این بخش جدید، با مجموعه‌ای از مشاهدات، به وجدان انسان دست می‌زند و هدفش آن است که فطرت انسانی را رو در رو با شواهد روشن بر یگانگی خداوند، با سخن راستین فرستاده‌اش و با مفهوم روز قیامت قرار دهد؛ روزی که حساب و عدالتی که بی‌تردید بر همگان اجرا خواهد شد. این اشارات بر تمام جان آدمی اثر می‌گذارند و آن را در سیری بزرگ در هستی می‌گردانند و افق‌های گسترده‌ی جهان خودش را برایش می‌گشایند. این بخش از روزگاران کهن به زمان حاضر می‌رسد و از این زندگی به آن زندگی واقعی که پس از آن است. بخش پیشین نیز جنبه‌های مشابهی داشت که در فصل ۱ بحث شد، اما جنبه‌های کنونی روشن‌تر است و به یقین پاسخ درستی از هر انسانی با فطرتی پاک دریافت خواهد کرد. کافران واقعاً ترس داشتند که قرآن آنان را به شدت ضعیف کند. از این رو یکدیگر را برمی‌انگیختند که به آن گوش ندهند، زیرا می‌خواستند بر عقاید و اعمال گمراهانه‌ی خود ادامه دهند.

This new passage touches the human conscience with a flow of observations that aim to put human nature face to face with clear evidence of God’s oneness, the truthful address of His Messenger and the concept of the Day of Judgement, the reckoning and justice that are certain to be administered to all on that day. These touches work on the whole of the human soul, taking it on a grand tour of the universe, opening up for it the broad horizons of its own world. It moves from ancient times to the present, and from this life to the real one beyond. The previous passage contained similar aspects, discussed in Chapter 1, but the present ones are clearer, certain to receive the right response from any person with an uncorrupted nature. The unbelievers genuinely feared that the Qur’ān would weaken them considerably. Hence they urged one another not to listen to it because they wanted to continue with their erring beliefs and practices.

برای کسانی که نیکی کرده‌اند، پاداشی نیکوتر و افزون‌تر است. نه تیرگی و نه خواری‌ای چهره‌هایشان را خواهد پوشاند. آنان اهل بهشت‌اند و در آن جاودانه خواهند ماند. و اما کسانی که بدی کرده‌اند، کیفر هر بدی، بدی‌ای همانند آن است.

For those who do good there is a good reward, and more besides. Neither darkness nor any disgrace will overcast their faces. These are destined for paradise, where they will abide. As for those who have done evil, an evil deed is rewarded with its like.

ذلّت و خواری آنان را فرا خواهد گرفت، زیرا برای ایشان در برابر خدا هیچ نگهدارنده‌ای نخواهد بود؛ گویی چهره‌هایشان با پاره‌هایی از تاریکی شب پوشانده شده است. اینان اهل آتشند و در آن جاودانه خواهند ماند.

Ignominy will overshadow them — for they will have none to protect them from God — as if their faces have been covered with patches of the night’s own darkness. Such are destined for the fire, where they will abide. (Verses 26-27)

آخرین آیهٔ بخش پیشین چنین بود: «خدا به سرای سلامت فرا می‌خواند و هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند.» (آیهٔ ۲۵) در اینجا خلاصه‌ای از قواعدی را می‌بینیم که پاداش کسانی را که از هدایت خدا پیروی می‌کنند و کسانی را که از آن روی می‌گردانند تعیین می‌کند. این قواعد در هر دو نوع پاداش، لطف، رحمت، عدالت و انصاف خدا را نشان می‌دهد.

The last verse in the preceding passage said: “God calls to the abode of peace, and guides him that wills to a straight path.” (Verse 25) Here we have an outline of the rules that determine the reward of those who follow God’s guidance and those who turn away from it. It shows God’s grace, mercy, fairness and justice in both types of reward.

آنان که در انتخاب عقیده و عمل خود نیکوکار باشند، راه راست را بازشناسند و قانون همگانی‌ای را که به «سرای سلامت» می‌انجامد دریابند، پاداشی نیکو خواهند داشت که نتیجهٔ شایستهٔ کارهایشان است. اما افزون بر این، از بخشش بی‌کران خداوند نیز بهره‌مند خواهند شد: «برای کسانی که نیکی کنند، پاداشی نیکو و افزون‌تر [از آن] است.» (آیهٔ ۲۶) ایشان از سختی‌های روز قیامت و اندوهی که دیگران پیش از داوری بر همهٔ مخلوقات تحمل می‌کنند، در امان خواهند بود: «نه تیرگی و نه خواری‌ای چهره‌هایشان را خواهد پوشاند.» (آیهٔ ۲۶) عبارت عربی دو واژه برای تیرگی و خواری را در بر دارد. نخستین واژه به غبار، تیرگی و رنگ پریده‌ای اشاره دارد که در نتیجهٔ اندوه و پریشانی پدید می‌آید.

