این بخش مجموعه‌ای از دستورات مربوط به سازمان‌دهی اجتماعی جامعه مسلمانان در دوران شکل‌گیری آن در مدینه را دربر می‌گیرد. همچنین برخی جنبه‌های عبادت دینی مسلمانان را معرفی می‌کند. این دو بخش با یکدیگر پیوند دارند و با مفهوم حفظ حالت خداترسی، یا تقوا، که در پایان هر بخش بر آن تأکید شده، مرتبط هستند. شایان یادآوری است که همین ویژگی تقوا در پایان آیه پیشین (۱۷۷) نیز برجسته شده بود؛ آیه‌ای که عناصر بنیادین نیکوکاری را بیان می‌کرد و جنبه‌های ایمان و رفتار عملی را در بر داشت.

This passage covers a series of instructions relating to the social organization of the Muslim community during its formative period in Madinah. It also introduces certain aspects of Muslim religious worship. The two parts go hand in hand, and are linked with the notion of maintaining a sense of God-fearing, or taqwā, which is emphasized towards the end of each part. It is worth recalling that the same feature of taqwā was highlighted at the end of the previous verse (177), which outlined the fundamental elements of righteousness, incorporating aspects of faith and practical behaviour.

این بخش به جنبه‌های حقوقی قصاص در موارد قتل می‌پردازد.

The passage discusses the legal aspects of just retribution (qişāş) in cases of killing.

این کتاب احکام وصیت و ارث را بیان می‌کند و مقرراتی را دربارهٔ روزه، نماز، اعتکاف (خلوت‌گزینی در مسجد برای مدت معین) و قواعد حاکم بر مطالبات مالی تشریح می‌کند.

It outlines rulings on will and inheritance, and outlines provisions relating to fasting, prayer, retirement to a mosque for a certain period of time (i`tikāf), and rules governing financial claims.

هر یک از این موضوعات و سایر موضوعات این بخش، با یک اشارهٔ مستقیم یا غیرمستقیم به تقوا پایان می‌یابد.

The outline of each of these and other subjects in the passage is concluded with a direct or an indirect reference to taqwā.

این رویکرد یکپارچه و آگاهانه، ماهیت اساسی دین اسلام را برجسته می‌سازد. اسلام نظامی یکپارچه و کلی تجزیه‌ناپذیر است. نظام‌های اجتماعی، قوانین حقوقی و آیین‌های دینی آن همگی از ایمان و از نظم جهانی جامعی که ایمان پدید می‌آورد، سرچشمه می‌گیرند. همه این‌ها با هدفی مشترک به هم پیوسته‌اند: تسلیم در برابر خدا و تعظیم او، آفریدگار و روزی‌دهنده‌ای که انسان را به خلافت و امانت‌داری خود در این جهان برگزیده است. این امانت‌داری مشروط است به اینکه انسان تنها خدا را بپرستد و تمامی تصورات، نظام‌ها و قوانین خود را فقط از او بپذیرد.

This consistent and deliberate approach highlights the essential nature of the religion of Islam. It is an integral system, an indivisible whole. Its social systems, legislative codes, and religious rituals emanate from faith and the comprehensive world order it generates. These are all held together by a common goal of submission to, and veneration of God, the Creator and the Provider, who has instituted man as His vicegerent and custodian in this world. This trusteeship is conditional on man’s worship of God alone and on receiving all his concepts, systems and laws from Him only.

ای مؤمنان، قصاص در موارد کشتن بر شما مقرر شده است: آزاد در برابر آزاد، و برده در برابر برده، و زن در برابر زن. اگر چیزی از [کیفر] گناه او از سوی برادرش به کسی بخشوده شود، باید با نیکی پیگیری شود و پرداخت [خون‌بها] به صاحب خون باید به شیوه‌ای نیکو انجام گیرد. این تخفیفی از پروردگار شما و لطفی از سوی اوست. کسی که پس از آن تجاوز کند، عذابی دردناک خواهد داشت. ای خردمندان، در این حکم قصاص برای شما زندگی است، باشد که تقوا پیشه کنید. (آیات ۱۷۸-۱۷۹)

