سبا (سبأ)

سبا (سبأ) - در سایهٔ قرآن | Quran Course

0% read · 5 min left

در سایهٔ قرآن Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

سبا (سبأ)

Saba (Sheba)

by Sayyid Qutb5 min readViewed 215 times

مقدمه

Prologue

این سوره که وحیی مکی است، به محورهای اصلی ایمان می‌پردازد: ایمان به یگانگی خداوند، وحی بودن قرآن و حقیقت رستاخیز. این سوره همچنین دیدگاه درستی از چند ارزش اساسی مرتبط با این محورها ارائه می‌دهد. روشن می‌سازد که ایمان و عمل صالح، و نه ثروت و فرزندان، مبنای داوری نهایی خداوند است. و به‌صراحت بیان می‌کند که هیچ قدرتی نمی‌تواند کسی را در برابر عذاب خداوند حفظ کند و هیچ شفاعتی سودی ندارد، مگر آنکه او آن را تأیید کند.

This sūrah, a Makkan revelation, tackles the main themes of faith: belief in God’s oneness, the revelation of the Qur’ān and the truth of resurrection. The sūrah also provides the correct view of a number of essential values related to these themes. It makes clear that faith and good action, rather than wealth and offspring, form the basis of the ultimate judgement by God. It clearly states that no power can protect anyone against God’s punishment and no intercession is of any use unless He approves it.

محور اصلی سوره بر مسئلهٔ رستاخیز و پاداش، و نیز علم بی‌کران، فراگیر و دقیق خداوند استوار است. این دو موضوع که با یکدیگر پیوندی نزدیک دارند، بارها و در قالب‌ها و شیوه‌های گوناگون مطرح شده و از آغاز تا پایان سوره در آن گسترده است. از این رو، دربارهٔ رستاخیز چنین آمده است:

این سوره همچنین صحنه‌هایی از روز قیامت را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که چگونه کافران به سبب انکار حق سرزنش می‌شوند، و نیز تصویری از عذابی که پیش‌تر آن را انکار می‌کردند یا نسبت به آن شک جدی ابراز می‌داشتند ارائه می‌دهد: «اگر ببینی که ستمکاران را در پیشگاه پروردگارشان بازمی‌دارند، در حالی که یکدیگر را سرزنش می‌کنند. کسانی که در زمین ناتوان شمرده می‌شدند به کسانی که خود را بزرگ می‌پنداشتند خواهند گفت: "اگر شما نبودید، قطعاً ما مؤمن می‌شدیم." کسانی که خود را بزرگ می‌پنداشتند به ناتوانان خواهند گفت: "آیا ما بودیم که شما را پس از آنکه هدایت به سوی شما آمده بود از پیروی هدایت بازداشتیم؟ نه، بلکه شما خود گناهکار بودید." ناتوانان به کسانی که خود را بزرگ می‌پنداشتند پاسخ خواهند داد: "نه، بلکه نیرنگ شبانه‌روزی شما بود که ما را فرمان می‌داد که به خدا کفر ورزیم و برای او همتایانی قرار دهیم." و چون عذابی را که در انتظارشان است ببینند، همگی پشیمانی عمیق و بی‌کاستی در دل خواهند داشت.»

The sūrah also portrays a number of scenes from the Day of Judgement, showing how unbelievers are rebuked for their rejection of the truth as well as images of the punishment they used to deny or express strong doubts about: “If only you could see how the wrongdoers shall be made to stand before their Lord, hurling reproaches at one another. Those of them who were weak on earth will say to those who had deemed themselves mighty: ‘Had it not been for you, we would certainly have been believers.’ The ones who deemed themselves mighty will say to those who were weak: ‘Was it we who prevented you from following right guidance after it had been given you? No. It was you who were guilty’ Those who were weak will reply to those who deemed themselves mighty: No. It was your scheming, night and day, ordering us to disbelieve in God and to set up equals to Him.’ When they see the punishment awaiting them, they will all harbour utter and unmitigated remorse.

