انتقال از پایان بخش پیشین به آغاز بخش حاضر بسیار روان است. آغاز این بخش، احکام مربوط به جنگ را ادامه می‌دهد که با دو آیهٔ آخر بخش پیشین آغاز شده بود. آن آیات چنین‌اند: «به کافران بگو: اگر دست بردارند، آنچه گذشته است به ایشان آمرزیده خواهد شد؛ و اگر [به راه گمراهی] بازگردند، پس [بدانند که] سرنوشت پیشینیان چه بود. با ایشان بجنگید تا فتنه‌ای نماند و دین همه از آنِ خدا شود. پس اگر دست بردارند، بی‌گمان خدا به آنچه انجام می‌دهند بیناست.»

The transition from the end of the previous passage to the beginning of the present one is very smooth. The beginning here continues to outline rulings concerning fighting, which were started with the last couple of verses in the previous passage. Those ran as follows: “Say to the unbelievers that if they desist, all that is past shall be forgiven them; but if they persist [in their erring ways], let them remember what happened to the like of them in former times. Fight them until there is no more oppression, and all submission is made to God alone. If they desist, God is certainly aware of all they do.

«پس اگر روی برگردانند، بدانید که خداوند سرپرست شماست. چه سرپرست والایی است و چه یاریگر خوبی است.» (آیات ۳۸ تا ۴۰) آیهٔ آغازین این بخش، این احکام را ادامه می‌دهد و آن دسته از احکامی را بیان می‌کند که دربارهٔ غنایمی است که در پی پیروزی در نبرد به دست می‌آید.

But if they turn away, know that God is your Lord Supreme. How splendid is this Lord Supreme, and how splendid is this giver of support.” (Verses 38—40) The opening verse in this passage continues these rulings, outlining those that apply to spoils that are gained as a result of victory in battle.

حدف نهایی هر لشکرکشی جهاد، به صراحت در آن بیانیه‌ای بیان شده که مؤمنان را فرمان می‌دهد: «و با آنان بجنگید تا فتنه‌ای نماند و دین همه از آنِ خدا شود.» (آیه ۳۹) این جهاد برای خاطر خدا و برای اهدافی مشخص انجام می‌گیرد که با آیینی که خدا نازل کرده و با شیوه زندگی‌ای که مقرر فرموده، پیوند دارد. مالکیت غنایم جنگی نیز تعیین شده است، با این بیان که از آنِ خدا و فرستاده اوست. جنگجویان در این امر هیچ اختیاری ندارند، تا تلاششان تنها برای خدا و در جستجوی خشنودی او باشد. با این حال، رویکرد قرآنی برای موقعیت‌های عملی، مقررات عملی دارد. واقعیت این است که جنگجویان و غنایم جنگی وجود دارند. جنگجویان با آمادگی برای فدا کردن جان و مال خود به لشکرکشی جهاد می‌روند، سلاح و تجهیزات خود را خود تأمین می‌کنند و همچنین تجهیزات جنگجویان دیگری را که توان خرید سلاح ندارند، فراهم می‌آورند. همین جنگجویان، غنیمتی را می‌گیرند که تنها نتیجه پایداری و عزم خودشان است. از آنجا که خدا پیش‌تر دل‌هایشان را از هرگونه اندیشه طمعکارانه درباره این غنیمت پاک کرده و اعلام فرموده که تماماً از آنِ خدا و فرستاده اوست، اکنون شایسته است که بخشی از آن به ایشان داده شود. آنان احساس می‌کنند که این بخشش تازه از سوی خدا و فرستاده او برای برآوردن نیازهای عملی و تأمین احساسات واقعی به ایشان داده می‌شود، و در تقسیم آن جایی برای هیچ نزاعی باقی نمی‌ماند.

The ultimate objective of any campaign of jihād was clearly stated in the statement instructing the believers to “fight them until there is no more oppression, and all submission is made to God alone.” (Verse 39) It is undertaken for the sake of God, and for well-defined goals that are related to the faith God has revealed and the code of living He has laid down. Ownership of the spoils of war has also been settled, with a statement that they belong to God and His Messenger. The fighters themselves are given no say in this, so that their effort is made purely for God’s sake, to earn His pleasure. Nevertheless, the Qur’ānic approach provides practical regulations for practical situations. The fact remains that there are fighters and spoils of war. The fighters go on a campaign of jihād ready to sacrifice their lives and property, paying for their own arms and equipment, and also providing equipment for other fighters who cannot buy their own weapons. Those same fighters take the booty which is only the result of their own steadfastness and determination. Since God has already purged their hearts of any greedy thoughts concerning this booty, declaring that it belongs totally to God and His Messenger, it is now appropriate that they are given part of it. They feel that this new gift is being made to them by God and His Messenger to meet practical needs and satisfy real feelings, leaving no room for any dispute over its division.