Believers, just retribution is prescribed for you in cases of killing: a free man for a free man, a slave for a slave, and a female for a female. If something [of his guilt] is remitted to a person by his brother, this shall be pursued with fairness, and restitution to his fellow-man shall be made in a goodly manner. This is an alleviation from your Lord, and an act of His grace. He who transgresses thereafter shall face grievous suffering. There is life for you, men of understanding, in this law of just retribution, so that you may remain God-fearing. (Verses 178-179)

این بخش با خطابی به مؤمنان آغاز می‌شود که ویژگی اصلی آنان، یعنی پذیرش ایمان را برجسته می‌سازد؛ یعنی آنان قوانین خود را از خداوند دریافت می‌کنند. بدین‌وسیله به ایشان اطلاع داده می‌شود که قصاص در موارد قتل، بر اساس مقرراتی که در این دو آیه بیان شده، برای ایشان مجاز است. همچنین آنان فراخوانده می‌شوند تا در هدف و حکمت این قانون که در آیه دوم تشریح شده، تأمل کنند. به ایشان یادآوری می‌شود که باید احساس خداترسی خود را تقویت کنند، زیرا این احساس همچون سوپاپ اطمینانی است که از هرگونه زیاده‌روی یا ستم در مجازات متهمان به قتل جلوگیری می‌کند.

The passage begins with an address to the believers, highlighting their main quality of having accepted the faith, which means that they receive their laws from God. They are hereby informed that retribution in cases of killing is permitted to them, in accordance with the provisions laid down in these two verses. They are also called upon to reflect on the purpose and wisdom of this legislation, outlined in the second verse. They are reminded of the need to enhance their sense of God-fearing, which acts as a safety valve against any excess or injustice in punishing those accused of killing.

بیان قرآن روشن است که قصاص باید چگونه اجرا شود: آزاد در برابر آزاد، برده در برابر برده، زن در برابر زن. اما «و هرکس که چیزی از [حق قصاص] از سوی برادرش به او بخشوده شود، باید با نیکی پیگیری شود و پرداخت [دیه] به صاحب حق باید به شیوه‌ای پسندیده انجام گیرد.» (آیه ۱۷۸) این وضعیت زمانی پیش می‌آید که بستگان مقتول تصمیم بگیرند به‌جای اصرار بر اعدام قاتل در برابر قتل، غرامت مالی را بپذیرند. پس از توافق بر این امر، بستگان مقتول نیز موظف‌اند برای رسیدن به توافقی منصفانه و دوستانه تلاش کنند، و ولی یا نماینده قاتل نیز باید با آمادگی و به‌شرافتمندانه پرداخت کند.

The statement clearly indicates how retribution ought to be exacted: a free man for a free man, a slave for a slave, a woman for a woman. But “If something [of his guilt] is remitted to a person by his brother, this shall be pursued with fairness, and restitution to his fellow-man shall be made in a goodly manner.” (Verse 178) This situation would arise when the victim’s relatives decide to accept financial compensation instead of insisting on the execution of the killer in retaliation. Once this is agreed, the victim’s relatives are also under an obligation to seek a fair and amicable settlement, while the killer’s guardian or representative must, on his part, settle readily and honourably.

این هدف با ایجاد بازدارندگی قوی و جلوگیری از ارتکاب جرائم بیشتر محقق می‌شود. هنگامی که شخص به یقین بداند بهای ارتکاب قتل، جان خود اوست، بیشتر احتمال دارد پیش از تصمیم به انجام آن درنگ کند و بیندیشد. جان‌ها همچنین با دادن رضایت به بستگان مقتول از طریق گرفتن حق از جانی حفظ می‌شود؛ به این ترتیب آنان نه در پی انتقام بیشتر از خانواده جانی خواهند بود و نه حق چنین کاری را خواهند داشت. در عربستان پیش از اسلام، میل به انتقام هیچ حدی نمی‌شناخت و به جنگ‌ها و منازعات طولانی‌ای می‌انجامید که سال‌ها ادامه می‌یافت؛ جنگ‌های معروف بَسوس ۱ با وقفه‌هایی چهل سال به درازا کشید. افزون بر آن، کشمکش‌های دیگری میان خانواده‌ها، قبایل و تیره‌ها وجود داشت که در آن‌ها خون‌خواهی و خون‌ریزی نسل‌ها ادامه می‌یافت.