در یکی از صحنه‌هایی که این سوره از روز قیامت ترسیم می‌کند، به پرستش فرشتگان و جنّ توسط مشرکان اشاره شده است: «و روزی که همه آنان را گرد می‌آورد، به فرشتگان می‌گوید: آیا اینان شما را می‌پرستیدند؟ می‌گویند: منزهی تو! تنها تو سرپرست مایی، نه اینان؛ بلکه اینان جنّ را می‌پرستیدند و بیشترشان به آنان ایمان داشتند.» (آیه ۴۰ و ۴۱) این سوره اندیشه‌ی شفاعت فرشتگان به نفع آنان را رد می‌کند: «نزد او شفاعت سودی ندارد، مگر برای کسی که او اجازه دهد. و چون وحشت از دل‌هایشان زدوده شود، از یکدیگر می‌پرسند: پروردگارتان چه فرمود؟ می‌گویند: حق را، و اوست بلندمرتبه‌ی بزرگ.» (آیه ۲۳) در ارتباط با پرستش جنّ، از سلیمان و چگونگی به خدمت گرفته شدن جنّیان یاد شده است. این آیه بیان می‌کند که آنان نتوانستند بفهمند که او مرده است: «و چون مرگ را بر او مقرر کردیم، چیزی آنان را از مرگ او آگاه نکرد جز جانوری از زمین که عصایش را می‌خورد. و چون [سلیمان] به زمین افتاد، جنّیان آشکارا دریافتند که اگر غیب را می‌دانستند، در آن خواری‌بار [بندگی] باقی نمی‌ماندند.» (آیه ۱۴)

In one of the scenes it portrays of the Day of Judgement, the sūrah refers to their worship of angels and jinn: “On the day He gathers them all together, He will say to the angels: ‘Was it you that these people worshipped?’ They will answer: ‘Limitless are You in Your glory! You alone are our patron, not they. In fact they worshipped the jinn and most of them believed in them.” (Verses 40-41) It refutes their ideas about intercession by the angels on their behalf: “Before Him, intercession is of no avail, except by one to whom He may have granted permission. When the terror is lifted from their hearts, they will ask [one another]: ‘What has your Lord ordained?’ They will answer: ‘The truth. He is the Most High, the Supreme.” (Verse 23) In connection with their worship of the jinn mention is made of Solomon and how the jinn were placed in his service. It highlights the fact that they were unable to realize that he was dead: “When We decreed his death, nothing showed them that he was dead except an earthworm that gnawed away at his staff And when he fell to the ground, the jinn saw clearly that, had they understood the reality which was beyond [their] perception, they would not have remained in humiliating servitude.” (Verse 14)

در باب موضوع نزول پیام خداوند، این سوره چنین گزارش می‌دهد: «کافران می‌گویند: ما هرگز به این قرآن و نه به هیچ‌یک از کتاب‌های پیشین ایمان نخواهیم آورد.» (آیه ۳۱) «هنگامی که آیات روشن ما بر ایشان تلاوت می‌شود، می‌گویند: این جز مردی نیست که می‌خواهد شما را از آنچه پدرانتان می‌پرستیدند بازدارد.» و نیز می‌گویند: «این چیزی جز دروغی ساختگی نیست.» و هنگامی که حق به سوی آنان آید، کافران خواهند گفت: «این جز جادویی آشکار نیست.» (آیه ۴۳) سوره پاسخی قاطع می‌دهد: «کسانی که از دانش برخوردارند نیک می‌دانند که آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده، حق است و به راهی رهنمون می‌شود که به سوی خداوند شکست‌ناپذیر و ستوده راه می‌برد.» (آیه ۶) «ما تو را به سوی همه مردم فرستادیم تا مژده‌دهنده و بیم‌دهنده باشی؛ اما بیشتر مردم نمی‌دانند.» (آیه ۲۸)

On the theme of the revelation of God’s message, the sūrah reports: “The unbelievers say: We will never believe in this Qur’ān, nor in any earlier revelations.” (Verse 31) “When Our revelations are recited to them in all their clarity, they say: ‘This is but a man who wants to turn you away from what your forefathers worshipped.’ They also say: ‘This is nothing but an invented falsehood’ Furthermore, when the truth comes to them, the unbelievers will say: ‘This is just plain sorcery.” (Verse 43) The sūrah issues a decisive reply: “Those who are endowed with knowledge are well aware that what has been revealed to you by your Lord is indeed the truth, and that it guides to the way that leads to the Almighty, the One to whom all praise is due.” (Verse 6) “We have sent you to all mankind so that you bring them good news and give them warning; but most people do not understand” (Verse 28)