بدانید که یک‌پنجم از هر غنیمتی که در جنگ به دست می‌آورید، از آنِ خدا و پیامبر، و خویشاوندان نزدیک، یتیمان، مستمندان و در راه‌ماندگانِ نیازمند است. {[این را باید رعایت کنید] اگر به خدا و آنچه بر بنده‌ی خود نازل کردیم، ایمان آورده‌اید، در آن روزی که حق از باطل جدا شد، روزی که دو گروه با هم روبه‌رو شدند. و خدا بر هر چیزی تواناست.} (آیه ۴۱) در روایات و میان علما درباره‌ی چند نکته از معنای این آیه، اختلاف و بحث بسیار دیده می‌شود. نکات اصلیِ مورد بحث از این قرار است:

“Know that one-fifth of whatever booty you may acquire in war is for God and the Messenger, and for the near of kin, the orphans, the needy and the traveller in need. [This you must observe] if you believe in God and what We revealed to Our servant on the day when the true was distinguished from the false, the day when the two hosts met in battle. God has power over all things.” (Verse 41) Much controversy is found in reports and among scholars on several points relating to the meaning of this verse. The main points of debate are as follows:

آیا «اموال غنیمت» که در آیه آغازین این سوره ذکر شده، همان «غنایم» است که در اینجا آمده، یا این دو چیزِ متفاوت‌اند؟ متن قرآن برای اشاره به آن‌ها دو اصطلاح متفاوت به کار می‌برد.

• Are the “spoils of war” mentioned in the opening verse of the sūrah the same as the “booty” mentioned here or are they two different things? The Qur’ānic text uses two different terms to refer to them.

از آنجا که چهار پنجم به جنگجویان داده شده و میان ایشان تقسیم می‌شود، آن یک پنجم باقی‌مانده چگونه تقسیم می‌شود؟ آیا آن یک پنجمی که به خدا تعلق دارد، به نوبه‌ی خود به پنج سهم مساوی تقسیم می‌شود؟ اگر چنین است، یکی از این سهم‌ها به خدا تعلق دارد، اما آیا این سهم همان سهمی است که به پیامبر خدا ﷺ تعلق دارد؟ یا سهم پیامبر ﷺ جداگانه است؟

• Since four-fifths are given to the fighters and divided among them, how is the remaining portion of one-fifth to be divided? Is the one-fifth portion that belongs to God to be divided in turn into five equal shares? If so, one of these belongs to God, but is this share the same as that which belongs to God’s Messenger? Or is the Messenger’s share a separate one?

آیا سهم پیامبر (یعنی یک‌پنجم از یک‌پنجم کل غنیمت) متعلق به شخص ایشان است؟ یا پس از ایشان به هر حاکم مسلمان منتقل می‌شود؟

• Does the Messenger’s share (i.e. one-fifth of one-fifth of the whole booty) belong to him personally? Or is it transferred to every Muslim ruler after him?

آیا سهمی که برای «ذوی القربی» تعیین شده، مانند زمان پیامبر ﷺ، منحصر به خویشاوندان ایشان از طایفه‌های بنی هاشم و عبدالمطلب است؟

• Is the share assigned to “the near of kin” exclusive to the Prophet’s relatives of the clans of Hāshim and `Abd alMuţţalib, as was the case during the Prophet’s time?

بر این اساس، ما با یک حکم دائمی روبه‌رو هستیم که در این آیه آمده است: «[این را باید رعایت کنید] اگر به خدا و به آنچه بر بنده‌ی خود نازل کردیم ایمان دارید، در آن روزی که حق از باطل جدا شد، روزی که دو گروه با هم روبه‌رو شدند. و خداوند بر هر چیزی تواناست.» (آیه ۴۱)

Following this, we have a permanent directive in the following statement: “[This you must observe] if you believe in God and what We revealed to Our servant on the day when the true was distinguished from the false, the day when the two hosts met in battle. God has power over all things.” (Verse 41)

ایمانِ حقیقی نشانه‌های اساسی‌ای دارد که آن را ثابت می‌کند. خداوند شناختِ خود از ایمانِ حقیقی را برای جنگجویانِ بدر مشروط به پذیرشِ حکمِ او دربارهٔ مسئلهٔ غنایمِ جنگی می‌کند. اگر بپذیرند، آنان به‌راستی به خداوند و به آنچه او بر پیامبرش ﷺ نازل کرده است ایمان دارند. در واقع، چنین پذیرشی نمودی عملی از ایمان است.

True faith has certain essential indicators to prove it. God makes His recognition of true faith for the fighters in Badr conditional on their acceptance of His ruling on the question of the spoils of war. If they accept then they are truly believers in God and what He revealed to His Messenger. In fact such acceptance is a practical demonstration of faith.

حقیقتِ واقعیِ ایمان بدین‌گونه در قرآن کریم، بی‌هیچ ابهامی، بیان شده است. این حقیقت هیچ‌یک از تفسیرهای گوناگون و جزئیات مناقشه‌برانگیزی را که مکتب‌ها و فرقه‌های مختلف پدید آورده‌اند، نمی‌پذیرد. این مکتب‌ها راه را برای جدل، مناقشه‌های علمی و مباحثات منطقی گشودند و آن نیز به نوبه‌ی خود به اتهام‌زنی و اتهام‌های متقابل انجامید. در نتیجه امکان یافت که کسی به کفر متهم شود و رد این اتهام دیگر بر اصول روشن و بنیادینِ ایمان استوار نباشد؛ بلکه بر پیش‌داوری و نیاز به امتیازگرفتن از مخالفان تکیه شد. بدین ترتیب مردم به سبب اختلاف در نکات جزئی، یکدیگر را به کفر متهم کردند، و برخی دیگر برای رد این اتهام‌ها به شیوه‌های فکری و عملی بسیار سختگیرانه روی آوردند. هر دو رویکرد محصول شرایط تاریخی بود. اما ایمانِ الهی روشن، معین، عاری از ابهام و افراط است. پیامبر ﷺ می‌فرماید: «مؤمنِ راستین بودن با آرزوهای واهی حاصل نمی‌شود. ایمانِ راستین آن است که در دل ریشه بدواند و عمل، گواه بر پذیرفتنِ آن باشد.» مؤمنِ راستین بودن مستلزم پذیرش قانون خداوند و اجرای آن در زندگیِ واقعی است. برعکس، رد قانون خداوند و اجرای قانونی غیر از آنچه او وضع کرده است، در امور بزرگ یا کوچک، کفر به شمار می‌آید.