This is achieved by providing strong deterrence, preventing further crimes from being committed. When a person knows for certain that the price he will pay for committing murder is his own life, he is more likely to stop and think before deciding to go ahead. Life is also preserved by giving satisfaction to the victim’s relatives in exacting justice on the offender, with the effect that they will neither seek, nor have the right to seek, further revenge on the offender’s family. In pre-Islamic Arabia the desire for vengeance knew no limits, leading to protracted wars and conflicts that continued for years on end — the notorious al-Basūs 1 wars lasted, on and off, for forty years. There were other family, tribal and clan feuds in which vendettas and bloodshed continued for generations.

قانون قصاص عادلانه، زندگی را به معنایی گسترده‌تر و جامع‌تر ترویج می‌دهد. قتل، تجاوزی به حیات و جنایتی علیه کل بشریت است. قانون با جلوگیری از ارتکاب یک قتل، حرمت زندگی را به عنوان یک ارزش مطلق پاس می‌دارد. این هدفی بسیار والاتر از نجات جان یک فرد یا گروهی از مردم است. هدفی است که حیات را پاس می‌دارد.

The law of just retribution promotes life in a wider and more comprehensive sense. Murder is an aggression on life and a criminal act against humanity as a whole. In preventing a single murder from being committed, the law upholds the inviolability of life as an absolute value. This is a far higher goal than saving the life of an individual or a group of people. It is a goal that enshrines life.

علاوه بر این، آیه مؤمنان را ترغیب می‌کند که در این امر عمیقاً تأمل کنند و حکمت نهفته در این حکم را کشف کنند، تا «شاید که پرهیزگار شوید».

More importantly, the verse urges believers to reflect deeply on this matter and discover the wisdom behind the code, in order “that you may remain God-fearing”.

این همان بازدارندگی واقعی است که می‌تواند از وقوع قتل در آغاز جلوگیری کند و پیگیری بی‌پایان انتقام‌ها را متوقف سازد. بدون این میزان از بازدارندگی، هیچ قانونی نمی‌تواند با موفقیت اجرا شود و جرم هرگز نمی‌تواند به‌طور مؤثر ریشه‌کن گردد. قوانین و مقررات فاقد چنین حساسیتی، یا آنهایی که در مردم ترس و احترام به یک مرجع برتر و قدرتمندتر از مرجع انسانی را برنمی‌انگیزند، ناکافی و بی‌اثرند.

برای امت مسلمان که موظف است به یک نبرد و تلاش، یعنی جهاد، دست بزند تا نظم جهانی خداوند را برپا کند، رهبری بشریت را بر عهده گیرد و در برابر سایر مردم گواه باشد، طبیعی است که روزه واجب شود. روزه وسیله‌ای برای آزمودن عزم و اراده انسان و جنبه‌ای مهم از رابطه انسان با خداوند است. این انضباطی است که به انسان می‌آموزد چگونه از نیازهای جسمانی خود فراتر رود و بر فشار وسوسه غلبه کند تا برکات و پاداش خداوند را به دست آورد.

For the Muslim community, or ummah, duty-bound to undertake a campaign of struggle, i.e. jihad, as a means of establishing God’s universal order, to assume the leadership of mankind, and to stand witness against the rest of mankind, it is only natural that fasting should he made obligatory. Fasting is a means of testing man’s determination and will-power, and an important aspect of man’s relationship with God. It is a discipline that teaches man how to rise above his physical needs and overcome the pressure of temptation in order to earn God’s blessings and reward.

این‌ها عناصر اساسی برای تربیت و پرورش مؤمنان است، تا بتوانند پیام خدا را با وجود وسوسه‌ها، موانع و سختی‌هایی که ناگزیر با آن‌ها روبه‌رو خواهند شد، به پیش ببرند.

These are essential ingredients for the discipline and training of the believers so that they may carry God’s message forward despite the temptations, the obstacles and hardships they are bound to encounter.