هرگاه که ما هشداردهنده‌ای به هیچ شهر و دیاری فرستادیم، ثروتمندان و مترفان آن گفتند: «ما به آنچه شما بدان فرستاده شده‌اید کافریم.» و گفتند: «ما از شما در اموال و فرزندان برتریم و هرگز عذاب نخواهیم شد.» بگو: «پروردگارم روزی را برای هر که بخواهد گسترده یا تنگ می‌گرداند، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.» اموال و فرزندان شما نیست که شما را نزد ما مقرب می‌گرداند، مگر کسی که ایمان آورد و کار شایسته کند؛ برای چنین کسانی پاداش دوچندان به سبب آنچه کرده‌اند خواهد بود، و در غرفه‌های بهشت در امان خواهند بود. اما کسانی که در آیات ما برای ناتوان ساختن آن‌ها تلاش می‌کنند، در عذاب احضار خواهند شد. (آیات ۳۴ تا ۳۸) این سوره نمونه‌هایی تاریخی ذکر می‌کند؛ از داوود و خاندانش که شکرگزاری نعمت‌های خداوند را به جا آوردند یاد می‌کند و آن را با قوم سبأ مقایسه می‌کند که کاملاً ناسپاس بودند. آنچه بر هر دو قوم گذشت، معروف است و وعده‌ها و هشدارهای خداوند را تأیید می‌کند.

“Whenever We sent a warner to any community, those of them who lived in luxury said: ‘We do not believe in the message with which you have been sent.’ They also say: ‘Richer than you are we in wealth, and we have more children. We certainly are not going to be made to suffer.’ Say: My Lord gives in abundance, or gives in scant measure, to whomever He wills; but most people do not understand’ It is neither your riches nor your children that can bring you nearer to Us: only he who believes and does what is right [comes near to Us]. To these multiple reward will be given for all that they have done. They will dwell in safety in the mansions of paradise; whereas all who strive against Our revelations, seeking to defeat their purpose, shall be given over to suffering.” (Verses 34-38) The sūrah gives some historical examples, citing David and his household who demonstrated their gratitude for God’s favours and contrasting this with the people of Sheba who were totally ungrateful. What happened to both communities was well known, confirming God’s promises and warnings.

تمام سوره‌های مکّی این موضوعات را مطرح می‌کنند، اما در هر سوره این موضوعات در زمینه‌ای کیهانی خاص ترسیم شده‌اند. در واقع، این مضمون با تأثیرات گوناگونی همراه است که هر بار آن‌ها را تازه احساس می‌کنیم. زمینه‌ی این سوره، فضای گسترده‌ی آسمان‌ها و زمین است؛ قلمرو شگفت‌انگیز و ژرفی که فراتر از دریافت ادراک ماست، دشتِ بی‌کرانی که روز قیامت در آن گرد می‌آیند، اعماق درونی روح انسان، و چند صحنه‌ی شگفت‌انگیز تاریخی. هر یک از این‌ها پیامی روشن برای دل‌های ما دارد که ما را هوشیار نگه می‌دارد. در آغاز سوره، ما با این گستره‌ی جهانیِ وسیع و با علم بی‌پایانِ خداوند آشنا می‌شویم: «آنچه را در زمین فرو می‌رود و آنچه را از آن بیرون می‌آید، و آنچه را از آسمان فرود می‌آید و آنچه را به آن بالا می‌رود، همه را می‌داند... کافران می‌گویند: هرگز قیامت به ما نخواهد رسید! بگو: آری، به پروردگارم سوگند که قطعاً به شما خواهد رسید. او داناي غیب است. هم‌وزن ذره‌ای در آسمان‌ها و زمین از او پنهان نیست؛ و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر از آن هست، جز آنکه در کتابی روشن ثبت است.» (آیات ۲ و ۳)

All Makkan sūrahs tackle these topics, but in each sūrah they are portrayed against a special cosmic background. Indeed, this theme is accompanied by diverse influences that we feel to be new each time. The background in the present sūrah is the wide space of the heaven and earth, the awesome, unfathomable realm that lies beyond the reach of our perception, the limitless plateau where the gathering takes place on the Day of Judgement, the inner depths of the human soul, and a number of amazing historical scenes. Each has its clear message for our hearts, ensuring we remain alert. At the very beginning of the sūrah we are introduced to this broad universal expanse and God’s limitless knowledge: “He knows all that goes into the earth and all that comes out of it; all that descends from the skies and all that ascends to them... The unbelievers say: Never shall the Last Hour come upon us!’ Say: ‘Yes, by my Lord, it shall most certainly come to you. It is He who knows all that lies beyond the reach of human perception. Not an atom’s weight in the heavens or the earth escapes Him; nor is there anything smaller or larger but is recorded in a clear book.” (Verses 2-3)

