سورۃ البقرہ (روشن کردن حقیقت) ۱۵۸ تا ۱۷۷
Al-Baqarah ( Setting The Record Straight) 158- 177
صفا و مروه از شعائر خداوند هستند. پس هر کس که خانه (کعبه) را برای حج یا عمره زیارت کند، بر او گناهی نیست که میان آن دو طواف کند. و هر کس که از روی میل خود کار نیکی انجام دهد، (بداند که) خداوند قدردانی بسیار و دانایی کامل است.
Şafā and Marwah are among the symbols set up by God. Whoever visits the Sacred House for Pilgrimage or `Umrah, would do no wrong to walk to and fro between them. He who does good of his own accord shall find that God is most thankful, All- Knowing. (158)
کسانی که دلایل روشن و هدایتی را که نازل کردهایم پنهان میکنند، پس از آنکه آن را برای مردم در کتاب روشن ساختهایم، از سوی خداوند و از سوی لعنتکنندگان لعنت میشوند. (۱۵۹)
Those who conceal the clear proofs and guidance We bestowed from on high, after We have expounded it clearly for mankind in the Book, shall be cursed by God and by others who curse. (159)
مگر کسانی که توبه کنند، رفتار خود را اصلاح کنند و حقیقت را آشکار سازند؛ از اینان توبهشان را میپذیرم، زیرا تنها من توبه را میپذیرم و من مهربانم. (160)
Excepted, however, shall be those who repent, mend their ways and make known the Truth: from these I shall accept their repentance; for I alone accept repentance and I am the Merciful. (160)
کسانی که کافر شدند و در حال کفر مردند، لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر ایشان باد. (۱۶۱)
Those who reject the faith and die unbelievers shall incur the curse of God, the angels and all mankind. (161)
آنان در آن لعنت جاودانه خواهند ماند؛ عذابشان تخفیف نخواهد یافت و به آنان مهلتی داده نخواهد شد. (۱۶۲)
They shall remain under that curse for ever, their torment shall not be alleviated, nor shall they have a respite. (162)
خدای شما خدای یگانه است؛ هیچ معبودی جز او نیست، آن بخشنده و مهربان. (۱۶۳)
Your God is the One God: there is no deity but He, the Compassionate, the Merciful. (163)
در آفرینش آسمانها و زمین، در پیدرپی آمدن شب و روز، در کشتیهایی که با آنچه برای مردم سودمند است در دریا رواناند، در آبی که خداوند از آسمان فرو میفرستد و با آن زمین را پس از مرده بودنش زنده میکند و در آن انواع جنبندگان را پراکنده میسازد، در گردش بادها و ابرهایی که میان آسمان و زمین رام شدهاند: در همهی اینها برای خردمندان نشانههایی است. (164)
In the creation of the heavens and the earth; in the alternation of night and day; in the vessels that sail through the sea with what is useful for mankind; in the water God sends down from the sky giving life to the earth after it had been lifeless, causing all manner of living creatures to multiply on it; in the movement of the winds, and the clouds that run their courses between sky and earth: in all this there are signs for people who use their reason. (164)
و از میان مردم کسانی هستند که جز خدا معبودهایی برمیگیرند و آنان را همانند خدا دوست میدارند؛ اما کسانی که ایمان آوردهاند، خدا را بیش از هر چیز دوست میدارند. اگر آن ستمکاران هنگامی که عذاب را میبینند، میدانستند که تمامی نیرو از آنِ خدا است و خدا سختکیفر است، (چنین نمیکردند). (165)
Yet there are people who worship beings other than God, giving them a status equal to His, loving them as God alone should be loved; whereas the believers love God more than all else. If the unbelievers could but see, as see they will when they are made to suffer, that all might belongs to God alone, and that He is stern in retribution. (165)
در آن روز، کسانی که پیروی میشدند از پیروان خود بیزاری خواهند جست، و همه آنان عذاب را خواهند دید، در حالی که همه پیوندهایشان گسسته شده است. (۱۶۶)
[On that day] those who were followed will disown their followers and they all shall see their punishment, while all their ties are severed. (166)
و پیروان خواهند گفت: «ای کاش بار دیگری به ما داده میشد تا از ایشان بیزاری بجوییم، همانگونه که آنان از ما بیزاری جستند!» بدینسان خداوند اعمال ایشان را به آنان نشان میدهد [به گونهای که موجب] حسرتهای جانسوز برای ایشان شود. و آنان هرگز از آتش بیرون نخواهند آمد. (۱۶۷)
The followers will say, ‘Would that we had another chance so that we can disown them as they have disowned us!’ Thus will God show them their works [in a way which causes them] bitter regrets. They shall never come out of the fire. (167)
ای مردم، از آنچه در زمین حلال و پاکیزه است بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید، که او قطعاً دشمنی آشکار برای شماست. (۱۶۸)
Mankind, eat of what is lawful and wholesome on earth and do not follow Satan’s footsteps: he is indeed an open enemy for you. (168)
او شما را فقط به بدی و زشتکاری فرمان میدهد و اینکه به خدا چیزی را نسبت دهید که از آن آگاهی ندارید.
He enjoins you only to commit evil and indecency and to attribute to God something of which you have no knowledge.
