الشوری؛ مشورہ (آیات الهی در جهان آفرینش) ۲۵–۵۳

الشوری؛ مشورہ (آیات الهی در جهان آفرینش) ۲۵–۵۳ - در سایهٔ قرآن | Quran Course

اوست که توبهٔ بندگانش را می‌پذیرد و از گناهان درمی‌گذرد. او به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. به کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند پاسخ می‌دهد و از فضل خویش بیشتر به آنان می‌بخشد؛ اما برای کافران عذابی سخت است. اگر خداوند روزی را برای بندگانش فراخ می‌کرد، آنان در زمین سرکشی بسیار می‌کردند. ولی او به اندازه‌ای معین و به هر اندازه‌ای که بخواهد نازل می‌کند. او به بندگانش آگاه و بیناست. (آیات ۲۵ تا ۲۷)

It is He who accepts the repentance of His servants and pardons bad deeds. He knows everything you do. He responds to those who believe and do righteous deeds, and gives them much more of His bounty; but as for the unbelievers, severe suffering awaits them. If God were to grant plentiful provisions to His servants, they would behave on earth with much insolence. As it is, He bestows from on high in due measure, as He wills. He is fully aware of His creatures, and He sees them all. (Verses 25-27)

این آیات بلافاصله پس از آیاتی می‌آیند که ستمگران را نشان می‌دهند که از روبه‌رو شدن با آنچه کرده‌اند هراسان‌اند، زیرا بی‌گمان به خودشان بازمی‌گردد. آن آیات همچنین تصویری از مؤمنانی ترسیم می‌کرد که در پاداش‌های خود شادمان‌اند و در باغ‌های پرگل بهشت آسوده‌خاطر هستند. افزون بر این، آن آیات تأیید می‌کردند که آنچه پیامبر ﷺ از پیام خدا به آنان ابلاغ کرد، درست است، و بیان می‌داشتند که خدا از آنچه در دل‌هایشان پنهان است کاملاً آگاه است.

These verses follow immediately after the verses that show the wrongdoers dreading having to face what they have done given it will inevitably fall back on them. Those verses also painted an image of the believers as they revel in their rewards, secure in the flowering meadows of paradise. Moreover, those earlier verses confirmed what the Prophet delivered to them of God’s message and stated that God is fully aware of what their hearts may harbour.

در آغاز این بخش دوم، فراخوانی است به مردم که به سوی خدا بازگردند و راه‌های نادرست خود را رها کنند، پیش از آنکه داوری نهایی درباره‌شان صادر شود. درِ توبه گشوده باقی مانده است. خداوند متعال توبه را می‌پذیرد و گناهان را می‌بخشد. از این رو نیازی نیست که انسان نومید شود، در نافرمانی فرو رود، یا به خاطر گناهانی که مرتکب شده دچار وحشت گردد. خداوند از آنچه انجام می‌دهند آگاه است، و قطعاً توبه‌ی خالصانه را می‌داند و آن را می‌پذیرد، همان‌گونه که از گناهان گذشته‌شان آگاه است و آنها را می‌بخشد.

As this second part opens, it calls on people to turn to God and abandon their erroneous ways before a final judgement is passed on them. The door to repentance is left wide open. God Almighty accepts repentance and pardons bad deeds. Hence, there is no need to despair, go further into disobedience, or panic because of the sins they have committed. God knows what they do, and He certainly knows sincere repentance and accepts it, just as He knows their past sins and pardons them for these.

دوباره این سوره به آنچه مؤمنان و کافران در پاداش یا کیفر دریافت خواهند کرد اشاره دارد. کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام می‌دهند، همان کسانی هستند که به ندای پروردگارشان پاسخ داده‌اند. از این رو، او فزونی فضل خود را به آنان می‌بخشد. در مقابل، «اما برای کافران، عذابی سخت در انتظار ایشان است» (آیه ۲۶). با این حال، درِ توبه که توبه‌کنندگان را از هر عذابی رهایی می‌بخشد، در هر زمان به روی همگان باز است. هر کافری که توبه کند، شایسته فضل بی‌کران و فراوان خداوند در جهان آخرت خواهد شد. اما در این زندگی، فضل خداوند بر اساس معیاری معین داده می‌شود. خداوند می‌داند که انسان‌ها در زندگی زمینی خود، اگر فضل او بی‌اندازه به ایشان داده شود، توان تحمل آن را ندارند: «و اگر خداوند روزی بندگانش را فراخ می‌گردانید، در زمین سرکشی می‌کردند، ولی به اندازه‌ای که بخواهد، از آسمان فرو می‌فرستد. او به بندگانش آگاه و بیناست» (آیه ۲۷).

Again the surah refers to what believers and unbelievers will receive in reward or punishment. Those who believe and do good deeds are the ones who respond to their Lords call. He, therefore, gives them an increase of His bounty. By contrast, “As for the unbelievers, severe suffering awaits them” (Verse 26) Yet the door to repentance, which will spare the repentant all suffering, is open to all at all times. Any unbeliever who repents will qualify for God’s bounty which is, in the life to come, plentiful, unlimited. In this life, however, it is given according to a set criterion. God knows that in their lives on earth, human beings cannot cope with Gods bounty should it be given to them without measure: “If God were to grant plentiful provisions to His servants, they would behave on earth with much insolence. As it is, He bestows from on high in due measure, as He wills. He is fully aware of His creatures, and He sees them all” (Verse 27)

در مقایسه با نعمت‌های بی‌پایانی که در آخرت عطا می‌شود، روزی‌ای که مردم در این زندگی دارند، هرقدر هم که فراوان به نظر برسد، بسیار اندک است. خدا می‌داند که بندگان انسانی‌اش تنها توان تحمل مقدار اندکی از فراوانی را دارند. اگر او به آنان فراوانی‌ای می‌بخشید، از همان نوعی که در زندگی آخرت می‌بخشد، با گستاخی بسیار رفتار می‌کردند. آنان بسیار کوچک‌اند که تعادل خود را حفظ کنند، و بسیار ناتوان‌اند که از عهدهٔ بارهایشان برآیند، آنگاه که این بارها از حدی معین فراتر رود. خدا از محدودیت‌های آنان کاملاً آگاه است. از این رو، نعمت خود را در این زندگی دنیا در حدی نگه می‌دارد که آنان توان تحملش را دارند. نعمت بی‌حد و مرز خود را تا بعد نگه می‌دارد و تنها به کسانی می‌بخشد که از آزمون این زندگی سربلند بیرون آیند و با سلامت به زندگی آخرت برسند. آنان آنگاه نعمت بی‌پایان او را دریافت خواهند کرد.

Compared to the limitless bounty granted in the hereafter, the provisions people have in this life, no matter how abundant they may seem, are very small indeed. God knows that His human creatures can only cope with a small measure of richness. If He were to grant them abundance, of the sort He grants them in the life to come, they would behave with much insolence. They are too small to maintain their balance; too weak to cope with their burdens when these exceed a certain limit. God is fully aware of their limitations. Therefore, He keeps His bounty to them in this present life within the limits they can cope with. He keeps His unlimited bounty till later, and gives it only to those who pass the test of this life, reaching the life to come in safety. They will then receive His limitless bounty.

اوست که باران را فرو می‌فرستد پس از آنکه [مردم] نومید شده‌اند، و رحمت خود را گسترده می‌گرداند. و اوست یاور، ستوده‌ی شایسته‌ی ستایش. (آیه ۲۸)

It is He who sends down rain when they have lost all hope, and spreads His grace far and wide. He is the Protector, worthy of all praise. (Verse 28)

باز هم یادآور می‌شویم که برخی از جلوه‌های لطف خداوند را بر انسان‌هایی که در زمین زندگی می‌کنند. ما آن‌ها را در این‌جا می‌بینیم، آنگاه که مدتی باران نباریده است. آن‌ها ناتوانی خود را احساس می‌کنند، زیرا آب، که ضرورت زندگی است، از ایشان دریغ شده است. آنان سراسر در ناامیدی فرو رفته‌اند. در این هنگام، آسمان گشوده می‌شود و لطف خداوند گسترده و فراگیر می‌گردد. زمین دوباره جان می‌گیرد، جوانه‌های سبز سر برمی‌آورند، بذرهایی که کاشته شده‌اند نوید محصولی خوب می‌دهند، هوا معتدل می‌شود، لبخند به چهره‌های مردم بازمی‌گردد و امید دوباره حاصل می‌شود. آنچه ناامیدی کهنه را از امید تازه جدا می‌کند، چند دقیقه بیش نیست؛ دقایقی که در آن درهای لطف خداوند گشوده می‌شود و باران فرو می‌ریزد: «او کارساز است، سزاوار هر ستایشی» (آیه ۲۸). یاری او در همه حال در دسترس است. او نه تنها در ذات خود سزاوار ستایش است، بلکه به سبب همه صفات خویش نیز شایسته ستایش است.

Again, we are reminded of some aspects of Gods grace as He bestows it on people living on earth. We see them here when they have gone without rain for some time. They feel their powerlessness as water, life’s necessity, is denied them. They are in total despair. At this point, the skies open and God’s grace is spread far and wide. The land is alive again, green shoots spring up, the seeds that have been planted promise a good yield, the weather moderates, smiles are back on people’s faces and hope is regained. What separates the old despair from the new hope is no more than a few minutes during which the gates of God’s grace are open and rain pours down: “He is the Protector, worthy of all praise? (Verse 28) His help is available at all times. He is not only worthy of praise in Himself but also for all His attributes.

متنِ عربی واژهٔ «غَیث» را برای باران به کار برده است. این واژه بار معنایی کمک فوری به کسانی را دارد که در نیاز شدید و درماندگی به سر می‌برند. آثار آن چنین بیان شده که خداوند «رحمتش را گسترده می‌سازد»، و این امر احساس امید و شادی را فزونی می‌بخشد؛ احساسی که ما هنگام نگریستن به رویش گیاهان تازه، واقعاً تجربه می‌کنیم. هیچ چیز آرامش‌بخش‌تر و تسکین‌دهنده‌تر برای مردم از باران سیل‌آسایی نیست که پس از دورهٔ خشکسالی فرو می‌ریزد. و هیچ چیز بهتر از دیدن سرسبز شدن زمینی که پیش‌تر بی‌بار و ویران بوده، تنش و نگرانی را از میان نمی‌برد.

The Arabic text uses the term ghayth to refer to rain. The term connotes providing emergency help for those who are in desperate need. The effects are given as God 'spreads His grace , which enhances feelings of hope and happiness that we actually experience as we look at the emerging vegetation. Nothing has a greater comforting and calming effect on people than rain pouring down after a period of drought. Nothing helps to remove tension and worry better than seeing the land blooming after it has been barren and desolate.

از جمله نشانه‌های اوست آفرینش آسمان‌ها و زمین، و آن جنبندگانی که در آن‌ها پراکنده ساخته است. و او بر گرد آوردن ایشان هر گاه بخواهد تواناست. هر مصیبتی که به شما برسد، نتیجه کارهایی است که دست‌های خودتان کرده‌اند؛ و خداوند بسیاری از گناهان را می‌بخشد. شما هرگز نمی‌توانید در زمین از قدرت او بگریزید، و جز او هیچ یاور و سرپرستی ندارید. (آیات ۲۹ تا ۳۱)

Among His signs is the creation of the heavens and the earth, and all the living creatures which He placed in them. He has the power to gather them all whenever He will. Whatever misfortune befalls you is the outcome of what your own hands have done; but God forgives much. Never can you elude Him on earth. You have none to protect you from God and none to give you support. (Verses 29-31)

این آیات به نشانه‌ای همگانی اشاره دارند که برای همه آشکار است و حقیقتی را که وحی بر آن گواهی می‌دهد تأیید می‌کند، هرچند آنان همچنان در آن تردید می‌کنند. نشانه‌ای که در آسمان‌ها و زمین می‌بینند بسیار روشن است و جای هیچ شکی نمی‌گذارد. این نشانه با فطرت انسان به زبانی سخن می‌گوید که آن را درمی‌یابد. کسی هم در این امر به جدّ بحث نمی‌کند. این نشانه، این واقعیت را بیان می‌کند که نه انسان و نه هیچ آفریده‌ای دیگر از آفریدگان خداوند، آفریننده آسمان‌ها و زمین نیست. بنابراین، اعتراف به اینکه آنان آفریدگاری دارند، امری اجتناب‌ناپذیر است. آسمان‌ها و زمین بزرگ‌اند، اما هماهنگی دقیق و بی‌نقصی دارند و بی‌پایان بر اساس قوانین ثابت و یکسان عمل می‌کنند. این امر جز با پذیرش اینکه آن‌ها را خداوندی آفریده که امور آن‌ها را تدبیر می‌کند، به‌طور منطقی قابل توضیح نیست. فطرت انسان این منطقِ برخاسته از هستی را مستقیماً دریافت می‌کند، پیش از آنکه سخنی از هیچ منبع بیرونی درباره‌ی آن بشنود، آن را درک کرده و می‌پذیرد.

These verses refer to a universal sign that is there for all to see, endorsing the truth the revelation testifies to, even though they continue to doubt it. The sign they see in the heavens and the earth is very clear, admitting no doubt. It addresses human nature in the language it understands. No one seriously argues about it. It states the fact that neither man nor any other of God’s creation was the originator of the heavens and the earth. Admitting that they have a Creator, therefore, is inescapable. The heavens and the earth are huge, yet they demonstrate a meticulous harmony and function endlessly according to consistent laws. This cannot be logically explained except by acknowledging that they have been created by God who conducts their affairs. Human nature directly receives this logic imparted by the universe, understands and accepts it before it hears any word that may be said about it by any external source.

این نشانهٔ جهانی، نشانهٔ دیگری را در خود دارد، زیرا خداوند تنها آسمانها و زمین را نیافریده است. او «همهٔ جنبندگانی» را نیز آفریده که در آنها پراکنده ساخته است (آیهٔ ۲۹). تنها حیات روی این سیاره خود نشانهٔ دیگری است، پس چگونه باید به انواع دیگر حیاتی که ناشناخته‌اند و در جای دیگری از جهان وجود دارند بیندیشیم؟ حیات روی این زمین رازی است که هنوز هیچ‌کس نتوانسته آن را درک کند، چه رسد به اینکه بخواهد آن را پدید آورد. رازی است پوشیده در هاله‌ای از اسرار. نمی‌دانیم چگونه و از کجا پدید می‌آید، و نمی‌دانیم چگونه با دیگر موجودات در هم می‌تند. همهٔ تلاشها برای شناخت سرچشمه یا ماهیت آن، این درهای بسته را نگشوده است. همهٔ پژوهشها ناگزیر به رشد موجودات زنده پس از آنکه حیات یافته‌اند و به تنوع و کارکردهای آنها محدود می‌شود. حتی در این دامنهٔ محدود نیز دیدگاهها و نظریه‌های متناقضی وجود دارد. اما پشت پرده، رازِ بزرگی باقی می‌ماند که هیچ فهم ذهنی نمی‌تواند آن را کاوش کند. این راز تنها از آنِ خداوند است.

This universal sign incorporates another, for God did not only create the heavens and the earth. He also created “all the living creatures which He placed in them” (Verse 29) Life on our planet alone is another sign, so how should we conceive of other types of life unknown to us existing elsewhere in the universe. Life on this planet is a secret no one has yet managed to fathom, let alone aspire to initiate. It is a secret engulfed with mystery. We do not know how or from where it comes; nor do we know how it entwines with other creatures. All attempts to identify its source or nature have failed to open these closed doors. All research is necessarily confined to the development of living creatures, after they have life, and their variety and functions. Even in this limited scope, there are conflicting views and theories. Behind the curtain, however, there remains the great secret that no mental understanding can explore. It belongs to God alone.

تمام موجودات زنده، در همه جا، بر روی زمین و در درون آن، در ژرفای دریاها و در ارتفاعات بلند، و چه رسد به سایر موجوداتی که فراتر از جهان ما قرار دارند، تا حد زیادی بر ما ناشناخته‌اند. در واقع انسان تنها از تعداد اندکی از آن‌ها آگاهی دارد. تمام این موجوداتی را که خداوند در آسمان‌ها و زمین قرار داده است، خداوند هر زمان که بخواهد می‌تواند گرد هم آورد. و هیچ‌یک از آن‌ها گمراه نخواهد شد یا غایب نخواهد ماند.