Those who do well in their choice of belief and practice, recognizing the right path and understanding the universal law which leads to the ‘abode of peace’ will have a goodly reward which is the fair outcome of what they do. But they will also have something more of God’s unlimited bounty: ‘For those who do good there is a good reward, and more besides.’ (Verse 26) They will be spared the misery of the Day of Resurrection, and the stress experienced by others before judgement is passed on all creatures: “Neither darkness nor any disgrace will overcast their faces.” (Verse 26) The Arabic phrase incorporates two words for darkness and disgrace. The first denotes dust, darkness and a pale colour that comes as a result of unhappiness or distress.

پس از این دور که ما را به گردهمایی همگان در روز قیامت برد، روزی که همه ادعاهای باطل و جعلیات بی‌اعتبار بودن خود را نشان می‌دهند، تنها قدرت در آن روز از آنِ خداست. اکنون سوره از اموری سخن می‌گوید که انسان‌ها در زندگی خود و در جان‌های خویش می‌بینند، و می‌پذیرند که این امور تنها به دست خدا انجام می‌گیرند و زیر فرمان و اختیار اوست.

The first round in this passage took us to the gathering of all on the Day of Resurrection when all false claims and fabrications are shown to have no validity whatsoever. God’s is the only power on that day. Now the sūrah speaks of matters human beings see in their lives, and in their own souls, admitting that they are only done by God and subject to His control.

بگو: «چه کسی از آسمان و زمین به شما روزی می‌دهد؟ یا چه کسی مالک شنوایی و بینایی است؟ و چه کسی زنده را از مرده بیرون می‌آورد و مرده را از زنده بیرون می‌آورد؟ و چه کسی کارها را تدبیر می‌کند؟» خواهند گفت: «خدا.» پس بگو: «آیا پرهیزگاری نمی‌کنید؟» چنین است خدا، پروردگار حقیقی شما. و جز حق، چه چیزی جز گمراهی باقی می‌ماند؟ پس چگونه از حق روی می‌گردانید؟ (آیات ۳۱ و ۳۲)

Say: ‘Who is it that provides for you from heaven and earth? Or, who is it that has power over hearing and sight? Who brings forth the living out of that which is dead, and brings forth the dead out of that which is alive? Who regulates all affairs?’ They will say: ‘God.’ Say, then: ‘Will you not, then, fear Him?’ Such is God, your true Lord. Apart from the truth, what is left but error? How is it, then, that you turn away? (Verses 31-32)

مشرکان عرب، همان‌گونه که توضیح داده شد، وجود خدا را انکار نمی‌کردند و نیز انکار نمی‌کردند که او همان کسی است که می‌آفریند، به آفریدگانش روزی می‌دهد و بر تمام هستی فرمانروایی دارد. آنان تنها برای موجودات دیگری الوهیت قائل بودند که آن‌ها را شریکان خدا می‌پنداشتند. ادعا می‌کردند که این موجودات می‌توانند آنان را به خدا نزدیک کنند یا خود دارای قدرتی مستقل از قدرت خدا هستند. در اینجا سوره، آنان را با تکیه بر همین باورهای خودشان مخاطب قرار می‌دهد. هدف آن است که آگاهی ایشان را بیدار کند و وادارشان سازد تا تأمل کنند، تا اندیشه‌های نادرست خود را کنار بگذارند. «بگو: "چه کسی از آسمان و زمین به شما روزی می‌دهد؟"» (آیه ۳۱)

The pagan Arabs, as has been explained, did not deny God’s existence, nor did they deny that He is the One who creates, provides sustenance for His creation and controls the whole universe. They simply ascribed divinity to other beings whom they considered to be God’s partners. They claimed that these were able to bring them nearer to God or that they had their own power, independent of God’s. Here the sūrah addresses them taking their own beliefs as its starting point. It aims to alert their consciousness and make them reflect, so that they can discard their ill- conceived ideas. “Say: ‘Who is it that provides for you from heaven and earth?’” (Verse 31)

«اینست خداوند، پروردگار حقیقی شما.» (آیه ۳۲) از آنجا که حق یکی است و نمی‌تواند در آنِ واحد به بیش از یک صورت وجود داشته باشد، پس هرکس از آن فراتر رود، در گمراهی بنیادین است. «پس از حق جز گمراهی چیست؟ پس چگونه روی برمی‌گردانید؟» (آیه ۳۲)

“Such is God, your true Lord.” (Verse 32) Since the truth is one and cannot be present in more than one form at the same time, then whoever goes beyond it is in fundamental error. “Apart from the truth, what is left but error? How is it, then, that you turn away?” (Verse 32)

وقتی حق آشکارا روشن باشد، چگونه کسی می‌تواند برای هدایت به جای دیگری نگاه کند؟

When the truth is clearly evident, how can anyone look elsewhere for guidance?

