ارائه سوم این موضوع محوری ایمان، سبکی متفاوت به کار می‌گیرد و نخست، دلیل همگانی را در ارتباط با زندگی انسان، منافع و معیشت او نشان می‌دهد. از نعمت‌های خداوند، آشکار و نهان، که مردم از آن بهره‌مندند، سخن می‌گوید.

The third presentation of this central issue of faith employs a different style, showing us in the first place the universal proof as it relates to human life, interests and livelihood. It speaks of God’s blessings, visible and subtle, which people enjoy.

با این حال، آنان همچنان درباره خدایی که این همه نعمت را به ایشان ارزانی داشته است به جدال ادامه می‌دهند. سپس سوره، همان الگوی پیشین را دنبال می‌کند و محور اصلی ایمان را همان‌گونه که در دو بخش نخست مطرح شد، ارائه می‌دهد.

Nevertheless, they continue to engage in arguments about God, who gives them all these blessings. The sūrah then follows the same pattern in presenting the central theme of faith as already discussed in the first two presentations:

آیا نمی‌دانید که خداوند هرآنچه در آسمان‌ها و زمین است را در خدمت شما قرار داده و نعمت‌های آشکار و نهانش را بر شما ارزانی داشته است؟ با این همه، برخی از مردم بی‌هیچ دانشی، بی‌هیچ هدایتی و بی‌هیچ کتاب روشنگری دربارهٔ خدا مجادله می‌کنند. و چون به ایشان گفته شود: «از آنچه خداوند نازل کرده پیروی کنید»، می‌گویند: «نه، بلکه از آنچه پدرانمان را بر آن یافته‌ایم پیروی می‌کنیم.» آیا اگر شیطان ایشان را به سوی عذاب آتش فروزان فرا می‌خواند [باز هم از او پیروی می‌کنند]؟

Are you not aware that God has made subservient to you all that is in the heavens and the earth, and has lavished upon you His blessings, outward and inward? Yet some people argue about God without having any knowledge, without guidance, and without any light giving revelations. When it is said to them, ‘Follow what God has revealed’, they say, ‘No; but we will follow only what we found our forefathers believing in.’ Why, even if Satan is beckoning them to the suffering of the blazing fire.

(آیات ۲۰-۲۱)

(Verses 20-21)

این نکته بارها در قرآن کریم تکرار شده است. هرچند به شیوه‌های گوناگون بیان شده، هر بار تازه به نظر می‌رسد، زیرا جهان هر بار که در اسرار آن می‌اندیشیم و در شگفتی‌های بی‌پایانش تأمل می‌کنیم، تازه جلوه می‌کند. در حقیقت، بررسی این شگفتی‌ها بسیار بیش از عمر انسان به طول می‌انجامد. با این همه، هر بار که انسان به آن‌ها می‌نگرد، رنگ و آهنگی متفاوت دارند.

This remark occurs repeatedly in the Qur’ān. Conveyed in different ways, it appears new every time, because the universe appears new whenever we contemplate its secrets and reflect on its unending wonders. Indeed, it takes far longer than man’s lifetime to review these wonders. Yet every time he looks at them, they appear to have a different colour and a different tone.

سوره در تأمل خود درباره جهان، منکران را با منطق سرشت خودشان رودررو می‌کند. به این ترتیب، آنان نمی‌توانند حقیقتی را که سوره بر آن تأکید می‌کند انکار کنند. با این حال، هنوز کسانی هستند که از راه منحرف می‌شوند و غافل می‌مانند:

In its contemplation of the universe, the sūrah puts the unbelievers face to face with the logic of their own nature. In this way, they cannot deny the truth it emphasizes. Yet still there are those who deviate and remain heedless:

اگر از آنان بپرسی: «چه کسی آسمانها و زمین را آفریده است؟» قطعاً خواهند گفت: «خدا.» بگو: «ستایش همه از آنِ خداست!» امّا بیشترشان نمی‌فهمند. آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ خداست. به راستی خداست که بی‌نیاز و شایستهٔ هر ستایش است.