All living creatures, everywhere, on earth and within it, in the deep sea and at high altitude, not to think of the rest of creatures beyond our world, are largely unknown to us. Indeed man only knows about a small number of them. All these creatures that God has placed in the heavens and the earth can be gathered by God whenever He wills. Not a single one of them will go astray or absent itself.

مردم نمی‌توانند گلّه‌ای از پرندگان خانگی را گرد هم آورند، اگر از قفس‌هایشان بگریزند، یا زنبورهایی را که از کندوی خود فرار کرده‌اند. در سراسر زمین مجموعه‌هایی از انواع گوناگون پرندگان، زنبورها، مورچه‌ها، حشرات، باکتری‌ها، چهارپایان، جانوران وحشی، ماهی‌ها، پستانداران دریایی و همچنین جوامع انسانی وجود دارد. در آسمان‌ها نیز موجودات دیگری هستند که شمارشان شاید بیشتر است و در زیستگاه‌هایی زندگی می‌کنند که ما از آن‌ها هیچ نمی‌دانیم. با این حال خداوند اگر بخواهد می‌تواند همه‌ی این‌ها را گرد هم آورد. فاصله‌ی زمانی میان قرار گرفتن آن‌ها در زیستگاه‌های گوناگونشان و گرد آمدنشان به اندازه‌ی ادای یک کلمه است. بنابراین این آیه، جای گرفتن همه‌ی این موجودات در سراسر هستی را با گردآمدن آن‌ها در تضاد قرار می‌دهد: همه‌ی این‌ها تنها در یک لحظه انجام می‌شود. به سبک ویژه‌ی قرآن، این دو صحنه‌ی بزرگ در یک آیه‌ی کوتاه کنار هم قرار گرفته‌اند که خواندنش تنها چند ثانیه طول می‌کشد.

People cannot gather together a flock of domestic birds should they flee their cages, or bees that escape their hive. Everywhere on earth there are collections of different types of birds, bees, ants, insects, bacteria, cattle, beasts, fish, sea mammals, as well as human communities. There are also in the heavens other creatures that may be greater in number and that live in habitats about which we know nothing. Yet God can gather all these together if He so pleases. The time it takes between their placement in their different habitats and their gathering together is no more than the uttering of one word. The verse, here, therefore, contrasts the placement of all these creatures everywhere in the universe with their gathering: it is all done in just a moment. In true Qur’anic style, these two great scenes are juxtaposed in one short verse that takes only a few seconds to read.

سوره سپس به آنان از آنچه در این زندگی دنیا بر کافران، در نتیجهٔ اعمالی که مرتکب می‌شوند، واقع می‌شود خبر می‌دهد. با این حال خداوند آنان را به‌خاطر همهٔ این کارها مؤاخذه نمی‌کند؛ بسیاری از کردارشان را نادیده می‌گیرد. سوره ناتوانی آنان را توصیف می‌کند، در حالی که تنها گوشه‌ای کوچک از جهان زنده را اشغال کرده‌اند: «هر مصیبتی که به شما برسد، نتیجهٔ آن چیزی است که دست‌های خودتان انجام داده‌اند؛ اما خداوند بسیاری را می‌بخشد. هرگز در زمین نمی‌توانید از او بگریزید. برای شما در برابر خداوند هیچ سرپرست و هیچ یاوری نیست.» (آیات ۳۰-۳۱)

The surah then tells them of what happens to the unbelievers in this life, as a result of what they perpetrate. Yet God does not take them to task for all this; He overlooks a great many of their actions. It describes their powerlessness as they occupy only a small corner of the living world: “ Whatever misfortune befalls you is the outcome of what your own hands have done; but God forgives much. Never can you elude Him on earth. You have none to protect you from God and none to give you support.” (Verses 30-31)

در آیهٔ نخست، هم عدالت خداوند و هم فضل او نسبت به انسان، آشکار می‌شود. هر مصیبت یا بلایی که به انسان می‌رسد، نتیجهٔ مستقیم کارهایی است که خود انسان انجام داده، اما خداوند همهٔ اعمال او را مورد بازخواست قرار نمی‌دهد. او ضعف انسان و تمایلاتی را که در سرشت او نهفته است و غالباً او را وسوسه کرده و بر او چیره می‌شود، می‌داند. از این رو، خداوند بسیاری از کارهایی را که انسان انجام می‌دهد، می‌بخشد. در آیهٔ دوم، انسان را آن‌گونه که واقعاً هست می‌بینیم: ناتوان، بی‌قدرت و بی‌پشتیبان.

In the first of these two verses we see in action both Gods justice and His grace as He bestows it on man. Every misfortune or calamity that befalls man is a direct result of what man does, but God does not hold him to account for all his deeds. He knows mans weakness and the desires inherent in his nature which often tempt and overpower him. Therefore, God pardons much of what man does. In the second verse we see man as he truly is: weak, powerless and without support.

از این رو، پس از چه کسی جز آن که پناه همه است، می‌تواند پناه بجوید؟

From whom, then, can he seek protection other than from the One who protects all?

و از نشانههای او، کشتیهایی است که مانند کوههای شناور در دریاها روان میشوند. اگر بخواهد، باد را ساکن میکند و آنگاه بر سطح دریا بیحرکت میمانند. در این، بیگمان نشانههایی است برای هر شکیبای سپاسگزار؛ یا آنان را به سزای آنچه کردهاند، هلاک میکند، و حال آنکه بسیاری را میبخشد. و کسانی که آیات ما را انکار میکنند، بدانند که برای ایشان هیچ گریزگاهی نیست. (آیات ۳۲ تا ۳۵)

And among His signs are the ships that sail like floating mountains through the seas. If He wills, He stills the wind, and then they lie motionless on the surface of the sea. In this there are signs indeed for all who are patient in adversity and deeply grateful to God; or else He may cause them to perish because of what they have wrought and yet He forgives much. Let those who call Our messages into question know that there is no escape for them. (Verses 32-35)

کشتیها که در دریا روانند، نشانهای دیگر از نشانههای خداوند هستند، همچون کوهها. این نشانهای است که همگان آن را میبینند. آنها نمایانگر پدیدهای هستند که بر چندین عامل استوار است که هر یک از آنها نشانهای بزرگ است که خداوند متعال آن را برقرار ساخته است. چه کسی دریا را آفرید؟ آیا هیچ انسان یا هیچ موجود دیگری میتواند ادعا کند که دریا را ساخته است؟ چه کسی به دریا ویژگیهای گوناگونش را بخشید: چگالی آب آن، ژرفا و گستره وسیعش که امکان حمل چنین شناورهای بزرگی را فراهم میسازد؟ و همچنین باد که کشتیها را به حرکت درمیآورد و برای کسانی که نخستین مخاطبان قرآن بودند شناخته شده بود؛ و نیز دیگر نیروهایی که انسان بعدها توانست از آنها بهره ببرد، مانند بخار و انرژی هستهای، و دیگر نیروهایی که خداوند ممکن است در آینده در اختیار انسان قرار دهد؟ چه کسی به این نیروها آن ویژگیها را بخشیده که آنها را قادر میسازد چنان کشتیهای عظیمی را در دریا به حرکت درآورند، به طوری که بر سطح آن همچون کوه به نظر میرسند؟

Ships that traverse the sea are yet another of God’s signs, just like mountains. It is a sign seen by all. They represent a phenomenon that is based on several factors each of which is a great sign put in place by God Almighty. Who created the sea? Can any human or any other creature claim that they made the sea? Who gave the sea its different characteristics: the density of its water, its depth and vast area allowing it to carry such large craft? Then what about the wind that moves the ships that were known to those who were the first to be addressed by the Qur’an; and what about other forces that man was subsequently able to use such as steam and nuclear power, and other forces God may place at man’s disposal in future? Who has given these forces their qualities that make them able to move such huge ships in the sea, so that they look like mountains on its surface?

«اگر بخواهد، باد را ساکت می‌کند، آنگاه آن‌ها بر سطح دریا بی‌حرکت می‌مانند.» (آیهٔ ۳۳) گاهی باد فرو می‌نشیند و کشتی‌ها بی‌حرکت می‌مانند، گویی جان از آن‌ها رفته است. «همانا در این نشانه‌هایی است برای هر شکیبای سپاسگزار» (آیهٔ ۳۳) نشانه‌ها هم در به حرکت درآوردن کشتی‌ها بر دریا وجود دارد و هم در بی‌حرکت ماندن آن‌ها. چنین نشانه‌هایی را هر کسی درک می‌کند که در سختی‌ها شکیبا و برای نعمت‌ها سپاسگزار است. شکیبایی و سپاسگزاری در قرآن کریم بسیار با هم یاد شده‌اند، زیرا این دو ویژگی به‌هم‌پیوستهٔ مؤمنان در شرایط سختی و خوشی هستند.

“If He wills, He stills the wind, and then they lie motionless on the surface of the sea.” (Verse 33) The wind may die down at times and ships will lie motionless, as though life has departed from them. “In this there are signs indeed for all who are patient in adversity and deeply grateful to God” (Verse 33) The signs are both in making the ships sail across the sea and in leaving them motionless. Such signs are appreciated by everyone who is patient in adversity, thankful for blessings. Patience and gratitude are often mentioned together in the Qur’an, as they are interrelated qualities of believers in conditions of hardship and happiness.

«یا آنکه ایشان را به‌سبب آنچه انجام داده‌اند هلاک کند» (آیه ۳۴) یعنی ممکن است کشتی‌ها به‌سبب گناهان مردم یا انحراف آنان از ایمانی که همه‌ی موجودات، به‌جز کافران، به آن اقرار دارند، نابود یا غرق شوند. «و بسیاری را عفو می‌کند» (آیه ۳۴) قطعاً او به‌خاطر هر عمل گناه‌آلودی که انسان‌ها انجام می‌دهند، آنان را مجازات نمی‌کند؛ بلکه بسیاری را می‌بخشد و از آنان درمی‌گذرد.

“Or else He may cause them to perish because of what they have wrought” (Verse 34) He may cause the ships to be destroyed or drowned as a result of people’s sins or deviation from the faith that all creatures acknowledge, with the exception of the unbelievers. “Andyet Heforgives much.” (verse 34) He certainly does not punish people for every sinful action they do. Instead, He pardons and forgives much.

«و آنان که آیات ما را تکذیب می‌کنند، بدانند که هیچ راه گریزی برای ایشان نیست.» (آیه ۳۵) اگر خدا بخواهد ایشان را فرو گیرد، کشتی‌هایشان را غرق کند یا به کیفر دیگری گرفتارشان سازد، هیچ وسیله‌ای برای رهایی ندارند. بدین‌سان به آنان فهمانده می‌شود که هر آنچه از ثروت، آسایش و لذت‌های این زندگی در اختیار دارند، همواره ممکن است از ایشان گرفته شود. تنها چیزی که در این زندگی دنیا پایدار است، برقرار داشتن پیوندی نزدیک با خداست.

“Let those who call Our messages into question know that there is no escape for them.” (verse 35) Should God want to smite them, destroy their ships or visit them with some other punishment, they simply have no means of escape. Thus they are made to know that whatever they possess of this life’s riches, comforts and pleasures can always be taken away from them. The only thing that is stable in this present life is to maintain a close relation with God.

این سوره گامی دیگر به جلو برمی‌دارد و به آنان هشدار می‌دهد که هرچه در زندگی دنیوی دارند گذراست. تنها ارزش پایدار آن چیزی است که خداوند در زندگی آخرت به کسانی عطا می‌کند که ایمان آورده و بر او توکل کرده‌اند. سپس برخی از ویژگی‌های بارزی که مؤمنان راستین را به جامعه‌ای جدا از دیگران تبدیل می‌کند، بیان می‌شود:

The surah takes another step forward, alerting them to the fact that whatever they have in life on earth is transient. The only lasting value is what God grants in the life to come to those who have believed and placed their trust in Him. Some of the distinctive qualities that make of true believers a separate community are then given:

آنچه به شما داده شده، تنها کالای زندگی دنیاست؛ اما آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است؛ برای کسانی که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکل می‌کنند؛ و کسانی که از گناهان بزرگ و زشتکاری‌ها دوری می‌ورزند، و چون خشمگین شوند می‌بخشند؛ و کسانی که دعوت پروردگارشان را پاسخ می‌گویند، نماز را به‌پا می‌دارند، کارهایشان را با مشورت یکدیگر انجام می‌دهند، و از آنچه به ایشان روزی داده‌ایم انفاق می‌کنند؛ و کسانی که چون ستم بر ایشان رود، خود را یاری می‌دهند. پاداش بدی، بدیِ همانند آن است، اما کسی که عفو کند و اصلاح نماید، پاداشش با خداست. او ستمکاران را دوست ندارد. با این حال، بر کسانی که پس از ستم دیدن، از خود دفاع می‌کنند، هیچ سرزنشی نیست.

Whatever you are given is but for the enjoyment of life in this world, but that which is with God is much better and more enduring. [It shall be given] to those who believe and place their trust in their Lord; who shun grave sins and gross indecencies; and who, when angered, will forgive; who respond to their Lord, attend regularly to their prayer, conduct their affairs by mutual consultation, and give generously out of what We have provided for them; and who, when oppressed, defend themselves. An evil deed is requited by an evil like it, but the one who forgives and puts things right will have his reward with God. He does not love wrongdoers. However, no blame attaches to those who defend themselves after having been wronged.

تنها کسانی مورد مؤاخذه‌اند که به مردم ستم می‌کنند و بی‌هیچ حقی در زمین تجاوز و تباهی می‌ورزند. برای چنین کسانی عذابی دردناک آماده است. اما کسی که در سختی‌ها صبر می‌کند و می‌بخشد، این کار مستلزم اراده‌ای واقعاً قوی و استوار است۔

Blame attaches only to those who oppress other people and transgress in the land against all right. For such, there is painful suffering in store. As for the one who is patient in adversity and forgives; this requires the exercise of a truly strong resolve. (Verses 36—43)

پیش‌تر در این سوره، توضیحی درباره احوال بشر داشتیم. آموختیم که کسانی که وحی به آنان داده شده بود، به گروه‌هایی تقسیم شدند:

Earlier in the surah, we had a description of the conditions pertaining to mankind. We learnt that those given revelations divided into groups:

و این‌گونه تفرقه‌ها ناشی از رقابت‌های کوچک بود، نه از کمبود دانش نسبت به کتاب الهی و دینی که خداوند از زمان نوح، ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) برای بشر مقرر فرموده بود. این نکته نیز بیان شد که نسل‌های بعد از کسانی که در اختلاف بودند، شک‌های جدی نسبت به وحی‌های الهی داشتند. بی‌گمان، وضعیت کسانی که وحی دریافت نکرده بودند و پیامبری برای راهنمایی‌شان به راه درست نداشتند، از این هم بدتر بود. از این رو، بشریت به رهبری خردمندانه نیاز داشت تا او را از ژرفای نادانی‌ای که در آن فرو رفته بود نجات دهد و گام‌هایش را در راهی هدایت کند که انسان را به سوی خدا، پروردگارش و پروردگار جهانیان می‌رساند. بنابراین، خداوند این قرآن را به زبان عربی بر بنده‌اش محمد ﷺ نازل فرمود و در آن آنچه را که بر نوح، ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) واجب کرده بود، گنجاند. بدین‌سان، همه مراحل پیام الهی، از تاریخ آغازین، به یکدیگر پیوسته‌اند. راهی که دنبال می‌کند و هدف‌هایی که در پی دستیابی به آن است، یکسان است. با این پیام پایانی، امت مسلمان پدید می‌آید، رهبری بشریت را بر عهده می‌گیرد و الگویی از چگونگی کارکرد دین الهی در زندگی انسان ارائه می‌دهد.

and such divisions were caused by petty rivalries rather than any lack of knowledge of the Divine book and the faith God established for mankind from the times of Noah, Abraham, Moses and Jesus (peace be upon them all). It also pointed out that the generations that followed those who were in dispute entertained serious doubts about Divine revelations. Needless to say, the conditions of those who did not receive revelations and had no messenger to guide them along the right path were even worse. Therefore, mankind needed wise leadership to save it from the depth of ignorance into which it had sunk and to guide its footsteps along the way that leads man to God, his Lord and the Lord of all the worlds. Therefore, God revealed this Qur’an, in the Arabic tongue, to His servant Muhammad, (peace be upon him), incorporating in it what He had enjoined upon Noah, Abraham, Moses and Jesus. Thus all phases of the Divine message, from early history, are linked together. The path it follows and the goals it aims to achieve are the same. With this final message, the Muslim community comes into existence, assuming the leadership of mankind and setting a model of how the Divine faith functions in human life.