The real meaning of faith is thus stated clearly in the Qur’ān, without equivocation. It does not admit anything of the wide variety of interpretations and controversial details introduced by the different schools and sects. Such schools opened the way for argument, academic controversy and logical debate, which led, in turn, to accusations and counter accusations. It then became possible to brand someone as an unbeliever and for the refutation of such an allegation to no longer rely on the clear and basic essentials of faith. Instead, they relied on prejudice and the need to score a point against opponents. Thus people began to accuse others of unbelief because of disagreement on points of detail, while others sought to refute such accusations by following very strict lines of thought and action. Both attitudes were products of historical circumstances. The divine faith is clear, well defined, free from ambiguity and extremism. The Prophet says: “To be a true believer does not come about through wishful thinking. True faith is that which is firmly rooted in one’s heart and to which credence is given by practice.” To be a true believer presupposes acceptance of God’s law and its implementation in real life. Conversely, the rejection of God’s law and the implementation of a law other than the one He has laid down, in matters large or small, constitutes unbelief.

اکنون باید درباره‌ی توصیف غزوه‌ی بدر به‌عنوان «روزی که حق از باطل جدا شد» بحث کنیم، همان‌گونه که در آیه‌ی نخست این بخش آمده است.

We need now to discuss the description of the Battle of Badr as the “day when the true was distinguished from the false,” as it occurs in the first verse of the present passage.

جنگ بدر که آغاز و انجامش بر اساس برنامه‌ریزی، هدایت و یاری خود خداوند بود، همان‌گونه که بیشتر مفسران می‌گویند، واقعاً معیاری برای جدا کردن حق از باطل بود. با این حال، ما در اینجا از جداسازی‌ای سخن می‌گوییم که بسیار گسترده‌تر و بسیار ژرف‌تر است. حقیقت، آن‌گونه که در اینجا مقصود است، همان حقیقت اصیلی است که کل ساختار آسمان‌ها و زمین و نیز سرشت همه موجودات زنده بر پایه‌ی آن استوار است. این حقیقت در مفهوم یگانگی خداوند نمایان است؛ اینکه تنها او معبودی است که حاکمیت و اقتداری فراگیر بر جهان هستی دارد. او است که هر آنچه رخ می‌دهد را برنامه‌ریزی می‌کند. هر آنچه در جهان است، از آسمان‌ها و زمین گرفته تا موجودات جاندار و بی‌جان، در برابر اقتدار او که هیچ شریکی را نمی‌پذیرد، سر تسلیم فرود می‌آورند. خواست او بی‌چون‌وچرا اجرا می‌شود. اما باطل، امری عارضی است؛ هرچند در زمان بدر، سراسر زمین را فرا گرفته بود و دید مردم را تیره کرده بود، به‌گونه‌ای که نمی‌توانستند حقیقت اصیل را تشخیص دهند. باطل همچنین خدایان ستمگری پدید آورده بود که بر زندگی مردم فرمان می‌راندند و امورشان را اداره می‌کردند. این بود ماهیت جداسازی‌ای که در بدر رخ داد؛ زمانی که حقیقت اصیل از باطل ستمگرانه جدا شد، به‌گونه‌ای که دیگر با هم اشتباه گرفته نمی‌شدند.

The Battle of Badr, which started and finished according to God’s own planning, direction and help, was indeed a criterion of distinction between truth and falsehood, as most commentators say. However, we are speaking here of a distinction that is much wider and far more profound. The truth, as meant here, is that original truth on the basis of which the whole structure of the heavens and the earth is established, as also the nature of all living things. It is the truth represented in the concept of God’s oneness, and His being the only deity who has the overall sovereignty, and authority over the universe. It is He who plans all that takes place. Everything in the universe: the heavens, the earth, animate and inanimate objects submit to His authority that admits no partnership with anyone. His will is enforceable without question. Falsehood, on the other hand, is incidental, although at the time of Badr it spread over the whole earth, beclouding people’s vision so that they could not distinguish the original truth. It also created tyrannical deities that ruled over people’s lives and conducted their affairs. That was the nature of the distinction that took place at Badr, when the original truth was distinguished from the tyrannical falsehood so that they could no longer be confused.

اهمیت گسترده و ژرف جدایی حق از باطل که در بدر رخ داد، چندبُعدی بود. این جدایی، حق را از باطل در دل‌ها و وجدان‌های مردم جدا ساخت. در واقع، این امر تمایزی کامل میان توحید مطلق را فراهم آورد؛ توحیدی که اقتدار بر احساسات، رفتار، اخلاق، عبادت و تسلیم انسان را تنها از آنِ خدا می‌داند، و شرک در همه صورت‌ها و شکل‌هایش. این امر بی‌شک شامل تسلیم ذهنی در برابر هر کسی غیر از خدا نیز می‌شود، خواه آن کس انسانی باشد، یا هوای نفسی، یا ارزشی اجتماعی، یا سنتی.