(169)
(169)
هنگامی که به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل کرده پیروی کنید»، میگویند: «نه، بلکه تنها از آنچه پدرانمان را بر آن یافتیم پیروی میکنیم.» آیا حتی اگر پدرانشان هیچ عقلی نداشتند و هدایت نیافته بودند، باز هم از آنان پیروی کنند؟ (۱۷۰)
When it is said to them, ‘Follow what God has revealed’, they say, ‘No; but we will follow only what we found our forefathers believing in.’ Why, even if their forefathers did not use reason at all, and followed no guidance. (170)
کافران همانند کسی هستند که به چیزی بانگ میزند که جز صدا و فریادی نمیشنود. کر، گنگ و کورند، پس چیزی درک نمیکنند. (۱۷۱)
The unbelievers are like the one who shouts to that which hears nothing but a call and a cry. Deaf, dumb and blind, they understand nothing. (171)
ای مؤمنان، از چیزهای پاکیزهای که به شما روزی دادهایم بخورید، و اگر واقعاً خدا را میپرستید، برای او شکرگزار باشید.
Believers, eat of the wholesome things We have provided for you, and give thanks to God, if it is truly Him that you worship.
(172)
(172)
جز این نیست که [خداوند] بر شما مردار، خون، گوشت خوک، و آنچه را که به غیر نام خداوند بر آن نام برده شده، حرام کرده است.
He has only forbidden you carrion, blood, the flesh of swine, and that on which a name other than God’s has been invoked.
اما هرکس که از روی ناچاری، بیآنکه قصد نافرمانی داشته باشد یا از حد نیاز تجاوز کند، [آن را بخورد]، گناهی بر او نیست. خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است. (۱۷۳)
But he who is driven by necessity, not intending to transgress nor exceeding his need, incurs no sin. God is much- Forgiving, Merciful. (173)
کسانی که هر بخشی از کتابهای آسمانی را که خداوند نازل کرده است پنهان میکنند و آن را به بهای ناچیزی میفروشند، جز آتش در شکمهای خود نمیخورند. خداوند در روز قیامت با ایشان سخن نخواهد گفت و آنان را پاک نخواهد کرد. برای ایشان عذابی دردناک است. (۱۷۴)
Those who suppress any part of the Scriptures God has revealed, and barter it away for a paltry price, eat nothing but fire in their bellies. God will not speak to them on the Day of Resurrection, nor will He purify them. A grievous suffering awaits them. (174)
آنان همان کسانیاند که هدایت را به گمراهی و آمرزش را به عذاب فروختهاند. پس چقدر در برابر آتش شکیبپذیرند!
It is they who barter guidance for error and forgiveness for suffering. How great is their endurance of the Fire! (175)
این به آن دلیل است که خداوند کتاب را به حق نازل کرده است. و کسانی که در مورد کتاب با یکدیگر اختلاف دارند، در گمراهی ژرفی هستند. (۱۷۶)
That is because God has revealed the Book with the truth. Those who are at variance with the Book are most deeply in the wrong. (176)
نیکی آن نیست که روی خود را به سوی مشرق یا مغرب بگردانید، بلکه نیکوکار واقعی کسی است که به خدا و روز قیامت و فرشتگان و کتاب و پیامبران ایمان آورد؛ و مال خود را، با آنکه آن را دوست میدارد، به خویشاوندان و یتیمان و تهیدستان و در راهماندگان و گدایان و برای آزاد کردن بردگان ببخشد؛ و نماز را برپا دارد و زکات بدهد؛ و [نیکوکارانند] کسانی که چون پیمانی بستند به پیمان خود وفا میکنند، و در سختی و بیماری و هنگام جنگ شکیبایند. اینانند که راستگو هستند و اینانند که پرهیزگارند. (۱۷۷)
Righteousness is not that you turn your faces towards the east or the west, but truly righteous is he who believes in God, the Last Day, the angels, the Book, and the Prophets; and gives his money, much as he may cherish it, to his kinsfolk, orphans, the needy, a stranded wayfarer, beggars, and for the freeing of slaves; who attends to his prayers and pays zakāt; and [truly pious are] they who keep their promises once made, and are patient in misfortune and adversity and in time of peril. Such are those who have proved themselves true, and such are the God-fearing. (177)
مرور کلی
Overview
این بخش جدید به اصلاح برخی اصول و روشن ساختن برخی برداشتهای نادرست درباره دین حق میپردازد. همچنین مواجهه با یهودیان مدینه را ادامه میدهد، که پیشتر با آن آشنا شدیم. آنان دست از این برنمیداشتند که باطل را در لباس حق عرضه کنند و میان مسلمانان ایجاد شبهه نمایند.
This new passage aims at correcting certain principles and clarifying some misconceptions concerning the true faith. It also continues the confrontation with the Jews of Madinah, to which we were introduced earlier. They did not cease to try to present falsehood in the guise of truth, and to cause confusion among the Muslims.
با این حال، لحن این بار نسبتاً کلی است و اصولی را بیان میکند که هم برای یهودیان مدینه و هم برای دیگر مخالفان آیین نوین صدق میکند. همچنین برخی از دامهایی را مشخص میکند که مسلمانان بهتر است از آنها پرهیز کنند.
However, the tone this time is rather general, presenting principles that apply to the Jews of Madinah as well as other opponents of the new faith. It also identifies a number of pitfalls that the Muslims would do well to avoid.
