در این بخش سوم، سوره از امت‌هایی سخن می‌گوید که از پیامبران خدا پیروی کردند، اما در این زمینه جامع نیست. برخی از آن‌ها اصلاً ذکر نشده‌اند.

In this third passage the sūrah speaks about the communities that followed God’s messengers, but it is not exhaustive in this respect. Some are not mentioned at all.

برخی از این پیامبران تنها به اختصار یاد شده‌اند، و برخی دیگر با جزئیات بیشتری ذکر شده‌اند. در این یادکردها می‌بینیم که خداوند چگونه از فرستادگان خود نگهداری می‌کند و لطف خویش را بر ایشان ارزانی می‌دارد. همچنین سرانجام کسانی را می‌بینیم که با وجود دلیل روشن، پیوسته فرستادگان خود را دروغگو می‌خواندند. افزون بر این، تصویری از چگونگی آزمودن پیامبران توسط خداوند به دست می‌آید؛ گاه با نعمت‌های خوش‌آیند و گاه با سختی‌های بسیار، و اینکه ایشان چگونه از این آزمون‌ها سربلند بیرون می‌آیند.

Some are given only a brief mention, while others are referred to in some detail. We see in these references how God takes care of His messengers and bestows His grace on them. We also see the fate of those who continued to accuse their messengers of being liars, even though clear proof was given to them. We are further given an idea of how God tests His messengers, at times with delightful pleasures and at others with much affliction, and how they pass these tests.

حکمتی که در فرستادن پیامبرانِ انسان نهفته است نیز در این بخش آشکار است. یگانگیِ دین و راهی که همه پیامبران، در هر زمان، باید آن را دنبال کنند نیز به روشنی دیده می‌شود. ما احساس می‌کنیم که آنان با وجود آنکه در زمان‌ها و مکان‌های گوناگون زیسته‌اند، به یک امت تعلق دارند. همه‌ی این‌ها بر یگانگیِ آفریدگار، اراده‌ای که پشت همه‌ی رویدادهاست، و هماهنگیِ قانونِ فراگیری که جهان را اداره و متحد می‌کند، گواهی می‌دهد. این همه ما را به یک هدف رهنمون می‌سازد: یعنی بندگیِ تنها خدای شایسته‌ی پرستش: «این امت شماست، امتی یگانه؛ و من پروردگار شما هستم، پس تنها مرا بپرستید.» (آیه‌ی ۹۲)

The wisdom behind sending human messengers is also clear in this passage. The oneness of the faith and the way to be followed by all messengers, at all times, is also clearly apparent. We feel that they belong to a single community, despite the fact that they lived at different times and in different places. All this testifies to the oneness of the Maker, the will behind all events, and the consistency of the overall law that governs and unites the universe. It directs us all to one end: namely, to serve the One God worthy of worship: “I am your only Lord. So, worship Me alone.” (Verse 92)

بی‌گمان به موسی و هارون فرقان [معیار تشخیص حق از باطل] و روشنایی و پندی برای پرهیزگاران دادیم؛ همان کسانی که از پروردگارشان در نهان می‌ترسند و از رستاخیز بیمناکند. و این [قرآن] نیز یادآوری پربرکتی است که آن را فرو فرستادیم؛ آیا شما آن را انکار می‌کنید؟

Indeed We vouchsafed to Moses and Aaron the standard by which to distinguish right from wrong, a guiding light and a reminder for the God-conscious who fear their Lord in their most secret thoughts, and are weary of the Last Hour. And this one, too, is a blessed reminder which We have bestowed from on high: will you, then, reject it?

(آیات ۴۸-۵۰)

(Verses 48-50)

در بخش‌های پیشین این سوره دیدیم که مشرکان عرب چگونه پیامبر خدا ﷺ را به دلیل بشر بودنش مسخره می‌کردند. آنان همچنین وحی‌های الهی را انکار کرده و آن‌ها را سحر، شعر یا صرفاً ساخته‌ی ذهن خواندند. اکنون سوره نشان می‌دهد که فرستادن پیامبرانِ از میان بشر، یک سنت ثابت و پایدار است و سپس نمونه‌هایی از آن را بیان می‌کند. افزون بر این، اینکه خداوند کتاب‌هایی را به پیامبرانش عطا می‌کند، امری شگفت نیست؛ زیرا به موسی و هارون نیز از سوی او کتابی داده شد. این کتاب در اینجا «الفرقان» نامیده شده است که همان وصفی است که به قرآن نیز داده شده است. بدین‌ترتیب، حتی در نام‌های این کتاب‌های وحیانی نیز وحدت دیده می‌شود. همه‌ی این کتاب‌ها از سوی خداوند نازل شده‌اند تا معیاری برای تشخیص حق از باطل، راستی از دروغ و هدایت از گمراهی باشند. آنها همچنین تفاوت میان راه‌های زندگی را روشن می‌سازند. از این رو، هر یک از آن‌ها ملاکی برای داوری است. این ویژگی هم بر تورات و هم بر قرآن صدق می‌کند.