در این مرحله، سوره بار دیگر به غزوه بدر اشاره می‌کند و صحنه‌ها و رویدادهای آن را با سبکی باشکوه ترسیم می‌کند تا گویی همه چیز را پیش چشمان ما زنده می‌سازد. همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که این خداوند بود که نبرد را هدایت کرد، به‌گونه‌ای که تقریباً دستِ خدا را می‌بینیم که رویدادها را در حین وقوع شکل می‌دهد. افزون بر این، سوره به ما می‌گوید که هدفِ پشتِ تعیین مسیرِ رویدادها توسط خداوند چه بوده است.

At this point the sūrah refers once more to the Battle of Badr, portraying its scenes and events in a splendid style, to bring it all alive before our eyes. It also points out the fact that it was God who conducted the battle, so that we almost see God’s hand shaping events as they take place. Moreover, the sūrah tells us the purpose behind God’s determination of the course of events.

[به یاد آورید] زمانی را که شما در نزدیک‌ترین کرانهٔ دره بودید و آنان در دورترین کرانه، و کاروان در پایین‌تر از شما قرار داشت. اگر با یکدیگر قرار گذاشته بودید که در آنجا گرد هم آیید، قطعاً در زمان و مکان آن اختلاف می‌کردید. اما این‌ها همه چنان پیش آمد تا خدا کاری را که مقدر کرده بود انجام دهد، تا هر که باید هلاک شود با دلیلی روشن هلاک گردد و هر که باید زنده بماند با دلیلی روشن زنده بماند. قطعاً خدا شنواست و داناست. خدا آنان را در خوابت اندک نشان داد. اگر آنان را بسیار به تو نشان می‌داد، قطعاً سست می‌شدید و در کار [جنگ] به نزاع می‌پرداختید، اما خدا شما را [از این] نجات داد. او به آنچه در سینه‌هاست داناست. و هنگامی که با هم روبه‌رو شدید، آنان را در چشمان شما اندک نشان داد و شما را در چشمان آنان اندک جلوه داد، تا خدا کاری را که مقدر کرده بود انجام دهد. و همهٔ کارها به سوی خدا بازگردانده می‌شود.

[Remember the day] when you were at the near end of the valley and they were at the farthest end, with the caravan down below you. If you had made prior arrangements to meet there, you would have differed on the exact timing and location. But it was all brought about so that God might accomplish something He willed to be done, and so that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth. God certainly hears all and knows all. God made them appear to you in your dream as few in number. Had He shown them to you as a large force, you would have lost heart and would surely have been in dispute about what to do. But this God has spared you. He has full knowledge of what is in people’s hearts. When you actually met, He made them appear few in your eyes, just as He made you appear as a small band in their eyes, so that God might accomplish something He willed to be done. To God shall all things return.

(آیات ۴۲-۴۴)

(Verses 42-44)

نبرد در آستانه آغاز است، در حالی که هر یک از دو طرف نبرد موضع خود را می‌گیرند، و این خود اشاره‌ای روشن به برنامه‌ریزی ظریف و دقیق پشت این ماجراست. می‌توانیم تصور کنیم که چگونه دست خدا هر یک از دو طرف را به موضعش می‌رساند، در حالی که کاروان موفق می‌شود بگریزد. خود این واژه‌ها برنامه‌ریزی خداوند را آشکار می‌کنند، آنگاه که پیامبر ﷺ رؤیای خود را می‌بیند، و آنگاه که هر طرف، طرف دیگر را اندک‌شمار می‌بیند، که این امر هر طرف را به وسوسه پیروزی می‌اندازد. تنها سبک قرآنی می‌تواند صحنه‌ها را این‌گونه زنده و روشن به تصویر بکشد و با شیوه‌ای چنین فشرده و موجز به حیات بیاورد.

این‌ها افکاری است که بلافاصله به ذهن می‌آید، هنگامی که می‌کوشیم سخن خداوند را بفهمیم: «تا آن که هلاک می‌شود، با دلیلی روشن هلاک شود و آن که زنده می‌ماند، با دلیلی روشن زنده بماند.» (آیه ۴۲)

Such are the thoughts that come immediately to mind when we try to understand God’s statement: “So that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth.” (Verse 42)

با این حال، این عبارت معنای دیگری را نیز منتقل می‌کند۔

However, the statement also imparts a different sense.

آنکه حق در نبردی میان طرفداران آن و حامیان باطل پیروز شد، پس از آنکه در دلهای مردم نیز پیروز شده بود، به روشن شدن امور در برابر چشمانمان کمک میکند. پس از پیروزی در بدر که همه مسائل را روشن کرد، هیچ ابهام یا سرگشتگیای باقی نمیماند. هر کس که بخواهد هلاک شود، یعنی دین حق را رد کند، پس از آنکه حق چنین آشکار حضور یافته، دیگر هیچ شکی درباره حق نخواهد داشت. به همین ترتیب، هر کس که زندگی را برگزیند، یعنی به دین بگرود، شکی ندارد که انتخابش به سود حقی است که همواره در برابر ستمگرانی که میکوشند آن را سرکوب کنند، از پشتیبانی خداوند برخوردار خواهد بود.