ابتدا، اشارهای است به مناسک حج، یعنی سعی میان دو کوه صفا و مروه نزدیک کعبه، که با این کار روشن میشود سردرگمیای که بر اثر رسوم بتپرستانه پیش از اسلام پیرامون آنها پدید آمده بود. این موضوع تا حدی به جایگاه کعبه بهعنوان قبلهی جهانی نمازگزاران مسلمان و نیز به مناسک حج مربوط است.
To begin with, we have a reference to the pilgrimage ritual of walking between the two hills of Şafā and Marwah, near the Ka`bah, clarifying the confusion surrounding them as a result of pre-Islamic pagan traditions. To some extent, this is related to the institution of the Ka`bah as the universal direction of prayer for Muslims as well as to pilgrimage rituals.
این سخن با تندترین لحن نسبت به یهودیان و مسیحیانی همراه است که بخشهایی از کتابهای آسمانی خود را پنهان میکنند، و در همان حال روشن میسازد که توبه و بخشش برای کسانی از آنان که بخواهند از چنین کارهایی دست بردارند، همچنان باز است. اما کسانی که بر این کار پافشاری کنند، به عذابی سخت دچار خواهند شد.
This is followed by a fierce condemnation of Jews and Christians who conceal parts of their Scriptures, while making it clear that repentance and forgiveness remain open to those of them who wish to refrain from such practices. Those who persist will meet with harsh punishment.
سپس تأکیدی دوباره بر مفهوم یگانگی خداوند و اشارهای به شگفتیهای جهان طبیعت آمده که گواه بر این یگانگی است. کسانی که یگانگی خداوند را انکار میکنند، بهشدت محکوم میشوند، و صحنهای از روز قیامت ترسیم میشود که نشان میدهد برای کافران، پی بردن به گناهانشان در زمانی که دیگر دیر شده، چقدر بیهوده خواهد بود.
Then comes a reaffirmation of the concept of God’s oneness, and a reference to the marvels of the natural world that attest to it. Those who reject God’s oneness are roundly condemned, while a scene from the Day of Judgement depicts how futile it will be for unbelievers to realize their wrongdoing when it is too late.
یک آیین بسیار مهم
A Very Significant Ritual
صفا و مروه از جمله نشانههاییاند که خداوند برپا کرده است. کسی که برای حج یا عمره به خانهٔ محترم میرود، اگر میان آن دو سعی کند، گناهی بر او نیست.
Şafā and Marwah are among the symbols set up by God. Whoever visits the Sacred House for pilgrimage or `Umrah, would do no wrong to walk to and fro between them.
هرکس با میل خود کار نیکی انجام دهد، بداند که خداوند سپاسگزار و دانای مطلق است. (آیه ۱۵۸)
He who does good of his own accord shall find that God is most thankful, All- Knowing. (Verse 158)
چندین روایت نشان میدهند که این آیه دلیل نزول مشخصی داشته است؛ منطقیترین روایت، که بهعلاوه نزدیکترین به طرز تفکری است که اسلام در ذهن مسلمانان نخستین پرورانده بود، این است:
Several reports suggest a specific cause for the revelation of this verse; the most logical account, which is also the closest to the way of thinking Islam had cultivated in the minds of the early Muslims, is the following:
پیش از اسلام، رفتوآمد میان دو تپه کوچک صفا و مروه بخشی از آیینهای حجگزاری عربها بود. با این حال، بر فراز آنها به ترتیب دو بت به نام اِساف و نائله نصب شده بود. از این رو، برخی از مسلمانان به سبب دو بتی که در آنجا بودند، از این سعی احساس ناراحتی میکردند و این دو تپه را با شرک مرتبط میدانستند.
Walking between the two small hills known as Şafā and Marwah had been part of the pilgrimage rituals practised by the Arabs before Islam. However, two idols, Isāf and Nā’ilah, were erected on top of them, respectively. Hence, some Muslims felt uneasy about this walk because of the two idols that had been there, associating the two hills with polytheism.
البخاری روایت میکند که در پاسخ به پرسشی درباره سعی میان صفا و مروه، انس، صحابی پیامبر ﷺ، گفت: «ما آن را از آیینهای جاهلیت میشمردیم. با آمدن اسلام، مردم دیگر در آنجا به عنوان عبادت سعی نمیکردند. سپس خداوند آیهای را نازل کرد که با این جمله آغاز میشود: "صفا و مروه از شعائر خداوند هستند."» شعبی میگوید: «اساف بر صفا و نائله بر مروه قرار داده شده بود و مردم این بتها را گرامی میداشتند. از این رو، پس از اسلام، آنان از سعی میان این دو تپه احساس ناراحتی میکردند. بنابراین این آیه نازل شد.» تاریخ دقیقی برای نزول این آیه قابل تعیین نیست، اما به نظر میرسد که نزول آن بعد از آیاتی باشد که به تغییر قبله نماز مربوطاند. هرچند مکه برای مسلمانان سالها پس از هجرت به مدینه سرزمینی دشمنگونه بود، برخی از آنان امکان آن را داشتند که برای حج یا عمره به آنجا بروند. بسیار محتمل است که همین مسلمانان فردی زائر بودهاند که از وارد کردن صفا و مروه در آیینهای خود اکراه داشتند.