این آیات ویژگی‌های متمایزِ این امت را توصیف می‌کنند که آن را به امتی جدا و ممتاز بدل می‌سازد. با آنکه این آیات در مکه نازل شد، بسیار پیش از تأسیس دولت مسلمانان در مدینه، می‌بینیم که یکی از این ویژگی‌ها آن است که کارهای امت بر پایه‌ی مشورت متقابل انجام می‌گیرد. این نشان می‌دهد که مشورت در زندگی جامعه‌ی مسلمان ریشه‌ای ژرف‌تر دارد از آنکه تنها پایه‌ی نظام سیاسی آن باشد. بنابراین، مشورت خصلتی اساسی برای امت مسلمان است. سپس ناگزیر بود که این اصل به دولت نیز کشانده شود، که پیشرفتی طبیعی از جامعه‌ی مسلمان است. ویژگی دیگری که باید به آن توجه کرد این است که مسلمانان هنگامی که مورد ستم قرار می‌گیرند از خود دفاع می‌کنند. با این حال، فرمانی که در مکه به مسلمانان داده شد این بود که با صبر شکیبایی ورزند و انتقام نگیرند. تنها پس از هجرت به مدینه، فرمانی دیگر به آنان داده شد و اجازه‌ی جنگ صادر گردید:

The present verses describe the distinctive qualities of this community that make it a community apart. Although these verses were revealed in Makkah, long before the establishment of the Muslim state in Madinah, we note that one of these qualities is that its affairs are conducted on the basis of mutual consultation. This suggests that consultation is more deeply ingrained in the life of the Muslim community than its being the basis of its political system. It is, thus, an essential quality of the Muslim community. It then had to be carried further to the state, which is a natural progression from that of Muslim community. Another quality to be noted is that Muslims defend themselves when they come under oppression. Yet the order given to the Muslims in Makkah was that they should endure with patience and not retaliate. It was only after they migrated to Madinah that a different order was given to them and permission to fight was granted:

«به کسانی که جنگ بر ضدشان آغاز شده، اجازه داده شده که بجنگند، زیرا به آنان ستم شده است. بی‌گمان خداوند بر یاری دادن ایشان تواناست» (سوره حج، آیه ۳۹) این ویژگی در آیات مکی ذکر شده است، و این نشان می‌دهد که دفاع از خود در برابر ستم، حقی دائمی برای جامعه مسلمانان است، در حالی که دستور شکیبایی و خودداری از انتقام، مربوط به وضعیتی استثنایی و خاص در دوره آغازین بوده است. این ویژگی از آن رو در اینجا یاد شده که ترسیمی از ویژگی‌های اساسی جامعه مسلمانان ارائه می‌شود. از این رو، این ویژگی نمی‌توانست نادیده گرفته شود، هرچند که در آن زمان انتقام‌گیری در دفاع از خود مجاز نبود.

“Permission to fight is given to those against whom war is waged, because they have been wronged. Most certainly, God has the power to grant them victory” (22: 39) That this quality is mentioned in Makkan verses suggests that self defence against oppression is a permanent right of the Muslim community, while the instruction to remain patient and not to retaliate pertained to an exceptional and particular situation during the early period. The quality is mentioned here because an outline of the essential qualities of the Muslim community is given. Hence, this quality could not be overlooked, even though retaliation in self defence was not as then permitted.

این که این صفات در این سورهٔ مکّی ذکر شده‌اند، در حالی که جامعهٔ مسلمانان هنوز به رهبری عملی دست نیافته بود، باید مورد تأمل قرار گیرد. این صفات باید پیش از آن‌که جامعهٔ مسلمانان شایستگی رهبری عملی را پیدا کند، در آن تحقق یابد. این صفات کدام‌اند و چه ارزشی در زندگی انسان به‌طور کلی دارند؟

The fact that these qualities are mentioned in this Makkan surah, long before the Muslim community had assumed practical leadership should be reflected upon. These qualities must be fulfilled by the Muslim community before it is fit to assume practical leadership. What are these qualities, and what value do they have in human life as a whole?

این صفات عبارت‌اند از: ایمان، توکل بر خداوند و بس، پرهیز کامل از گناهان بزرگ و کارهای زشت، بخشیدن هنگام خشم، پاسخ دادن به فرمان خداوند، برپا داشتن نماز به‌طور منظم، اداره‌ی امور از راه مشورت درست، بخشش سخاوتمندانه در راه خدا، ایستادگی در برابر ستم، بخشیدن دیگران، اصلاح کردن امور و صبر در سختی‌ها. ما باید اندکی درباره‌ی هر یک از این صفات، به همان ترتیبی که در سوره آمده‌اند، تأمل کنیم.

These qualities are: faith, placing our trust in God alone, refraining completely from grave sin and indecency, forgiving when angry, responding to God, attending regularly to prayer, conducting our affairs through proper consultation, giving generously in charity, resisting oppression, forgiving other people, putting things right and remaining patient in adversity. We need to reflect a little on each of these qualities in the order they occur in the surah.

این سوره معیار ارزش‌های الهی را پیش روی ما می‌نهد و نشان می‌دهد کدام‌یک از این ارزش‌ها گذرا است و کدام‌یک پایدار و تغییرناپذیر.

The surah sets before us the Divine standard of values, showing us which of these are transitory and which are enduring and inalterable.

بدین ترتیب، مسلمانان دیدی روشن خواهند داشت، دیدی عاری از سردرگمی. این معیار نخست به عنوان مقدمه‌ای بر ویژگی‌های امت مسلمان بیان می‌شود: «آنچه به شما داده شده، تنها متاع زندگی دنیاست، اما آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است» (آیه ۳۶).

Muslims will, thus, have a clear vision, one free of confusion. This standard is outlined first as a prelude to the qualities of the Muslim community: “ Whatever you are given is but for the enjoyment of life in this world, but that which is with God is much better and more enduring'' (Verse 36)

در زندگی این دنیا چیزهای جذاب و دلپذیر فراوانی وجود دارد: فرزندان، ثروت، خواسته‌ها و برآورده شدن آن‌ها، جایگاه اجتماعی بالا، قدرت، و دیگر چیزهایی که می‌توان از آن‌ها بهره برد. اینها از سوی خداوند و به‌عنوان بخشی از فضل او داده می‌شوند که با رفتار مردم در این زندگی پیوندی ندارد. اما او به کسانی که فرمانبردار اویند برکت می‌افزاید، هرچند بهره‌شان اندک باشد، و این برکت را از گناهکاران دریغ می‌دارد، هرچند بهره‌شان بسیار باشد. با این همه، هیچ‌یک از این‌ها پایدار و جاودان نیست. همه کوتاه‌مدت‌اند؛ نه جایگاه کسی را بالا می‌برند و نه پایین. هیچ‌یک از آن‌ها بازتاب موقعیت کسی نزد خداوند نیست و نشانه‌ای از خشنودی یا ناخشنودی او نسبت به کسی به شمار نمی‌آید. همه‌ی آن‌ها بهره‌ای گذراست. «آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است» (آیه ۳۶). بهتر است از نظر ذات و پایدارتر است از نظر مدت. در برابر آنچه نزد خداوند است، همه‌ی لذت‌های زندگی ناچیز و کوتاه‌مدت است.

There are plenty of attractive and pleasant things in the life of this world: offspring, wealth, desires and their fulfilment, high social standing, power, as well as other things to enjoy. These are granted by God as part of His bounty that is unattached to peoples behaviour in this life, but He adds blessing to those who are obedient to Him, even though their share is little, and denies such blessing to sinners even though their share is great indeed. Yet none of this is permanent or enduring. It is all short-lived; it neither raises nor lowers anyone’s standing. Nothing of it reflects anyone’s position with God, or provides an indication of His pleasure or displeasure with anyone. It is all a fleeting enjoyment. “That which is with God is much better and more enduring." (Verse 36) It is better in essence and longer lasting. Compared to what is with God, all life enjoyments are trifling and short-lived.

حداکثر مدت آن، عمر فرد یا عمر بشریت است. و هر دوی آن‌ها، در سنجش خداوند، بیش از یک لحظه گذرا نیستند.

Its maximum duration is the life of the individual or the life of humanity. Both are no more than a fleeting moment in God’s measure.

پس از اثبات این حقیقت، سوره صفات مشخصات مؤمنانی را بیان می‌کند که شایسته بهره‌مندی از نعمت‌های پایدار و جاودانی‌ای هستند که خداوند برای آنان مهیا کرده است. نخستین این ویژگی‌ها ایمان است: «وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ» (آیه ۳۶). ایمان آوردن یعنی شناختنِ نخستین و بنیادی‌ترین حقیقت، که بدون آن انسان نمی‌تواند هیچ چیزی از جهان هستی را با یقین بشناسد. از راه ایمان به خداست که ما آغاز به فهمیدن می‌کنیم که جهان به دست او آفریده شده است. این شناخت ضروری است تا بدانیم چگونه با جهان رفتار کنیم و قوانینی را که در آن جاری است بیاموزیم. آنگاه می‌توانیم زندگی خود را با هماهنگی جهان تنظیم کنیم، تا از قوانین آن منحرف نشویم. چنین هماهنگی، آسانی و آرامش را در زندگی ما پدید می‌آورد. در این صورت ما همراه با جهان حرکت خواهیم کرد، حرکتی که تسلیم خداوند است و خشنودی او را می‌جوید. این ویژگی برای هر انسانی ضروری است، اما برای امت مسلمانی که در پی رهبری بشریت است، از همه ضروری‌تر است.

Having established this true fact, the surah outlines the qualities of the believers who are destined to enjoy the enduring blessings God has in store for them. The first of these qualities is faith: “ That which is with God is much better and more enduring. [It shall be given] to those who believe and place their trust in their Lord." (Verse 36) To believe is to recognize the first and basic truth without which man cannot know for certain anything in the universe. It is through believing in God that we begin to understand that the universe is created by Him. This is essential so that we know how to deal with the universe and learn about the laws that operate in it. We can then bring our lives into harmony with the universe, so as not to deviate from its laws. Such harmony will impart ease and comfort in our lives. We will then move, together with the universe, in a way that submits to God and seeks His acceptance. This quality is necessary for every human being, but it is most essential for the Muslim community that seeks to lead humanity.

ایمان همچنین آرامش و اعتماد به نفس می‌بخشد و شک، نگرانی، ترس و ناامیدی را از میان می‌برد۔ اینها در تمام طول سفر زندگی ما ضروری‌اند، اما برای رهبری که راه پیش رو را ترسیم می‌کند، اهمیت بیشتری دارند۔

Faith also imparts reassurance and confidence, and dispels doubt, worry, fear and despair. These are necessary throughout our life journey, but they are all the more essential for the leader who charts the way ahead.

ایمان به انسان آزادی می‌بخشد؛ او را از فشارهای خواسته‌های شخصی، منافع و سودجویی رها می‌کند. با ایمان، قلب انسان به هدفی متوجه می‌شود که فراتر از جان خود اوست. او درمی‌یابد که در مسیری که پیام الهی می‌پیماید هیچ اختیاری ندارد؛ زیرا این پیام، پیامی از جانب خداوند است و او تنها کارگری است که خدا به کار گرفته است. این درک برای کسی که در جایگاه رهبری قرار دارد بسیار مهم است، تا اگر مردم از او روی برگردانند یا اگر مورد آزار قرار گیرد، یأس به دلش راه نیابد. همچنین این درک مانعی است در برابر غرور، اگر روزی قدرت به دست آورد.

What faith gives to man is to free him from the pressures of personal desire, interest and gain. With faith, mans heart looks up to a goal that lies beyond his own soul. He realizes that he has no say in the course the Divine message takes; it is, after all, a message from God, while he is simply a worker employed by God. This realization is extremely important to the person who is in a position of leadership so that he does not allow despair to creep in should people turn away from him or should he suffer persecution. This realization also acts as a safeguard so that he does not become arrogant should he gain power.

در هر حال، او چیزی جز یک کارگر نیست.

In every situation, he remains no more than a worker.

نسل اولِ مسلمانان ایمان را به گونهای پذیرفت که به شکلی چشمگیر در ذهنیت، اخلاق و رفتار ایشان اثر گذاشت. پیش از اسلام، معنای ایمان چنان ضعیف شده بود که دیگر بر اخلاق و رفتار مردم تأثیری نداشت. اسلام الگوی تازهای از ایمان را پدید آورد؛ ایمانی زنده و تأثیرگذار که آن جامعهٔ مؤمنان را قادر ساخت تا مسئولیت رهبری را که به آن سپرده شده بود بر عهده گیرد. سید ابوالحسن علی ندوی دربارهٔ آثار این ایمانِ شخصیتساز چنین مینویسد:

The first crop of Muslims accepted the faith in a way that remarkably influenced their mentality, morality and behaviour. Prior to Islam, the meaning of faith had been greatly weakened so that it no longer influenced peoples morality and behaviour. Islam brought about a new model of faith, one that was alive and influential, enabling that community of believers to assume the task of leadership entrusted to it. Syed Abu’l Hasan ‘All NadwT writes about the effects of this character-moulding faith:

هنگامی که گرهِ گوردیانِ کفر گشوده شد، گشودنِ دیگر گره‌هایی که آنان را بسته بود آسان گردید. و آنگاه که پیامبر ﷺ دل‌های ایشان را به روی اسلام گشود، دیگر لازم نبود که در هر گام با ایشان بستیزد تا باطل را رها و حق را بپذیرند. آنان با تمام جان و دل به آیین نو درآمدند و بی‌هیچ تردیدی خود را تسلیمِ آنچه پیامبر ﷺ فرمان می‌داد کردند...

Once the Gordian knot of disbelief had been cut, it was easy to unfasten the other knots that bound them. And once the Prophet had opened their hearts to Islam, he did not have to struggle at each step to make them reject Wrong and accept Right. They entered into the new faith with heart and soul and submitted themselves without demur to what the Prophet decreed...

بدین ترتیب، هنگامی که آنان به بلندترین مرتبهٔ کمال اخلاقی رسیدند و در برابر وسوسه‌های شیطان و نفس پست خویش مصون شدند، هنگامی که آموختند خیر آینده را بر خیر زودگذر ترجیح دهند و حتی در همین دنیا دلدادهٔ آخرت گشتند، هنگامی که نه فقر مانعی در راهشان بود و نه ثروت ایشان را به خودپسندی می‌کشاند، هنگامی که در برابر قدرت فروتن بودند اما سرسختانه پایداری می‌کردند، و هنگامی که حتی اگر به زیان خودشان یا خویشاوندانشان بود، میان مردم به داد حکم می‌راندند، خداوند تمام جهان را مسخّر ایشان گردانید و ایشان را پاسداران دین قرار داد.3

Thus, when they had attained to the highest pinnacle of moral development and become proof against the inducements of Satan and of their own baser self, when they had learned to prefer the future good to the immediate good and had been transformed into lovers of the Hereafter even while living in this world, when neither poverty could be a barrier in their path nor could riches make them vain, when they had become meek, yet unbending before power, and when they had come to be the dispensers of justice among men even though it might go against themselves, their own kith and kin, God made the whole world subservient to them and appointed them the Defenders of the Faith.3

او همچنین درباره تأثیر ایمان بر اخلاق مردم توضیح می‌دهد:

He also elaborates on the effect of faith on peoples morality:

در دوران پیش از اسلام، مردم عموماً اشیای بی‌جان را می‌پرستیدند؛ اشیایی که نه می‌توانستند یاری‌ای برسانند و نه درخواست‌های آنان را برآورده کنند، و در واقع تنها برای خدمت به نیازهای ایشان آفریده شده بودند.

During the pre-Islamic era people generally worshipped inanimate objects which could neither help nor grant their petitions and had, in fact, been created merely to serve their needs.