We saw earlier in the sūrah how the Arab unbelievers used to ridicule God’s Messenger (peace be upon him) on account of his being human. They also denied God’s revelations, describing them as sorcery, poetry or mere fabrication. Now the sūrah shows that sending human messengers is a consistent norm, and it proceeds to give examples of such. Furthermore, the fact that God bestows books on His messengers is not a strange occurrence. For Moses and Aaron were also given a book by Him. Their book is here called ‘al-Furqān’, which is the same description given to the Qur’ān. Thus, unity can be seen even in the names of these revealed books. All such books are revealed by God so as to serve as a standard distinguishing right from wrong, truth from falsehood, guidance from deviation. They also make clear the difference between ways of life. As such, each is a criterion for judgement. This is the quality which applies to both the Torah and the Qur’ān.

تورات نیز «نوری هدایت‌بخش» توصیف شده است؛ نوری که هر تاریکی‌ای را که ممکن است ذهن انسان را فرا گیرد و به باورهای نادرست بکشاند، از میان می‌برد. همچنین تاریکی‌ای را که مردم را گمراه می‌کند و تاریکی باطل را نیز می‌زداید. در چنین تاریکی‌هایی، هم عقل و هم وجدان ممکن است درمانده شوند. در حقیقت، دل انسان تا زمانی که نور ایمان در آن برافروخته نشود، در تاریکی می‌ماند. ایمان است که آن را فروزان می‌سازد، راه‌اش را روشن می‌کند و به سوی مسیری که باید پیموده شود رهنمون می‌گردد، تا سرگشتگی از ارزش‌ها و مفاهیم گوناگون و ناهمگون پدید نیاید.

این داستان، پیامِ ابراهیم است که در یک توالیِ صحنه‌ها بیان می‌شود و میان آن‌ها فاصله‌های کوتاهی وجود دارد. آغازِ داستان بیان می‌کند که ابتدا به ابراهیم درکی از آنچه درست است داده شد؛ و در اینجا آنچه درست است به معنای یکتایی خدا است. در واقع، این مهم‌ترین جنبه‌ی هدایت است و در اینجا روشن است که مرجعِ عبارتِ «آنچه درست است» همین است: «و ما پیش‌تر به ابراهیم شعورِ درستیِ او را دادیم، و از او آگاه بودیم، آن‌گاه که به پدرش و قومش گفت: "این تصاویری که شما این‌چنین به آن‌ها دل بسته‌اید چیست؟"» (آیات ۵۱ و ۵۲). این یعنی خدا به ابراهیم درکِ آنچه درست است را عطا کرد، چراکه استعداد او را برای حمل امانتی که به فرستادگانش سپرده می‌شود می‌دانست.

The episode narrated here is that of Abraham’s message, given in a sequence of scenes that leave short gaps in between. It starts by mentioning that Abraham was initially given a sense of what is right, which here means God’s oneness. In fact, it is the most important aspect of guidance which is clearly understood here as the referent of the phrase, ‘what is right’: “We formerly bestowed on Abraham his consciousness of what is right, and We were aware of him when he said to his father and his people, ‘What are these images to which you are so devoted?” (Verses 51-52) This means that God gave Abraham his sense of what is right, knowing his aptitude to bear the trust given to His messengers.

او به پدرش و قومش گفت: «این مجسمه‌ها چیست که شما این‌گونه سرسپردۀ آن‌ها هستید؟» {۵۲} شیوۀ طرح این پرسش نشان‌دهندۀ حس تیز او نسبت به آنچه درست است. او آن سنگ‌ها و شکل‌های چوبی را به نام واقعی‌شان، یعنی «مجسمه‌ها»، خواند.

“He said to his father and his people, ‘What are these images to which you are so devoted?’” (Verse 52) The way he put this question is indicative of his sharp sense of what is right. He gave those stones and wooden shapes their true names, ‘images’.