Al-Bukhārī relates that, in answer to a question about walking between Şafā and Marwah, Anas, a Companion of the Prophet, said: “We used to consider them part of pre-Islamic ignorant tradition. With the advent of Islam, people stopped walking there as part of religious ritual. God then revealed the verse starting: “Şafā and Marwah are among the symbols set up by God.” Al-Sha`bī says: “Isāf was placed on Şafā and Nā’ilah on the Marwah, and people used to revere these idols. Hence, after Islam they felt uneasy about walking in between the two hills. Hence this verse was revealed.” No specific date can be determined for the revelation of this verse, but it seems more probable that it was revealed later than the verses dealing with the change of the direction of prayer. Although Makkah was hostile territory for the Muslims for many years after their migration to Madinah, it was possible for some of them to visit it for pilgrimage or `Umrah. It is most probably such individual Muslim pilgrims who were reluctant to include Şafā and Marwah in their rituals.
این اصطلاحی اسلامی است که به باورها و مفاهیمی اشاره دارد که در عربستان پیش از اسلام رایج بود، اما نویسندگان مسلمان اغلب از آن برای اشاره به همه رسوم و سنتهای اجتماعی غیراسلامی استفاده میکنند. این واژه از ریشه «جهل» به معنای نادانی مشتق شده است. از این رو، معنای حالت ذهنیای را پیدا کرده که با نادانی همراه است.
1 This is an Islamic term that refers to the beliefs and concepts that prevailed in pre-Islamic Arabia, but it is often used by Islamic writers to refer to all non-Islamic social practices and traditions. The word is derived from the root ‘Jahl’ which means ignorance. Thus, it has come to mean a stare of mind associated with ignorance.
سرکوب کردنِ حقیقت
Suppressing The Truth
این آیات حملهٔ تندی را متوجه آن یهودیانی میکند که، همانطور که پیشتر ذکر شد، حقایقی را که در کتابهای آسمانیشان نازل شده بود پنهان میکردند؛ این کار را پس از آن جنجالی کردند که بر سر تغییر قبلهٔ نماز از بیتالمقدس به کعبه به راه انداخته بودند. این امر نشان میدهد که آنان پس از آنکه مکه نیز بهعنوان محل حج برای مسلمانان مقرر شد، همچنان از این وضعیت بهرهبرداری میکردند.
The verses that follow launch a sharp attack on those Jews who, as mentioned earlier, concealed facts that were revealed in their Scriptures, in the wake of the controversy they created over the change of the direction of prayer from Jerusalem to the Ka`bah. This suggests that they continued to exploit the situation, especially after Makkah was also instituted as the place of the pilgrimage for Muslims.
کسانی که دلایل روشن و هدایتی را که نازل کردیم، پس از آنکه آن را برای مردم در کتاب آشکارا بیان کردیم، پنهان میدارند، خدا و همه لعنکنندگان ایشان را لعنت میکنند. مگر کسانی که توبه کنند، رفتار خود را اصلاح نمایند و حق را آشکار سازند؛ اینها را میپذیرم و توبهشان را قبول میکنم، زیرا من توبهپذیر و مهربانم. کسانی که کافر شوند و در حال کفر بمیرند، لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر ایشان خواهد بود. در آن لعنت جاودانه خواهند ماند، عذابشان سبک نمیشود و به ایشان مهلت داده نخواهد شد.
Those who conceal the clear proofs and guidance We bestowed from on high, after We have expounded it clearly for mankind in the Book, shall be cursed by God and by others who curse. Excepted, however, shall be those who repent, mend their ways and make known the Truth: from these I shall accept their repentance; for I alone accept repentance and I am the Merciful. Those who reject the faith and die unbelievers shall incur the curse of God, the angels and all mankind. They shall remain under that curse for ever, their torment shall not be alleviated, nor shall they have a respite.
(آیات ۱۵۹-۱۶۲)
(Verses 159-162)
یهودیان و مسیحیان، بر اساس کتابهای آسمانی خودشان، پیشتر از حقانیت رسالت محمد ﷺ آگاه بودند. آنان کمترین تردیدی در صداقت و درستکاری او نداشتند. با این حال، از هیچ کوششی برای پنهان کردن و سرکوب آنچه کتابهای آسمانیشان دربارهی او میگفتند، فروگذار نکردند. دستکاری در متنهای دینی و تحریف کتابهای وحیانی، به دلایل گوناگون، بارها در طول تاریخ دیده شده است. همواره کسانی بودهاند که گرایش به گریز از حقیقت، نادیده گرفتن یا سرکوب آن، یا تغییر دادن آن بهمنظور هماهنگ کردن با اهداف و مقاصد خویش داشتهاند. آنان آگاهانه حقیقت را پنهان میکنند و هر دلیلی را که به درستی آنچه کاملاً به آن یقین دارند گواهی میدهد، سرکوب میکنند. حتی آیاتی از کتاب خدا را پنهان میسازند تا حقیقتی را که بیان میکنند از مردم دور نگه دارند. آنان همهی این کارها را برای دستیابی به منفعتی دنیوی انجام میدهند. در واقع، ما اغلب با نمونههایی از این سرکوب حقیقت روبهرو میشویم. چنین افرادی از سوی خدا و از سوی مردم نفرین خواهند شد. آنان طردشدگانی خواهند بود که از رحمت خدا محروم و از جانب همنوعان خود رانده میشوند.