That the truth achieved victory in the battle between its advocates and the supporters of falsehood, after it had also triumphed in people’s hearts, helps to put matters clearly in front of our eyes. No ambiguity or confusion is left after the victory at Badr has clarified all issues. Anyone who chooses to perish, i.e. rejects the true faith, no longer has any doubt concerning the truth after it had made its presence so clearly felt. Similarly, anyone who chooses life, i.e. embraces the faith, has no doubt that he is making his choice in favour of the truth which will always enjoy God’s support against the tyrants who try to suppress it.

این موضوع ما را به آنچه در مقدمه‌مان گفتیم بازمی‌گرداند، آنجا که از ضرورت آغاز یک کارزار جهاد برای نابود کردن نیروهای شر و ستم و فراهم آوردن زمینه پیروزی حق سخن گفتیم. چنین جهادی به روشن شدن حق برای همگان کمک می‌کند، «تا هر کس که مقدر بود هلاک شود، با دلیلی روشن از حق هلاک شود و هر کس که مقدر بود زنده بماند، با دلیلی روشن از حق زنده بماند». (آیه ۴۲) افزون بر این، این برداشت از این عبارت، درک اهمیت یک بیان بعدی در این سوره را برای ما آسان‌تر می‌کند، که در آن این دستور داده شده است: «و در برابر آنان هرچه می‌توانید از نیرو و اسبان آماده‌شده فراهم آورید، تا با آن دشمن خدا و دشمن خودتان را بترسانید.» (آیه ۶۰) آماده نگه داشتن نیروها برای ترساندن دشمن ممکن است به روشن شدن حق در برخی دل‌ها و ذهن‌هایی کمک کند که جز زبان زور را نمی‌فهمند.

This takes us back to what we mentioned in our introduction when we spoke of the need to launch a jihād campaign to destroy the forces of evil and tyranny, and to enable the truth to triumph. Such jihād helps to make the truth clear to all, “so that anyone who was destined to perish might perish in clear evidence of the truth and anyone destined to live might live in clear evidence of the truth.” (Verse 42) Again, this understanding of the statement makes it easier for us to understand the significance of a later statement in this sūrah, in which the following directive is given: “Make ready against them whatever force and war mounts you can muster, so that you may strike terror into the enemies of God who are also your own enemies.” (Verse 60) Putting forces on the alert to frighten the enemy may help to make the truth clear in certain hearts and minds which only understand the language of force.

امید است که رستگار شوید. از خدا و پیامبرش اطاعت کنید و با یکدیگر نزاع نکنید، که سست شوید و شوکتتان از میان برود. در سختیها شکیبا باشید، که خدا با شکیبایان است. مانند کسانی مباشید که با غرور و خودنمایی از خانههای خود بیرون رفتند تا مردم ببینند و ستایششان کنند. ایشان مردم را از راه خدا بازمیدارند؛ و خدا به آنچه میکنند آگاه است. شیطان اعمالشان را در نظرشان زیبا جلوه داد و گفت: امروز هیچکس بر شما غالب نخواهد شد، و من یاور شما هستم.

you may be successful. Obey God and His Messenger and do not dispute with one another, lest you lose heart and your moral strength. Be patient in adversity, for God is with those who are patient in adversity. Do not be like those who left their homes full of self-conceit, seeking to be seen and praised by others. They debar others from the path of God; but God has knowledge of all that they do. Satan made their deeds seem fair to them, and said: No one can overcome you today, and I will stand firm by you.

«اما هنگامی که دو گروه یکدیگر را دیدند، [ابلیس] به پاشنه‌های خود برگشت و گفت: من از شما بیزارم، زیرا آنچه شما نمی‌بینید من می‌بینم. من از خدا می‌ترسم، زیرا خدا سخت‌کیفر است.» منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری بود گفتند: «اینان را دینشان فریفته است.» اما هرکس بر خدا توکل کند، [بداند که] خدا توانای حکیم است.

‘But when the two hosts came within sight of each other, he turned on his heels and said: ‘I am done with you, for I can see what you cannot. I fear God, for God is severe in retribution.’ The hypocrites and those in whose hearts there was disease said: Their faith has deluded these people.’ But he who puts his trust in God knows that God is Almighty, Wise. (Verses 45-49)

در این آیات، بسیاری از نکات الهام‌بخش، احکام، دستورها، صحنه‌ها و نگرش‌ها که همگی به جنگ مربوط‌اند، آمده است. اندیشه‌ها، احساسات و افکار درونی‌ای ترسیم شده‌اند که معمولاً برای توصیفشان به فضای بسیار بیشتری نیاز است، اما همگی در اینجا به‌شیوه‌ای یگانه‌ی قرآن، بسیار روشن و زنده به تصویر کشیده شده‌اند. این بخش با خطابی به مؤمنان آغاز می‌شود؛ خطابی که یکی از موارد متعدد در این سوره است و به آنان دستور می‌دهد هنگام رویارویی با دشمن استوار بایستند. همچنین باید تلاش کنند هر آنچه را که برای تضمین پیروزی لازم است فراهم آورند. این موارد شامل نگرش استوار، یادآوری مکرر خداوند برای حفظ پیوند با او، فرمانبرداری از خدا و پیامبرش ﷺ، دوری از کشمکش و اختلاف درونی، شکیبایی در سختی‌ها، پایداری در نبرد، و پرهیز از خودبزرگ‌بینی، ریا و آزار دیگران است.