او آنها را «خدایان» نخواند. در واقع، او با به کار بردن واژه «وقف‌شده» که نشان‌دهنده‌ی کاری دائمی است، مخالفت خود را با پرستش آن تصاویر از سوی ایشان ابراز کرد.

He did not call them ‘deities’. Indeed, he stated his disapproval of their worship of those images by using the word ‘devoted’, which indicates a permanent action.

بدیهی است که آن مردم تمام وقت خود را صرف پرستش چنین بت‌هایی نمی‌کردند، اما با این حال احترام بزرگی برای آنها قائل بودند. پس این عبادت به معنای انتزاعی آن است. شیوه‌ای که ابراهیم سؤال را مطرح کرد و آنان را پیروان دائمی چنین بت‌هایی توصیف نمود، نشان می‌دهد که او کار آنان را کاملاً بی‌معنا می‌دانست.

Needless to say, those people did not devote all their time to worshipping such idols, but they nonetheless attached great respect to them. This is, then, devotion in an abstract sense. The way Abraham put the question, describing them as permanent devotees to such idols, indicates that he considered their action absolutely absurd.

هنگامی که قوم ابراهیم بازگشتند، نابودی کامل بتهایشان را دیدند، جز این بت بزرگ‌تر. اما نه این بت را بازخواست کردند و نه حتی از خود پرسیدند که چگونه خدایانشان چنین سرنوشتی یافته‌اند بی‌آنکه از خود دفاع کنند. همچنین نپرسیدند که چرا آن بت بزرگ مسئولیت دفاع از همه آنان را بر عهده نگرفت. آنان نمی‌توانستند چنین پرسش‌هایی را مطرح کنند، زیرا اسطوره‌هایی که به آن‌ها ایمان داشتند، ذهنشان را از کار انداخته و توان اندیشیدن‌شان را در بند کشیده بود. در حقیقت، آنان نمی‌توانستند موضوع را به‌طور عینی بررسی کنند و از طرح منطقی‌ترین پرسش ناتوان بودند. آنان تنها بر کسی خشم گرفتند که این بلا را بر سر بت‌هایشان آورده بود. «گفتند: چه کسی با خدایان ما چنین کرده است؟ به یقین او از ستمکاران است.» (آیه ۵۹) سپس، کسانی که ابراهیم را شنیده بودند که هم به پرستش بت‌های پدرش و هم‌قومانش اعتراض می‌کرد و هم تهدید می‌کرد که آن‌ها را نابود خواهد ساخت، پاسخ خود را یافتند: «گفتند: جوانی را شنیدیم که از آن‌ها یاد می‌کرد؛ نامش ابراهیم است.» (آیه ۶۰)

Abraham’s people returned to find the utter destruction of their idols except this largest one. But they did not question that idol or even ask themselves how their deities could suffer such a fate without defending themselves. Nor did they ask why the large idol did not take it upon itself to defend them all. They could not ask such questions, because the myths in which they believed rendered their minds useless, chaining their power of thought. Essentially, they could not consider the matter objectively, and were unable to ask the most logical question. They were only furious with the one who had brought all this upon their idols. “They said: Who has done this to our gods? He is definitely one of the wrongdoers.” (Verse 59) Then, those who had heard Abraham both object to his father’s and peers’ idol worship and threaten to destroy the same found their answer: “They said: We heard a youth speak of them; he is called Abraham.” (Verse 60)

به نظر می‌رسد که ابراهیم (علیه‌السلام) هنگامی که خداوند موهبت شناخت حق را به او عطا کرد، هنوز جوان بود. از این رو، او با پرستش بت‌ها مخالفت کرد و هرگاه فرصتی به دست می‌آورد، آن‌ها را نابود می‌ساخت. با این حال، این پرسش مطرح می‌شود که آیا او پیش از دریافت رسالت خود، پیام‌آور شده بود یا اینکه بر اساس الهامی عمل کرد که او را پیش از دریافت رسالت به حقیقت رهنمون ساخت. در صورت دوم، مخالفت او با بت‌پرستی و دعوتش از پدرش برای پیروی از راه او، نتیجهٔ همان الهام بود. این احتمال بیشتر پذیرفته شده است.