اهل خرد
Those Using Their Reason
بیگمان در آفرینش آسمانها و زمین، و در پیدرپی آمدن شب و روز، و در کشتیهایی که در دریا با آنچه برای مردم سودمند است روانند، و در آبی که خدا از آسمان فرو میفرستد و با آن زمین را پس از مرده بودنش زنده میکند و در آن هر گونه جنبندهای را پراکنده میسازد، و در گردش بادها و ابرهایی که میان آسمان و زمین رام شدهاند، نشانههایی است برای مردمی که میاندیشند. (آیه ۱۶۴)
In the creation of the heavens and the earth; in the alternation of night and day; in the vessels that sail through the sea with what is useful for mankind; in the water God sends down from the sky giving life to the earth after it had been lifeless, causing all manner of living creatures to multiply on it; in the movement of the winds, and the clouds that run their courses between sky and earth: in all this there are signs for people who use their reason. (Verse 164)
این شیوهٔ منحصربهفرد قرآن در خطاب قرار دادن ذهن و قلب انسان، تمایل دارد احساسات و عواطف او را برانگیزد و او را به نگریستن و اندیشیدن در شگفتیهای جهان وادار کند. عادت ممکن است قدردانی انسان از این شگفتیها را کمرنگ کرده باشد، اما آیات او را دعوت میکنند که به جهان پیرامونش بیندیشد، گویی که برای نخستین بار است، با چشمانی باز، حواسی مشتاق و دلی آگاه. جهان مادی سرشار از زیباییهای اسرارآمیز و رویدادهای شگفتانگیزی است که چشمهای بسیاری را مسحور کرده و دلهای بسیاری را شیفته خود ساخته است.
This unique Qur’ānic approach in addressing the human mind and heart tends to heighten man’s feelings and emotions and make him behold and contemplate the wonders of the Universe. Familiarity may have blunted man’s appreciation of these marvels, but the verses invite him to reflect on the world around, as if for the first time, with open eyes and eager senses and a conscious heart. The physical world is full of beautiful mysteries and awe-inspiring events that have captivated many an eye and fascinated many a heart.
دنیا رازها، شکوه و زیباییای بیکران از یک جشن است. آسمانها، زمین، سیارات، ستارگان و کهکشانها، همگی با هماهنگی شگفتانگیز در مدارهای تعیینشدهی خود، در فضایی گسترده و بیپایان با ابعادی سرگیجهآور، شناورند.
The world is a boundless festival of mystery, splendour and beauty. The Heavens, the Earth, the planets, the stars, the galaxies, are all floating along their decreed orbits with incredible harmony, in a vast expanse of limitless space of dizzying dimensions.
انسان مدتهاست که پیش از آنکه بتواند از راه مطالعه و علم، نگاهی به چگونگی کارکرد این گالری بزرگ شگفتیها و آنچه در پس آن نهفته است بیندازد، شیفته آن بوده است.
Man has been fascinated by this vast gallery of wonders long before he was able to get a glimpse, through study and science, of how it works and what lies behind it.
این کتاب در اوایل دهه ۱۳۴۰ خورشیدی (۱۹۶۰ میلادی) نوشته شده است. — یادداشت ویراستار.
1 This was written in the early 1960s. — Editor’s note.
پیمانها فرو میپاشند
Alliances Fall Apart
اگر کافران میتوانستند ببینند — همانگونه که هنگامی که عذاب را میبینند خواهند دید — که تمام قدرت از آنِ خداوند است، و اینکه او در کیفر سختگیر است! [در آن روز] کسانی که پیروی میشدند از پیروانشان بیزاری میجویند، و همگی عذاب خود را خواهند دید، در حالی که همه پیوندهایشان گسسته میشود. پیروان خواهند گفت: «ای کاش بار دیگر فرصتی میداشتیم تا همانگونه که آنان از ما بیزاری جستند، ما نیز از ایشان بیزاری بجوییم!» بدینسان خداوند کردارهایشان را به ایشان نشان میدهد، در حالی که مایهٔ حسرتهای تلخ برای آنان است. ایشان هرگز از آتش بیرون نخواهند آمد. (آیات ۱۶۵-۱۶۷)
If the unbelievers could but see, as see they will when they are made to suffer, that all might belongs to God alone, and that He is stern in retribution. [On that day] those who were followed will disown their followers and they all shall see their punishment, while all their ties are severed. The followers will say, ‘Would that we had another chance so that we can disown them as they have disowned us!’ Thus will God show them their works [in a way which causes them] bitter regrets. They shall never come out of the fire. (Verses 165-167)
اگر این ستمکاران به روز قیامت بنگرند، بیهودگیِ پرستش هر چیز یا هر کس غیر از خداوند را درمییابند. تمامِ قدرت از آنِ اوست. او نه همتایی دارد و نه شریکی. همچنین بیهودگیِ اعمالشان و سختیِ عذابی را که در انتظارشان است، خواهند دید. پیشوایان از پیروانشان بیزاری میجویند و آشکار میشود که نه میتوانند به آنان یاری رسانند و نه حتی خودشان را یاری دهند. حقیقتِ یگانگیِ خداوند و قدرتِ مطلقِ او آشکارا روشن خواهد شد. پیروان، در مقابل، آرزو خواهند کرد که بار دیگر فرصت زندگی داشته باشند تا آن خدایان و پیشوایان دروغین را انکار و از آنان تبرّی کنند. ابعادِ کاملِ فریب و گمراهیِای که در آن زیسته بودند، آشکار خواهد شد.