هرچند من طرفدار توجیه تکالیف و عبادات دینی، به‌ویژه در امور عبادی، بر پایه منافع مادی فوری آن‌ها که با تجربه یا از راه کشفیات علمی آشکار می‌شود، نیستم، با این همه انکار نمی‌کنم که روزه چندین فایده آشکار برای سلامتی دارد. اما به نظر من، هدف کلی نهفته در پس تکالیف دینی بسیار بزرگ‌تر و جامع‌تر از هر سود جسمانی‌ای است که از آن‌ها به دست می‌آید. هدف فراگیر این است که انسان را به‌طور کامل برای ایفای نقش خود در این جهان و برای کمالی که قرار است در زندگی آخرت به آن دست یابد، آماده سازد.

Although I am not in favour of justifying religious obligations and practices, especially in matters of worship, on the grounds of their immediate material benefits, which become apparent with experience or through scientific discovery, I would not deny that fasting has several obvious health benefits. But in my view, the whole purpose underlying religious obligations is far greater and more comprehensive than any physical advantages gained from them. The overall aim is to adequately equip man for the fulfilment of his role in this world and for the perfection he is intended to achieve in the life to come.

بدیهی است که تمام آداب و تکالیف دینی با در نظر گرفتن کامل نیازها و توانایی‌های جسمی انسان از سوی خداوند مقرر شده است، اما نباید آن‌ها را صرفاً بر اساس آنچه دانش محدود ما ممکن است کشف کند توجیه کنیم. دامنه‌ی دانش بشری محدود باقی می‌ماند و توان درک حکمت الهی نهفته در نظم و نظامی را که خداوند برای تربیت انسان و تدبیر کل هستی برگزیده است، ندارد.

بسیاری از گزارش‌های نقل‌شده، نگرش پیامبر ﷺ را نسبت به معافیت از روزه‌ی رمضان در حالت سفر نشان می‌دهند. این گزارش‌ها به ما نگاهی می‌دهند به اینکه مسلمانان نخستین چگونه این احکام را می‌پذیرفتند و به اجرا می‌گذاشتند، پیش از آنکه علما اصطلاحات و جزئیات فقهی را پدید آورند. این روایات، رویکردی واقع‌بینانه و پویا به اسلام را بازتاب می‌دهند که به آن، و به زندگی در سایه‌ی آن، معنایی پرنشاط و خوشایند می‌بخشد.

A number of reported incidents illustrate the Prophet’s attitude towards the exemption from fasting in Ramadan while travelling. These give us a glimpse of how the early Muslims received and implemented such rules, long before scholars introduced legal technicalities. These reports reflect a realistic and dynamic approach to Islam which gives it, and life under it, a vigorous and agreeable meaning.

۱. جابر روایت میکند که پیامبر ﷺ در ماه رمضان از مدینه به سوی مکه حرکت کرد، همان سالی که مکه به دست مسلمانان فتح شد. ایشان روزه گرفت تا به کُرَاعُ الْغَمِیم رسید، و کسانی که با او حرکت میکردند نیز روزه گرفتند. سپس ظرف آبی خواست و آن را بالا برد تا همه ببینند، و از آن نوشید.

1. Jābir reports that it was in the month of Ramadan that the Prophet left Madinah for Makkah, the year it fell to Islam. He observed the fast until he reached Kurā` al-Ghamīm, and so did those who marched with him. Then he called for a glass of water, raised it for everyone to see, and drank from it.

بعداً به او خبر دادند که برخی از مردم همچنان روزه می‌گیرند. او فرمود: «آنان نافرمان‌اند! آنان نافرمان‌اند!» [روایت مسلم و الترمذی] ۲. انس روایت می‌کند: «روزی گروهی از ما در ماه رمضان با پیامبر ﷺ در سفر بودیم. برخی از ما روزه بودند و برخی روزه نبودند. در یک روز گرم، برای استراحت توقف کردیم، در حالی که سایه کم یا هیچ سایه‌ای در دسترس نبود. کسی که بیشترین سایه را داشت، کسی بود که پیراهنی داشت و خود را با آن می‌پوشاند. برخی با دست‌هایشان از آفتاب سایه‌بان می‌ساختند. کسانی که روزه بودند از شدت خستگی از پا درآمدند، در حالی که کسانی که روزه نبودند خیمه‌ها را برپا کردند و به چهارپایان آب دادند.»