It appears that Abraham (peace he upon him) was still a young man when God bestowed on him the gift of knowing what is right. Hence, he objected to the worship of idols and destroyed them when the chance presented itself. The question arises, however, as to whether he had already been given his message, or whether he acted on an inspiration that led him to the truth before he had received his message. In this latter case, his denunciation of idol worship and his call upon his father to follow his path were the result of that inspiration. This was most probably the case.

پس کافران فریاد برآوردند: «او را بسوزانید!» اما در این لحظه کلمهٔ دیگری نیز گفته شد که هر آنچه آنان گفته بودند را بی‌معنا می‌ساخت و نقشه‌هایشان را به نیستی می‌کشاند. این کلمهٔ برتر بود که هرگز نمی‌توان در برابرش ایستاد: «اما ما گفتیم:

So, the unbelievers cried, ‘burn him!’ A different word, however, was also said at this point to render everything they said meaningless, and to reduce their schemes to nothingness. This was the supreme word that can never be countered: “But We said:

«ای آتش، بر ابراهیم سرد و مایۂ آرامش باش.» (آیه ۶۹) و بدین ترتیب آتش برای ابراهیم سرد و مایۂ آرامشی شد که در آن بیاساید و آسوده باشد.

Fire, be cool to Abraham, and a source of inner peace [for him].” (Verse 69) And thus the fire was cool and a source of inner peace for Abraham to enjoy and relax in.

این چگونه ممکن است؟ اما چرا حتی درباره‌اش می‌پرسیم، در حالی که برای پدید آمدن جهان‌ها و کیهان‌ها و برقرار شدن قوانین عام فقط همان کلمه «باش» گفته می‌شود: «جز این نیست که فرمان او، هرگاه چیزی را اراده کند، این است که به آن می‌گوید: باش، پس می‌شود.» (۳۶: ۸۲) ما نیازی نداریم بپرسیم که چگونه آتش ابراهیم را سرد و آرامش‌بخش شد نه سوزاند، در حالی که پدیده‌ای شناخته‌شده است که آتش همه بافت‌های زنده را می‌سوزاند. زیرا همان کسی که در آغاز به آتش گفت «بسوز»، همان‌جا نیز به آن گفت: «سرد و مایۀ آرامش باش». همان کلمه است که به محض گفته شدن، موضوعش را پدید می‌آورد، هر موضوعی که باشد، چه برای ما آشنا باشد و چه نباشد.

How is this possible? Yet why do we even ask about this when it is only the word, ‘be’, that needs to be said for worlds and universes to come into existence and for universal rules to be set in operation: “When He wills a thing to be, He only says to it, ‘Be’– and it is.” (36: 82) We do not need to ask how the fire soothed rather than burnt Abraham when it is a well known phenomenon that fire burns all living tissues. For it was the One who said to the fire in the first place, ‘burn’ who also said to it in this instance, ‘be cool and a source of inner peace’. It is the same word that initiates its object at the moment it is said, whatever that object may be, whether it is familiar to us or not.

کسانی که کارهای خداوند را با کارهای انسان‌ها مقایسه می‌کنند، همان‌ها هستند که می‌پرسند چگونه ممکن است این اتفاق بیفتد. از سوی دیگر، ما که می‌فهمیم این دو در ماهیت و در وسایلی که به کار می‌گیرند تفاوت بسیار دارند، نه چنین پرسش‌هایی را مطرح می‌کنیم و نه در پی یافتن توضیحات، چه علمی و چه غیرعلمی، برمی‌آییم. این مسئله، مسئله‌ای نیست که با معیارهای انسانی به تحلیل و توضیح نیاز داشته باشد. هر روشی که بخواهد چنین معجزاتی را جز با ارجاع به قدرت مطلق خداوند توضیح دهد، از نقصی اساسی رنج می‌برد. کارهای خداوند را نمی‌توان با معیارهای انسانی سنجید یا در چارچوب دانش محدود بشر توضیح داد.

Those who compare God’s actions to those of human beings are the ones who ask how this could happen. On the other hand, those of us who understand that the two are widely different in both their nature and the means they employ neither ask such questions, nor do we try to find explanations, scientific or otherwise. The question is not one for analyses and explanations by human standards. Any method that tries to explain such miracles except by reference to God’s absolute power suffers a basic defect. God’s actions cannot be subjected to human standards or explained within the confines of man’s limited knowledge.

و به لوط نیز حکم و علمی عطا کردیم، و او را از آن قومی که به کارهای پلید خو کرده بودند نجات دادیم؛ آنان قومی بد و فاسق بودند. و او را در رحمت خویش درآوردیم؛ زیرا او از شایستگان بود.

