به شاهد و آنچه شاهدِ آن است، سوگند.» (آیات ۱ تا ۳) پیش از هر اشاره‌ای به واقعهٔ گودال، این سوره با سوگند به آسمانی آغاز می‌شود که پر از برج‌های آسمانی است. واژهٔ عربی «بروج» که برای «برج‌های آسمانی» به کار رفته، ممکن است به معنای انبوه عظیمی از سیاره‌ها باشد که به برج‌ها یا کاخ‌های بزرگی می‌مانند که در آسمان ساخته شده‌اند. بر این اساس، این آیه با دو آیهٔ دیگر مرتبط می‌شود: «و آسمان را با قدرت [خود] بنا کردیم و قطعاً ما توسعه‌دهنده‌ایم.» (ذاریات: ۴۷) و «آیا آفرینش شما دشوارتر است یا آسمانی که او بنا کرده است؟» (نازعات: ۲۷) این واژهٔ عربی را همچنین می‌توان به معنای مواضعی دانست که این سیاره‌ها در مدار خود میان آن‌ها حرکت می‌کنند. این مواضع همان حوزه‌هایی هستند که سیاره‌ها در حین حرکت در آن‌ها قرار دارند. با این حال، این اشاره به برج‌های آسمانی تصویری از آفرینشی عظیم به دست می‌دهد و این، در واقع، معنایی است که از همان ابتدا مورد نظر است.

“By the heaven with its constellations, by the promised day, by the witness and that which is witnessed.” (Verses 1-3) Before making any reference to the pit event, the sūrah opens with an oath by a heaven full of constellations. The Arabic term, burūj, used for ‘constellations’ may be taken to mean the huge mass of planets which resemble great towers or palaces built in the sky. In this sense the verse can be related to two other verses: “We built heaven with Our might, and gave it a wide expanse.” (51: 47) and, “Which is stronger in constitution: you or the heaven He has built?” (79: 27) The Arabic term may, alternatively, be interpreted as meaning the positions between which these planets move as they go round in orbit. These constitute the spheres within which the planets remain as they move. This reference to the constellations however, gives an impression of a huge creation. This is, indeed, the connotation intended at the outset.

«سوگند به روز وعده‌داده‌شده.» (آیه ۲) آن روزی است که درباره همه رویدادهای این زندگی داوری می‌شود و حساب‌های این جهان تسویه می‌گردد. روزی است که خداوند وعده داده که خواهد آمد، و روزی بزرگ است که همه آفرینش در انتظار آن است. «و سوگند به شاهد و آنچه شاهد بر آن است.» (آیه ۳) در آن روز همه اعمال و آفریدگان آشکار و گواهی‌شده می‌شوند. همه گواه می‌شوند. هر چیزی شناخته می‌گردد، زیرا هیچ پوششی وجود ندارد که چیزی را از چشم‌های بیننده پنهان کند.

“By the promised day.” (Verse 2) That is the day when judgement is passed on all the events of this life and when the accounts of this world are settled. It is a day God has promised will come, and is a great day awaited by all creation. “By the witness and that which is witnessed.” (Verse 3) On that day all deeds and creatures are exposed and witnessed. Everybody becomes a witness. Everything becomes known as there is no cover to hide anything from beholding eyes.

آسمان و برج‌ها، روز وعده‌شده، شاهد و آنچه گواهی داده می‌شود، همه با هم فضایی از جدیت، نگرانی، توجه و شتاب به شیوه‌ای که حادثه‌ی گودال نقل می‌شود می‌بخشند. آن‌ها همچنین چارچوبی را فراهم می‌کنند که در آن رویداد دیده، سنجیده و بر اساس ماهیت حقیقی‌اش داوری می‌شود. این چارچوبی است که بسیار فراتر از مرزهای این زندگی کوتاه گسترده است.

«کسانی که مردان و زنان مؤمن را آزار دادند و سپس توبه نکردند، عذاب دوزخ و عذاب سوزان برای آنان خواهد بود. اما کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، باغ‌هایی خواهند داشت که از زیر آن‌ها نهرها جاری است؛ این است همان رستگاری بزرگ.» (آیات ۱۰-۱۱) آنچه در این زندگی نخست بر روی زمین رخ می‌دهد، پایان ماجرا نیست. بخشی ناگزیر باقی است که بعداً پدیدار می‌شود. آن بخش، تقسیم پاداش‌ها است که میزان عدالت را بازمی‌گرداند و تسویه نهایی آنچه را میان مؤمنان و ستمگران گذشت، فراهم می‌آورد.

“Those who persecute the believers, men and women, and do not repent shall suffer the punishment of hell, and suffer the punishment of burning. But those who believe and do righteous deeds shall have gardens through which running waters flow; that is the supreme triumph.” (Verses 10-11) What happens on earth in this first life is not the end of the story. There remains an inevitable part which will follow later. There remains the allocation of awards, which will restore the balance of justice and provide the final settlement of what took place between the believers and the tyrants.

آنچه خواهد آمد قطعی است و خداوند آن را تأیید کرده است: «کسانی که مؤمنان، مردان و زنان را شکنجه کردند» و بر راه بدکاری خود پافشاری کردند، بی‌پروا و بی‌توبه، «و توبه نکردند، عذاب جهنم برایشان است و عذاب سوزاندن خواهند چشید.» سوزاندن ذکر شده است، هرچند که خود یادکرد جهنم نیز آن را در بر دارد.