نتیجهٔ انکار عمدیِ حق توسط کافران، با وجود اعترافشان به مبنای آن، این است که خداوند این را به قانونی از قوانین سرشت انسان بدل کرده است که کسانی که از منطق سالم فطرت و قوانین کلی آفرینش منحرف شوند، مؤمن نخواهند بود: «این گونه کلمهٔ پروردگارت دربارهٔ کسانی که ستم کردند، محقق شد که ایمان نخواهند آورد.» (آیهٔ ۳۳) او آنان را از ایمان آوردن باز نمی‌دارد.

The outcome of the unbelievers’ deliberate denial of the truth, despite their acknowledgement of its basis, is that God has made it a law of human nature that those who deviate from the sound logic of nature and the overall laws of creation will not be believers: “Thus is the word of your Lord proved true with regard to those who do evil: they will not believe.” (Verse 33) He does not prevent them from believing.

حقاً، نشانه‌های راه حق و دین درست در سراسر جهان هستی وجود دارد، و منطق آن مورد پذیرش خودِ آنان است. تنها به این دلیل است که خودشان از پذیرفتن راهی که به ایمان می‌انجامد سر باز می‌زنند و عمداً به نتیجه منطقی مقدمه‌ای که خود قبول دارند پشت می‌کنند. این پیامدی است که آنان با نادیده گرفتن منطق طبیعت برمی‌گزینند.

Indeed the pointers to the truth and true faith are everywhere in the universe, and its logical basis is acknowledged by them. It is simply because they themselves refuse to take the way leading to faith and deliberately turn their backs on the logical conclusion of the premise they accept. It is an outcome they choose by disregarding the logic of nature.

سوره سپس به توجه دادن به جنبه‌هایی از قدرت خداوند ادامه می‌دهد و می‌پرسد آیا هیچ‌یک از شریکانی که منکران برای او قرار می‌دهند، بهره‌ای از چنین قدرتی دارند: «بگو: آیا از میان شریکانتان [که برای خدا قرار می‌دهید] کسی هست که آفرینش را آغاز کند و سپس آن را بازگرداند [و زنده کند]؟ بگو: تنها خداوند است که آفرینش را آغاز می‌کند و سپس آن را بازمی‌گرداند [و زنده می‌کند]. پس چگونه است که این‌چنین گمراه می‌شوید؟ بگو: آیا از میان شریکانتان [که برای خدا قرار می‌دهید] کسی هست که به حق راهنمایی کند؟ بگو: تنها خداوند است که به حق راهنمایی می‌کند. آیا کسی که به حق راهنمایی می‌کند شایسته‌تر است که پیروی شود، یا کسی که جز آنکه هدایتش کنند راه درست را نمی‌یابد؟ پس شما را چه شده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟» (آیات ۳۴-۳۵)

این سوره اکنون وارد دور تازه‌ای می‌شود که درباره خود قرآن سخن می‌گوید. آغاز آن با این بیان قاطع است که هیچ راهی برای ساختگی بودن قرآن توسط هیچ کس وجود ندارد، و سپس منکران به آوردن حتی یک سوره مانند آن به چالش کشیده می‌شوند. آنگاه نشان داده می‌شود که داوری ایشان شتاب‌زده و فاقد پایه‌ای استوار است. پس از آن، ماهیت رویکرد ایشان نسبت به قرآن بیان می‌شود، همراه با تشویق پیامبر ﷺ به پایداری، هر پاسخی که از ایشان دریافت کند.

The sūrah now begins a new round speaking of the Qur’ān itself. It starts with a categorical statement that there is no way that the Qur’ān could have been invented by anyone, followed by a challenge to the unbelievers to produce a single sūrah like it. It then shows their judgement to be hasty, lacking solid ground. This is followed by stating the nature of their attitude to the Qur’ān, coupled with encouragement to the Prophet to remain steadfast regardless of the response he receives from them.

این دور با اشاره‌ای به سرنوشتی پایان می‌یابد که در انتظار کسانی است که در باورهای نادرست خود لجوجانه پافشاری می‌کنند. این سرنوشتی عادلانه و شایسته است که با اعمالشان تعیین می‌شود.

The round concludes with a reference to the destiny awaiting those who are stubborn in their erroneous beliefs. It is a just and fitting destiny, determined by their deeds.

این قرآن را هیچ‌کس جز خداوند نمی‌توانست بسازد. این کتاب تصدیق‌کنندهٔ کتاب‌هایی است که پیش از آن بوده‌اند و تفصیلِ کتاب خداست که هیچ شکی در آن نیست. قطعاً از جانب پروردگار جهانیان است. اگر می‌گویند: «آن را ساخته است»، بگو: «پس اگر راست می‌گویید، سوره‌ای مانند آن بیاورید و هر که را جز خداوند می‌توانید به یاری بخوانید.» در حقیقت، آنچه را که به علمشان احاطه ندارند و تأویلش هنوز برایشان روشن نشده است، تکذیب می‌کنند.

“This Qur’ān could not have been devised by anyone other than God. It is a confirmation of [revelations] that went before it, and a full explanation of God’s Book, about which there is no doubt. It certainly comes from the Lord of all the worlds. If they say: He has invented it,’ say: ‘Produce, then, one sūrah like it, and call for help on all you can other than God, if what you say is true.’ Indeed they disbelieve what they cannot grasp, particularly since its inner meaning has not become clear to them.