از این رو، در ادیان آنان نه شور اخلاقی واقعی بود و نه معنویت اصیل. خدایی که در تصور ایشان بود، صنعتگری بود که پس از پایان کارش به گوشهای خزیده بود. آنان بر این باور بودند که او پادشاهی خود را به کسانی واگذاشته که ردای الوهیت بر تن آنان پوشانده، و اینک همانان بودند که امور جهان را در دست داشتند. ایشان هیچ درک معنوی از خدا نداشتند. او را به عنوان آفریدگار جهان نمیشناختند، و آگاهیشان شبیه دانش مورخی بود که وقتی از او میپرسند فلان بنا را چه کسی ساخته، پاسخ میدهد که آن را فلان پادشاه ساخته است، اما یاد نام آن پادشاه نه در دلش هیبتی برمیانگیزد و نه تأثیری جدی بر ذهنش میگذارد. آنان هیچ آگاهی درونی از صفات الهی نداشتند و در نتیجه دلهایشان نقش شکوه و محبت خدا را در خود نداشت...* مسلمانان به طور کلی و عرب ها به طور خاص، این دینداری مبهم و بیمار را رد کردند و به ایمانی دست یافتند که هم شدید بود و هم ژرف، و تا هر رگ و ریشه هستیشان نفوذ کرد. آنان به خدایی ایمان آوردند که دارای صفات نیکو است، که والاترین و باشکوهترین و فرمانروای روز جزاست. قرآن کریم میفرماید: «اوست خدایی که جز او معبودی نیست؛ فرمانروا، پاک، سلامت بخش، امنیت دهنده، نگهبان، عزتمند، جبار، متکبر؛ منزه است خدا از آنچه شریک او قرار میدهند. او آفریننده، پدیدآورنده و صورتگر است. نامهای نیکو از آنِ اوست؛ هر آنچه در آسمانها و زمین است او را تسبیح میگوید و او عزیز و حکیم است.» (حشر: ۲۳-۲۴)

Hence, there was no real moral enthusiasm, no genuine spirituality in their religions. The God of their conception was an artisan who had retired into a corner after finishing His job. They believed that He had bequeathed His kingdom to those whom He had adorned with the mantle of Divinity and now it was they who controlled the affairs of the universe. They lacked any spiritual understanding of God. They did not know of Him as the Creator of the universe, and any awareness was akin to the knowledge of an historian who, when he is asked who constructed a certain building, replies that it was built by such and such a king, but the mention of the kings name neither inspires awe in his heart, nor makes any solemn impression on his mind. They had no intimate consciousness of the Divine attributes and, consequently, their hearts did not bear the imprint of God’s glory and love...* The Muslims in general and the Arabs in particular rejected this vague and sickly religiousness and attained a Faith which was at once intense and profound and which permeated through every fibre of their existence. They pledged their Faith in God Who has Excellent Attributes, Who is the Most Exalted, the Most Magnificent and the Master of the Day of Judgement. Says the Holy Quran: “God is He besides Whom there is no other god; The Sovereign, the Holy One, the Source of Peace [and Perfection], the Guardian of Faith, the Preserver of Safety, the Exalted in Might, the Irresistible, the Supreme; Glory to God [High is He] above the partners they attribute to Him. He is the Creator, the Evolver, the Bestower of Forms and Colours. To Him belong the Most Beautiful Names; Whatever is in the heavens and on earth, doth declare His Praises and Glory: and He is the Exalted in Might, the Wise.” (59: 23-24)

او خدایی است که آفریننده و نگهدارندهٔ جهان است، آن که بهشت پاداش میدهد و دوزخ کیفر، آن که روزی هر کس را که بخواهد فراخ یا تنگ میگرداند، آن که به هر آنچه در آسمانها و زمین نهان است داناست، و آن که نگاههای پنهانی و رازهای دلها را میداند، و تجسم زیبایی و عظمت، توانایی و شکوه، کمال و نیکی است.

He is the God Who is the Creator and the Preserver of the universe, Who rewards with paradise and chastises with hell, Who swells or shrinks the subsistence of whomsoever He likes, Who is the Knower of all that is hidden in the heavens and the earth, and Who knows the stealth of the eyes and the secrets of the hearts, and is the embodiment of beauty and sublimity, strength and splendour, perfection and beneficence.

این باور راسخ، در میان نخستین پیروان اسلام دگرگونی شگفت‌انگیزی پدید آورد. هر کس به ایمان خود به خدای یکتای متعالی اقرار می‌کرد و به «لا إله إلا الله» شهادت می‌داد، در درون خود تحولی ناگهانی را تجربه می‌کرد. ژرف‌ترین لایه‌های جانش با فروغ والای آگاهی به خدا روشن می‌شد؛ روح و جسم او دیگر با یکدیگر دشمنی نمی‌کردند؛ در درون خویش به تعادل می‌رسید و مؤمن، شجاعت، پایداری و ایمانی شگفت‌انگیز از خود نشان می‌داد.

This solemn conviction produced a miraculous transformation among the early followers of Islam. Whoever affirmed his faith in the One Transcendent God and testified to 'La ildha illalldh'* experienced a sudden change in himself. The innermost recesses of his soul were lit up with the sublime radiance of God consciousness, the spirit and the flesh in him ceased to be the enemies of one another; he achieved equilibrium within himself and extraordinary feats of courage, endurance and faith were performed by the believer.

این ایمان منبعی شگفت‌انگیز برای تربیت اخلاقی بود. در پیروانش نیرویی شگفت‌انگیز از اراده، خودانتقادی* * * و عدالت پدید آورد، زیرا هیچ چیز به اندازه ایمان زنده به حضور همه‌جانبه‌ی خداوند نمی‌تواند در غلبه بر وسوسه‌های نفس موفق باشد.

This faith was a wonderful source of moral training. It generated among its followers an amazing strength of will, self-criticism* * * and justice, as nothing can help overcome the inducements of the self so successfully as living faith in the Omnipresence of God.

اگر کسی به وسوسه‌ها یا تمایلات شیطانی تسلیم می‌شد و حتی بی‌آنکه کسی او را ببیند، دچار خطا می‌گشت، فوراً نزد پیامبر ﷺ اعتراف می‌کرد و برای نجات خود از خشم الهی، با میل و رغبت سخت‌ترین مجازات را می‌پذیرفت؟

If anyone succumbed to evil or negative urges and fell into error, even unobserved, he would immediately confess to the Prophet and undergo the severest punishment willingly to save himself from Divine displeasure?

صفاتی همچون صداقت و امانتداری در مسلمانان صدر اسلام به عنوان میوه‌های طبیعی یک احساس زندهٔ ایمان به حضور همه‌جانبهٔ خداوند مطلق پرورش یافت. حتی هنگامی که تنها و بی‌آنکه کسی متوجه باشد بودند، یا در هر موقعیت دیگری که به آسانی می‌توانستند از حدود رفتار دینی تجاوز کنند، ترس از خدا آنان را تحت کنترلی دقیق نگه می‌داشت.5,6

Virtues such as honesty and trustworthiness developed in the early Muslims as the natural fruits of a sense of living belief in the Omnipresence of the Absolute God. Even when alone and unnoticed, or in any other situation wherein they could easily transgress the bounds of religious conduct, fear of God kept the Muslims under rigid control.5,6

اعرابِ سرکش که در شیوهٔ زندگی‌شان بی‌بند و بار بودند، چنان خود را به هدایت دین سپردند که دیگر ممکن نبود قانون الهی را زیر پا بگذارند. آنان حاکمیت خداوند را به معنای کامل آن پذیرفتند. در صلح و در جنگ، در شادی و در اندوه، در هر پیوند زندگی، در هر پیچ و خم امور و در ریزترین جزئیات کارهایشان، به راهنمایی و یاری او چشم می‌دوختند و فرمان‌هایش را بی‌کوچک‌ترین چون‌وچرا به جا می‌آوردند.7

The unruly Arabs, who were so lawless in their ways, surrendered themselves so absolutely to the guidance of the Faith that it was impossible for them to infringe the Divine law. They accepted the Sovereignty of God in its fullest sense. In peace and in war, in joy and in sorrow, in every relationship of life, at each turn of affairs and in the minutest details of their concerns they looked to His guidance and help and carried out His commands without the slightest demur.7

این است تأثیر ایمان حقیقی به خداوند که سوره به آن اشاره دارد. توکل کامل بر خداوند از لوازم چنین ایمانی است، اما قرآن کریم این ویژگی را برجسته ساخته است: «[این پاداش] برای کسانی است که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکل می‌کنند.» (آیه ۳۶) در متن عربی، از شیوه تقدیم و تأخیر استفاده شده تا جمله چنین خوانده شود: «بر پروردگارشان توکل می‌کنند.» این مطلب دلالت دارد بر اینکه ایشان بر هیچ‌کس جز خداوند توکل نمی‌کنند. این نخستین نمود عملی باور به یگانگی خداوند است. مؤمن صفات خداوند را می‌شناسد، به همه آن‌ها ایمان دارد و یقین دارد که هیچ‌کس کاری انجام نمی‌دهد مگر آنکه او بخواهد، و هیچ چیزی جز با اذن او رخ نمی‌دهد.

Such is the effect of true belief in God to which the surah refers. To place ones complete trust in God is something such a belief entails, but the Qur’an gives prominence to this quality: “[It shall be given] to those who believe and place their trust in their Lord.” (Verse 36) In the Arabic text, the inversion mode is used so as to make the sentence read, ‘in their Lord they place their trust.’ This implies that they do not place their trust in anyone other than God. This is indeed the first practical manifestation of believing in God’s oneness. A believer knows God’s attributes, believes in them all and is certain that no one does anything unless He wills and nothing occurs without His sanction.

از این رو، اعتماد او به خدا کامل است. هر کاری که انجام می‌دهد یا از انجامش خودداری می‌کند، در جهت جلب خشنودی اوست. چنین احساسی برای همه ضروری است. این احساس انسان را قادر می‌سازد که سر بلند بایستد، با اطمینان درونی و آرامشی که دارد، از هیچ‌کس نترسد، در برابر سختی‌ها پایداری کند و در روزگار آسایش سرشار از خرسندی باشد. با این همه، این احساس برای رهبری که مشتاق انجام مسئولیت‌های خویش است، بسیار ضروری‌تر است.

Hence, his trust in God is complete. Everything he does or refrains from doing is aimed at winning His pleasure. Such a feeling is necessary for everyone. It enables man to stand with his head raised high, feeling inner certainty, reassured, fearing no one, able to withstand adversity, full of contentment in times of ease. Yet this feeling is far more necessary to a leader who is eager to fulfil his responsibilities.

«کسانی که از گناهان بزرگ و زشتیهای آشکار دوری میکنند». (آیه ۳۷) پاکی دل که تضمین میکند رفتار از گناه بزرگ و زشتی بهدور باشد، ثمرهٔ ایمان سالم است. این پاکی همچنین شرطی ضروری برای رهبری خردمندانه است. هیچکس نمیتواند پاکی دل را حفظ کند و سپس در گناهان بزرگ و زشتیهای آشکار غرق شود. دلی که از پاکی بیبهره است برای رهبری کاملاً نامناسب است: نور راهنمای آن با گناه از میان میرود. ایمان حساسیت نسل نخست مسلمانان را افزایش داد و آنان را قادر ساخت به معیارهایی برسند که ندوی توصیف کرده است. این ایمان، رهبریای با ویژگیهایی بیسابقه و بیهمتا را برای آنان فراهم کرد. آنان همچنان الگویی هستند که نسلهای بعد باید از آن پیروی کنند.

“ Who shun grave sins and gross indecencies." (Verse 37) Purity of heart which ensures that behaviour is free of grave sin and indecency is a product of sound faith. It is also a necessary requirement for wise leadership. No one can maintain purity of heart and then indulge in grave sins and gross indecencies. A heart that lacks purity is totally unsuitable for leadership: its guiding light is obliterated by sin. Faith heightened the sensitivity of the first generation of Muslims enabling them to attain the standards described by Nadwi. It qualified them to provide a leadership of unprecedented and unequalled qualities. They remain the model to be emulated by later generations.

خداوند از ضعفهای انسان کاملاً آگاه است. از این رو، معیار شایستگی افراد برای مقام رهبری را پرهیز از گناهان بزرگ و زشتکاریهای آشکار قرار داده است، نه گناهان معمولی. لطف او تضمین میکند که گناهان کوچک نادیده گرفته خواهند شد. این لطفی است که خداوند به ما ارزانی داشته و باید احساس فروتنی ما را در برابر او برانگیزد.

God is fully aware of mans weaknesses. Therefore, He has set the mark that qualifies people for the position of leadership at shunning grave sins and gross indecencies, not ordinary ones. His grace ensures that minor sins will be overlooked. This is an act of grace that He bestows on us which should arouse our feeling of humility before Him.

«و الَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ کَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ» (آیه ۳۷) این صفت که بلافاصله پس از اشاره‌ی ضمنی به آمرزش خداوند نسبت به خطاها و گناهان انسان ذکر شده، روحیه‌ی گذشت و بخشش متقابل میان مردم را تشویق می‌کند. این صفتی از مؤمنان را برجسته می‌کند که هنگام خشم، می‌بخشند. باز هم در این‌جا رویکرد اسلام نسبت به ضعف‌های بشری را می‌بینیم. اسلام از انسان چیزی فراتر از توان او نمی‌خواهد. خداوند می‌داند که خشم واکنشی طبیعی در انسان است و همیشه بد نیست. خشم نسبت به آنچه علیه خدا، ایمان، حق یا عدالت انجام می‌شود، ستودنی است و می‌تواند نتایج خوبی به بار آورد. از این رو اسلام خشم را منع نمی‌کند و آن را گناه نمی‌داند. اسلام آن را یک احساس طبیعی به شمار می‌آورد و بدین ترتیب مانع از آن می‌شود که میان دین و طبیعت انسان تعارض پیش آید. با این حال، اسلام دست انسان را می‌گیرد تا به او در غلبه بر خشمش کمک کند و او را به بخشش و چشم‌پوشی تشویق می‌کند. افزون بر این، چنین گذشتی را یکی از ویژگی‌های مهم مؤمنان قرار می‌دهد. روشن است که پیامبر ﷺ هرگز نسبت به چیزی که به شخص خودش مربوط می‌شد خشمگین نمی‌شد. خشم او، هرگاه پیش می‌آمد، تنها به خاطر خدا بود و شدید بود. با این همه، محمد ﷺ چنان معیار بالایی را از خود به جای گذاشت که به اوج بزرگی دست یافت. از این رو خداوند این را معیاری قرار نمی‌دهد که مؤمنان باید به آن برسند، بلکه آن را به عنوان آرمانی قرار می‌دهد که باید به سوی آن کوشید.

“And who, when angered, will forgive." (Verse 37) This quality, mentioned immediately after the implicit reference to Gods forgiveness of mans errors and sins, encourages an attitude of mutual forbearance and forgiveness between people. It highlights a characteristic of believers which makes them forgive when something angers them. Again we see the Islamic approach to human weakness. It does not require man to do anything beyond what he is capable of. God knows that anger is a natural human reaction and that it is not always bad. Feeling angry at something committed against God, faith, truth or justice is commendable and can bring about good results. Therefore, Islam does not forbid anger or consider it a sin. It recognizes it as a natural feeling, thus preventing conflict between mans religion and nature. However, it takes man by the hand to help him overcome his anger, encouraging him to pardon and forbear. It further makes such forgiveness one of the important qualities of believers. It is well established that the Prophet was never angry at anything related to his own person. His anger, when it occurred, was only for God’s sake and was overpowering. Yet such a high standard was set by Muhammad (peace be upon him) who attained a high standard of greatness. Hence, God does not make this a standard that believers should attain to, but rather sets it as an ideal to strive for.

آنچه بر آنان لازم است این است که هنگام خشم صبر کنند و ببخشند، و از میل به انتقام برتر بمانند، تا زمانی که این امر در حوزه شخصی باقی بماند.

What they are required to do is to forbear and forgive when angry, rising above the desire to retaliate, as long as this remains within the personal sphere.

«وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ» ﴿٣٨﴾ — یعنی کسانی که به پروردگارشان پاسخ می‌دهند. آنان تمام موانعی را که مانع چنین پاسخی می‌شوند، از میان برمی‌دارند. این موانع در درون جان انسان جای دارند و از خواسته‌ها، آرزوها و جاه‌طلبی‌های او پدید می‌آیند. هنگامی که همهٔ این موانع برداشته شوند، انسان راه به سوی خدا را هموار و گشوده می‌یابد. پاسخ او در آن هنگام، آزاد از هرگونه قید و مانع خواهد بود.