Were these transgressors to look ahead to the Day of Resurrection, they would realize their folly in worshipping anything or anybody other than God. All power belongs to Him. He has neither equals nor partners. They would also see the hopelessness of their actions and the severity of the punishment awaiting them. The leaders shall disassociate themselves from their followers, and shall be exposed as powerless to help them, or even help themselves. The truth of God’s oneness and His absolute power would be clearly manifest. The followers, on the other hand, would wish for a second chance of life in order to denounce and disown those false gods and leaders. The full extent of the fraud and the delusion under which they had been living would be exposed.
این صحنهای شگفتانگیز است که در آن تمامی ریاکاری، بیصداقتی و بیحاصلی رابطهی میان دو گروه بهطور کامل آشکار میشود. و سپس درد و عذاب فرا میرسد: «اینچنین خداوند اعمالشان را بهصورت حسرتهایی بر ایشان نمایان میسازد، و ایشان هرگز از آتش بیرون نخواهند آمد.» (آیه ۱۶۷)
It is an awesome scene in which all the hypocrisy and the insincerity and futility of the relationship between the two groups is brought fully into the open. And then come the pain and the torment: “Thus will God show them their works [in a way which causes them] bitter regrets. They shall never come out of the fire.” (Verse 167)
کدام راه را دنبال کنیم
Which Path To Follow
به دنبال این، همهٔ مردم دعوت میشوند که از چیزهای پاکیزهٔ زندگی بهرهمند شوند و از آنچه زیانبار است دوری کنند. همراه با این دعوت، هشداری داده میشود از پیروی گامهای شیطان؛ زیرا او جز به کارهای زشت و زیانبار فرمان نمیدهد و به انسانها القا میکند که خودشان حق قانونگذاری داشته باشند، بیآنکه به خداوند بازگردند. همچنین هشدار داده میشود از اینکه در امور دینی، کورکورانه از دیگران پیروی شود، و شرک ورزیدن به هر معبودی جز خداوند متعال نکوهش میگردد؛ و بدینسان این بخش به زیبایی به بخش پیشین پیوند میخورد.
This is followed by an invitation to all mankind to enjoy the good things in life and avoid the harmful ones. This is coupled with a warning against following the suggestions of Satan, who will only advise people to do evil and harmful things and to arrogate to themselves the right to legislate without reference to God. There is also a warning against following others blindly in matters of religion, and a denunciation of the worship of any deity other than God Almighty, neatly linking this passage with the preceding one.
ای مردم، از آنچه در زمین حلال و پاکیزه است بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید، که او قطعاً دشمنی آشکار برای شماست. او شما را جز به بدی و زشتکاری و اینکه چیزی را به خدا نسبت دهید که از آن آگاهی ندارید، فرمان نمیدهد. و چون به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل کرده پیروی کنید»، میگویند: «نه، بلکه از آنچه پدرانمان را بر آن یافتیم پیروی میکنیم.» آیا حتی اگر پدرانشان هیچ تعقلی نمیکردند و هدایت نمییافتند [باز هم از آنان پیروی میکنند]؟ کافران همچون کسی هستند که به چیزی بانگ میزند که جز فراخوانی و فریادی نمیشنود. کر و لال و کورند، پس چیزی نمیفهمند. (آیات ۱۶۸ تا ۱۷۱)
Mankind, eat of what is lawful and wholesome on earth and do not follow Satan’s footsteps: he is indeed an open enemy for you. He enjoins you only to commit evil and indecency and to attribute to God something of which you have no knowledge. When it is said to them, ‘Follow what God has revealed, they say, ‘No; but we will follow only what we found our forefathers believing in.’ Why, even if their forefathers did not use reason at all, and followed no guidance. The unbelievers are like the one who shouts to that which hears nothing but a call and a cry. Deaf, dumb and blind, they understand nothing. (Verses 168-171)
پس از آنکه استدلال بر یگانگی خدا را بیان کرده و خود را آفریدگار همهچیز نشان داده، و شکست کامل کسانی را که غیر از او را میپرستند آشکار ساخته، خداوند متعال در این آیات بیان میکند که او نیز روزیدهنده و نگهدارندهی زندگی است.
Having set out the argument for God’s oneness and shown Himself as the Creator of all, and exposed the utter failure of those who worship gods other than Him, God Almighty states in these verses that He is also the provider and sustainer of life.
بر این اساس، او تنها مرجع نهایی برای تعیین اینکه کدام خوراکی حلال و کدام حرام است، میباشد؛ و این جلوهای از اعمال اقتدار او به عنوان تنها خدا است. آفریدگاری که میآفریند و روزی میدهد، همان مرجعی است که تعیین میکند چه چیزی حلال و چه چیزی حرام است.
چیزهایی که خوردنشان حرام است
Things Forbidden To Eat
سوره سپس به مؤمنان احکام مشخصی درباره انواع گوشت حیوانات که مجاز به خوردن آنهااند میدهد، و یهودیان را سرزنش میکند که با وجود آنکه این موضوع در کتابهای مقدس خودشان بهاندازه کافی بحث شده، درباره آن مجادله میکنند.
The sūrah then gives believers specific rules on the various types of animal meat that they may eat, denouncing the Jews, who argue over this matter although it has been adequately discussed in their own Scriptures.