همچنین کسانی که پیش از ایشان بودند تکذیب کردند. پس بنگر که فرجام آن ستمگران چگونه بود. برخی از ایشان به آن ایمان می‌آورند و برخی دیگر ایمان نمی‌آورند، و پروردگارت به مفسدان داناتر است. و اگر تو را تکذیب کردند، بگو: «عمل من از آنِ من است و عمل شما از آنِ شما. شما از آنچه من می‌کنم بری هستید و من از آنچه شما می‌کنید بری‌ام.» و برخی از ایشان به تو گوش می‌دهند؛ آیا تو می‌توانی کران را شنوا گردانی، با اینکه خردی ندارند؟ و برخی از ایشان به تو می‌نگرند؛ آیا تو می‌توانی نابینایان را راه بنمایی، با اینکه بینایی ندارند؟ همانا خدا به مردم هیچ ستمی روا نمی‌دارد، لیکن مردم خودشان به خویشتن ستم می‌کنند.

قرآن کریم به‌آسانی از هر بیانی که انسان‌ها پدید آورده‌اند قابل تمیز است. این کتاب تأثیری نیرومند بر دل‌ها دارد که هیچ سبک بشری به آن دست نمی‌یابد. گاهی این تأثیر را کسانی نیز احساس می‌کنند که هیچ آشنایی با زبان عربی ندارند. برخی رویدادهای شگفت‌انگیز، که شاید قاعده‌ی عمومی نباشند، جز این توضیحی نمی‌توانند داشت. من هیچ نمونه‌ای را که دیگری شاهد آن بوده باشد نمی‌آورم؛ تنها چیزی را نقل می‌کنم که حدود ۱۵ سال پیش برای خودم اتفاق افتاد و برای آن دست‌کم شش شاهد دارم.8

The Qur’ān is readily distinguishable from any human expression. It has a powerful effect on people’s hearts which no human style can achieve. Such an effect is sometimes felt by people who have no knowledge of Arabic. Some remarkable events, which may not be the rule, cannot have any other explanation. I am not giving any example witnessed by anyone else. I am only relating something that happened to me about 15 years ago, for which I have no less than six witnesses.8

ما هفت مسافر مسلمان بودیم که با کشتی‌ای مصری از راه اقیانوس اطلس به سوی نیویورک سفر می‌کردیم. همچنین صد و بیست مسافر خارجی بودند که هیچ‌یک مسلمان نبودند. به ذهنمان رسید که در میانه‌ی اقیانوس، نماز جمعه را در کشتی برپا کنیم. خدا می‌داند که چندان مشتاق خود نماز نبودیم، اما وقتی دیدیم یک مبلغ مسیحی در میان مسافران به تبلیغ مشغول است، ناچار شدیم احساسات دینی خود را نشان دهیم. حتی او به سراغ ما هم آمد. ناخدا که انگلیسی بود، کار ما را تسهیل کرد و به هر یک از خدمه و سایر کارکنان، که همگی مسلمانان نوبی بودند، اجازه داد که به شرط آن‌که در آن زمان وظیفه‌ای نداشته باشند، در نماز شرکت کنند.

We were seven Muslim passengers travelling on board an Egyptian ship across the Atlantic to New York. There were also 120 foreign passengers, none of whom was a Muslim. It occurred to us to hold Friday prayers on board, in the middle of the ocean. God knows that we were not that keen on the prayer itself, but we were driven to show our religious feelings when we saw a missionary exercising his mission with the passengers. He even approached us. The Captain, an Englishman, facilitated our task and allowed any of the crew and other workers, all of whom were Nubian Muslims, to join the prayer, provided that they were not on duty at the time.

آنان از این موضوع بسیار خوشحال شدند، زیرا بر اساس تجربه‌شان، این نخستین باری بود که نماز جمعه در کشتی برگزار می‌شد. من خطبه، یعنی سخنرانی، را ایراد کردم و نماز را امامت نمودم، در حالی که بسیاری از مسافران غیرمسلمان در نزدیکی ما تماشا می‌کردند.

They were overjoyed by this, as it was, in their experience, the first time ever that Friday prayers had been held on board. I delivered the khuţbah, or sermon, and led the prayers, while many of the foreign passengers were watching nearby.