Later he was told that some people continued to fast. He said, “They are disobedient! They are disobedient!” [Related by Muslim and al-Tirmidhī] 2. Anas reports: “A group of us were once travelling with the Prophet in Ramadan. Some of us were fasting and some were not. On a hot day, we stopped to rest, with little or no shade available. The one who had maximum shade was a person who had a shirt to cover himself. Some used their hands as a cover from the sun. Those who were fasting collapsed of exhaustion while those who were not pitched the tents and gave water to the animals.

در ادامه سخن، پیامبر ﷺ فرمود: «امروز کسانی که روزه نگرفته‌اند، تمام پاداش را ربوده‌اند.» [روایت از بخاری، مسلم و نسائی] ۳. جابر روایت می‌کند: «روزی در سفر، پیامبر ﷺ گروهی از مردم را دید که دور مردی جمع شده و بر او سایه افکنده بودند. پرسید چه شده است، به ایشان گفته شد که آن مرد روزه است. پیامبر ﷺ فرمود: "روزه گرفتن در سفر نیکی نیست."» [روایت از مالک، بخاری، مسلم، ابوداوود و نسائی] ۴. عمرو بن امیه ضمری روایت می‌کند: «پس از بازگشت از سفر، به حضور پیامبر ﷺ رسیدم و ایشان مرا برای ناهار دعوت کردند. من عذرخواهی کردم که روزه‌ام. پیامبر ﷺ فرمود: "پس بگذار از مسافر برایت بگویم: خداوند او را از روزه و نیمی از نمازش معاف کرده است."» [روایت از نسائی] ۵. مردی از قبیله عبدالله بن کعب بن مالک، به نام انس بن مالک، از پیامبر ﷺ نقل می‌کند که فرمود: «خداوند نماز مسافر را نصف کرده و او را از روزه معاف داشته است. همچنین زن شیرده و زن باردار را اگر بر فرزندانشان بترسند، از روزه معاف کرده است.» [روایت از ابوداوود، ترمذی، نسائی و ابن ماجه] ۶. عایشه روایت می‌کند که حمزه بن عمرو اسلمی، که بسیار روزه می‌گرفت، از پیامبر ﷺ درباره روزه در سفر پرسید و ایشان پاسخ داد: «اگر بخواهی روزه بگیر و اگر نخواهی، نگیر.» [روایت از مالک، بخاری، مسلم، ابوداوود، ترمذی و نسائی] در روایتی دیگر از این حدیث، آن مرد «کسی توصیف شده که روزه گرفتن برایش دشواری نداشت».

فرض شدنِ روزه بر مسلمانان در سال دوم پس از هجرت بود، یعنی

Fasting was made obligatory for Muslims in the second year after the Hijrah, i.e.

هجرت پیامبر از مکه به مدینه (که آغاز تقویم قمری اسلامی شد). بنابراین، وجوب روزه پیش از فرمان جهاد، یعنی کوشش در راه خدا، مقرر شد. روزه، به عنوان تکلیفی تازه، در آغاز برای مسلمانان دشوار بود. کسانی که آن را بیش از حد سخت می‌یافتند، از این رو، رخصتی داده شدند که به جای آن، برای هر روز روزه‌ای که از دست می‌دادند، یک نیازمند را اطعام کنند. سپس توصیه‌ای کلی به اطعام نیازمندان می‌شود، خواه به عنوان کار داوطلبانه‌ای مستقل، یا با اطعام شمار بیشتری از نیازمندان به جای روزه. «و هر که کار نیکی از روی میل خود انجام دهد، این کار برای خود او بهتر است.» (آیه ۱۸۴) پس از آن توصیه می‌شود که جز در موارد بیماری یا سفر، روزه گرفتن با وجود سختی یا ناراحتی‌ای که ممکن است ایجاد کند، سودمندتر و مطلوب‌تر است: «و روزه گرفتن برای شما بهتر است، اگر بدانید.» (آیه ۱۸۴) در اینجا عنصری آشکار از تربیت و پرورش اراده وجود دارد تا مسلمانان بتوانند برای روزه گرفتن تلاش کنند. این امر همچنین فواید سلامتی روزه را، با وجود فشار آن، برجسته می‌سازد که همه اینها عوامل مهمی در فرایند خودآموزی اسلامی‌اند.