ای مؤمنان، از پاکیزههایی که به شما روزی دادهایم بخورید و اگر تنها او را میپرستید، شکر خدا را به جا آورید. او تنها مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را که به غیر نام خدا بر آن نام برده شده، بر شما حرام کرده است. اما هر که به ناچاری گرفتار شود، بیآنکه قصد نافرمانی داشته باشد یا از حد ضرورت فراتر رود، گناهی بر او نیست. خدا آمرزنده و مهربان است. کسانی که بخشی از کتابی را که خدا نازل کرده پنهان میکنند و آن را به بهای ناچیزی میفروشند، جز آتش در شکمهای خود نمیخورند. خدا در روز قیامت با ایشان سخن نمیگوید و پاکشان نمیگرداند، و عذابی دردناک در انتظار ایشان است. اینانند که هدایت را به گمراهی و آمرزش را به عذاب فروختهاند. چقدر بر آتش شکیبایند! این به سبب آن است که خدا کتاب را به حق نازل کرده است. و کسانی که در آن کتاب اختلاف میکنند، در ستیزهای ژرفاند.
Believers, eat of the wholesome things We have provided for you, and give thanks to God, if it is truly Him that you worship. He has only forbidden you carrion, blood, the flesh of swine, and that on which a name other than God’s has been invoked. But he who is driven by necessity, not intending to transgress nor exceeding his need, incurs no sin. God is much-Forgiving, Merciful. Those who suppress any part of the Scriptures God has revealed, and barter it away for a paltry price, eat nothing but fire in their bellies. God will not speak to them on the Day of Resurrection, nor will He purify them. A grievous suffering awaits them. It is they who barter guidance for error and forgiveness for suffering. How great is their endurance of the Fire! That is because God has revealed the Book with the truth. Those who are at variance with the Book are most deeply in the wrong. (Verses 172-176)
خداوند مؤمنان را با مهمترین ویژگیشان، یعنی پذیرفتن ایمان، خطاب میکند و بدینوسیله رابطه ویژهشان با خود را برجسته میسازد و روشن میکند که آنان باید در آنچه حلال یا حرام است، تنها دستورها و رهنمودهای او را بپذیرند. به آنان یادآوری میشود که تنها اوست که روزیشان میدهد و به آنان نشان میدهد چه چیزی روا و چه چیزی ناروا است. هیچ چیز پاک و سودمندی حرام نشده، بلکه تنها آنچه زیانبار و تباهکننده است. هدف از این چند محدودیت، محروم ساختن مردم یا کاستن از بهرهمندی آنان از نعمتهای نیکویی که خداوند فراهم آورده نیست؛ نعمتهایی که شایسته است در برابرشان سپاسگزار باشند. خداوند آنان را فرمان میدهد که اگر واقعاً تنها او را میپرستند، سپاس او را بگزارند. بدینترتیب به آنان آموخته میشود که سپاسگزاری خود نوعی عبادت است. «ای کسانی که ایمان آوردهاید، از پاکیزههایی که به شما روزی دادهایم بخورید و اگر تنها او را میپرستید، سپاس خدا را به جای آورید.» (آیه ۱۷۲)
کتمان وحیِ خداوند
Suppression Of God’s Revelations
یہود نے قرآن کے حلال و حرام کھانے پینے کے احکام پر کافی تنازع کھڑا کیا۔ قرآن ہمیں ایک اور جگہ ان دیگر گوشت کی اقسام کے بارے میں بتاتا ہے جو یہود پر حرام تھیں مگر مسلمانوں کے لیے حلال ہیں: «اور یہودیوں پر ہم نے ہر ناخن والا جانور حرام کر دیا تھا، اور گائے اور بکری کی چربی بھی ان پر حرام کر دی تھی، سوائے اس کے جو ان کی پیٹھوں یا آنتوں میں لگی ہو یا جو ہڈی سے لگی ہو۔» (الانعام: ۱۴۶) یہ سب چیزیں مسلمانوں کے لیے حلال ہیں۔
The Jews created considerable controversy around the Qur’ānic pronouncements on permissible and forbidden food and drink. Elsewhere, the Qur’ān informs us of other types of meat that had been forbidden to the Jews but which Muslims were allowed to eat: “To those who followed the Jewish faith did We forbid all animals that have claws; and We forbade them the fat of both oxen and sheep, except that which is in their backs and entrails or what is mixed with their bones.” (6: 146) All these are lawful to Muslims.
ممکن است یهودیان این تخفیف نسبت به ممنوعیت پیشین را مورد مناقشه قرار داده باشند. آنها حتی درباره چیزهای حرام دیگری نیز بحث میکردند، با آنکه این چیزها در کتابهای مقدس خودشان بر آنان حرام شده بود. هدف آنان، که هرگز آن را از نظر دور نمیداشتند، این بود که درباره احکام قرآنی تردید ایجاد کنند و این واقعیت را که این احکام از جانب خدا نازل شدهاند، متزلزل سازند.
The Jews might have disputed this relaxation of the earlier prohibition. They even argued about other forbidden things, although these were forbidden them in their own Scriptures. Their aim, of which they never lost sight, was to create doubts about Qur’ānic commandments and undermine the fact that they were revealed by God.