وقتی نماز تمام شد، بسیاری از آنان ما را به «خدمتی موفق» تبریک گفتند. آنان نمازهای ما را این‌گونه می‌دیدند. یک بانوی خاص، که بعدها به ما خبر دادند مسیحی‌ای از یوگسلاوی است که از ظلم رژیم کمونیستی تیتو گریخته، بسیار متأثر شد. در واقع نتوانست جلوی احساساتش را بگیرد و چشمانش پر از اشک شد. او با گرمی دست‌های ما را فشرد و با انگلیسی شکسته گفت که از نظم و آرامش معنوی نمازهای ما عمیقاً تحت تأثیر قرار گرفته است. سپس پرسید که «کشیش» به چه زبانی سخن می‌گوید. او به‌هیچ‌وجه نمی‌توانست تصور کند که نماز را یک فرد غیرروحانی امامت کند، اما ما مطمئن شدیم که این نکته را برایش توضیح دهیم. او همچنین گفت که هرچند نمی‌توانست حتی یک کلمه از آنچه گفته می‌شد را بفهمد، این زبان آهنگ و ریتم موسیقایی قابل توجهی داشت. سپس چیزی گفت که برای همه ما بسیار شگفت‌انگیز بود. گفت که برخی عبارات یا جملاتی که او به کار می‌برد، با بقیه سخنانش متفاوت بود. آن‌ها آشکارا موسیقایی‌تر و با ریتمی حتی عمیق‌تر بودند. این عبارات او را سرشار از شگفتی می‌کرد. گویی امام سخنانش را از روح‌القدس می‌گرفت. ما درباره سخن او اندیشیدیم و به این نتیجه رسیدیم که منظورش آیات قرآن است که در خطبه نقل می‌شد و در نماز تلاوت می‌گردید. کل این ماجرا واقعاً شگفت‌انگیز بود، زیرا آن بانو حتی یک کلمه عربی را نمی‌فهمید.

قرآن انسان را به عنوان یک کلیت مخاطب قرار می‌دهد. او مخاطب را به‌صورت جداگانه و تک‌تک خطاب نمی‌کند، نه به قوای مستقلی مانند استدلال منطقی، قلبِ تپنده یا احساسات برانگیخته.

The Qur’ān addresses the human entity as a whole. It does not address different faculties such as logical reasoning, pulsating hearts or excited feelings, one at a time.

این کتاب تنها به شیوه‌ای مستقیم خطاب می‌کند و همه‌ی قوای دریافت انسان را به یک‌باره مورد توجه قرار می‌دهد. بدین‌ترتیب احساسات، تأثرات و مفاهیمی درباره‌ی حقیقت هستی برمی‌انگیزد که هیچ روش دیگری شناخته‌شده‌ی بشر هرگز نمی‌تواند آن‌ها را پدید آورد. افزون بر این، همه‌ی این‌ها ژرف، جامع، دقیق، روشن و به شیوه‌ای بی‌همتا بیان شده‌اند.

It simply makes its appeal in the most direct manner, touching all human receptive faculties at once. Thus it generates feelings, impressions and concepts of the truth of existence that no other method known to mankind can ever generate. Moreover, all these are profound, comprehensive, precise, lucid and inimitably expressed.

بسیار خوب، لطفاً متن پاراگراف‌هایی را که می‌خواهید ترجمه شوند ارسال کنید.9

I would like to quote here a few paragraphs from a book I am now working on9

این‌ها به‌زیبایی، جامع، منسجم و متوازن، رویکرد اسلامی را در تبیین عناصر سازنده‌ی مفهوم اسلامیِ زندگی بیان می‌کنند. برجسته‌ترین ویژگی‌های این رویکرد عبارت‌اند از:

which may express this fact better. These speak of the Islamic approach in elucidating the constituent elements of the Islamic concept of life in a beautiful, comprehensive, coherent and balanced way. The most distinctive features of this approach are:

این کتاب حقایق را همان‌گونه که هستند بیان می‌کند، با شیوه‌ای که همه جنبه‌ها، ابعاد، پیوندها و پیامدهای آن‌ها را آشکار می‌سازد. با وجود جامعیتش، هیچ واقعیتی را پیچیده یا مبهم نمی‌سازد. سپس خطاب خود را به تمام انسان‌ها، در همه سطوح، متوجه می‌سازد. ۱۰ خداوند نخواسته است که دستیابی به هر سطح از دانش یا تحصیلات، شرط لازم برای درک درستِ مفهوم اسلامیِ زندگی باشد. ایمان نخستین نیاز در زندگی انسان است.

Firstly, it portrays the facts as they are using a style that reveals all their aspects, dimensions, links and consequences. Comprehensive as it is, it does not complicate any fact or make it ambiguous. It then makes its address to all humanity, at all levels. 10 God has not wished to make the attainment of any standard of knowledge or education a necessary requirement for the proper perception of the Islamic concept of life. Faith is the first need in human life.

هنگامی که این باور نزد مردم پذیرفته شود، در قلب‌ها و ذهن‌های آنان مفهومی شکل می‌گیرد که شیوهٔ برخورد ایشان با تمام جهان هستی را تعیین می‌کند. همچنین روشی به ایشان می‌دهد تا در پی هر شاخه‌ای از دانش دنبال کنند. این مفهوم تبیین و درک کاملی از جهان و آنچه در آن رخ می‌دهد برای ایشان فراهم می‌آورد. از آنجا که این مفهوم بر حقیقت ایمان بنا شده است، خداوند می‌خواهد که اساس تمامی دانش و مطالعات علمی ایشان باشد. این استوارترین پایه است، زیرا حقیقت نهایی است.