the Prophet’s migration from Makkah to Madinah (which was to become the start of the Islamic lunar calendar). Thus, the obligation of fasting was decreed shortly before the ordinance of jihād, or striving for God’s cause. As a new duty, fasting was at first hard for the Muslims to observe. Those who found it too strenuous were, therefore, given a concession, requiring them instead to feed one needy person for every day of fasting they miss. A general recommendation to feed the needy is then made, either as a voluntary act in itself or by feeding more than the minimum number of needy people in lieu of fasting. “He who does good of his own account does himself good thereby.” (Verse 184) This is followed by the recommendation that, apart from cases of illness or travel, fasting would be more beneficial and preferable despite the hardship or discomfort it might cause: “For to fast is to do good to yourselves, if you only knew it.” (Verse 184) There is here an obvious element of education and training of will-power to enable Muslims to make the effort to fast. This also highlights the health benefits of fasting, in spite of the strain, all of which are important factors in the Islamic self- education process.

این توصیه‌ها گامی بود به سوی لغو معافیت افراد سالم غیرمسافر و واجب شدن روزه ماه رمضان، چنان‌که در آیه ۱۸۵ آمده است. این تخفیف برای سالمندانی که روزه گرفتن در رمضان برایشان بسیار دشوار است و انتظار نمی‌رود که بتوانند در وقت دیگری روزه بگیرند، همچنان معتبر باقی ماند.

These recommendations were a step towards the withdrawal of the exemption for non-travelling healthy people and making fasting in the month of Ramadan obligatory, as given in verse 185. The concession remained valid for elderly people who find fasting in Ramadan too strenuous and are not expected to be able to fast at a later date.

در میان آیاتی که به روزه می‌پردازند، آیه‌ای آمده که بینشی ژرف درباره سرشت انسان را بازتاب می‌دهد. این آیه به اعماق روان انسان راه می‌یابد و برای کسانی که به فرمان خداوند روزه می‌گیرند، آرامش و پاداش فراوان به همراه دارد: «و چون بندگان من از تو درباره من بپرسند، من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را هنگامی که مرا می‌خواند پاسخ می‌دهم. پس باید مرا اجابت کنند و به من ایمان آورند، تا شاید راه راست را بیابند.» (آیه ۱۸۶)

Interposed among the verses dealing with fasting comes a verse reflecting a profound insight into human nature. It reaches to the deepest recesses of the human psyche, offering solace and ample rewards for keeping the fast in response to God’s commands: “If My servants ask you about Me, well, I am near; I answer the prayer of the supplicant when he calls to Me. Let them then respond to Me, and believe in Me, so that they may follow the right way.” (Verse 186)

چه مهربان و دلسوز است خداوند! هر سختی‌ای که در روزه‌داری به آن برمی‌خوریم، در برابر این اطمینان دوستانه و لطیف، رنگ می‌بازد. انتخاب واژگان فضایی از صمیمیت و نزدیکی می‌آفریند، و خود خداوند بر ارتباط مستقیم میان خود و بندگانش تصریح می‌کند. او دستور پاسخ‌دادن به پرسش‌های مؤمنان درباره‌ی خودش را به پیامبرش محمد ﷺ نمی‌دهد، بلکه خودش پاسخ می‌دهد: «من نزدیکم.» نزدیکی او تنها برای شنیدن نیست، بلکه برای پاسخ فوری نیز هست: «دعای دعاکننده را هنگامی که مرا می‌خواند، اجابت می‌کنم.» (آیه ۱۸۶)