In these verses we have a host of inspiring touches, rules, directives, scenes and attitudes; all relating to the battle. Ideas, feelings and inner thoughts are portrayed which normally need much greater space to describe, but they are all most vividly delineated here in the unique style of the Qur’ān. They start with an address to the believers, which is one of many in the sūrah, instructing them to stand firm when they meet their enemy. They should also try to acquire all that is needed to ensure victory. This includes a steadfast attitude, frequent remembrance of God to maintain their relationship with Him, obedience to God and His Messenger, avoidance of internal conflict and dispute, patience in adversity, perseverance in battle, and steering away from conceit, showing off and persecution of others.

مؤمنان به تازگی دیده بودند که قریش با غرور از خانه‌هایشان بیرون آمدند، مشتاق آنکه دیگران ستایششان کنند. آنان همچنین شاهد پیامدهای چنین نمایش متکبرانه‌ای بودند. قریش تمام غرور، قدرت و آبروی خود را گرد آورد تا با خدا و فرستادهٔ او ﷺ مخالفت کند. تا پایان آن روز، قریش با غرور لکه‌دار، آبروی درهم‌شکسته و قدرتی کاملاً نابودشده به خانه بازگشت. در اینجا خداوند جامعهٔ مؤمنان را به یادآوری موقعیتی تازه یادآور می‌شود که چیزهای زیادی برای اندیشیدن به آنان داد: «مانند کسانی نباشید که از خانه‌هایشان با غرور بیرون رفتند، و می‌خواستند که دیگران ببینندشان و ستایششان کنند. آنان مردم را از راه خدا بازمی‌دارند؛ اما خدا به آنچه انجام می‌دهند آگاه است.» (آیهٔ ۴۷)

The believers had just seen the Quraysh leave their homes full of self-conceit, eager to be praised by others. They also witnessed the consequences of such an arrogant demonstration. The Quraysh mustered all their pride, power and prestige to defy God and His Messenger. By the end of the day the Quraysh returned home with their pride tarnished, their prestige shattered and their might totally destroyed. Here God reminds the community of believers of a recent situation that gave them much to think about: “Do not be like those who left their homes full of self-conceit, seeking to be seen and praised by others. They debar others from the path of God; but God has knowledge of all that they do.” (Verse 47)

تمام تکبر، خودپسندی و ستایش‌طلبی در سخنانی آشکار بود که ابوجهل، فرمانده نیروهای قریش در این نبرد، به فرستاده ابوسفیان گفت.

All the arrogance, self-conceit, and praise-seeking were clear in what Abū Jahl, who commanded the Quraysh forces in the battle, said to Abū Sufyān’s messenger.

آن‌که دومی بود، رهبر کاروان تجاری‌ای بود که مسلمانان قصد داشتند آن را به‌عنوان جبران اموالی که قریش مصادره کرده بود، رهگیری کنند. هنگامی که او و کاروانش توانستند از تعقیب‌کنندگان مسلمان بی‌آسیب بگریزند، پیامی برای ابوجهل فرستاد و از او خواست با لشکر قریش بازگردد، زیرا دیگر دلیلی برای جنگ قریش با مسلمانان وجود نداشت. ابوجهل گفت: «نه. به خدا سوگند تا به بدر نرسیم به خانه بازنخواهیم گشت. سه روز در آنجا خواهیم ماند، شتر برای خوراک سر خواهیم برید، به هرکس نزد ما آید غذا خواهیم داد، شراب خواهیم نوشید و به موسیقی و خوانندگان گوش خواهیم داد. آنگاه عرب تا ابد از ما هراس خواهد داشت.» هنگامی که پیک ابوسفیان پاسخ ابوجهل را به او رساند، گفت: «افسوس بر قوم من. این کار عمرو بن هشام (یعنی ابوجهل) است. او نمی‌خواهد بازگردد، زیرا خود را در رأس قرار داده و ستم کرده است. ستم، ننگ و شگون بد به همراه دارد. اگر محمد ﷺ در این نبرد پیروز شود، ما خوار خواهیم شد.» ابوسفیان مردی دوراندیش بود: محمد ﷺ پیروزی بزرگی به دست آورد و کافران در نتیجه غرور، ستم و بازداشتن دیگران از راه خدا، به‌شدت خوار شدند. نبرد بدر ضربه‌ای بسیار سخت برای ایشان بود. «خدا به آنچه انجام می‌دهند آگاه است.» هیچ‌چیز از او پنهان نمی‌ماند. و توان ایشان در برابر قدرت او پایداری نمی‌کند. او بر ایشان چیره است و از همه کردارشان آگاه است.