“ Who respond to their Lord.” (Verse 38) They remove all impediments that prevent such response. These impediments are within the human soul, created by ones desires, aspirations and ambitions. When all these impediments are removed, man finds the way to God smooth and wide open. His response is then free of any restraint or impediment.

نوع پاسخ سپس به تفصیل نشان داده می‌شود. جنبه نخست این است که مؤمنان «در نمازشان مداومت دارند» (آیه ۳۸). نماز در اسلام جایگاه بسیار بزرگی دارد. تنها پس از نخستین رکن ایمان، یعنی اعلام باور به یگانگی خدا و به رسالت محمد ﷺ به عنوان فرستاده خدا، در اهمیت قرار دارد. نماز پیوند میان انسان و پروردگارش را برقرار می‌کند و نمونه‌ای عملی از برابری انسان‌ها به دست می‌دهد، زیرا نمازگزاران شانه به شانه در صف‌ها می‌ایستند و هیچ تمایزی میان ایشان نیست.

The type of response is then shown in detail. The first aspect is that believers “attend regularly to their prayer” (Verse 38) Prayer is given great importance in Islam. It comes second only to the first rule of faith, which is the declaration of one’s belief in God’s oneness and in Muhammad as God’s messenger. Prayer provides the bond between man and his Lord, and gives a practical example of human equality, with worshippers standing shoulder to shoulder in rows, with no distinction whatsoever between them.

شاید همین دلیل آن باشد که نماز در این آیه بلافاصله با ویژگی مشورت در میان جامعه مسلمانان همراه شده است، و آن را بر پرداخت زکات مقدم داشته که معمولاً همراه با نماز ذکر می‌شود. بنابراین مؤمنان «کارهای خود را با مشورت متقابل انجام می‌دهند» (آیه ۳۸). همان‌گونه که عبارت نشان می‌دهد، این سخن مشورت را ویژگی‌ای می‌داند که بر همهٔ جنبه‌های زندگی آنان سایه دارد. همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، این سخن از آیات مکی است و بسیار پیش از تأسیس دولت اسلامی بیان شده است. این بدان معناست که این ویژگی در همهٔ شرایط، ویژگی جامعهٔ مسلمان است، حتی زمانی که هنوز هیچ دولت یا حکومتی برپا نشده بود. در واقع، دولت تنها محصول طبیعی جامعهٔ مسلمان و ویژگی‌های ذاتی آن است. جامعهٔ مسلمان دولت را در خود دارد و هر دو با هم اجرای نظام زندگی اسلامی را، هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی، تضمین می‌کنند.

Perhaps this is the reason why prayer is immediately followed, in this instance, by the quality of consultation within the Muslim community, giving it precedence over the payment of zakat which is normally mentioned together with prayer. Thus, believers “conduct their affairs by mutual consultation.” (Verse 38) As it is phrased, the statement makes consultation a characteristic that pervades every aspect of their lives. As we have already said, this is a Makkan statement made long before the establishment of the Islamic state. This means that this quality is characteristic of the Muslim community in all situations, even though no state or government had as then been established. In fact, the state is only a natural by-product of the Muslim community and its intrinsic qualities. The Muslim community incorporates the state and together they ensure the implementation of the Islamic code of life both at individual and society levels.

بر همین اساس، مشورت از ویژگی‌های نخستین جامعهٔ مسلمانان بود و دامنه‌ای بسیار فراتر از عرصهٔ سیاست داشت. مشورت جنبه‌ای اساسی از زندگی اسلامی و ویژگی متمایز امتی است که مسئولیت رهبری بشریت به آن سپرده شده است. بی‌تردید، مشورت یکی از ویژگی‌های بنیادین رهبری صحیح است.

For this reason, consultation was an early quality of the Muslim community and applied to a far greater area than the political arena. It is an essential aspect of Islamic life and a distinctive quality of the community entrusted with the role of leading mankind. Needless to say, it is a fundamental quality of sound leadership.

شیوه‌ی انجام مشورت به هر نسل و محیطی واگذار شده تا خود درباره‌ی آن تصمیم بگیرد. این شیوه در قالبی خشک و ثابت ریخته نشده که همواره باید از آن پیروی شود. هیچ نظام اسلامی‌ای در متنی بیان نشده که باید عیناً از آن پیروی کرد، یا در الگویی مشخص قرار گرفته باشد که نتوان آن را تغییر داد.

The way to conduct consultation is left for every generation and environment to decide. It is not cast in a rigid form that must always be followed. No Islamic system is outlined in a text that must be literally followed or set in a particular model that cannot be modified.

آنها در درجه اول محصول فرایندی هستند که با ریشه دواندن حقیقت ایمان در دل انسان آغاز می‌شود تا اندیشه و رفتار او را شکل دهد. بحث درباره جزئیات یک نظام اسلامی، در حالی که به حقیقت ایمانی که آنها را پدید می‌آورد توجه اندکی می‌شود، تلاشی بیهوده است. آنچه ما در اینجا می‌گوییم ممکن است برای کسی که از حقیقت ایمان اسلامی بی‌خبر است، گفتاری نظری و بی‌پایه به نظر آید. گمان چنین چیزی یقیناً نادرست است. بررسی دقیق مفاهیم ناب عقیدتی اسلام نشان خواهد داد که اسلام حقایق روانی و فکری‌ای دارد که تأثیری ژرف بر انسان می‌گذارد و زمینه پیدایش نظام‌ها و اوضاع معینی را در جامعه بشری فراهم می‌آورد.

They are first and foremost a product of a process that begins with the truth of faith taking root in mans heart so as to mould his thought and behaviour. Discussion about the details of an Islamic system while giving little attention to the truth of faith that gives rise to them is a futile exercise. What we are saying here may appear to anyone who is unaware of the truth of Islamic faith a theoretical discourse without firm basis. To suppose so is certainly wrong. A careful examination of its pure concepts of belief will show that Islam contains psychological and intellectual facts that have a profound effect on man, preparing the way to the rise of certain systems and situations in human society.

متون قرآنی و حدیثی سپس شکلی را که این نظام‌ها و اوضاع باید به خود بگیرند نشان می‌دهند. بنابراین، این متون نظام‌ها را پدید نمی‌آورند، بلکه تنها آن‌ها را سازمان می‌دهند. برای آنکه هر نظام اسلامی برپا شود و کار کند، لازم است جامعه‌ای مسلمان وجود داشته باشد که در آن ایمان به‌طور فعال جریان داشته باشد. در غیر این صورت، هیچ شکلی به اندازهٔ کافی خوب نخواهد بود تا نظامی تولید کند که بتوان آن را اسلامی نامید.

The Qur’anic and Hadith texts then indicate the form that such systems and situations should take. Thus, the texts do not initiate the systems, but merely organize them. For any Islamic system to be established and functioning, it is necessary that a Muslim community should be in existence in which faith is actively working. Otherwise, no form is good enough to produce a system that can be described as Islamic.

هنگامی که جامعهٔ مسلمان به معنای واقعی وجود داشته باشد، جایی که مردم حقیقت ایمان را عمیقاً در دل خود احساس کنند، نظام اسلامی به طور طبیعی شکل میگیرد و صورت و قالبی به خود میگیرد که با آن جامعهٔ خاص، محیط و شرایطش سازگار است، در چارچوب اصول بنیادین اسلام عمل میکند و آنها را به شکلی مؤثر به اجرا درمیآورد.

When a Muslim community is truly in existence, where people feel the truth of faith deep in their hearts, the Islamic system will naturally develop, taking a shape and form that suits that particular community, its environment and circumstances, working within the framework of the basic Islamic principles and effectively implementing them.

«و مما رزقناهم ینفقون» (آیهٔ ۳۸). این نیز الزامی است که پیش از تعیین نرخ‌های مختلف زکات، بسته به نوع مالی که در اختیار انسان است، مقرر شد. این نرخ‌ها در سال دوم پس از هجرت پیامبر ﷺ به مدینه تعیین شد؛ جایی که ایشان نخستین دولت اسلامی را بنیان نهادند. با این حال، اندیشهٔ اختصاص بخشی از آنچه خداوند به ما عطا کرده است تا در راهی که به کار اسلام می‌آید صرف شود، در مراحل آغازین زندگی جامعهٔ مسلمانان پدید آمد و به روزهای نخستین شکل‌گیری آن بازمی‌گردد.

“And give generously out of what We have provided for them.” (Verse 38) This is again a requirement that preceded the determination of the different rates of zakat, according to the type of property held. These rates were set in the second year after the Prophet migrated to Madinah where he established the first Islamic state. However, the idea of allocating a portion of what God has given us to be spent in what serves the Islamic cause came in the early stages of the life of the Muslim community. It goes back to the early days of its inception.

برای آنکه اسلام به شایستگی تبلیغ شود، لازم است که مسلمانان آماده باشند پول خود را برای هدف آن اختصاص دهند. این کار دلهایشان را از حرص پاک می‌کند و به آنان کمک می‌کند که از میل غریزی به مالک بودن فراتر روند. این کار توکل آنان به خدا و آنچه او برایشان مقرر کرده است را نشان می‌دهد. همه‌ی اینها برای کامل و ریشه‌دار شدن ایمان لازم است. افزون بر این، برای جامعه‌ی مسلمان نیز ضروری است. تبلیغ اسلام یعنی متعهد شدن به تلاش برای هدف آن. بر جامعه لازم است که در این تلاش، همبستگی کامل خود را نشان دهد، هر نتیجه‌ای که داشته باشد. گاهی این همبستگی باید کامل باشد، به‌گونه‌ای که هیچ‌کس مالی که خود آن را از آنِ خویش بداند برایش باقی نماند. نمونه‌ای از این امر در روزگار نخست اسلام رخ داد، آنگاه که مسلمانان مکه به مدینه هجرت کردند و در آنجا پذیرایی گرم شدند. هنگامی که وضعشان کمتر دشوار شد، نظام زکات دائمی برقرار گردید.

For Islam to be properly advocated it is necessary that Muslims should be ready to allocate money for its cause. This purges their hearts of greed and helps them rise above the instinctive desire to own. It demonstrates their reliance on God and what He has for them. All these are necessary for faith to be complete and firmly rooted. Moreover, it is necessary for the Muslim society. To advocate Islam is to be committed to strive for its cause. It is imperative that the community should demonstrate complete solidarity in such striving, whatever the outcome. At times, such solidarity needs to be complete, leaving no one any property that is considered his own. An example of this took place in the early days of Islam, when the Makkan Muslims migrated to MadTnah where they were given warm hospitality. When their situation became less acute, a permanent zakat system was put in place.

با این همه، خود مفهوم انفاق در راه خدا از ویژگی‌های اساسی جامعهٔ مسلمانان است.

Be that as it may, the very concept of spending for the cause is an essential quality of the Muslim community.

«و آنان که چون ستم ببینند، خود را یاری می‌دهند.» (آیه ۳۹) همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، ذکر این ویژگی در سوره‌ای مکی اهمیت دارد. این بدان معناست که برخاستن در برابر ظلم و بیدادگری در سرشت جامعه‌ای است که برای برترین بودن در میان جوامع انسانی شکل گرفته است. این جامعه به کار پسندیده فرمان می‌دهد، از کار ناپسند بازمی‌دارد و اطمینان می‌یابد که حق و عدالت در زندگی انسان‌ها اجرا شود. این جامعه‌ای بااحترام است که عزت خود را از خداوند می‌گیرد:

“And who, when oppressed, defend themselves.” (Verse 39) As we stated earlier, that this quality is mentioned in a Makkan surah is significant. It means that rising against oppression and injustice is in the very nature of a community that is moulded to be the best among human communities. It enjoins what is right and fair, forbids what is wrong, and ensures that right and justice are implemented in human life. It is an honourable community that derives its honour from God:

عزت و افتخار از آنِ خداوند است، و از آنِ پیامبرش و مؤمنان؛ (۶۳:۸)

“All honour belongs to God, and to His messenger and those who believe [in God]? (63: 8)

در تاریخ آغازین اسلام دورانی وجود داشت که جامعهٔ مسلمانان هنوز در مکه بود، و در آن دوران به مسلمانان دستور داده شد که نجنگند، بلکه به برپا داشتن نماز و پرداخت زکات بپردازند. با این حال، این امر به دلایل محلی خاصی و برای دستیابی به هدف انضباطی ویژه‌ای بود که به‌ویژه برای نخستین جامعهٔ عرب مسلمان مرتبط بود. باید تأکید کرد که این یک تدبیر موقتی بود که با ویژگی‌های اساسی جامعهٔ مسلمان در تضاد نیست.

In the early history of Islam, there was a period, when the Muslim community was still in Makkah, during which the Muslims were ordered not to fight, but to concentrate on attending to prayer and paying zakat. This, however, was due to certain local reasons and to achieve a particular disciplinary objective that was especially relevant to the first Muslim Arab community. It should be emphasized that this was a temporary measure that does not contradict the essential qualities of the Muslim community.

اس مکی دور میں اس پرامن اور صبر آزما طریقے کو اختیار کرنے کے پیچھے واقعی خاص وجوہات تھیں۔ ان میں سے ایک یہ تھی کہ اُس وقت مسلمانوں پر جو ظلم ہوتا تھا وہ عربی معاشرے میں کسی واضح اور تسلیم شدہ اقتدار کی وجہ سے نہیں تھا۔ اس کے برعکس، اُس وقت رائج قبائلی ڈھانچہ سیاسی اور سماجی اعتبار سے کافی ڈھیلا تھا۔ اس لیے کسی معزز خاندان سے تعلق رکھنے والا مسلمان صرف اپنے ہی خاندان کے افراد کے ہاتھوں نقصان اٹھا سکتا تھا۔ کسی اور کی جرأت نہ تھی کہ اس کے خلاف کوئی اقدام کرے۔ کسی مسلمان فرد یا عمومی طور پر مسلمانوں پر اجتماعی حملہ ایک نادر واقعہ تھا۔ اس کے علاوہ، آقا اپنے غلاموں اور کمزور قبائلی عناصر کو، اگر وہ اسلام قبول کرتے، مار پیٹ یا کسی اور طرح سے اذیت دے سکتے تھے۔ وقت گزرنے کے ساتھ ان میں سے بہت سے غلاموں کو مسلمانوں نے خرید کر آزاد کرا لیا، اور یوں وہ بڑی حد تک ظلم سے محفوظ ہو گئے۔ مزید برآں، نبی ﷺ نہیں چاہتے تھے کہ ہر گھر میں ایک مسلمان اور اس کے اُن اہلِ خانہ کے درمیان جنگ بھڑک اٹھے جنہوں نے ابھی تک اسلام قبول نہیں کیا تھا۔ لہٰذا معاملہ دلوں کو سخت کرنے کے بجائے نرم کرنے کی کوشش کا تھا۔

There were, indeed, particular reasons behind this choice of a peaceful and patient approach during the Makkan period. One was that the persecution the Muslims suffered at the time was not because of any recognisable authority holding sway in Arabian society. Instead, the tribal structure then pertaining made it rather loose politically and socially. Hence, a Muslim who belonged to a family of distinction could come to harm only at the hands of other members of his own family. No one else dared take any measure against him. A collective assault on a Muslim individual or on Muslims generally was a rare event. In addition, masters could torture or otherwise pain their slaves and weaker tribal elements if they chose to adopt Islam. Over time many of these were bought and set free by Muslims, and thus largely became immune to persecution. Furthermore, the Prophet did not wish to see a battle flaring up in every home between a Muslim and his family who had not as yet accepted Islam. It was, thus, a question of trying to soften hearts rather than harden them.

یکی دیگر از دلایل این رویکردِ مسالمت‌آمیز آن بود که محیط اجتماعی از هر کسی که به ناحق مورد ستم قرار می‌گرفت یا آسیب جسمی می‌دید حمایت می‌کرد. مسلمانان با صبر در برابر سختی‌ها و پایبندی به ایمان خود با وجود آزار و اذیت، می‌توانستند از چنین حمایتی بهره‌مند شوند.