How kind and compassionate God truly is! Any hardship encountered in keeping the fast fades in comparison with this friendly and gentle reassurance. The choice of words creates an atmosphere of intimacy and accessibility, with God Himself stating a direct contact between Him and His servants. He does not give instructions to His Messenger, the Prophet Muĥammad on how to answer believers’ questions about Him. He gives the answer Himself: “I am near.” His closeness is not only to listen but also for immediate response: “I answer the prayer of the supplicant when he calls to Me.” (Verse 186)

این آیه قلب مؤمن را از محبت، اطمینان و آرامش کامل سرشار می‌کند. در این فضای مهربانی و دلسوزی، خداوندی که به هیچ‌کس نیازی ندارد، مؤمنان را فرا می‌خواند که به او پاسخ دهند و به او ایمان بیاورند، به این امید که این کار آنان را به حکمت و نیکوکاری هدایت کند. «پس باید آنان نیز دعوت مرا اجابت کنند و به من ایمان آورند، باشد که راه راست را بیابند.» (آیه ۱۸۶) مؤمنان با به دست آوردن بخشش و هدایت خداوند، از هر جهت پیروز می‌شوند.

This verse fills a believer’s heart with love, confidence and utter reassurance. In this atmosphere of friendliness and compassion, God, who has no need for anyone, directs believers to respond to Him and believe in Him, in the hope that this will guide them to wisdom and righteousness. “Let them then respond to Me, and believe in Me, so that they may follow the right way.” (Verse 186) By earning God’s generosity and guidance, believers end up winners on all counts.

سوره سپس به شرح احکام روزه ادامه می‌دهد. این سوره بیان می‌کند که افزون بر خوردن و آشامیدن، مسلمانان متأهل از غروب تا سحر مجاز به آمیزش جنسی با همسران خود هستند. سوره زمان دقیق روزه را که از سحر تا غروب ادامه دارد بیان می‌کند. همچنین اشاره می‌کند که در هر دورهٔ از ماه رمضان که افراد برای عبادت به مسجد پناه می‌برند، یعنی اعتکاف، آمیزش جنسی برای افراد متأهل جایز نیست.

The sūrah then resumes its elaboration on the rules of fasting. It points out that, in addition to food and drink, married Muslims are permitted sexual intimacy with their spouses between sunset and dawn. It gives the exact time for the fasting which extends from dawn till sunset. It points out that during any period when people retire to a mosque for worship in Ramadan, i.e. i`tikāf, sexual intimacy is not permitted for married people.

جایز است که شما شب پیش از روزه با همسرانتان آمیزش داشته باشید۔

It is lawful for you to be intimate with your wives during the night preceding the fast.

آنان پوششی برای شما هستند و شما پوششی برای آنان. خداوند می‌داند که شما به خود خیانت می‌کردید، پس توبهٔ شما را پذیرفت و از شما درگذشت. اکنون با آنان آمیزش کنید و آنچه را خداوند برای شما مقرر کرده است بطلبید. بخورید و بیاشامید تا رشتهٔ سفید صبح از رشتهٔ سیاه شب برای شما آشکار شود. آنگاه روزه را تا شب کامل کنید. و در حالی که در مساجد به اعتکاف نشسته‌اید، با زنان آمیزش نکنید. این‌ها حدود الهی است، پس به آن‌ها نزدیک نشوید.

They are as a garment for you, as you are for them. God is aware that you have been deceiving yourselves in this respect, and He has turned to you in His mercy and pardoned you. So, you may now lie with them and seek what God has ordained for you. Eat and drink until you can see the white streak of dawn against the blackness of the night. Then resume the fast till nightfall. Do not lie with your wives when you are in retreat in the mosques. These are the bounds set by God, so do not come near them.

این‌گونه خداوند آیات خود را برای مردم روشن می‌سازد، باشد که پرهیزگار بمانند.

Thus God makes clear His revelations to people, that they may remain God- fearing.