کسانی که رستاخیز و آخرت را انکار می‌کنند، از بلایای بزرگ آسمانی برحذر داشته شده‌اند: «آیا آنان ننگریسته‌اند که آنچه پیش رو و پشت سرشان است، از آسمان و زمین، چقدر است؟ اگر بخواهیم، زمین را به کامشان فرو می‌بریم یا پاره‌هایی از آسمان را بر سرشان می‌افکنیم. در این [امور] برای هر بنده‌ای که به سوی خدا بازگردد، نشانه‌ای است.» (آیه ۹) از سوی دیگر، کسانی که فرشتگان یا جن را می‌پرستند، با صحنه‌ای هولناک روبه‌رو می‌شوند: «نزد او شفاعت سودی نمی‌بخشد، مگر برای کسی که او اجازه دهد. چون وحشت از دل‌هایشان زدوده شود، از یکدیگر می‌پرسند: "پروردگارتان چه فرمان داده است؟" پاسخ می‌دهند: "حق. و او بلندمرتبه و بزرگ است."» (آیه ۲۳) یا آنان در روز رستاخیز، آن‌گاه که هیچ استدلال و ابهامی پذیرفته نیست، رودررو با فرشته قرار می‌گیرند: «روزی که همه آنان را گرد می‌آورد، به فرشتگان می‌گوید:

Those who deny resurrection and the hereafter are warned against great celestial catastrophes: “Do they not consider how much of the sky and the earth lies open before them and how much lies hidden from them? If We so willed, We could cause the earth to swallow them, or cause fragments of the sky to fall upon them. In all this, there is a sign for every servant of God turning to Him in repentance.” (Verse 9) On the other hand, those who worship angels or jinn are faced with an awesome scene: “Before Him, intercession is of no avail, except by one to whom He may have granted permission. When the terror is lifted from their hearts, they will ask [one another]: ‘What has your Lord ordained?’ They will answer: ‘The truth. He is the Most High, the Supreme.’“ (Verse 23) Alternatively, they are placed face to face with the angel on the Day of Resurrection when no argument or ambiguity is allowed: “On the day He gathers them all together, He will say to the angels:

آغاز این سوره با ستایش خداوند است که برخی از صفات او را بیان می‌کند: این‌که فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آن اوست، در آخرت ستوده می‌شود، و حکیم و آگاه کامل از هر آنچه در جهان هستی روی می‌دهد است. سوره همچنین انکار رستاخیز از سوی کافران و پاسخ قاطع خداوند را که آن قطعاً خواهد آمد، یادآور می‌شود. باز در این سوره آمده است که حتی هم‌وزن یک ذرّه در تمام جهان هستی از دانش خداوند پنهان نیست، و همین امر تضمین می‌کند که پاداش و کیفر خداوند نسبت به همه، اعم از مؤمنان و کافران، بر پایه‌ی آگاهی دقیق و کامل از همه‌ی احوال و اوضاع خواهد بود. در این بخش آغازین، سوره بیان می‌کند که صاحبان خرد تأیید می‌کنند آنچه خداوند بر پیامبرش ﷺ نازل کرده، حق است. همچنین بیان می‌کند که کافران برپایی رستاخیز را شگفت‌انگیز می‌دانند؛ سوره استدلال‌های ایشان را رد می‌کند و به آنان می‌گوید که به سبب دور افتادن در گمراهی، دچار رنج می‌شوند. آنان را هشدار می‌دهد که ممکن است زمین ایشان را در خود فرو برد یا آسمان بر سرشان فرو ریزد. با این سخن، بخش نخست سوره به پایان می‌رسد.

Praise of God forms the beginning of the sūrah, identifying some of His attributes, such as having dominion in the heavens and earth, receiving praise in the hereafter, wisdom and full knowledge of all that takes place in the universe. It also mentions the unbelievers’ denial of the Last Hour and God’s emphatic reply that it will certainly come. Again the sūrah states that not an atom’s weight in the whole universe escapes God’s knowledge, which will ensure that God’s requital o all, believers and unbelievers, will be based on accurate and full knowledge of all situations and circumstances. In this early part, the sūrah states that those who are endowed with wisdom confirm that what God has revealed to His Messenger is the truth. It states that the unbelievers find the idea of resurrection strange, refuting their arguments and telling them that they suffer as a result of being far in error. It warns them that they could be swallowed up by the earth or that the skies could fall apart on them. On this note, the first part of the sūrah ends.