If you were to ask them: ‘Who is it that has created the heavens and the earth?’ they will be sure to answer: ‘God.’ Say: All praise is due to God alone!’ Yet most of them do not understand. To God belongs all that is in the heavens and the earth. Indeed, God is the One who is self-sufficient, worthy of all praise. (Verses 25-26)

هنگامی که انسان دربارهٔ سرشت و وجدان خویش می‌اندیشد، نمی‌تواند این حقیقت آشکار را نپذیرد. آسمان‌ها و زمین چنان‌که هستند برپایند: با اندازه‌ها، حرکات، ابعاد، ویژگی‌ها و خصوصیات‌شان که با دقت طرح‌ریزی شده است. آن‌ها با اندازه‌گیری آگاهانه و هماهنگی کامل ساخته شده‌اند. با این همه، آفریده‌هایی هستند که هیچ‌کس ادعای آفریدن‌شان را ندارد و هیچ‌کس نمی‌گوید که آفرینندهٔ دیگری جز خدا در پدید آوردن‌شان سهمی داشته است. آن‌ها نمی‌توانند خودبه‌خود پدید آمده باشند. همچنین نمی‌توانند بدون طرح‌ریزی دقیق یا طراحی، از نظامی پیروی کنند یا هماهنگی برقرار سازند. این‌که گفته شود آن‌ها خودبه‌خود یا بر اثر تصادف وجود داشته‌اند، شایستهٔ بحث نیست. افزون بر این، سرشت انسان چنین ادعایی را عمیقاً رد می‌کند.

When man questions his own nature and conscience, he cannot avoid admitting this clear truth. The heavens and the earth stand as they are: with careful planning of their sizes, movements, dimensions, qualities and characteristics. They are made in deliberate measure and full harmony. Yet they are creatures that no one claims to have created, and no one alleges that any creator other than God has had a share in their making. They cannot have come into existence by themselves. Nor can they follow a system or establish harmony without elaborate planning or a planner. To suggest that they have existed by themselves, or as the result of coincidence, does not merit argument. Moreover, human nature profoundly rejects any such claim.

کسانی که برای خدا شریک قائل شدند و به شدت با پیامبر ﷺ و پیام او مخالفت کردند، هنگامی که با دلیل همگانی آفرینش آسمان‌ها و زمین روبه‌رو شدند، نتوانستند فطرت خود را انکار کنند. از این رو در پاسخ به این پرسش که «چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟» تردید نکردند. پاسخشان روشن بود: «خدا». بنابراین، خداوند به پیامبرش ﷺ دستور می‌دهد که درباره‌ی پاسخ ایشان چنین بگوید: {بگو: ستایش تنها از آنِ خداست.} (آیه‌ی ۲۵) ستایش از آنِ خداست که حقیقت هستی و آفرینش آن را در فطرت انسان روشن نگاه داشته است. سپس این بحث قطع می‌شود تا تفسیری تازه ارائه شود.

ارائهٔ چهارم به همان موضوعی می‌پردازد که سه ارائهٔ پیشین به آن پرداختند؛ بیان می‌کند که خدا حق است و هر آنچه جز او را می‌خوانند باطل است. از اخلاص عبادت برای خدای یگانه و از روز قیامت سخن می‌گوید که در آن نه پدری می‌تواند از فرزندش بی‌نیاز کند و نه فرزندی از پدرش. در این ارائه چند تأثیر روان‌شناختی در برابر زمینه‌ای جهانی به کار گرفته شده است.

The fourth presentation tackles the same issue addressed in the previous three, stating that God is the truth while all those they invoke beside Him are false. It speaks of addressing worship purely to God alone and of the Day of Judgement when neither parent nor child can avail the other. Several psychological influences are brought to bear here against a universal background:

آیا نمی‌بینی که خدا شب را در روز داخل می‌کند و روز را در شب داخل می‌کند، و خورشید و ماه را رام [قوانین خود] ساخته است، که هر یک تا زمانی معین در حرکت‌اند، و خدا به آنچه انجام می‌دهید آگاه است؟ این چنین است، زیرا تنها خداست که حق مطلق است، و هر آنچه مردم جز او می‌خوانند، باطلی محض است، و زیرا تنها خداست که والای بزرگ است. (آیات ۲۹-۳۰)

Do you not see that God causes the night to pass into the day, and the day to pass into the night, and that He has made the sun and the moon subservient [to His laws], each running its course for a set term, and that God is fully aware of all that you do? Thus it is, because God alone is the Ultimate Truth, and all that people invoke beside Him is sheer falsehood, and because God alone is Most High, Great. (Verses 29-30)

صحنههای گذر شب به روز و روز به شب، و همچنین کوتاه و بلند شدن آنها در فصلهای مختلف سال، به راستی شگفتانگیزند. با این حال، آشنایی طولانی ما با آنها سبب میشود که بیشتر ما از این شگفتی که بهطور منظم و بیهیچ کاستی یا اختلالی رخ میدهد، غافل شویم. این پدیده از چرخهای منظم پیروی میکند که هرگز از الگوی تعیینشدهٔ خود منحرف نمیشود. تنها خداست که میتواند چنین نظامی را پدید آورد و آن را پایدار نگه دارد. برای درک این حقیقت، تنها کافی است به این چرخهٔ بیخطا نگاه کنیم.