(آیه ۱۸۷)

(Verse 187)

هنگامی که روزه برای نخستین بار واجب شد، هرگاه کسی شب هنگام به خواب می‌رفت، حتی اگر پیش از سپیده‌دم بیدار می‌شد، نمی‌خورد، نمی‌نوشید و با همسرش آمیزش نمی‌کرد. اتفاق افتاد که برخی از مسلمانان هنگام افطار چیزی برای خوردن نداشتند. یکی از آنان پیش از آن‌که چیزی بخورد خوابش برد و ناچار روز بعد را نیز روزه گرفت، که این امر روزه را دشوار می‌ساخت. همچنین برخی تمایل به آمیزش با همسران خود پیدا کردند و چنین کردند. پیامبر ﷺ از سختی‌ای که مسلمانان متحمل می‌شدند آگاه شد. اندکی بعد، خداوند با نازل کردن این آیه، به عنوان نشانه‌ای از رحمت و لطف خود، وضعیت را آسان ساخت.

در چارچوب روزه و خودداری از خوردن و نوشیدن، این سوره هشداری دیگر می‌دهد، این بار علیه تصاحب اموال دیگران. این آیه به‌طور مشخص به ارائه شواهد دروغین و جعلی نزد قاضی یا داور اشاره دارد، به این منظور که حکمی مساعد صادر شود و بدین‌ترتیب حق تصاحب مال دیگری به دست آید. برای تقویت حس بازدارندگی، این هشدار بلافاصله پس از اشاره به حدود تعیین‌شده از سوی خداوند و فراخوانی به تقوا و ترس بیشتر از او آمده است.

Within this context of fasting and abstention from food and drink, the sūrah sounds another warning, this time against usurping other people’s possessions. The verse refers specifically to presenting false and fraudulent evidence before a judge or an arbiter in order to obtain a favourable judgement giving one the right to appropriate someone else’s property. To reinforce the sense of deterrence, the warning follows immediately after reference to the bounds set by God and the call for more consciousness and fear of Him.

اموال یکدیگر را به ناحق نخورید، و آن را به عنوان رشوه به حاکمان ندهید تا بدین وسیله، آگاهانه و گناهکارانه، بخشی از آنچه حق دیگران است را از ایشان بازستانید. (آیه ۱۸۸)

Do not devour one another’s property wrongfully, nor bribe with it the judges in order that you may sinfully, and knowingly, deprive others of any part of what is rightfully theirs. (Verse 188)

ابنِ کثیر در تفسیرِ این آیه، گزارشی از علیِّ بنِ ابی‌طلحه نقل می‌کند که از ابنِ عباس، پسرعمو و یارِ پیامبر ﷺ، روایت کرده که این آیه دربارهٔ کسی است که به دیگری بدهکار است. چون طلبکار سندی برای اثباتِ بدهی ندارد، بدهکار اصلاً منکرِ بدهی می‌شود. سپس موضوع را نزد قاضی می‌برد، در حالی که خوب می‌داند در اشتباه است، و آنچه را بر او حرام است به چنگ می‌آورد و هیچ حقی برایش وجود ندارد. او می‌افزاید که مجاهد، سعیدِ بنِ جبیر، عکرمه، حسن، قتاده، سدی، مقاتلِ بنِ حیان و عبدالرحمن بنِ زیدِ بنِ اسلم همگی از مجادله در نزاعی که انسان خود را در آن خطاکار می‌داند پرهیز داده‌اند. ابنِ کثیر همچنین به گزارش‌هایی در صحیح بخاری و صحیح مسلم اشاره می‌کند که در آن‌ها امّ سلمه از پیامبر ﷺ نقل می‌کند که فرمود: «من تنها بشری هستم».

Commenting on this verse, Ibn Kathīr cites a report by `Alī ibn Abī Ţalĥah who quotes Ibn `Abbās, a cousin and Companion of the Prophet, as saying that the verse refers to someone owing money to another. Knowing that the creditor has no document to prove the debt, the debtor denies liability altogether. He would then put the matter before a judge, knowing very well that he is in the wrong, taking what is unlawful to him, and has no case whatsoever. He adds that Mujāhid, Sa`īd ibn Jubayr, `Ikrimah, al-Ĥasan, Qatādah, al-Suddī, Muqātil ibn Ĥayyān, and `Abd al- Raĥmān ibn Zayd ibn Aslam have all warned against contesting a dispute when one knows oneself to be in the wrong. Ibn Kathīr also refers to accounts in al-Bukhārī and Muslim in which Umm Salamah quotes the Prophet as saying: “I am only human.