And to Lot, too, We gave sound judgement and knowledge. We saved him from that community which was given to deeds of abomination. They were people lost in evil, depraved. Him We admitted to Our grace; for he was righteous. (Verses 74-75)

داستان لوط در جای دیگری از قرآن کریم به تفصیل بیان شده است. در اینجا تنها اشاره‌ای کوتاه به آن می‌شود، زیرا او همراه با عمویش ابراهیم از عراق هجرت کرد. لوط در شهر سدوم ماند، جایی که مردم آن به اعمال زشت و نفرت‌انگیز روی آورده بودند.

The story of Lot is related in full detail elsewhere in the Qur’ān. Here we have only a brief reference to it, as he emigrated from Iraq with his uncle, Abraham. Lot stayed in the township of Sodom, where the people resorted to repugnant practices.

آنان مرتکب بیشرمی و انحراف جنسی منزجرکنندهای شده بودند؛ مردان با مردان، آشکارا و بدون هیچ احساس شرم یا گناهی. از این رو، خداوند عذاب خود را بر آن شهر و مردمش فرو ریخت، زیرا «آنان مردمی بودند که در بدی گمراه شده بودند». (آیه ۷۴) خداوند لوط و خاندانش را نجات داد، جز همسرش. «و او را به رحمت خویش درآوردیم؛ زیرا که او از شایستگان بود.» (آیه ۷۵) شیوهٔ بیان این آیه نشان میدهد که رحمت خداوند جایگاه پناهی است که خداوند هرکس را که بخواهد به آن درمیآورد تا آرامش، آسایش و برکات را بیابد.

They were guilty of abominable, perverted sexual indecency, men with men, openly, without any sense of shame or guilt. Hence, God poured His punishment on the township and its people, as “they were people lost in evil”. (Verse 74) God saved Lot and his household with the exception of his wife. “Him We admitted to Our grace; for he was righteous.” (Verse 75) The way this verse is phrased suggests that God’s grace is a place of refuge into which God admits whomever He wills so that they find peace, comfort and blessings.

و پیش از آن، نوح ندا داد [به ما]، و ما دعای او را اجابت کردیم و او و خانواده‌اش را از آن اندوه بزرگ نجات دادیم، و او را در برابر قومی که آیات ما را تکذیب کرده بودند یاری کردیم. آنان در بدی غرق بودند، پس همه آنان را غرق کردیم. (آیات ۷۶-۷۷)

This is followed by a similarly short reference to Noah and his saviour: “And long before that, Noah called out [to Us], and We responded to him and saved him with his household from the great calamity, and helped him against the people who had denied Our revelations. Lost in evil were they, and so We caused them all to drown.” (Verses 76-77)

این ارجاع هیچ جزئیاتی ارائه نمی‌دهد. تنها برای تأیید پاسخ خداوند به نوح هنگامی که به درگاه او دعا کرد آمده است. نوح پیش از لوط می‌زیست و از این رو ارجاع داده شده، «خیلی پیش از آن». در مورد نوح نیز، او و خانواده‌اش نجات یافتند، به جز همسرش. اما قومش با طوفان نابود شدند که اینجا «آن مصیبت بزرگ» توصیف شده است. این داستان به تفصیل در سوره ۱۱، هود آمده است.

داوود به خاطر مزامیرش مشهور بود، سرودهایی که او با صدای دلنشین خود می‌خواند. این سرودها در اطرافش، از جمله در کوه‌ها و میان پرندگان، طنین می‌افکند. وقتی انسان پیوند خود با خدا را در دلش زنده احساس می‌کند، احساس می‌کند که تمام هستی به او پاسخ می‌دهد. همه موانع و حجاب‌هایی که انواع گوناگون مخلوقات را از هم جدا می‌کنند، برداشته می‌شوند، به طوری که آن‌ها در یک موجودیت بزرگ و جهانی به هم می‌پیوندند. در چنین لحظاتی از روشنی و صفا، روح انسان با هر آنچه پیرامونش است یکی می‌شود. دیگر از محیط اطرافش جدا نیست؛ در حقیقت با تمام آنچه گردآگردش است، یکی شده است.