بخش سوم [سوره] مشرکان را به چالش می‌کشد تا معبودهای ادعایی خود را فرا بخوانند، و به آنان می‌گوید که اینها «حتی به اندازه ذره‌ای در آسمان‌ها یا در زمین اختیار ندارند، و در هیچ‌یک از این دو شریک نیستند، و او هیچ یاوری از میان آنان ندارد.» (آیه ۲۲) هیچ‌یک از این معبودهای دروغین نمی‌تواند نزد خدا برای کسی شفاعت کند، حتی اگر فرشته می‌بودند، زیرا فرشتگان از خدا بیمناکند، فرمان او را اجرا می‌کنند و تا زمانی که آرامش نیابند سخن نمی‌گویند. همان‌گونه که دستور داده شده، پیامبر از آنان می‌پرسد که چه کسی از آسمان‌ها و زمین به ایشان روزی می‌دهد، در حالی که فرمانروایی هر دو از آن خداست؟ تنها او و هیچ‌کس دیگر به ایشان و به همه مخلوقات دیگر روزی می‌دهد. سپس پیامبر کار میان خود و آنان را به داوری خدا وامی‌گذارد. این بخش از سوره با چالشی همانند آنچه با آن آغاز شد پایان می‌یابد: «بگو: کسانی را که برای او شریک می‌پندارید به من نشان دهید. نه! تنها او خداست، شکست‌ناپذیر و حکیم.» (آیه ۲۷)

The third part challenges the idolaters to invoke their alleged deities, and tells them that these “do not have even an atom’s weight of authority either in the heavens or the earth, nor have they any share in either, nor does He have any helper from among them.” (Verse 22) None of these false deities can intercede with God on anyone’s behalf, not even if they were angels, for angels stand in awe of God, do His bidding and do not talk until they are reassured. As instructed, the Prophet asks them who provides their sustenance out of the heavens and the earth, when it is God who has dominion over both? He, and no one else, provides for them and for all other creatures. The Prophet then leaves the matter between himself and them to God for judgement. This part of the sūrah ends with a similar challenge to that with which it began: “Say: Show me those whom you allege to be partners with Him. Nay! He alone is God, the Almighty, the Wise.’“ (Verse 27)

این دو بخش چهارم و پنجم به مسئلهٔ نزول پیام خداوند و نگرش منکران نسبت به آن می‌پردازند. در این بخش‌ها سخن از آن است که ثروتمندان با هر دعوت به ایمان چگونه برخورد می‌کنند و چگونه به ثروت و فرزندانشان مغرور می‌شوند. این دو بخش این حقیقت را تثبیت می‌کنند که ایمان و کردار شایسته، ملاک اصلی پاداش‌اند. صحنه‌های گوناگونی از سرنوشت متفاوت مؤمنان و منکران در اینجا نمایان می‌شود، که در آن‌ها رهبران از پیروان خود بیزاری می‌جویند و فرشتگان از کسانی که آن‌ها را می‌پرستیدند برائت می‌جویند. در میان این صحنه‌ها، سوره منکران را فرا می‌خواند تا به فطرت خود بازگردند و پاسخ پرسش‌هایشان را، بدور از آن همه هیاهویی که درباره فرستادهٔ خداوند برپا کرده‌اند، از آن بجویند. سوره به ایشان یادآوری می‌کند که برای اتهاماتی که به او می‌زنند هیچ دلیلی ندارند، در حالی که او از ایشان هیچ پاداشی نمی‌خواهد و هیچ سخن دروغی به آن‌ها نمی‌گوید. هر یک از این دو بخش با صحنه‌ای از روز قیامت به پایان می‌رسد. سرانجام، سوره با مجموعه‌ای از آیات کوتاه پایان می‌یابد که با آهنگی نیرومند و تند مشخص می‌شوند: «بگو: پروردگارم حق را پرتاب می‌کند.»

Together the fourth and fifth parts tackle the question of the revelation of God’s message and the unbelievers’ attitude towards it. They speak about how the affluent view every call to faith, and how they show pride in their wealth and children. These two parts establish the fact that faith and good actions are the basic criteria for reward. Several scenes are shown here of the different fates of the believers and unbelievers, in which we see the leaders disowning their followers and the angels disassociating themselves from those who worshipped them. In between these scenes, the sūrah calls on the unbelievers to resort to their own nature, seeking its answers free from all the fuss they create about God’s Messenger. It reminds them that they have no evidence for the accusations they level at him, when he asks them for no reward and tells them no lie. Each of these two parts is concluded with a scene from the Day of Resurrection. Then, finally, the sūrah ends with a run of short verses that are characterized by a powerful, fast rhythm: “Say: My Lord hurls forth the truth.