قرآن گاهی اصول بنیادین ایمان را به شیوه‌ای بیان می‌کند که ذهن انسان هرگز به آن نمی‌پردازد؛ زیرا این امور، بنا به ماهیتشان، چیزهایی نیستند که توجه یا جذبهٔ انسان را به خود مشغول کنند. نمونهٔ روشن آن آیه‌ای است که علم بی‌پایان خداوند را توصیف می‌کند: «کلیدهای غیب نزد اوست، جز او کسی آن‌ها را نمی‌داند. آنچه در خشکی و دریاست می‌داند؛ هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر آنکه او آن را می‌داند، و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است.» (انعام: ۵۹) این گستره‌های وسیع، آشکار و نهان، معمولاً این‌گونه مورد توجه اندیشهٔ انسان نیستند، آنگاه که می‌کوشد علمی را بیان کند که همه‌چیز را در بر می‌گیرد. بیایید چند پاراگراف از آنچه را که در شرح خود بر این آیه بیان کردیم، در اینجا نقل کنیم.

The Qur’ān sometimes explains the basic truisms of faith in a way that the human mind would never attempt, because, by their nature, these are not things which preoccupy or attract human attention. A clear example is the verse which describes God’s infinite knowledge: “With Him are the keys to what lies beyond the reach of human perception: none knows them but He. He knows all that the land and sea contain; not a leaf falls but He knows it; and neither is there a grain in the earth’s deep darkness, nor anything fresh or dry but is recorded in a clear book.” (6: 59) These broad places and situations, visible and hidden, are not normally frequented by human thought in this way, when it tries to express knowledge that embraces everything. Let us quote here a few paragraphs of what we stated in our commentary on this verse.

هر بار که به این آیهٔ کوتاه می‌نگریم، نمی‌توانیم سبک معجزه‌آسای آن را که از نویسندهٔ قرآن خبر می‌دهد، تشخیص ندهیم. همین که به موضوع آن نگاه کنیم برای آنکه کاملاً یقین کنیم این سخنی است که هیچ انسانی آن را نمی‌گوید، کافی است. خرد بشری هنگامی که از دانشی کامل و بی‌نقص سخن می‌گوید، تا افق‌های بی‌کران نمی‌رسد. بلکه عقل بشر ویژگی‌های دیگری دارد و حدود معینی، زیرا تصاویری که می‌سازد بازتاب دغدغه‌های خود اوست. انسان‌ها چرا باید به شمار برگ‌هایی که در سراسر جهان از درختان می‌ریزد اهمیت دهند؟ چرا باید به دانه‌هایی که در ژرفای تاریک زمین مدفون است بیندیشند؟ دانستن هر چیز تر و خشک چه دغدغه‌ای برای آنان است؟ مردم به برگ‌های ریزان اهمیتی نمی‌دهند، چه رسد به آنکه آن‌ها را بشمارند. آنان به دانه‌هایی که می‌کارند اهمیت می‌دهند، به این امید که محصولی خوب برگیرند. وگرنه به دانه‌های مدفون در زمین توجهی نمی‌کردند. آنان بی‌گمان از آنچه از چیزهای تر و خشک در اختیار دارند بهره می‌برند، اما هیچ‌یک از این امور، دلیلی بر دانش کامل به شمار نمی‌آید. تنها آفریدگار است که از هر برگ ریزان و هر دانهٔ مدفون و مانند آن آگاه است و به آن‌ها اهمیت می‌دهد، همان‌گونه که به سایر چیزها، تر یا خشک، آگاه و توجه دارد.

Every time we look at this short verse, we cannot fail to recognize its miraculous style which tells of the author of the Qur’ān. One look at its subject matter is sufficient to make us absolutely certain that this is something no human being would say. Human intelligence does not stretch to limitless horizons when it describes perfect, unfailing knowledge. Instead, the human intellect has different characteristics and certain set limits, because its images reflect its own concerns. Why should human beings care about the number of leaves falling from trees all over the globe? Why should they bother about grains buried in the deep dark recesses of the earth? What concern is it to them to know everything that is fresh or dry? People simply do not care about falling leaves, let alone about counting them. They care about the seeds they plant, hoping to have a good harvest. Otherwise, they would not care about the grains buried in the earth. They certainly like to use what they have of fresh and dry things, but none of these matters is thought of as evidence of perfect knowledge. It is only the Creator who knows and cares about every falling leaf, buried grain and the like, as He does about other things, fresh or dry.

«و اگر بگویند: "او آن را ساخته است"، بگو: "پس دست‌کم یک سوره مانند آن بیاورید، و هر که را جز خدا می‌توانید به یاری بخوانید، اگر راست می‌گویید."» (آیه ۳۸) در این مرحله، با این چالشی که سوره مطرح می‌کند، هر بحثی بسته می‌شود و بیانی روشن آورده می‌شود که ثابت کند آنان تنها بر گمان تکیه دارند و درباره آنچه نمی‌دانند داوری می‌کنند.