David was famous for his Psalms, which were hymns that he chanted in his melodious voice. They were echoed by his surroundings, including the mountains and birds. When a human being feels his bond with God alive in his heart, he feels that the entire universe responds to him. All impediments and barriers separating different kinds of creatures are thus removed, so that they join together in one great, universal entity. In such moments of clarity, man’s soul is united with all about it. It is no longer distinct from its surroundings. Indeed it is one with all that is around it.

همان‌گونه که این آیات را می‌خوانیم، می‌توانیم داوود را تصور کنیم که مزامیر خود را زمزمه می‌کند، بی‌آنکه به هستی جدا از خود توجه داشته باشد، و جانش را آزادانه در جهان به پرواز درمی‌آورد و به آفرینش جاندار و بی‌جان خدا می‌نگرد. او احساس می‌کند که آنها زمزمه‌اش را بازتاب می‌دهند و بدین‌سان به او پاسخ می‌گویند. بدین ترتیب تمامی هستی به ارکستری بدل می‌شود که آهنگی شگفت‌انگیز در ستایش و تسبیح خدا می‌سراید. «آسمان‌های هفت‌گانه و زمین و هر که در آنهاست، او را تسبیح می‌گویند؛ و هیچ چیزی نیست جز آنکه به ستایش او تسبیح می‌گوید، ولی شما تسبیح آنها را درنمی‌یابید.» (الإسراء: ۴۴) کسی که چنین تسبیحی را درمی‌یابد، کسی است که همه حجاب‌ها و جدایی‌ها را کنار می‌زند. او کسی است که به سوی خدا بازمی‌گردد.

As we read these verses we can imagine David chanting his Psalms, oblivious to his own separate entity, letting his soul move freely in the universe, looking at God’s animate and inanimate creation. He feels that they echo his chanting and in this way respond to him. The entire universe thus becomes an orchestra singing a marvellous tune of God’s praise and glorification. “The seven heavens extol His limitless glory, as does the earth, and all who dwell in them. Indeed every single thing extols His glory and praise, but you cannot understand their praises.” (17: 44) The one who understands such praises is a person who sheds all barriers and separations. He is one who turns to God.

«ما کوه‌ها را رام داود کردیم تا همراه او تسبیح گویند، و پرندگان را نیز. و ما انجام‌دهنده‌ی آنیم.» (آیه ۷۹) برای خداوند هیچ چیزی دشوار نیست، هرگاه که بخواهد آن را انجام دهد یا برقرار سازد، چه برای بشر آشنا باشد و چه نباشد.

“We caused the mountains to join David in extolling Our limitless glory, and likewise the birds. We are indeed able to do [all things].” (Verse 79) There is nothing difficult for God when He wills to have it done or put in place, regardless of whether it is familiar or not to mankind.

این سوره همچنین نمونه‌ای از ایوب، پیامبر (صلی الله علیه وسلم)، را به ما ارائه می‌دهد که با سختی آزموده شد: Note: The original says "peace be upon him" for Job, not the Prophet Muhammad, so the honorific here follows the rule for other prophets: it is written in words, and ﷺ is not used. Correction: since the rule says not to write ﷺ after other prophets, the correct rendering is: این سوره همچنین نمونه‌ای از ایوب، پیامبر (علیه السلام)، را به ما ارائه می‌دهد که با سختی آزموده شد:

The sūrah also provides us with the example of Job, the Prophet, (peace be upon him), being tested with hardship:

و به یاد آور ایوب را، آنگاه که پروردگارش را ندا داد: «به من آسیبی رسیده است، و تو مهربان‌ترین مهربانانی.» پس ما دعایش را اجابت کردیم و آنچه از رنج به او رسیده بود برطرف ساختیم. خانواده‌اش را به او بازگرداندیم و همانند آنان را نیز با آنان، از سوی خودمان به عنوان رحمتی و یادآوری‌ای برای همه عبادت‌کنندگان.

And remember Job, when he cried out to his Lord. Affliction has befallen me, but of all those who show mercy You are the most merciful.’ We responded to him and removed all the affliction he suffered. We restored to him his family and as many more with them, as an act of grace from Ourself, and as a reminder to all who worship Us.