The scenes of the night passing into the day and the day passing into the night, as well as their shortening and increase in length with the different seasons are indeed remarkable. However, our long familiarity with them makes most of us oblivious to this wonder that occurs regularly, without fail or disturbance. It follows a regular cycle that never deviates from its set pattern. It is only God who can initiate such a system and maintain it. To appreciate this fact needs no more than observation of this unfailing cycle.

این پیوند این چرخه با خورشید و ماه، حرکات منظم آنها و رام و مسخر بودنشان، شگفتی‌ای حتی بزرگ‌تر از شب و روز و کوتاه و بلند شدنشان است. هیچ کس جز خداوند متعال نمی‌توانست چنین کند. اوست که می‌داند و تعیین می‌کند این دو تا کی، تا زمانی که برای آن معین کرده، از این چرخه پیروی خواهند کرد. حقیقت مسلّم دیگری نیز در همان آیه به این دو حقیقت جهانی افزوده شده است: «خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است.» (آیه ۲۹) بدین ترتیب، این سه با هم به عنوان حقایق مسلّم و درهم‌تنیده ذکر شده‌اند. پس از آن، سخنی آمده که حقیقت بزرگی را بیان می‌کند که همه حقایق بر آن استوار است. این حقیقت، محور اصلی این سوره است که این دلیل پیش‌درآمد آن است: «این چنین است، زیرا خداوند تنها حقِ مطلق است، و هر آنچه مردم به جز او می‌خوانند، کاملاً باطل است، و زیرا خداوند تنها بلندمرتبه و بزرگ است.» (آیه ۳۰)

سورہ، طوفانی سمندر کے عظیم خطرے کو بنیاد بناتے ہوئے، ایک اس سے بھی بڑے خطرے کی یاد دلاتی ہے، جس کے مقابلے میں سمندر کا خطرہ بہت ہی چھوٹا دکھائی دیتا ہے۔ یہ اُس دن کا خطرہ ہے جب تمام رشتے منقطع ہو جائیں گے، والدین اور اولاد ایک دوسرے سے جدا ہو جائیں گے اور ہر ایک اپنی ہی حالت میں مشغول ہوگا؛ جب ہر جان تنہا کھڑی ہوگی، بغیر کسی سہارے کے، اور کسی کو مدد کے لیے پکارنے کی طاقت نہیں رکھتی ہوگی:

Drawing on the great danger presented by a stormy sea and how it puts things into perspective, the sūrah then reminds them of an even greater danger, in comparison with which the danger of the sea appears ever so small. This is the danger of the day when all relations are severed, parents and children are separated and preoccupied with their own positions; when each soul stands on its own, without support, unable to call upon anyone for help:

ای مردم! از پروردگارتان پروا کنید و از روزی بترسید که هیچ پدری به فرزندش سودی نرساند و هیچ فرزندی نیز به پدر و مادرش هیچ سودی نبخشد. وعدهٔ خدا قطعاً حق است. پس زندگی دنیا شما را نفریبد، و اندیشه‌های فریبندهٔ دربارهٔ خدا شما را گول نزند. (آیهٔ ۳۳)

Mankind! Fear your Lord and fear a day when no parent will be of any avail to his child, nor any child will in the least avail his parents! God’s promise is most certainly true. Let not, then, the life of this world delude you, and let not deceptive thoughts about God delude you. (Verse 33)

این وحشت از نظر روانی توصیف شده و سنجه‌اش اثری است که بر دل‌ها و جان‌ها می‌گذارد. هیچ چیز پیوندهای خونی و رابطهٔ میان پدر و فرزند را نمی‌گسلد، و هیچ چیز مردم را چنان مشغول خویشتن و جایگاه خودشان نمی‌کند، مگر ترسی که برای مردم کاملاً ناشناخته باشد. بنابراین فراخوان به ترس از خداوند در اینجا به‌موقع آمده است، آنگاه که مردم آمادهٔ پاسخ‌گویی‌اند. مسئلهٔ آخرت در پس‌زمینهٔ چنین وحشت بزرگی ارائه می‌شود تا دل‌ها به آن گوش فرا دهند.