“If they say: ‘He has invented it,’ say: ‘Produce, then, one sūrah like it, and call for help on all you can other than God, if what you say is true.’” (Verse 38) At this point, with the sūrah presenting this challenge, all argument is stopped and a clear statement is made to establish the fact that they rely only on conjecture, judging what they do not know.

درست‌ترین داوری باید بر پایه‌ی شناخت کامل پیش برود و نباید بر تمایلات شخصی یا دیدگاه‌های اثبات‌نشده تکیه کند. آنچه آنان داوری می‌کنند، وحی قرآن و درستیِ وعده‌ها و هشدارهای آن است. آنان همه‌ی این‌ها را انکار کرده‌اند، بی‌آن‌که هیچ دانش محکمی برای توجیه این انکار داشته باشند، و بی‌آن‌که منتظر تفسیر حقیقی آن بمانند: «بلکه آنچه را که به علمش احاطه نداشتند و تأویل آن هنوز برایشان نیامده بود، تکذیب کردند.» (آیه ۳۹) در این کار، آنان به راه امت‌های پیشین رفته‌اند که آیات خدا را انکار کردند و برای پروردگارشان شریک قرار دادند. آنان باید سرنوشت آن امت‌ها را بنگرند تا بدانند اگر در انکار ایمان پافشاری کنند، چه چیزی در انتظارشان است: «و کسانی که پیش از ایشان بودند نیز همین‌گونه تکذیب کردند. پس ببین عاقبت ستمگران چگونه بود.» (آیه ۳۹)

Right judgement must be preceded by thorough knowledge, and not rely on personal preferences or unproved views. What they are judging is the revelation of the Qur’ān and the truth of its promises and warnings. They have denied all these without having any firm knowledge to justify their denial, and without waiting for its true interpretation: “Indeed they disbelieve what they cannot grasp, particularly since its inner meaning has not become clear to them.” (Verse 39) In this they have followed in the footsteps of former communities who rejected God’s revelations and associated partners with their Lord. They should consider the fate of those earlier communities in order to know what awaits them if they continue to reject the faith. “Likewise did those who lived before them disbelieve. But see what happened in the end to those wrongdoers.” (Verse 39)

و بیشتر آنان به چیزی که به آن علم ندارند انکار می‌ورزند و به گمان و هوای نفس پیروی می‌کنند، اما کسانی هستند که به این کتاب وحیانی ایمان می‌آورند: «برخی از ایشان به آن ایمان می‌آورند و برخی ایمان نمی‌آورند، و پروردگارت به تباهی‌کنندگان داناتر است.» (آیه ۴۰) این تباهی‌کنندگان همان کافرانند. فساد در زمین قطعاً از روی گرداندن از ایمان به پروردگار حق پدید می‌آید و بیشتر گسترش می‌یابد. در واقع هر فسادی از تسلیم شدن در برابر موجوداتی غیر از خدا آغاز می‌شود، و همچنین شرّی که پس از چنین تسلیمی می‌آید. این، ریشه‌ی پیروی از هوای نفس در آنچه خود یا دیگران را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌باشد. و همین است که به پیدایش خدایان دروغین می‌انجامد؛ خدایانی که همه چیز را تباه می‌کنند تا بتوانند خداوندی دروغین خود را حفظ کنند. آنان اخلاق، روح، اندیشه، مفاهیم، و نیز منافع و اموال مردم را تباه می‌سازند و تنها در پی حفظ قدرت خویش‌اند. تاریخ بشر، از گذشته تا امروز، پر است از نمونه‌هایی از این تباهی که به دست کسانی که از ایمان تهی‌اند گسترش یافته است.

آیات بعدی به‌سرعت دل‌های منکران را متأثر می‌کنند، زیرا صحنه‌ای از روز قیامت را ترسیم می‌کنند. در این صحنه، تمام زندگی‌ای که این‌همه در ذهن آنان حضور دارد و همه دغدغه‌ها و مشغولیت‌های ایشان را در بر می‌گیرد، چیزی جز سفری کوتاه به نظر نمی‌رسد که انسان‌ها پیش از بازگشت به سرای همیشگی خود انجام می‌دهند: «و روزی که آنان را گرد آورد، [چنان به نظرشان می‌آید] که گویی جز ساعتی از یک روز در این دنیا درنگ نکرده‌اند، و یکدیگر را می‌شناسند. به‌راستی زیان‌کار شدند آنان که دیدار خدا را انکار کردند و راه‌یافته نبودند.» (آیه ۴۵)

The next verses quickly touch the hearts of the unbelievers, portraying as they do a scene from the Day of Judgement. In this scene the whole of life which is so heavily present in their consciousness, and which encompasses all their concerns and preoccupations appears to be no more than a short trip which people undertake before returning to their permanent abode: “On the Day when He will gather them together, [it will seem to them] as though they had not sojourned in this world more than an hour of a day, getting to know one another. Lost indeed will be those who [in their lifetime] disbelieved in meeting God and did not follow the right guidance.” (Verse 45)