Another reason behind this peaceful approach was that the social environment encouraged support to anyone who was unjustly wronged or physically harmed. By being patient in adversity and holding to their faith despite persecution, Muslims could benefit by such support.

این همان چیزی است که واقعاً زمانی رخ داد که قبیلهٔ بنی هاشم، که پیامبر ﷺ به آن تعلق داشت، مورد تحریم اجتماعی و اقتصادی قرار گرفت.

This is what actually happened when the Hashimite clan, to which the Prophet belonged, were subjected to a social and economic boycott.

حس عدالت طبیعی عرب در برابر این تحریم ناروا شورید و لغو آن را به اجرا درآورد، با آنکه این تحریم در اصل با پیمان نوشته‌ای استوار شده بود که سپس درون کعبه آویخته شد.

The natural Arabian sense of justice rebelled against this wrongful boycott, enforcing its abrogation, despite the fact that it was originally solemnized by a written agreement which was then hung inside the Ka'bah.

یک دلیل دیگر این بود که توسل به زور و استفاده از سلاح از ویژگی‌های محیط اجتماعی عربستان بود. مردم همواره در حالت آماده‌باش بودند و نیروی اندکی برای برقراری نظم وجود داشت. برای ایجاد تعادل درست در شخصیت مسلمان، لازم بود این گرایش مهار شود. مردم باید با تعیین اهداف روشن، احساسات خود را کنترل می‌کردند. همچنین لازم بود که به صبر در برابر سختی‌ها خو بگیرند و بتوانند خویشتن‌داری کنند و کنش‌های خود را مهار نمایند. نیز لازم بود که به آنان احساس شود هر هوس، خواسته و سودی که دارند، در مرتبه‌ای پایین‌تر از ایمانشان قرار دارد. از این رو، الزام به صبر در چنین سختی‌هایی با نظامی که می‌کوشید آنان را تربیت کند و تعادل درست در منش اسلامی‌شان پدید آورد، هماهنگ بود.

Yet another reason was that resort to force and the use of arms was a characteristic of the Arabian social environment. People were always on edge, with little to enforce discipline. To ensure proper balance in the Muslim personality, this tendency needed to be restrained. People needed to rein in their feelings by setting themselves definite goals. It was also necessary that they should get used to being patient, despite adversity, and that they could control themselves and their actions. It was also necessary to make them feel that their every whim, desire and gain were secondary to their faith. Therefore, the requirement that they should remain patient in such adversity was consistent with the system that sought to educate them and bring about proper balance in their Islamic character.

به همین دلایل و دلایل مشابه، در دوران مکّی سیاست همزیستی مسالمت‌آمیز و پایداری در پیش گرفته شد، و در همان حال ماهیت دائمی جامعهٔ مسلمانان، که بر دفاع از خود در برابر ستم استوار است، نیز به روشنی بیان شد: «و کسانی که چون ستم بر آنان رود، خود را یاری می‌دهند» (آیهٔ ۳۹). این قاعده به‌عنوان جنبه‌ای دائمی از زندگی انسان بیش‌تر تأیید می‌شود: «جزای بدی، بدیِ همانندِ آن است» (آیهٔ ۴۰). بدین‌ترتیب، عدالت اقتضا می‌کند که به کار زشت، با کاری هم‌سنخ با آن پاسخ داده شود. در غیر این صورت، بدی به پیروزی و گسترش رها می‌شد و نیرویی برای مهار آن وجود نمی‌داشت.

It was for these and similar reasons that a policy of peaceful coexistence and perseverance was followed during the Makkan period, while the permanent nature of the Muslim community based on self defence when oppressed was also clearly stated: “And who, when oppressed, defend themselves” (Verse 39) This rule is further confirmed as a permanent aspect of human life: “An evil deed is requited by an evil like it.” (Verse 40) Thus, justice requires that an evil act should be answered with an act of similar nature. Otherwise, evil would be left to triumph and expand; there would be no force to check it.

عفو و گذشت تشویق میشود تا مؤمنان هم از خدا پاداش بجویند و هم خود را از خواستِ انتقام پاک سازند؛ و این کار همچنین تضمین میکند که جامعه کینه در دل نگیرد: «ولی کسی که عفو کند و اصلاح نماید، پاداشش با خداست». (آیهٔ ۴۰) این در واقع استثنایی بر قاعده است. باید در نظر داشت که عفو تنها از کسی ساخته است که بتواند بدی را با همانند آن پاسخ دهد. تنها در چنین حالتی است که عفو نتیجهٔ مطلوب خود را هم در مرتکب خطا و هم در کسی که به او ستم شده به بار میآورد. وقتی مرتکب خطا درمییابد که به سبب نیکی طرف مقابل بخشیده شده و نه به علت ناتوانی یا عدم توان برای انتقام، احساس شرمندگی میکند و درمییابد که حریفش پیروزی اخلاقی به دست آورده است. به همین ترتیب، فرد نیرومندی که میبخشد احساس میکند که از موضع برتر اخلاقی برخوردار است. بدین ترتیب، عفو برای هر دو طرف بهتر است. اما این حکم در مورد ناتوانی و عدم توان برای انتقام صدق نمیکند.

Forgiveness is encouraged so that believers seek reward from God and at the same time purge themselves of the desire to retaliate; this also ensures that society does not harbour grudges: “But the one who forgives and puts things right will have his reward with God.” (Verse 40) This is indeed an exception from the rule. It should be borne in mind that forgiveness can only be exercised by one who is able to requite evil with its like. It is only in such a case that forgiveness brings its desired results in both the perpetrator and the person who is wronged. When the perpetrator realizes that he has been pardoned out of the goodness of the other person, and not because of any weakness or inability to retaliate, he feels ashamed and appreciates that his opponent has scored a moral victory. Similarly, a strong person who forgives feels that he has the higher moral ground. Thus, forgiveness is better for both parties. This, however, does not apply in the case of weakness and inability to retaliate.

در حقیقت، در چنین وضعیتی بخشش جایگاهی ندارد؛ بخشش تنها تجاوزگر را جسورتر می‌کند و موجب خواری بیشتر کسانی می‌شود که مورد ستم قرار گرفته‌اند.

Indeed, forgiveness does not exist in such a situation; it only encourages the aggressor and brings further humiliation to those wronged.

«إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ» (آیه ۴۰) این عبارت این قاعده را دوباره تأیید می‌کند که کار بد با کاری مشابه جزا داده می‌شود. همچنین دلالت دارد بر این‌که انسان در دفع بدی نباید از اندازه‌ی ستمی که بر او رفته فراتر رود.

“He does not love wrongdoers” (Verse 40) This statement reconfirms the rule that an evil act is requited by a similar one. It also implies that one should not exceed the wrong done when repelling evil.

ثم لدينا تأكيد آخر، وهو أكثر تفصيلاً:

We then have another confirmation, which is more detailed:

«اما کسانی که پس از ستم دیدن، از خود دفاع کنند، هیچ ایرادی بر آنان نیست. ایراد و مؤاخذه تنها بر کسانی است که به مردم ستم می‌کنند و بی‌هیچ حقی در زمین تجاوز و تعدی می‌ورزند. برای چنین کسانی عذابی دردناک مهیاست.» (آیات ۴۱ و ۴۲) کسی که مورد ستم واقع شده و در برابر بی‌عدالتی به پا می‌خیزد، با بدی پاسخ بدی را می‌دهد و مراقب است از حدود خود فراتر نرود، تنها از حق مشروع خویش بهره می‌گیرد. از این رو هیچ ایرادی بر او نیست و هیچ کس نباید مانع از گرفتن حق او شود. کسانی که باید بازداشته شوند، ستمگران و متجاوزان به حقوق دیگران هستند. زندگی انسانی بر پایه‌ای درست استوار نمی‌شود تا زمانی که ستم بی‌مهار ادامه یابد و عاملان آن بی‌هراس از هرگونه پیامد، آزادانه رفت‌وآمد کنند. خداوند همه ستمکاران را به عذابی سخت هشدار داده است، و مردم نیز باید در برابر مسئولان ستم برخیزند و مانع از ادامه ستم آنان شوند.

“However, no blame attaches to those who defend themselves after having been wronged. Blame attaches only to those who oppress other people and transgress in the land against all right. For such, there is painful suffering in store.” (Verses 41—42) A wronged person who retaliates against injustice, repays an evil act with its like, and who makes sure not to transgress his limits, is simply exercising his legitimate right. Hence, no blame attaches to him. No one should prevent him from exacting justice. The ones to be stopped are those who oppress and encroach on others. Human life cannot be set on a right basis while injustice continues unchecked and its perpetrators go about freely, fearing no consequence. God warns all perpetrators of injustice that they will be severely punished, but people must also rise against those responsible and prevent them from committing further injustice.

سورہ میں ایک بار پھر نفس پر قابو، مصیبت میں صبر اور ذاتی معاملات میں درگزر کی ضرورت کا ذکر ہے، ایسے درگزر کا جو بڑے دل کے ساتھ، انتقام لینے کی طاقت و استطاعت کی حالت میں اختیار کیا جائے: «اور جو شخص صبر کرے اور معاف کر دے، تو یہ یقیناً ہمت کے کاموں میں سے ہے» (آیت ۴۳)۔

The surah again refers to the need for self restraint, patience in adversity and forgiveness in personal cases, when such forgiveness is exercised as an act of magnanimity taken from a position of strength and ability to retaliate: “As for the one who is patient in adversity and forgives; this requires the exercise of a truly strong resolve” (Verse 43)

هنگامی که این آیات و متون مشابه را با هم در نظر بگیریم، به روشنی می‌بینیم که چگونه تعادل میان این دو جهت را تضمین می‌کنند. آن‌ها می‌خواهند که مسلمان از کینه، خشم، ضعف و خواری، و همچنین از ستم و تجاوز، دور باشد. مسلمان همواره باید در پی خشنودی خداوند باشد، و آگاه باشد که صبر تکیه‌گاه اوست در مسیر زندگی‌اش.

When we take these verses and similar texts together, we clearly see how they ensure balance between the two directions. They want a Muslim to be free of grudge, anger, weakness, servility, as also of injustice and oppression. A Muslim should always seek Gods pleasure, aware that patience is his mainstay as he continues his life journey.

این صفات که مؤمنان باید داشته باشند، در مجموع به جامعهٔ مسلمان شخصیتی متمایز می‌بخشند؛ جامعه‌ای که وظیفهٔ رهبری بشریت به آن سپرده شده است.

Together, these qualities which believers should have impart a distinctive character to the Muslim community, the community that is assigned the task of leading mankind.

پس از بیان ویژگی‌های مؤمنانی که از سوی خداوند پاداشی فراوان و پایدارتر دارند، این سوره تصویری وارونه از کسانی ترسیم می‌کند که گمراه می‌شوند و به دیگران ستم می‌کنند. آنان ناگزیر به خواری و رسوایی دچار خواهند شد:

Having outlined the qualities of believers who have ample and more lasting reward from God, the surah paints the opposite picture of those who go astray and inflict injustice. They will inevitably suffer humiliation:

هر کس را خداوند گمراه گرداند، هیچ کس دیگری برای هدایت او نخواهد بود.

He whom God lets go astray will have no one else to protect him.

هنگامی که ستمکاران با عذابی که در پیش دارند روبه‌رو می‌شوند، آنان را خواهی دید که فریاد می‌زنند: "آیا راهی برای بازگشت وجود دارد؟" آنان را خواهی دید که خوار و زبون‌شده به آتش آورده می‌شوند و با نگاهی پنهانی و زیرچشمی به آن می‌نگرند. مؤمنان خواهند گفت: "زیان‌کاران حقیقی کسانی‌اند که در روز قیامت خویشتن و خانواده‌هایشان را از دست داده‌اند." آری، ستمکاران در عذابی پایدار و دیرپا گرفتار خواهند شد. هیچ یاوری نخواهند داشت که آنان را در برابر خداوند یاری کند. و کسی که خداوند او را گمراه سازد، هیچ راهی برای رهایی نخواهد یافت. (آیات ۴۴ تا ۴۶)

When the wrongdoers come face to face with the suffering [awaiting them], you will see them exclaiming, Is there any way of return?" You shall see them brought before the fire, disgraced and humiliated, looking with a furtive glance. The believers will then say: 'The true losers are the ones who have forfeited themselves and their kindred on this Day of Resurrection." Indeed the wrongdoers will fall into long lasting suffering. No protector whatever will they have to help them against God. He whom God lets go astray shall find no way forward. (Verses 44-46)

آنچه خدا بخواهد حتماً تحقق مییابد، و هیچ کس نمیتواند مسیری را که خدا تعیین کرده تغییر دهد. از این رو «کسی را که خدا گمراه سازد، هیچ یاوری برای او نخواهد بود» (آیه ۴۴). هنگامی که خدا بر اساس نگرش و اعمال واقعی شخصی بداند که او سزاوار آن است که گمراه رها شود، فرمان او مبنی بر اینکه این فرد به حال خود رها شود و به تدبیر خویش عمل کند، اجرا خواهد شد. آنگاه کسی نخواهد بود که او را از گمراهی یا پیامدهای نهایی آن نجات دهد، یا در بازگشت از آن یاریاش کند: «و چون ستمکاران عذاب را ببینند، خواهی دید که میگویند: آیا راهی برای بازگشت هست؟ خواهی دید که آنان را خوار و سرافکنده در برابر آتش میآورند و با نگاهی پنهانی به آن مینگرند» (آیات ۴۴ و ۴۵).

What God wills is certain to take place. No one can change a course God has determined. Hence, “He whom God lets go astray will have no one else to protect him” (Verse 44) When God knows, on the basis of a persons true attitude and actions that he deserves to be left astray, His word that this person be left to follow his own devices will be done. He will then have no one to save him from error or its ultimate results, or to assist in its retraction: “ When the wrongdoers come face to face with the suffering [awaiting them], you will see them exclaiming 7s there any way of return?1 You shall see them brought before the fire, disgraced and humiliated, looking with a furtive glance ” (Verses 44—45)

در این دنیا، ستمکاران معمولاً متکبر، مستبد و متجاوز هستند. از این رو، جنبهٔ برجستهٔ ایشان در روز قیامت، خواری است. آنان عذابی را که در انتظارشان است می‌بینند و غرورشان فرو می‌ریزد. فروتن‌شده، با خاکساری خواهند پرسید: «آیا هیچ راه بازگشتی هست؟»۱ این پرسشی است که هم اشتیاق و هم ناامیدی از هر فرصتی برای نجات خویش را در خود دارد. آنان را وادار می‌کنند که آتش را ببینند و با خواری و ذلتی تمام به آن می‌نگرند. نمی‌توانند چشمان خود را بالا آورند؛ از این رو، تنها نگاهی پنهانی و دزدانه می‌اندازند.

In this present world, the wrongdoers are normally arrogant, despotic and transgressors. Hence, their highlighted aspect on the Day of Judgement is that of humiliation. They see the suffering awaiting them and their pride crumbles. Subdued, they will meekly ask: “A there any way of return?1 It is a question that combines eagerness and despair of any chance to save themselves. They are made to see the fire and they look at it in disgrace and utter humiliation. They cannot lift their eyes; therefore, they cast only a furtive glance.

پس روشن خواهد شد که مؤمنان همان کسانی‌اند که حق را بیان می‌کنند: «و مؤمنان خواهند گفت: زیانکاران واقعی کسانی‌اند که خود و خانواده‌شان را در این روز قیامت از دست داده‌اند.» (آیهٔ ۴۵) آنان همه‌چیز خود را باخته‌اند؛ در آنجا با فروتنی ایستاده و فرصت دوباره‌ای را طلب می‌کنند که به ایشان داده نخواهد شد. سخن پایانی دربارهٔ این تصویر، سرنوشت کسانی را توضیح می‌دهد که به سوی آتش آورده می‌شوند:

It will be clear then that the believers are the ones who state the truth: “ The believers will then say: The true losers are the ones who have forfeited themselves and their kindred on this Day of Resurrection.” (Verse 45) They are the ones who have lost everything, standing there humbly asking for a second chance that will not be given. The final comment on this image explains the outcome for those brought before the fire:

«بی‌گمان ستمکاران در عذابی پایدار خواهند افتاد. هیچ یاوری نخواهند داشت که ایشان را در برابر خدا یاری کند. و هر که را خدا گمراه سازد، هیچ راهی برای او نخواهد بود.» (آیات ۴۵ و ۴۶) هیچ یاوری فرا نخواهد رسید، زیرا سخن نهایی گفته شده و همهٔ راه‌ها بسته است.