The horror described here is psychological, measured by its effect on hearts and souls. Nothing severs blood relations and ties between parent and child, and nothing makes everyone preoccupied solely with their own positions unless it be a fear totally unknown to people. The call to fear God, therefore, comes here at the right time, when people are ready to respond. The issue of the hereafter is presented against the background of such great horror so that hearts will listen.

«وعدِ خدا قطعاً حق است.» (آیهٔ ۳۳) این وعده هرگز تخلف نمی‌شود. هیچ راه گریزی از این موقعیت بسیار دشوار نیست. هیچ‌کس نمی‌تواند از حسابرسی دقیق و پاداشِ عادلانه بگریزد، در روزی که هیچ‌کس نمی‌تواند از چیزی به دیگری سود رساند.

“God’s promise is most certainly true.” (Verse 33) It will never fail. There can be no avoidance of this very difficult situation. No one can escape the accurate reckoning and the fair reward, when none can avail another of anything.

در پایان این چهارمین ارائه، که سوره را کامل می‌کند، نکته‌ای نهایی بیان می‌شود که هم قدرتمند است و هم شگرف. این نکته دانش کامل و فراگیر خداوند را توصیف می‌کند و آن را با دانش محدود و انسانی ما مقایسه می‌کند. این نکته همچنین پرسشی را که در سراسر سوره، در چهار بخش آن، مورد بحث قرار گرفته است بیان می‌کند و همه‌ی این‌ها را در یکی از شگفت‌انگیزترین تصویرهایی ترسیم می‌کند که در قرآن آمده است.

At the end of this fourth presentation, which completes the sūrah, a final note is given, one which is both powerful and awesome. It describes God’s perfect and comprehensive knowledge contrasting this with our own limited, human knowledge. It states the question discussed throughout the sūrah, in its four sections, and presents all this in one of the most wonderful images drawn in the Qur’ān:

همانا علم قیامت تنها نزد خداست؛ و اوست که باران فرو می‌فرستد، و آنچه در رحم‌هاست را می‌داند؛ و هیچ کس نمی‌داند فردا چه به دست خواهد آورد، و هیچ کس نمی‌داند در کدام سرزمین خواهد مرد.

Indeed with God alone rests the knowledge of when the Last Hour will come; and He it is who sends down rain; and He knows what the wombs contain; whereas no one knows what they will earn tomorrow, and no one knows in what land they will die.

تنها خداوند داناست و به همه چیز آگاه است. (آیه ۳۴)

God alone is omniscient and takes cognisance of all things. (Verse 34)

خداوند متعال علم به قیامت را برای خود نگه داشته است و جز او کسی آن را نمی‌داند. از این رو، مردم همواره در حال احتیاط خواهند بود، در انتظار رسیدنش در هر لحظه، و می‌کوشند برای آن آماده باشند. آنان می‌دانند که برای آماده شدن در برابر فرا رسیدنش، فرصتی برای از دست دادن نیست.

God Almighty has chosen to keep the knowledge of the Last Hour to Himself; none knows it other than Him. Thus people will always remain cautious, expecting its arrival at any time, trying to be ready for it. They know that there is no time to lose in preparing for its arrival.

این خداست که باران را بر پایهٔ حکمت خویش و به اندازهای که بخواهد فرو میفرستد. مردم ممکن است از راه تجربه و اندازهگیری بدانند که باران در راه است، اما نمیتوانند شرایطی را پدید آورند که باران را به وجود آورد. عبارت قرآنی روشن میسازد که این خداست که باران را فرو میفرستد، چنانکه اوست که شرایط کلی را که باران را شکل میدهد و تنظیم میکند آغاز میکند. بنابراین، آنچه در این زمینه ویژهٔ خداست، توانایی فرو فرستادن باران است، همانگونه که در متن روشن شده است.

It is God who sends down rain in accordance with His wisdom, and in the measure He chooses. People may know by experience and measurement that rain is due, but they cannot create the conditions that bring rain about. The Qur’ānic statement makes clear that it is God who sends down the rain, as it is He who initiates the universal conditions that form and regulate it. Thus, what is exclusive to God in this respect is the ability to send down the rain, as is made clear in the text.