این موضوع، هشدار شدیدی را که علیه کسانی داده شده که آنچه را خداوند به عنوان وحی نازل کرده است، پنهان میکنند، توضیح میدهد: «کسانی که بخشی از کتابهای آسمانی را که خداوند نازل کرده پنهان میکنند و آن را به بهای ناچیزی میفروشند، جز آتش در شکمهای خود فرو نمیبرند. خداوند در روز قیامت با آنان سخن نخواهد گفت و آنان را پاک نخواهد کرد. عذابی دردناک در انتظار ایشان است.»
This explains the strong denunciation of those who suppress what they know to he God’s revelation. “Those who suppress any part of the Scriptures God has revealed, and barter it away for a paltry price, eat nothing but fire in their bellies. God will not speak to them on the Day of Resurrection, nor will He purify them. A grievous suffering awaits them.
آنان کسانی هستند که هدایت را به گمراهی و آمرزش را به عذاب فروختند. پس چه بردبارند بر آتش! این بدان سبب است که خداوند کتاب را به حق نازل کرده است. و کسانی که در کتاب اختلاف کردند، در ستیزی ژرف به سر میبرند.
It is they who barter guidance for error and forgiveness for suffering. How great is their endurance of the Fire! That is because God has revealed the Book with the truth. Those who are at variance with the Book are most deeply in the wrong.” (Verses 174-176)
چه چیزی نیکوکاری را تشکیل میدهد
What Constitutes Righteousness
این بخش با آیهای پایان مییابد که اصول ایمانِ حقیقی را همراه با قواعدِ آدابِ صحیحِ اسلامی بیان میکند:
This passage concludes with a verse that outlines the principles of true faith together with the rules of proper Islamic conduct:
نیکوکاری آن نیست که روی خود را به سوی مشرق یا مغرب بگردانید، بلکه نیکوکار واقعی کسی است که به خداوند، روز قیامت، فرشتگان، کتاب [آسمانی] و پیامبران ایمان آورد، و مال خود را، هرچند که به آن دلبسته باشد، به خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان، مسافر درمانده، گدایان و برای آزاد کردن بردگان ببخشد؛ و نماز را برپا دارد و زکات بپردازد؛ و [پرهیزگاران واقعی] کسانی هستند که چون پیمانی بستند به آن وفا کنند، {سوره البقره (گاو) | اصلاح نادرستیها ۱۸۷}
Righteousness is not that you turn your faces towards the east or the west, but truly righteous is he who believes in God, the Last Day, the angels, the Book, and the Prophets; and gives his money, much as he may cherish it, to his kinsfolk, orphans, the needy, a stranded wayfarer, beggars, and for the freeing of slaves,’ who attends to his prayers and pays zakāt; and [truly pious are] they who keep their promises once made, Al-Baqarah (The Cow) | SETTING THE RECORD S TRAIGHT 187
و در سختی و زیان و هنگام جنگ شکیبا باشند. اینان کسانیاند که راستی ورزیدهاند، و اینانند پرهیزگاران. (آیه ۱۷۷)
and are patient in misfortune and adversity and in time of peril. Such are those who have proved themselves true, and such are the God-fearing. (Verse 177)
این آیه آشکارا با موضوع قبلهٔ نماز و جنجالی که پیرامون آن برپا شده بود پیوند دارد، همانگونه که پیشتر بحث شد. اکنون اصلی جامع بیان میکند که هم این مسئله و هم تمام اموری را دربر میگیرد که یهودیان مدینه پیوسته بر سر آنها مجادله میکردند. این اختلافات بیشتر بر سر آیینها و شیوههای عبادی تازهای بود که اسلام پدید آورد و با آنچه خود داشتند تفاوت داشت.
The subject of this verse is clearly linked to the issue of the direction of prayer and the controversy surrounding it, as discussed earlier. It now establishes a comprehensive principle that covers this issue and all matters that the Jews of Madinah were wont to dispute. These mostly centred on new religious rituals and forms of worship introduced by Islam and which differed from their own.
هدف از تغییر قبلهٔ نماز مسلمانان، و در واقع همهٔ جنبههای عبادت و مناسک، هرگز جهتی که مردم رو به آن میایستند، یا هرگونه صورت ظاهری نبوده است. اینها نه آن چیزی هستند که به عبادت ارزش و معنا میدهند، و نه آنچه مردم را نیک و پارسا میسازد. نیکوکاری نتیجهٔ یک احساس کلی، یک نگرش و یک شیوهٔ رفتاری است که وجدان فرد و ذهنیت جامعه را شکل میدهد. این نیکوکاری انضباطی است که آثارش بیدرنگ و همواره در زندگی فرد و در زندگی کل جامعه آشکار میشود. بدون این جنبهها، رو به شرق یا غرب ایستادن، یا چرخاندن صورت به راست و چپ در پایان نماز یا در انجام حرکات گوناگون نماز، هیچ اثر و معنایی نخواهد داشت.
این موضوع بهطور کامل در تفسیر ما دربارهی چند آیهی نخست این سوره، صفحات ۲۸ تا ۳۰ بررسی شده است.
1 This is fully discussed in our commentary on the first few verses of this sūrah, pp.28-30
۲ به تفسیر آیات ۱۲۸ تا ۱۳۰ در همین جلد، صفحات ۱۶۰ تا ۱۶۷ مراجعه کنید
2 See the commentary on Verses 128-130 in this volume, pp.160-167