در حالی که شیطان سخت در تلاش بود تا کافران را فریب دهد و آنان را تشویق می‌کرد که با تمام نیرو برای جنگ با مؤمنان بیرون آیند، و سپس در هنگام نیاز آنان را رها می‌کرد، منافقان و کسانی که در دلشان بیماری بود، درباره‌ی سرنوشتی که مسلمانان با آن روبه‌رو خواهند شد، بدترین گمان‌ها را داشتند. آنان به گروه کوچک مؤمنان می‌نگریستند که در برابر نیرویی بسیار برتر ایستاده بودند. آنان تنها بر اساس امور مادی می‌اندیشیدند و معتقد بودند که مؤمنان با ایمان خود، خود را به نابودی شومی گرفتار کرده‌اند، و فریب ایمانشان را خورده‌اند، و می‌پنداشتند که ایمان برای آنان پیروزی یا دست‌کم حمایتی به ارمغان خواهد آورد: «و آنان که در دل‌هایشان بیماری بود و منافقان گفتند: "این‌ها را دینشان فریفته است."» (آیه‌ی ۴۹) برخی از دانشمندان درباره‌ی این گروه گفته‌اند که آنان مکیانی بودند که به اسلام نظر مساعد داشتند اما از پذیرفتن آن خودداری کردند. آنان همراه لشکر قریش بیرون آمدند، در حالی که نسبت به موضع خود مردد بودند. هنگامی که دریافتند نیروی کافران چقدر برتر است، این سخن را درباره‌ی مسلمانان گفتند.

While Satan was working hard, trying to delude the unbelievers and encouraging them to go out in force to fight the believers then abandoning them at their time of need, the hypocrites and those who were sick at heart thought the worst of what fate the Muslims would be facing. They looked at the small band of believers facing up to a much superior force. Thinking only in material terms, they felt that the believers brought upon themselves a woeful doom, deluded by their faith, thinking that faith would bring them victory or at least give them protection: “The hypocrites and those in whose hearts there was disease said: ‘Their faith has deluded these people.’“ (Verse 49) Some scholars say about this group that they were Makkans who looked favourably upon Islam but who stopped short of accepting it. They went out with the Quraysh army, uncertain of their own attitude. When they realized how superior the forces of the unbelievers were they said this about the Muslims.

منافقان و کسانی که در دلشان بیماری است، نمی‌توانند علل واقعی شکست یا پیروزی را درک کنند. آنان تنها به ظواهر می‌نگرند و توانایی فهم ماهیت حقیقی هر چیزی را که آشکارا با چشم دیده نمی‌شود، ندارند. آنان قدرت ایمان و اثری را که توکل بر خدا و تکیه بر او به بار می‌آورد، درک نمی‌کنند. نمی‌بینند که مؤمنان در برابر نیروهایی که بر ایمان استوار به خدا تکیه ندارند، هراسی به خود راه نمی‌دهند. از این رو قابل درک است که چنین کسانی گمان کنند مؤمنان با ایمان خود فریب خورده‌اند و در رویارویی با نیرویی بسیار برتر، خود را به نابودی می‌کشانند.

The hypocrites and those who are sick at heart are unable to understand the true causes of defeat or victory. They only look at appearances and have no means of understanding the true nature of anything that is not physically apparent. They cannot appreciate the power of faith and what effect trusting God and relying on Him bring about. They cannot see how believers cannot be overawed by forces that do not rely on a firm belief in God. Hence it is understandable that they should think the believers to be deluded by their faith, bringing themselves to ruin as they faced a far superior force.

در این مرحله، سوره صحنهای از مداخلهٔ مستقیم خداوند در نبرد را به تصویر میکشد. فرشتگان را میبینیم که به دستور خداوند و با اذن او عمل میکنند، کافران را سرزنش کرده و آنان را کیفر میدهند. ایشان با خشونتی بسیار جانهایشان را میستانند و با آنان رفتاری میکنند که شایستهٔ گردنکشی و غرور ایشان است. فرشتگان حتی در سختترین لحظات، اعمال زشت آنان را به یادشان میآورند و از سرنوشت حتمیشان خبر میدهند. در آنچه بر ایشان میرود هیچ ستمی نیست؛ بلکه این جز آن چیزی نیست که سزاوارش هستند. پس از ترسیم این صحنه، سوره با بیانی روشن میکند که کیفر دادن کافران به سبب کردارهای ناشایستشان، قانونی ثابت است که خداوند آن را جاری ساخته است: «همانند آل فرعون و کسانی که پیش از آنان بودند.» (آیات ۵۲ و ۵۴) «این بدان سبب است که خداوند نعمتی را که به قومی ارزانی داشته است، دگرگون نمیسازد، مگر آنکه ایشان آنچه را در دلهایشان است دگرگون کنند.» (آیهٔ ۵۳)

At this juncture the sūrah portrays a scene of God’s direct intervention in the battle. We see the angels acting on God’s instructions and by His permission, reproaching the unbelievers and meting out punishment to them. They gather their souls in a very harsh manner and dole out to them the sort of treatment that befits their arrogance and conceit. Even in the most difficult of times they remind them of their evil deeds and tell them of their inevitable destiny. There is no injustice in what they are about to suffer. It is only what they deserve. When this scene is painted, the sūrah follows it by a statement making clear that punishing the unbelievers for their misdeeds is a constant law that God has set into operation: “Like Pharaoh’s people and those who lived before them.” (Verses 52 and 54) “This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts.” (Verse 53)

