این سوره محور مرکزی دارد که می‌کوشد آن را کاملاً روشن سازد. سبک و آهنگی که به کار می‌گیرد، و تصاویر و صحنه‌هایی که ترسیم می‌کند، همگی در کنار هم عمل می‌کنند تا این محور را به شکلی بسیار الهام‌بخش در ذهن ما جا دهند. از این رو، سوره انبوهی از تصاویر را پیش روی ما می‌گذارد؛ به راستی ما را از هر سو در میان آن‌ها احاطه می‌کند. ما نمی‌توانیم نبینیم که این تصاویر گویی در برابر دیدگان ما جان گرفته‌اند و در حال وقوع‌اند. در اینجا سرنوشت قوم ثمود، عاد، فرعون، قوم لوط و عموره را می‌بینیم و خود را در برابر آثار هولناک آن‌ها فرو‌رفته احساس می‌کنیم. صحنه طوفان بزرگ و اندک انسان‌هایی که در کشتی نجات یافتند، در دو آیه کوتاه ترسیم شده است. بخوانید، اگر می‌خواهید، که چگونه قوم عاد به سرنوشت هولناک خود دچار شدند: «اما عاد، پس با بادی سرکش و طوفانی ویران شدند؛ که آن را هفت شب و هشت روز پیاپی بر آنان مسلط کرد. آنان را می‌دیدی که در آن روزها و شب‌ها همچون تنه‌های درختان خرمای ریشه‌کن‌شده و توخالی، بر زمین افتاده‌اند. آیا اکنون اثری از آنان می‌بینی؟» (آیات ۶ تا ۸) آیا می‌توانیم در ذهن خود نبینیم که این طوفان خروشان، هشت روز و هفت شب، ویرانگری سهمگین خود را ادامه داد و قوم عاد را کاملاً نابود کرد، به‌گونه‌ای که همچون تنه‌های توخالی و ریشه‌کن‌شده درختان به نظر می‌رسیدند؟ این صحنه چنان زنده است که ناگزیریم آن را با چشمان خود ببینیم و با ذهن خویش ترسیم کنیم. همین امر درباره همه تصاویر سرنوشت هولناکی که کافران پیشین بدان دچار شدند نیز صادق است.
The surah has a central theme, which it aims to make absolutely clear. The style and beat it employs and the images and scenes it draws work in unison to drive this home to us in a highly inspiring way. Thus, the surah gives us a great host of images indeed it surrounds us with them from all sides. We cannot fail to see them brought alive as if they are taking place in front of our very eyes. Here, we see the fates of the Thamud, the 'Ad, Pharaoh, Sodom and Gomorrah and feel engulfed by their terrible effects. The scene of the great floods and the few human survivors carried in the Ark is painted in two short verses. Read, if you will, how the 'Ad suffered their terrible fate: “ The (Ad were destroyed by a furiously howling wind, which He caused to rage upon them for seven nights and eight decisive days. You could see their people lying dead, like uprooted trunks of hollow palm trees. Can you see any trace of them now? ” (Verses 6-8) Can you fail to see in your mind’s eye how this raging storm continued to vent its furious havoc for eight days and seven nights leaving the 'Ad utterly destroyed and resembling hollow, uprooted tree trunks? It is such a vivid scene that we cannot help but see it with our eyes and paint it with our minds. The same applies to all images of the terrible fates suffered by unbelievers of old.
پھر ہمارے سامنے کائنات کے ہولناک انجام کی تصویریں لائی جاتی ہیں؛ ہم ان کے ساتھ آنے والی گونج سنتے ہیں اور دہشت اور بے قراری سے بھر جاتے ہیں۔ اس آیت کو سنیے: “ زمین اور پہاڑ اٹھا لیے جائیں گے اور ایک ہی زوردار ضرب میں ریزہ ریزہ کر دیے جائیں گے۔ ” (آیت 14) کیا اٹھائے جانے اور پھر گرنے کو دیکھنے کے بعد تم اس زوردار دھماکے کو نہیں سنتے؟
Then again the images of the terrible end of the universe are brought before us; we hear the noise accompanying them and we are filled with terror and distress. Listen to this verse: “ The earth and mountains are lifted up and with one mighty crash are flattened. ” (Verse 14) Do you not hear that mighty crash after having seen the lifting up and then the fall?
«اسْمَعْ مُجَدَّدًا: "وَانشَقَّتِ السَّمَاءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ." (الآية ١٦) آیا این پایان غم‌انگیز، با آسمانی زیبا که پاره‌پاره می‌شود، به روشنی در برابر دیدگانت مجسم می‌شود؟
به شنیدن ادامه بده: "وَالْمَلَكُ عَلَىٰ أَرْجَائِهَا ۚ وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ. يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لَا تَخْفَىٰ مِنكُمْ خَافِيَةٌ." (الآيات ١٧-١٨) شکوه این صحنه‌ی هولناک، جز این نمی‌تواند باشد که خیال تو را پر کند.»
Listen again: “ The sky will be rent asunder, for, it will have become frail on that day.” (Verse 16) Does this sad end, with a beautiful sky torn apart, present itself clearly before you? Keep listening: “ The angels will stand on all its sides and, on that day, eight of them will bear aloft the Throne of your Lord. On that day you shall be brought to judgement and none of your secrets will remain hidden. ” (Verses 17-18) The majesty of this awesome scene can only but fill your imagination.
به تصویر کسی نگاه کن که کارنامه‌اش را با دست راستش می‌گیرد. تمام دنیا برای شادی‌اش کوچک است. او با خوشحالی همه‌ی مخلوقات را فرا می‌خواند که بیایند و کارنامه‌ی او را بخوانند: «بیایید همه‌ی شما! این کارنامه‌ی مرا بخوانید.