“Indeed the wrongdoers will fall into long-lasting suffering. No protector whatever will they have to help them against God. He whom God lets go astray shall find no way forward.” (Verses 45—46) No support will be forthcoming as the final word has been said and all ways are sealed

سوره در خطاب به کسانی که با لجاجت با پیام پیامبر ﷺ مخالفت کردند، به آنان فرمان می‌دهد که پیش از آنکه چنان سرنوشتی ناگهان بر ایشان فرود آید، در حالی که هیچ یاوری نخواهند داشت، به پروردگارشان پاسخ دهند.

Now the surah addresses those who stubbornly opposed the prophet's message with an order to respond to their Lord before such a fate comes upon them, all of a sudden, when they will be without support.

یک دستور به پیامبر ﷺ افزوده شده که اگر آنان بر انکار خود پافشاری کنند، از ایشان روی بگرداند. اما وظیفه او تنها رساندن پیام است؛ او مسئول هیچ‌کس نیست.

A directive to the Prophet is added instructing him to turn away from them if they persist in their rejection. His task though is only to deliver his message; he is not responsible for anyone:

پروردگارت را اجابت کنید، پیش از آنکه به فرمان خدا روزی فرا رسد که از آن گریزی نیست. در آن روز نه پناهگاهی خواهید داشت و نه کسی می‌تواند گناهان شما را انکار کند. اگر روی گردانند، ما تو را نگهبان ایشان نفرستادیم؛ وظیفهٔ تو تنها ابلاغ پیام است. هرگاه انسان را از رحمت خویش برخوردار سازیم، به آن شاد می‌شود، و اگر به سبب آنچه با دستان خود پیش فرستاده، رنجی به او رسد، ناسپاس می‌گردد. {وَلَقَدْ بَلَوْنَاكُمْ ...} (آیات ۴۷-۴۸)

Respond to your Lord before there comes, by God’s will, a day that cannot be put off. There shall be no refuge for you on that day, nor shall you be able to deny your sins. If they turn away, We have not sent you to be their keeper. Your only duty is to deliver the message [entrusted to you]. When We give man a taste of Our grace, he rejoices in it, but if misfortune befalls him on account of what he has done with his own hands, he is bereft of gratitude. (Verses 47-48)

پس از آنکه هشدار و دستور به‌روشنی بیان شده است، این آیات وضعیت کسی را ترسیم می‌کنند که با پیام الهی مخالفت می‌ورزد و با لجاجت از پذیرش حقیقت آن سر باز می‌زند. او بی‌ثبات است؛ هنگامی که چیزی از فضل خداوند به او داده می‌شود، به‌شدت شادمان می‌گردد، و در برابر سختی‌ها به وحشت می‌افتد. در چنین حالتی، انسان اغلب از همه حدود درمی‌گذرد و برای آنچه به او داده شده، سپاسگزار نیست: «و چون مردم را از رحمتی برخوردار سازیم، بدان شاد می‌شوند، و اگر به سبب آنچه خود با دستان خویش پیش فرستاده‌اند، مصیبتی به ایشان برسد، آنگاه ناامید و نومید می‌گردند.» (آیه ۴۸)

Having made the warning and the directive abundantly clear, these verses portray the nature of the one who opposes the Divine message and stubbornly refuses to submit to its truth. He is fickle, wildly rejoicing when he is granted something of Gods grace and panicking in the face of adversity. In such a situation, man often transgresses all bounds and shows no gratitude for what he is given: “ When We give man a taste of Our grace, he rejoices in it, but if misfortune befalls him on account of what he has done with his own hands, he is bereft of gratitudey (Verse 48)

بر این اساس، این سوره به روشنی تمام نشان می‌دهد که هر خوشی یا ناخوشی، فراوانی یا تنگدستی‌ای که به انسان می‌رسد، به تقدیر خداوند است. پس بسیار عجیب است که کسی که نسبت به نعمت‌ها و مصیبت‌ها چنین واکنشی نشان می‌دهد، از خداوند روی برگرداند، با آنکه او تمام رشته‌های زندگی‌اش را در دست دارد.

By way of comment on this, the surah makes absolutely clear that whatever happiness or misfortune, affluence or scarcity befalls man is determined by God. It is very strange therefore for someone, who reacts in this way to blessings and misfortune, to turn away from God when He holds all the strings affecting his life:

برای خداست فرمانروایی آسمان‌ها و زمین. هرچه بخواهد می‌آفریند. به هر که بخواهد دختر می‌بخشد و به هر که بخواهد پسر می‌بخشد؛ یا هم پسر و هم دختر به هر که بخواهد می‌دهد و هر که را بخواهد نازا می‌گرداند. او داناست و در توانایی‌اش بی‌کران است. (آیات ۴۹ و ۵۰)

To God belongs sovereignty over the heavens and the earth. He creates what He will. He grants female offspring to whomever He will, and male to whomever He will; or gives both male and female to whomever He will, and causes whomever He will to be barren. He is All-Knowing, infinite in His power. (Verses 49-50)

فرزند یکی از جنبه‌های آن چیزی است که انسان بخشیده می‌شود یا از آن محروم می‌گردد. این چیزی است بسیار عزیز نزد انسان. از آنجا که سرشت انسان نسبت به تولیدمثل بسیار حساس است، نگریستن به آن از این زاویه مؤثرتر است. این سوره پیش‌تر از روزی انسان سخن گفته بود و اینکه چگونه آن به فراوانی یا به اندازه‌ای اندک داده می‌شود.

Offspring is an aspect of what man is given or denied. It is something very dear to man. Since human nature is very sensitive to procreation, looking at it from this angle is more effective. The surah spoke earlier of man’s provisions and how they are given in plentiful or scant measure.

فرزند جنبهٔ دیگری از آن چیزی است که خداوند به انسان عطا می‌کند. از نظر چگونگی اعطا شدن، با مال تفاوتی ندارد.

Offspring is a different aspect of what God provides man with. It is no different from money, however, in the way it is granted.

این آیات با بیان این حقیقت آغاز می‌شوند که آنچه در آسمان‌ها و زمین است تنها از آنِ خداوند است. این مقدمه با همه جزئیاتی که پس از این بیان مالکیت عمومی آمده، هماهنگ است. همین امر درباره جمله بعدی نیز صادق است: «هرچه را بخواهد می‌آفریند» (آیه ۴۹). این جمله بر اثری تأکید می‌کند که آیه در پی ایجاد آن است؛ یعنی هدایت انسان که دوستدار هر چیز نیکوست، به سوی خداوندی که هر آنچه را انسان دوست دارد و هر آنچه را ناخوش می‌دارد، آفریده است.

These verses begin by stating that everything in the heavens and earth belongs to God alone. This introduction fits with every detail that follows this statement of general ownership. The same is true of the succeeding sentence: “He creates what He will” (Verse 49) This emphasizes the effect the verse aims to generate, directing man, who loves every good thing, to turn to God who creates everything that man loves and dislikes.

بیان شده است که خداوند هر چه بخواهد عطا می‌کند و هر چه بخواهد باز می‌دارد. او می‌تواند به هر کس که بخواهد فرزند دختر عطا کند. عربانی که قرآن برای نخستین بار با آنان سخن گفت، از دختران خوششان نمی‌آمد. او همچنین هر کس را که بخواهد صاحب فرزند پسر می‌کند. یا اینکه می‌تواند به هر کس که بخواهد هر دو نوع فرزند، هم پسر و هم دختر، عطا کند. وضعیت چهارم آن است که او می‌تواند کسی را از داشتن فرزند محروم کند و او را نازا گرداند. آنچه باید به یاد داشت این است که همه این حالات به اراده خداوند تعیین می‌شوند.

Further details are given of what God may grant or withhold. He may grant female offspring to anyone. The Arabs addressed for the first time by the Qur’an used to dislike females. He also grants male children to anyone He chooses. Alternatively, He may give offspring of both kinds to anyone. The fourth situation is that He may deny offspring altogether, making people barren. What is important to remember is that all these situations are determined by God’s will.

هیچ‌کس در حکم Allah دخالت نمی‌کند؛ حکمی که بر پایه دانش کامل Ash-Shaari'... Wait, I must follow the rules: Ash-Shaari' is Allah, so I should translate it as Allah, not transliterate. Let me produce the correct translation. هیچ‌کس در حکم او دخالت نمی‌کند، حکمی که بر پایه علم کامل او استوار است و با قدرت او به اجرا درمی‌آید: «او دانای بی‌همتا و توانای بی‌پایان است» (آیه ۵۰)

None interferes in His decision which is based on His perfect knowledge and executed by His power: “He is All-Knowing, infinite in His power” (Verse 50)

با نزدیک شدن سوره به پایان، دوباره به موضوع اصلی خود، یعنی حقیقت وحی و رسالت، بازمی‌گردد. اکنون از ماهیت این ارتباط میان خداوند و بندگان برگزیده‌اش و چگونگی انجام آن سخن می‌گوید. سوره تأکید می‌کند که چنین ارتباطی واقعاً با آخرین فرستاده، محمد ﷺ، برقرار شده است. این ارتباط آخرین، هدفی مشخص دارد که خداوند می‌خواهد به آن برسد، یعنی هدایت به راه راست برای هر کسی که بخواهد هدایت شود.

As it draws to its conclusion, the surah picks up its main theme again, which is the truth of revelation and message. It now speaks of the nature of this contact between God and His chosen servants and how it is done. It asserts that such contact has actually taken place with the last messenger, Muhammad (peace be upon him). This last contact has a definite objective God wishes to accomplish, namely, providing guidance along a straight path to whoever chooses to be guided:

هیچ انسانی را نرسد که خداوند با او سخن گوید، جز از راه وحی یا از پشت حجابی، یا اینکه فرستاده‌ای بفرستد تا به فرمان او آنچه را بخواهد وحی کند. او بلندمرتبه و حکیم است. و بدین‌سان روحی را به فرمان خویش به تو [ای محمد ﷺ] وحی کردیم. تو نه کتاب را می‌شناختی و نه ایمان را، اما آن را نوری قرار دادیم که هر یک از بندگان خود را که بخواهیم بدان هدایت می‌کنیم. و به یقین تو به راه راست هدایت می‌کنی، راه خدایی که آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست. آگاه باشید که همه‌ی کارها سرانجام به سوی خدا بازمی‌گردد. (آیات ۵۱-۵۳)

It is not granted to any human being that God should speak to him except through revelation or from behind a veil, or by sending a messenger to reveal by His command what He will. He is exalted, wise. Thus have We revealed a spirit to you [Muhammad] by Our command. You knew neither revelation nor faith, but We made it a guiding with it whoever We will of Our servants. You most certainly give guidance to the straight path, the path of God, to whom belongs all that is in the heavens and earth. Most certainly, to God all things shall in the end return. (Verses 51-53)

آیهٔ نخست به روشنی نشان می‌دهد که هیچ انسانی هرگز بی‌واسطه و رو در رو با خداوند سخن نمی‌گوید. از عایشه نقل شده که گفت:

The first of these verses makes it abundantly clear that no man is ever spoken to by God face to face. ‘A’ishah is quoted as saying:

«هر کس ادعا کند که محمد ﷺ پروردگارش را دیده است، سخن بسیار بزرگی از دروغ گفته است.» [روایت از البخاری و مسلم.] خداوند به سه شیوه با مردم سخن می‌گوید. نخست، از راه «وحی»، که مستقیماً داده می‌شود و گیرنده می‌داند که از جانب خداوند است.

“Whoever claims that Muhammad has seen his Lord is delivering a very grave falsehood.” [Related by al-Bukharl and Muslim.] God speaks to people in one of three ways. First, by ‘revelation’, which is given directly and the recipient knows that it comes from God.

دوم، «از پشت حجاب»، همان‌گونه که خداوند با موسی سخن گفت، در حالی که درخواست او برای دیدن خداوند رد شد. در واقع، هنگامی که جلال خداوند بر کوه آشکار شد، او نتوانست بر جای خود استوار بماند. گزارش مربوط به این موضوع در قرآن چنین است: «و چون موسی به میعاد ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت، گفت: پروردگارا، خود را به من بنما تا به تو بنگرم. فرمود: هرگز مرا نخواهی دید، لیکن به این کوه بنگر؛ اگر در جای خود برقرار ماند، آن‌گاه تو نیز مرا خواهی دید. چون پروردگارش بر کوه تجلی کرد، آن را فرو ریخت و ...»

Secondly, ‘from behind a veil’, as God spoke to Moses whose request to see God was denied. In fact, he was unable to stand firm when Gods glory was revealed to the mountain. The relevant Qur’anic report states: “ When Moses came for Our appointment and his Lord spoke to him, he said: My Lord, show Yourself to me, so that I may look at You.9 Said [God]: 'You shall not see Me. But look upon the mountain; if it remains firm in its place, then, only then, you shall see Me.9 When his Lord revealed His glory to the mountain, He sent it crashing down.

موسی بیهوش شد و چون به هوش آمد گفت: «تو منزهی! به سوی تو توبه می‌کنم و من نخستین کسی هستم که به راستی به تو ایمان آورده‌ام.» (۷: ۱۴۳)

Moses fell down senseless. When he came to himself, he said: 'Limitless You are in Your glory. To You I turn in repentance. I am the first to truly believe in You.'” (7: 143)

سومین شیوه‌ی سخن گفتن خداوند این است که فرستاده‌ای می‌فرستد که فرشته است، «تا به فرمان او آنچه را که بخواهد وحی کند». این شیوه‌ها گوناگون‌اند و پیامبر ﷺ آن‌ها را چنین توضیح داده است:

The third form of address is that God sends a messenger, who is an angel, 'to reveal by His command what He will] This takes different forms, which the Prophet explained as follows:

۱. فرشته چیزی را به او القا می‌کرد که خود در درونش آن را می‌شناخت، بی‌آنکه فرشته را ببیند. پیامبر ﷺ فرمود: «روح‌القدس این را به من القا کرده است که هیچ نفسی نمی‌میرد تا آنکه روزی مقرر خود را کامل دریافت کند. پس از خدا پروا کنید و در طلب روزی، میانه‌روی را رعایت کنید.» ۲. فرشته به صورت مردی نزد پیامبر ﷺ می‌آمد، با او سخن می‌گفت و اطمینان می‌یافت که آنچه به او گفته می‌شود را درک کرده است.

1. The angel would impart to him something he recognized within himself, without seeing the angel. The Prophet said: ‘The Holy Spirit has imparted to me that no soul will ever die until it has had whatever provisions assigned to it. Therefore, remain God fearing and moderate your requests.’ 2. The angel would come to the Prophet in the form of a man who spoke to him and made sure that he understood what was being said to him.

۳. فرشته وحی را به گونه‌ای بر او نازل می‌کرد که مانند صدای زنگی بود که در گوشش به صدا درآید. این سخت‌ترین شکل وحی برای پیامبر ﷺ بود. حتی در روزی بسیار سرد عرق می‌کرد. اگر سوار بر شتر بود، شترش به زمین می‌افتاد. یک بار که به این شیوه وحی بر او نازل شد، در حالی که نشسته بود و ران او به ران زید بن ثابت چسبیده بود، زید احساس کرد که استخوانش نزدیک است بشکند.

3. The angel would give him the revelation in a way that sounded like a bell ringing in his ear. This was the hardest form for the Prophet. He would be perspiring even on a very cold day. If he was riding a camel, his camel would fall to the ground. Once he received revelation in this way when he was seated, with his thigh next to that of Zayd ibn Thabit who felt then that his bone was almost broken.

۴. پیامبر ﷺ فرشته را به صورت اصلی‌اش می‌دید و آنچه را خداوند فرمان می‌داد به او می‌رساند. این امر دو بار برای او اتفاق افتاد، چنان‌که در آیات ۷ و ۱۳ سوره نجم ذکر شده است.8

4. The Prophet would see the angel in the angel’s own form, giving him whatever God bid him give. This happened to him twice as mentioned in verses 7 and 13 of Surah 53, The Star.8

اینها صور گوناگون ارتباط و وحی بودند. «إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ» (آیه ۵۱) او بلندمرتبه و حکیم است؛ وحی خود را از بالا، به هر کس که بخواهد، بر اساس حکمتش نازل می‌کند.