That it will come is certain and confirmed by God: “Those who persecute the believers, men and women” and persist with their evil ways, careless, unrepentant, “and do not repent shall suffer the punishment of hell, and suffer the punishment of burning.” Burning is specified although it is also implied by the very mention of hell.

این ذکر ویژه، برای آن است که در برابر سوزاندن در گودال قرار گیرد. اگرچه همان واژه‌ای که بیانگر این عمل است به کار رفته، دو نوع سوزاندن از نظر شدت و مدت با یکدیگر تفاوت دارند. سوزاندن در اینجا با آتشی است که انسان‌ها برافروخته‌اند، در حالی که سوزاندن در آخرت با آتشی است که آفریدگار برافروخته است. در این جهان، سوزاندن ظرف چند دقیقه پایان می‌یابد، اما در آخرت تا مدت‌های بی‌پایان، که جز خدا کسی از آن آگاه نیست، ادامه می‌یابد. مؤمنانی که در این دنیا سوزش آن را تحمل می‌کنند، با همین سوزش خشنودی خدا را به دست می‌آورند و پیروزی آن مفهوم والای انسانی را که پیش‌تر به آن اشاره شد، تضمین می‌کنند. در آخرت، سوزاندن با خشم خدا و خواری تحقیرآمیز انسان همراه است.

It earns its specific mention in order to serve as a counterpart to the burning in the pit. Although the same word signifying the action is used, the two types of burning are dissimilar in intensity and duration. The burning here is by fire lit by human beings while the burning in the hereafter is by fire lit by the Creator. In this present world, the burning is over in a few minutes while in the hereafter it goes on for ages unknown except to God. The believers who suffer the burning here earn with it God’s pleasure, and ensure the triumph of that noble human concept referred to earlier. In the hereafter the burning is attended by God’s anger and man’s abject degradation.

«إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ» (آیه ۱۲). این تفسیر به شکلی شایسته، عقوبت خداوند را با انتقام‌های خرد و ناچیزی که ستمگران می‌گیرند مقایسه می‌کند؛ انتقام‌هایی که خود آنان و مردم عموماً گمان می‌کنند بسیار نیرومندند. قدرت واقعی، همان قدرتی است که خداوند متعال، که آسمان‌ها و زمین از آن اوست، اعمال می‌کند، نه قدرتی که انسان‌های ناچیز اعمال می‌کنند؛ کسانی که فرمانروایی خود را بر قطعه‌ای محدود از زمین و برای مدتی محدود تحمیل می‌کنند.

Further comments follow: “Stern indeed is your Lord’s vengeance.” (Verse 12) This comment suitably contrasts God’s punishment with the petty and trifling vengeance exacted by tyrants, and thought by them and by people generally to be very powerful. The real power is that levelled by the Almighty, to whom belongs the heavens and the earth, not that levelled by insignificant people who impose their rule over a limited piece of land for a limited period of time.

بیان همچنین بر رابطهٔ میان مخاطب، یعنی پیامبر خدا ﷺ، و گوینده، یعنی خداوند متعال، تأکید دارد. او به وی می‌گوید: «قطعاً انتقام پروردگارت سخت است.» او پروردگار توست، همان که به خدایی‌اش ایمان داری و بر یاریِ او تکیه می‌کنی. این رابطه در شرایطی که مؤمنان به دست ستمگران گرفتار می‌شوند، بسیار اهمیت دارد.

The statement also emphasizes the relationship between the addressee, namely, God’s Messenger (peace be upon him) and the speaker, who is God Almighty. He says to him, “stern indeed is your Lord’s vengeance.” He is your Lord, in whose Godhead you believe, and on whose assistance you rely. This relationship is very significant in situations where believers are afflicted by tyrants.

«اوست که آفرینش را آغاز می‌کند و سپس آن را بازمی‌گرداند.» (آیه ۱۳) این دو واژه، در معنای گسترده‌ترشان، به نخستین و دومین مرحلهٔ پدید آمدن و زنده شدن اشاره دارند. با این حال، این دو واژه دو رویداد را نشان می‌دهند که پیوسته در جریان‌اند. در هر لحظه، هم آفرینش آغازین وجود دارد و هم بازگشت به حیات آنچه مرده و فرسوده شده است. کل جهان در حالتی از نوسازی مداوم و فرسودگی پیوسته به سر می‌برد. در چارچوب این چرخهٔ همواره تکرارشونده از آفرینش و آفرینش دوباره، کل ماجرای گودال و نتایج ظاهری آن، در حقیقت، چیزی جز آغازی برای آنچه می‌تواند از نو آفریده شود، یا بازآفرینی آنچه پیش‌تر پدید آمده، به نظر نمی‌رسد. این ماجرا بخشی از یک فرایند پیوسته است.

“It is He who brings into being, and then restores to life.” (Verse 13) In their wider connotations, origination and restoration refer to the first and second processes of bringing into life. The two terms, however, signify two events which constantly take place. In every moment there is origination as well as restoration of what has died and decayed. The whole universe is in a state of continuous renovation, and constant decay. Within the context of this ever-repeated cycle of origination and re-origination the whole affair of the pit and its apparent results seem to be, in reality, no more than a beginning of what can be created anew, or a re-creation of what has already been originated. It is part of a continuous process.