Then look at the image of the person receiving his record in his right hand. The whole world is too small for his joy. He cheerfully calls on all creatures to come and read his record: “Come you all! Read this my record.
«من یقیناً می‌دانستم که روزی باید با حساب خود روبه‌رو شوم» (آیات ۱۹ و ۲۰). این را با تصویر کسی مقایسه کنید که نامه‌ی عملش به دست چپش داده می‌شود؛ سخنان، لحن و حالتش اندوه عمیق دلش را نشان می‌دهد: «ای کاش نامه‌ی عملم به من داده نمی‌شد و نمی‌دانستم حسابم چیست! ای کاش مرگ همه‌چیز را به پایان می‌برد! مال و ثروتم به کارم نیامد و قدرتم از من رفته است» (آیات ۲۵ تا ۲۹).
I certainly knew that one day I would have to face my account” (Verses 19—20) Contrast this with the image of the one whose record is given to him in his left hand: his words, tone and expression reflect his heart-felt grief: “ Would that I had never been shown my record and knew nothing of my account! Would that death had been the end of me! Nothing has my wealth availed me. I am now bereft of all my power” (Verses 25-29)
کیست از ما که وقتی حکم درباره آن شخص دوم را می‌شنود، به لرزه نیفتد: «او را بگیرید و به زنجیر کشید، سپس او را در آتش دوزخ بیندازید، و سپس او را با زنجیری به طول هفتاد ذراع ببندید.» (آیات ۳۰ تا ۳۲) تقریباً می‌بینیم که مأموران این فرمان، برای اجرای آن شتاب می‌کنند، و هنگام خواندن، وضعیت او را در آنجا مجسم می‌کنیم: «پس امروز نه دوستی برای او در اینجاست، و نه غذایی جز چرک و خونابه‌ای که جز گناهکاران کسی نمی‌خورد.» (آیات ۳۵ تا ۳۷) و سرانجام، کیست از ما که وقتی این هشدار سخت به ذهنش می‌رسد، ترس را احساس نکند: «و اگر او سخنانی را به ما نسبت می‌داد، قطعاً او را با دست راست می‌گرفتیم و رگ گردنش را می‌بریدیم، و هیچ‌یک از شما نمی‌توانستید او را نجات دهید.» (آیات ۴۴ تا ۴۷) همه این تصاویر و صحنه‌ها با هم چنان نیرومند، روشن و مؤثرند که توجه جدی و فوری ما را می‌طلبند.
Who of us will fail to shudder when we listen to the judgement in the case of the latter person: “Lay hold of him and shackle him, and bum him in the fire of hell, and then fasten him in a chain seventy cubits long.” (Verses 30-32) We almost see those receiving the command rushing to carry it out, and we visualize his situation there as we read: “So, no friend has he here today, nor any food except the filth that none other than the sinners eat” (Verses 35—37) Finally, who of us will not experience fear when our minds receive this stern warning: “Had he attributed some fabrications to Us, We would indeed have seized him by the right hand and cut off his life-vein, and none of you could have saved him.” (Verses 44-47) Combined, all these images and scenes are so powerful, clear and effective as to require our pressing attention.
سجعِ آیاتِ این سوره و تنوعِ آن، به تأثیرِ آشکارا ژرفِ آن کمک می‌کند. در آغاز، با یک «ـاَ» بسیار کشیده روبه‌رو می‌شویم که با یک صامتِ انفجاریِ مضاعف و یک «ح» سایشی دنبال می‌شود. سپس بخشی طولانی می‌آید که همهٔ آیات با هجای پایانیِ روشنِ «یَه» پایان می‌یابند. این بخش ما را از صحنه‌های ویرانی در این جهان و در جهان آخرت، و نیز از صحنه‌های شادی و زاری در هنگام دادنِ نامه‌های اعمال، می‌گذراند. سپس پایان‌بندی به «وَاءْ» تغییر می‌کند، هنگامی که حکم داوری صادر می‌شود. و آنگاه که مبنای داوری با جدیت تمام بیان می‌شود، پایان‌بندی بار دیگر تغییر می‌کند و آوایی استوار و قطعی می‌دهد که از مصوتِ بلندِ «ِی» و سپس «م» یا «ه» تشکیل شده است. این تغییرِ صامتِ پایانی و مصوتِ پیش از آن، همچنین ضرب‌آهنگ، پدیده‌ای روشن است که با دگرگونیِ صحنه، تصویر و فضا همخوان است. با موضوع و تصاویرِ ترسیم‌شده کاملاً سازگار است و به تأثیرِ نیرومندِ کلیِ سوره می‌افزاید.
با همهٔ این‌ها، می‌خواهم چنین نتیجه بگیرم که خودِ سوره بسیار نیرومندتر از آن است که هر تحلیل یا تفسیری بتواند نشان دهد.
The surah's verse endings and their variation contribute to its clearly profound effect. At the very beginning, we have a very long V followed by a doubled plosive sound and a fricative 'h. Then we have a long stretch in which all the verses end with a clear 'yah final syllable. This passage takes us through the scenes of ruin in this world and in the life to come, as well as those of joy and lamentation when personal records are given. Then the ending changes to WA’ when the judgement is pronounced. When the basis of the judgement is outlined in all seriousness, the ending again changes to give us a firm and final sound formed of a long 'e* followed by either 'm! or 'h. This change of the last consonant and the vowel preceding it, as well as the beat, is a clear phenomenon that parallels the change of scene, image and aura. It fits perfectly with the subject matter and the images drawn. It contributes to the powerful effect the surah has generally. Having said all this, I would like to conclude by saying that the surah itself is far more powerful than can be shown by any analysis or comment anyone can make.