Such were the different forms of contact and revelation. “He is Exalted, Wise” (Verse 51) He bestows His revelation from on high, to whomever He chooses, according to His wisdom.

در این مرحله باید بگویم که هر بار که آیه‌ای از قرآن یا سخنی از پیامبر ﷺ را می‌خوانم که به وحی اشاره دارد، لرزه‌ای بر اندامم می‌افتد و می‌کوشم تصور کنم که چگونه این امر رخ داده است. چگونه چنین پیوندی میان آن ذات ازلی که زمان و مکان معینی ندارد، بر همه‌چیز احاطه دارد و هیچ چیزی شبیه او نیست، با انسانی فانی برقرار می‌شود؟ و چگونه چنین ارتباطی سپس در قالب واژه‌ها، جمله‌ها و معانی بازنمایی می‌شود؟ چگونه انسانی فانی می‌تواند کلام ازلی خدا را دریافت کند که کاملاً با آنچه ما می‌شناسیم متفاوت است؟

At this point I have to say that whenever I read a Qur’anic verse or a statement by the Prophet that mentions revelation, I feel a shudder as I try to think how it happened. How does such contact take place between the One who is eternal, having no defined space in time or place, who encompasses everything and has nothing that bears any resemblance to Him, and an ordinary mortal? And how is such contact then represented in words, sentences and meanings? How can a mortal receive God’s eternal word which is totally unlike what we know?

این چگونه و آن چگونه؟ آنگاه با خود می‌گویم: چرا باید بپرسم، در حالی که نمی‌توانم چیزهایی فراتر از فضای محدود خود در جهان فانیان تصور کنم؟ حقیقت این است که این امر واقع شد و صورتی یافت که اکنون می‌توانم آن را در جهان بلافصل خود بازشناسم.

How this, and how that? I then say to myself: why should I ask when I cannot imagine things beyond my limited space within the world of mortals? The truth is that this took place and was given a form which I can now recognize within my immediate world.

اما آن لرزش باقی است. نبوت واقعاً چیزی بزرگ است.

Yet the shudder remains. Prophethood is something great indeed.

به همین ترتیب، لحظهٔ دریافت وحی از جانب بالا توسط یک انسان عادی، به راستی بسیار بزرگ است. خواننده‌ام، آیا با من آن را حس می‌کنی؟ آیا مانند من می‌کوشی آن را تصور کنی؛ این وحی را که از «آنجا» فرود می‌آید تصور کنی؟ آیا من می‌گویم «آنجا»؟ نه! «آنجا» به معنای هیچ‌جایی وجود ندارد.

Similarly, the moment when an ordinary man receives revelation from on high is indeed very great. My reader, can you feel it with me? Are you, like me, trying to imagine it; imagine this revelation coming from ‘there’? Am I saying, there? No! there is no such thing as ‘there’.

وحی از هیچ مکان، زمان، فضا، جهت یا وضعیتی نمی‌آید. وحی از مطلق، نامتناهی، ازلی و از خداوند متعال است.

Revelation comes from no place, time, space, direction or situation. It comes from the Absolute, the Infinite, the Eternal, from God Almighty.

این خطاب به یک انسان فانی است؛ درست است که مخاطب، پیامبر و فرستاده است، اما او همچنان در دایره محدود جهان فانیان باقی می‌ماند.

It is addressed to a mortal: it is true that the recipient is a Prophet and a messenger, but he remains confined to the limited world of mortals.

این تماسِ شگفت‌انگیز و معجزه‌آسا چنان است که تنها خدا می‌تواند آن را به واقعیت بپیوندد، و تنها او می‌داند چگونه به واقعیت می‌پیوندد. خواننده‌ام، آیا احساساتی را که می‌کوشم با این جمله‌های گسسته و پریشان بیان کنم، درک می‌کنی؟ راستش، نمی‌دانم دارم چه می‌گویم؛ درباره آنچه در ژرفای دلم تجربه می‌کنم، آن‌گاه که می‌کوشم این رویداد بزرگ را که هم از نظر ماهیت و هم از نظر شکل معجزه‌آساست، تأمل کنم. این رویداد در زمان حیات پیامبر خدا ﷺ بارها رخ داد، و چندین تن برخی جنبه‌های آن را با چشمان خود دیدند.

It is such a wonderful and miraculous contact which can only be made a reality by God who alone knows how it becomes reality. My reader, do you appreciate the feelings I am trying to portray in such disjointed sentences? Indeed, I do not know what I am saying about what I experience in the depths of my heart as I try to contemplate this great event, which is miraculous in both nature and form. It took place on numerous occasions during the lifetime of Gods messenger. Several people saw some aspects of it with their own eyes.

عائشه شاهد برخی از این لحظات شگفت‌انگیز در تاریخ بشریت بود. او دربارهٔ یکی از آن‌ها می‌گوید: «پیامبر به من فرمود: "عائشه! این جبرئیل است که سلامش را به تو می‌رساند." گفتم: "سلام بر او باد، همراه با رحمت خدا." پیامبر ﷺ چیزی را می‌دید که ما نمی‌توانستیم ببینیم.» [روایت البخاری.] زید بن ثابت نیز شاهد چنین لحظهٔ بزرگی بود، چنان‌که پیش‌تر گفته شد. دیگر یاران پیامبر ﷺ نیز در بسیاری از موارد آن را دیدند و از نگاه کردن به پیامبر ﷺ به این حقیقت پی بردند. آنان او را تنها می‌گذاشتند تا هر آنچه را که دریافت می‌کند، دریافت کند. وقتی آن حال به پایان می‌رسید، او همان‌گونه که پیش از آن بود، با آنان بود.

cA’ishah witnessed some of these remarkable moments in the history of mankind. She says about one of them: “The Prophet said to me, ‘‘A’ishah! Here is Gabriel presenting his greeting to you.’ I said, ‘Peace be to him, together with God’s mercy.’ The Prophet was seeing what we could not see.” [Related by al-Bukhari.] Zayd ibn Thabit also witnessed such a great moment as stated earlier. Other companions of the Prophet saw it on many occasions, recognizing the fact as they looked at the Prophet. They left him alone to receive whatever he received. When it was over, he was with them just as he was before.

سپس، چه ویژگی خاصی روح انسان را از دیگران متمایز می‌کند تا بتواند با آن مقام والا در تماس باشد؟ آن عنصری که در درون روح انسان قرار دارد و سبب می‌شود که پذیرای وحی از آسمان باشد، چیست؟ این مسئله‌ای دیگر است. روح پیامبر ﷺ که روحی انسانی است، این تماس را چگونه احساس می‌کرد و چگونه قوای پذیرای خود را برای وحی گشود؟ در آن لحظاتی که خداوند جلال خود را بر او گشود و کلام او در هر گوشه‌ای از هستی طنین‌انداز بود، جهان را چگونه درک می‌کرد؟

Then, what sort of special nature distinguishes the human soul that makes this contact with the sublime? What is the element within the human soul that enables it to be the recipient of revelation from on high? This is yet another issue. In what way did the Prophet’s soul, which is a human soul, feel this contact and how did it open its receptive faculties to revelation? How did it feel the universe in those moments when God opened His glory to it, with His words resounding in its every corner?

چه عنایت، چه لطفی و چه کرامتی به انسان، این موجود کوچک، ارزانی شده است، آنگاه که خداوند در شکوه و جلالش آنچه را که راهش را پیش رویش روشن می‌کند و او را بر مسیر درست نگه می‌دارد، به او عطا فرموده است؟ این کرامت واقعاً بزرگ به نظر می‌رسد، وقتی به یاد آوریم که در برابر ملکوت خداوند، انسان کوچک‌تر از پشه‌ای در برابر انسان است.

What care, what grace, what honour are bestowed on man, such a small creature, when God in His glory confers on him what enlightens his way ahead and keeps him on the right track? Such honour appears great indeed when we remember that, compared to God’s kingdom, man looks more insignificant than a mosquito compared to man.

وحی در واقع حقیقتی است، اما حقیقتی والا. به نظر می‌رسد که به افقی بلند و دور برمی‌خیزد که قوای ما به سختی می‌توانند آن را درک کنند.

Revelation is indeed a reality, but a sublime one. It appears to rise to a high and distant horizon which our faculties can hardly perceive.

این‌گونه بود که به فرمان خود، روحی را بر تو [محمد] وحی کردیم. تو نه کتاب را می‌دانستی و نه ایمان را، اما آن را نوری قرار دادیم که هر کس از بندگانمان را که بخواهیم، با آن هدایت می‌کنیم. و تو قطعاً به راه راست، یعنی راه خدا، که هرآنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست، هدایت می‌کنی. آگاه باشید که همه‌چیز سرانجام به سوی خدا بازمی‌گردد.

Thus have We revealed a spirit to you [Muhammad] by Our command. You knew neither revelation nor faith, but We made it a light, guiding with it whoever We will of Our servants. You most certainly give guidance to the straight path, the path of God, to whom belongs all that is in the heavens and earth. Most certainly, to God all things shall in the end return. (Verses 52-53)

بدین وسیله بود که وحی بر پیامبر نازل می‌شد: {وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا} [محمد]. این روش همان روشی بود که برای پیامبران پیشین نیز به کار می‌رفت؛ روحی که برای پیامبر می‌آورد، «روح» است که جان‌ها را زنده می‌کند، آن‌ها را به عمل برمی‌انگیزد و پیام الهی را به اجرا درمی‌آورد.

It was by means of such contact that revelation was given to the Prophet: “ Thus have We revealed a spirit to you [Muhammad] by Our command^ (verse 52) The process was the same as revelation granted to earlier messengers, bringing to the Prophet a 'spirit' that gives life to souls, motivating them to act and implement the Divine message.

«تو نه وحی را می‌شناختی و نه ایمان را.» (آیه ۵۲) قرآن کریم روح پیامبر ﷺ را پیش از وحی به این شکل توصیف می‌کند. پیامبر ﷺ پیش‌تر از وحی و ایمان شنیده بود، زیرا عرب‌ها از جوامعی که کتاب‌های آسمانی داشتند و به آیینی مشخص ایمان داشتند، آگاه بودند. این عبارت به صرف دانستن چنین مسائلی اشاره ندارد. مقصود از آن، تأثیری است که وحی بر دل و وجدان پیامبر ﷺ گذاشت و نحوه‌ی برخورد ایشان با آن. ایشان پیش از آنکه این روح به فرمان خداوند بر ایشان نازل شود، هیچ‌یک از این تجربه‌ها را نداشتند.

“ You knew neither revelation nor faith." (Verse 52) The Qur’an describes the Prophets soul prior to revelation in this way. The Prophet had heard of revelation and faith before, because the Arabs were aware of other communities that had scriptures and believed in a well-defined faith. It is not the mere knowledge of such matters that this statement refers to. The reference here is to how revelation affected the Prophet’s heart and conscience and how he interacted with it. He certainly experienced nothing of this before this spirit was revealed to him by God’s command.

«و لکن جعلناه نورًا نهدی به من نشاء من عبادنا» (آیه ۵۲). این، طبیعت کلی پیامی است که از طریق این وحی داده شده است. این نوری است که خوشبختی را به آن دلهایی ارزانی میدارد که با آن هدایت میشوند. «و إنك لتهدي إلى صراط مستقیم، صراط الله» (آیات ۵۲-۵۳). در اینجا تأکید ویژهای بر پیوند دادن هدایت با خواست خداوند شده است و روشن میسازد که تنها اوست که آن را بر اساس دانش خویش، که با هیچکس دیگری در میان نمینهد، به هر که بخواهد عطا میکند. پیامبر ﷺ تنها وسیلهای است که برای تحقق خواست خداوند برگزیده شده است. او آغازگر هدایت در دلهای مردم نیست. او تنها پیام خداوند را میرساند که راه را برای تحقق خواست خداوند میگشاید.

“But We made it a light, guiding with it whoever We will of Our servants." (Verse 52) This is the total nature of the message given through this revelation. It is a light that imparts happiness to those hearts that are guided by it. “ You most certainly give guidance to the straight path, the path of God." (Verses 52-53) Special emphasis is placed here on relating guidance to God’s will, making it clear that He alone grants it only to whom He will on the basis of His own knowledge, shared with no one else. The Prophet is only the means chosen to fulfil God’s will. He does not initiate guidance in people’s hearts. He only delivers God’s message which opens the way to the fulfilment of God’s will.

«بی‌شک تو به راه راست هدایت می‌کنی، راه خداوندی که آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آن اوست.» (آیات ۵۲ و ۵۳)

“ You most certainly give guidance to the straight path, the path of God, to whom belongs all that is in the heavens and earth." (verses 52-53)

هدایت، راهِ خدا را به ما نشان می‌دهد؛ راهی که همهٔ راه‌ها در آن به هم می‌رسند، زیرا به سوی فرمانروایی می‌رود که تنها او بر آسمان‌ها و زمین فرمان می‌راند. هر کس به راه او هدایت شود، یقیناً قوانینی را که خدا در جهان هستی به کار انداخته و نیروهای آن را به جریان انداخته و روزی همهٔ موجودات را فراهم کرده، خواهد شناخت. از این رو تمام جهان به سوی مالک برترِ خود روی می‌آورد که همهٔ امور به سوی او بازمی‌گردد: «و هان که همهٔ کارها سرانجام به سوی خدا بازگردانده می‌شود.» (آیهٔ ۵۳) سپس او میان همه داوری خواهد کرد. این است آن نوری که خدا عطا کرده تا مردم در راهی که او برایشان برگزیده گام بردارند؛ آنان با فرمانبرداری از فرمان او و بهره‌مندی از هدایتش، به سوی او بازخواهند گشت.

Guidance shows us the path of God, at which point all ways converge, because it leads to the Sovereign who alone has dominion over the heavens and the earth. Whoever is guided to His path is certain to know the laws that God has set in operation in the universe, bringing their forces into play and providing sustenance to all. Hence, the whole universe turns to its Supreme Owner to whom all shall return: “Most certainly, to God all things shall in the end return. ” (Verse 53) He will then judge them all. Such is the light God has given so that people will go along the way He has chosen for them; they will return to Him having obeyed His command and benefited by His guidance.

بدین ترتیب، این سوره به پایان می‌رسد. این سوره با بحثی درباره‌ی وحی آغاز شد و این بحث، محور اصلی آن را تشکیل می‌داد. سوره بیان می‌کند که وحی از زمان پیامبران نخستین آغاز شده است و روشن می‌سازد که دین الهی یکی است، همان قانون را بیان می‌کند و همان راه را نشان می‌دهد. سوره، رهبری نوین بشریت را در شخص محمد ﷺ و در جامعه‌ای که به پیام او ایمان می‌آورد، قرار می‌دهد.

Thus the surah is brought to its conclusion. It began with a discussion of revelation, which provided its main theme. It stated that revelation started with the early prophets, making it clear that Divine religion is one, outlining the same code and showing the same way. It gives humanity its new leadership represented by the person of Muhammad (peace be upon him), and in the community that believes in his message.

این امت به‌عنوان امانت‌دار وظیفه‌ی هدایت مردم به راه راست که به سوی خدا می‌رود، برگزیده شده است. این سوره همچنین ویژگی‌های این امت را بیان می‌کند که آن را شایسته‌ی رهبری درست می‌سازد. این امت است که امانتی را که از جانب خداوند بلندمرتبه از طریق فرایند شریف وحی بر دوش آن نهاده شده، به دوش می‌کشد.

This community is entrusted with the task of guiding people to the straight path leading to God. The surah also outlines the characteristics of this community which qualify it to provide sound leadership. It is this community that shoulders the trust bestowed from on high by the sublime process of revelation.

الشوری؛ مشورہ (آیات الهی در جهان آفرینش) ۲۵–۵۳

نمای کلی

ثروت و رفتار مردم

چه چیزی باعث بدبختی می‌شود

کنترل قوانین طبیعی

یک جامعه‌ای که با ایمان شکل گرفته است

ویژگی‌های مؤمنان

چه بهایی برای فرصت دوباره؟

وقتی پاسخ دیر می‌رسد

روش‌های وحی

ماهیت وحی

نور الهدایت