بر اساس همین قانون است که (خداوند) فرعون و قومش را مؤاخذه کرد، و بر اساس آن، هر فرد یا جامعه‌ای را که مرتکب همان نوع عمل شود، مؤاخذه می‌کند: «اگر می‌دیدی که فرشتگان جان کافران را می‌ستانند؛ بر چهره‌ها و پشت‌های ایشان می‌زنند [و می‌گویند]: "عذاب سوزان را بچشید، به سبب آنچه دست‌های خودتان پیش فرستاده‌اند. و خداوند هرگز به بندگانش ستم نمی‌کند."» [مانند] آل فرعون و کسانی که پیش از ایشان بودند، آیات خداوند را انکار کردند؛ پس خداوند به سبب گناهانشان ایشان را مؤاخذه کرد. خداوند نیرومند و سخت‌کیفر است. این بدان سبب است که خداوند نعمتی را که به قومی ارزانی داشته، تغییر نمی‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در نفوس خود دارند، تغییر دهند. خداوند شنوای داناست. [مانند] آل فرعون و کسانی که پیش از ایشان بودند، آیات پروردگارشان را تکذیب کردند؛ پس ما ایشان را به سبب گناهانشان هلاک کردیم، و آل فرعون را غرق نمودیم. و همگی ستمکار بودند.» (آیات ۵۰ تا ۵۴)

It is according to this law that He took Pharaoh and his people to task, and according to it He takes to task any person or community guilty of the same type of action: “If you could but see how the angels gather up the souls of the unbelievers. They strike them on their faces and their backs and [say]: ‘Taste the punishment of burning, in return for what your own hands have committed. Never does God do any injustice to His servants.’ Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they denied God’s revelations; so God took them to task for their sins. God is mighty, severe in retribution. This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts. God hears all and knows all. Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they disbelieved in their Lord’s revelations; so We destroyed them for their sins, as We caused Pharaoh’s people to drown. They were wrongdoers all.” (Verses 50-54)

خداوند نعمت خود را بر آنان ارزانی داشته بود؛ روزی فراوان به ایشان می‌داد، به آنان قدرت می‌بخشید و اجازه می‌داد که نسل‌هایشان یکی پس از دیگری جانشین شوند. خداوند همهٔ این‌ها را به انسان‌ها می‌دهد تا آنان را بیازماید و تا آزاد باشند که نسبت به نعمت‌هایش سپاسگزار باشند یا نباشند. اما ایشان ناسپاسی را برگزیدند، خداوند را انکار کردند و از نعمت‌های او برای ستمگری بهره گرفتند. آنان چنین می‌پنداشتند که قدرتی که به ایشان داده شده، حق مسلّم خودشان است، و آیات خداوند را انکار کردند. از این رو سزاوار کیفر سختی شدند، مطابق با قانونی که خداوند آن را برقرار کرده بود. پس خداوند نعمت‌هایی را که به آنان ارزانی داشته بود تغییر داد و ایشان را یکسره نابود کرد: «این به آن سبب است که خداوند نعمتی را که بر قومی ارزانی داشته، تغییر نمی‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در دل‌هایشان است دگرگون کنند. و خداوند شنوای داناست.» {همچون آل فرعون و کسانی که پیش از ایشان بودند، آیات پروردگارشان را تکذیب کردند؛ پس ما ایشان را به گناهانشان هلاک کردیم و آل فرعون را غرق ساختیم. و همه ستمکار بودند.} (آیات ۵۳ تا ۵۴)

God had bestowed His grace on them, giving them plenty of provisions, granting them power, and allowing their generations to follow one another. All this God grants to human beings to test them so that they may choose whether to be grateful to Him for His blessings or not. But they chose to be ungrateful, denying God and using His blessings to tyrannize. They felt that the power they were given was theirs by right and they denied God’s revelations. Hence they deserved their severe punishment in accordance with the law God had set in operation. Therefore, God altered the blessings with which He had favoured them, and destroyed them altogether: “This is because God would never alter the favours He bestows on a community unless they change what is in their hearts. God hears all and knows all. Like Pharaoh’s people and those who lived before them, they disbelieved in their Lord’s revelations; so We destroyed them for their sins, as We caused Pharaoh’s people to drown. They were wrongdoers all.” (Verses 53-54)

خداوند آنان را تنها پس از آن نابود کرد که آیات او را انکار کردند. پیش از آن، با وجود کافر بودن، آنان را با نابودی کیفر نداد، زیرا او مهربان و بخشاینده است: «ما هرگز کسی را عذاب نخواهیم کرد مگر آنکه پیامبری فرستاده باشیم.» (۱۷: ۱۵) قوم فرعون و کسانی که پیش از ایشان بودند و همان رویه را در انکار آیات خداوند پیش گرفتند و کیفر نابودی را چشیدند، در اینجا «ستمکار» توصیف شده‌اند. این کاربرد در قرآن بسیار رایج است و در آن، رد ایمان یا شریک قرار دادن برای خداوند، به‌عنوان «ستم» ترسیم شده است.

God destroyed them only after they had denied His revelations. He did not punish them with destruction prior to that, although they were unbelievers, because He is Compassionate, Merciful: “We would never inflict punishment on anyone until We have sent a Messenger.” (17: 15) Pharaoh’s people and those who had gone before them adopting the same attitude of denying God’s revelations and suffering the punishment of destruction are described here as “wrongdoers”. This is a very frequent usage in the Qur’ān, depicting the rejection of the faith or the association of partners with God as “wrongdoing”.