(آیات ۸۳-۸۴)

(Verses 83-84)

داستان ایوب یکی از زیباترین داستان‌هایی است که بر محور آزمایش می‌گردد. متن‌های قرآنی که از ایوب یاد می‌کنند، تنها به‌طور کلی سخن می‌گویند و جزئیات اندکی ارائه می‌دهند. در این مورد خاص، سوره دعای ایوب و پاسخ خداوند را بیان می‌کند، زیرا فضای کلی سوره، فضای فیض و نعمتی است که از جانب خداوند بر پیامبران او فرو می‌ریزد و مراقبتی است که او در هنگام آزمایش آنان از ایشان دارد. این امر در همه موقعیت‌های آزمایش صدق می‌کند، از جمله طرد شدن از سوی قومشان، چنان‌که در مورد ابراهیم، لوط و نوح؛ یا قدرت و ثروت، چنان‌که در مورد داوود و سلیمان؛ یا سختی، چنان‌که در مورد ایوب.

Job’s story is one of the finest that centres on a test. Qur’ānic texts mentioning Job only speak in general terms, giving few details. In this particular instance, the sūrah mentions Job’s supplication and God’s response, because the overall atmosphere of the sūrah is one of grace bestowed from on high on His prophets and the care He takes of them when He tests them. This applies in all test situations, including rejection by their peoples, as with Abraham, Lot and Noah; power and wealth as with David and Solomon; or hardship with Job.

دعای ایوب، آن‌گونه که در اینجا آمده، از توصیف حال او و تأکید بر صفات خداوند فراتر نمی‌رود: «و یاد کن ایوب را، هنگامی که پروردگارش را ندا داد:

Job’s prayer, as mentioned here, does not go beyond describing his condition and emphasizing God’s attributes: “And remember job, when he cried out to his Lord:

ما اکنون خلاصه‌ای کوتاه از داستان یونس داریم که با روش این سوره هماهنگ است. این داستان در سورهٔ ۳۷، الصافات، با جزئیات بیشتری آمده است. {و ذا النون إذ ذهب مغاضبا فظن أن لن نقدر عليه فنادى في الظلمات أن لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين. فاستجبنا له ونجيناه من الغم وكذلك ننجي المؤمنين} (آیات ۸۷ و ۸۸)

We then have a brief outline of Jonah’s story to fit with the approach followed in this sūrah. It is however given in more detail in Sūrah 37, al-Şāffāt And remember Dhu’l-Nūn, when he went away in anger, thinking that We would not force him into a tight situation! But then he cried out in the deep darkness: ‘There is no deity other than You! Limitless are You in Your glory! I have done wrong indeed!’ So We responded to him and delivered him from his distress. Thus do We deliver those who have faith. (Verses 87-88)

یونس در اینجا «ذو النون» نامیده شده است، که به معنای «صاحب ماهی» است، زیرا او را ماهی بلعید و سپس بیرون انداخت. او به سوی شهری مشخص فرستاده شد و مردم آن را به ایمان آوردن به خدا فراخواند، اما آنان هم او و هم پیامش را رد کردند.

Jonah is here called Dhu’l-Nūn, which means ‘man of the whale’ because he was swallowed by the whale and then thrown out. He was sent to a particular city, and he called on its people to believe in God, but they rejected both him and his message.

در پاسخ به لجاجت آنان، او با خشم ترک‌شان کرد. تمایل چندانی نشان نمی‌داد که به خاطر رد شدن‌شان با ایشان بردباری کند. او گمان می‌کرد که خدا او را به مکان خاصی محدود نخواهد کرد، با توجه به اینکه شهرها و جامعه‌های بسیاری وجود دارد، و بدین ترتیب به جای دیگری هدایت خواهد شد. این همان چیزی است که عبارت «و گمان کرد که ما بر او سخت نخواهیم گرفت» به آن اشاره دارد. او خشمگین و ناامید راه افتاد و مدتی بعد خود را کنار دریا یافت، جایی که کشتی پرباری را دید. سوار آن شد. وقتی کشتی به میانه دریا رسید، آشکار شد که بارش بیش از حد سنگین است. ناخدای کشتی گفت که باید یکی از مسافران به دریا انداخته شود تا به بقیه فرصت زنده ماندن داده شود.

By way of response to their stubbornness, he left in anger. He showed little inclination to persevere with them on account of their rejection. He thought that God would not restrict him to a particular place, given there were many cities and communities, and that he would thus be directed to go somewhere else. This is what is meant by the expression rendered here as “thinking that We would not force him into a tight situation!” Angry and frustrated, he walked away, and found himself sometime later by the sea, where he saw a laden boat. He boarded it. When the boat was in the middle of the sea, it was apparent that its load was too heavy. The shipmaster said that one passenger must be thrown overboard in order to give the rest a chance to survive.

همه قرعه کشیدند و قرعه به نام یونس افتاد. مسافران دیگر او را به دریا انداختند، یا ممکن بود خود او خود را به دریا افکنده باشد. در آن هنگام بود که نهنگ او را بلعید و او خود را در وضعیتی بسیار تنگ یافت. او خود را در میان چند لایه تاریکی احاطه‌شده دید: تاریکی شکم نهنگ، تاریکی دریای ژرف و تاریکی شب. در این لحظه او فریاد برآورد: «معبودی جز تو نیست! منزهی تو! راستی که من از ستمکاران بودم.» (آیه ۸۷) خدا دعای او را پذیرفت و او را از اندوهی که می‌کشید رهایی بخشید. نهنگ او را نزدیک ساحل بیرون افکند. بقیه داستان او در سوره ۳۷، الصافات آمده است.

به همان شیوه‌ی شرح‌های کوتاهی که این سوره از پیامبران مختلف می‌دهد، به زکریا و پسرش یحیی نیز اشاره‌ای مختصر می‌شود و بر این نکته تأکید می‌گردد که خداوند چگونه به زکریا پاسخ داد و دعاهایش را مستجاب کرد.

Along the same lines of its brief accounts of different prophets, the sūrah gives a quick reference to Zachariah and his son John, highlighting how God responded to Zachariah and answered his prayers:

و زکریا را یاد کن، آنگاه که به پروردگارش ندا داد: «پروردگارا! مرا تنها مگذار، و تو بهترین وارثانی.» پس دعای او را پذیرفتیم و یحیی را به او بخشیدیم، و همسرش را برایش شایسته گردانیدیم. آنان همواره در کارهای نیک شتاب می‌کردند، و از روی امید و بیم ما را می‌خواندند، و همواره در برابر ما فروتن بودند.

And remember Zachariah when he cried out to his Lord: My Lord! Do not leave me alone, although You are the best of inheritors.’ So We responded to him and gave him John, having cured his wife for him. They all would vie with one another in doing good works, and would call on Us in yearning and awe. They were always humble before Us. (Verses 89-90)

داستان تولد یحیی در سوره‌های مریم و آل عمران با تفصیل بیشتری بیان شده است، و در اینجا به‌طور بسیار مختصر و برای هماهنگی با بقیه سوره آمده است. این داستان با دعای زکریا آغاز می‌شود: «پروردگارا، مرا تنها مگذار»، یعنی بدون جانشینی که از معبد نگهداری کند. زکریا پیش از تولد عیسی مسئول معبدی بود که بنی‌اسرائیل در آن عبادت می‌کردند. با این حال، زکریا فراموش نمی‌کند که سرپرست نهایی ایمان و دارایی، خود خداست: «تو بهترین وارثانی.» او تنها به جانشینی نیاز دارد که به ایمان و خانواده‌اش به‌خوبی رسیدگی کند. انسان‌ها وسیله‌ای هستند برای تحقق اراده خداوند بر روی زمین.

The story of John’s birth is given in detail in Sūrahs 19 and 3, Maryam and the House of `Imrān. Here it is given very briefly to fit with the rest of the sūrah. It begins with Zachariah’s prayer, ‘My Lord, do not leave me alone,’ without a successor to take care of the temple. Zachariah was in charge of the temple where the Israelites offered their worship, before the birth of Jesus. However, Zachariah does not forget that the ultimate custodian of faith and property is God Himself: “You are the best of inheritors.” He only needs a successor who will attend well to the faith and to his family. People are the medium to fulfil God’s will on earth.

این پاسخ هم سریع بود و هم مستقیم. «پس دعایش را اجابت کردیم و یحیی را به او بخشیدیم و همسرش را برایش اصلاح کردیم.» (آیه ۹۰) همسرش نازا بود و نمی‌توانست فرزند بیاورد. سوره از همه جزئیات چشم‌پوشی می‌کند تا نتیجه نهایی پاسخ خداوند به دعای زکریا را به ما نشان دهد. «آنان همواره در کارهای نیک با یکدیگر مسابقه می‌دادند.» از این رو، خداوند بی‌درنگ آن دعا را اجابت کرد. آنان «ما را از روی رغبت و بیم می‌خواندند.» آنان مشتاق خشنودی خداوند بودند و از خشم او می‌ترسیدند. دل‌هایشان زنده بود و همواره امیدوار. «آنان همواره در برابر ما فروتن بودند» و هیچ تکبری نداشتند.