در این دور بسیار سریع، می‌بینیم که کسانی که در روز قیامت گرد آورده می‌شوند، سخت حیرت‌زده می‌شوند. همه چیز برای ایشان گویی کاملاً غافلگیرانه فرا می‌رسد. گویی سفرشان در این زندگی بسیار کوتاه بوده و تنها یک ساعت به طول انجامیده است؛ ساعتی که در آن با یکدیگر آشنا می‌شوند و سپس همه چیز به پایان می‌رسد. یا می‌توان این را تمثیلی دانست که نشان می‌دهد چگونه ما تمام عمر خود را صرف دیدار و آشنایی با یکدیگر می‌کنیم. گرچه این سخن به‌عنوان مثال بیان شده، اما گفته‌ای کاملاً راست است. آیا مردم هرگز فرایند آشنایی با یکدیگر را به پایان می‌رسانند؟ ما می‌آییم و می‌رویم، و هر فرد یا گروه به سختی دیگران را می‌شناسد.

In this very fast round, we see those who are gathered on the Day of Judgement to be totally bewildered. It all comes to them as if by total surprise. It is as if their journey through this life has been a very short one, lasting barely an hour in which they get to know one another before it is all over. Or we may take this as an analogy showing how we spend our whole lives just meeting and getting to know one another. Although it is given by way of example, it is a completely true statement. Do people ever complete the process of getting to know one another? We come and go, and each individual or group barely gets to know the rest.

به این بیندیشید که افرادی که همواره با یکدیگر در کشمکش‌اند، آیا آنچنان که باید یکدیگر را شناخته‌اند؟ و همچنین آن ملت‌های متخاصمی که پیوسته بر سر منافع مادی و امور جزئی می‌جنگند و به‌سختی یک نزاع را به پایان می‌رسانند که نزاع دیگری را آغاز می‌کنند، آیا آنان یکدیگر را می‌شناسند؟ این مقایسه در اینجا برای تأکید بر این حقیقت آورده شده است که زندگی کنونی بسیار کوتاه است.

Reflect, if you will, on individuals who are in conflict with one another all the time: have they got to know one another as they should do? And then those warring nations which constantly fight over material and petty gains, hardly able to finish one quarrel before starting another. Do they get to know each other? The comparison is drawn here in order to emphasize the fact that this present life is very short.

«آنان می‌گویند: "اگر راست می‌گویید، این وعده کی تحقق می‌یابد؟"» (آیه ۴۸) این پرسش به‌صورت تحدّی مطرح شده بود. در واقع، آنان خواستار آن بودند که آنچه پیامبر ﷺ ایشان را از آن بیم داده بود، تحقق یابد و داوری خداوند همان‌گونه بر آنان جاری شود که بر امت‌های پیشین که پیامبران خدا را تکذیب کرده بودند، جاری شد. اما پاسخی که پیامبر ﷺ مأمور به بیان آن است، همهٔ این مسائل را به‌طور موجز روشن می‌سازد: «بگو: "من برای خود اختیار هیچ زیان و سودی را ندارم، مگر آنچه خدا بخواهد. برای هر امتی، مدتی معین شده است. چون زمان آنان فرا رسد، نه ساعتی آن را به تأخیر می‌اندازند و نه پیش می‌اندازند."» (آیه ۴۹)

“They say: ‘When will this promise be fulfilled, if you are truthful?’” (Verse 48) The question was asked by way of a challenge. They were actually demanding that whatever the Prophet warned them against be fulfilled, and that God’s judgement be made just as it had been on earlier communities which denied God’s messengers. But the answer the Prophet is instructed to give makes all issues succinctly clear: “Say: ‘I have no control over any harm or benefit to myself except as God may please. For every community a term has been appointed. When their time arrives, they can neither delay it by a single moment, nor indeed hasten it.’” (Verse 49)

اگر فرستادهٔ خدا ﷺ توان آن را ندارد که برای خودش زیانی یا سودی فراهم آورد، یقیناً نمی‌تواند چنین زیان یا سودی را برای آنان نیز فراهم آورد. در اینجا باید یادآور شد که زیان پیش از سود ذکر شده است، زیرا آنان زیان را شتاب‌آلود پیش می‌کشیدند.

If God’s Messenger does not have any power to bring harm or benefit to himself, he certainly cannot bring such harm or benefit to them either. It should be pointed out here that harm is mentioned before benefit because they were precipitating harm.

در بافتی دیگر، سود نخست یاد می‌شود، زیرا با آن موقعیت مناسب‌تر است. این مورد در سورهٔ ۷، الأعراف، آنجا رخ می‌دهد که می‌فرماید: «اگر از آنچه ورای ادراک انسان است آگاه بودم، از بسیاری از چیزهای خوب بهره می‌بردم و هیچ بدی‌ای به من نمی‌رسید.» (۷: ۱۸۸)

In a different context, benefit is mentioned first because it is more fitting to the situation. This occurs in Sūrah 7, The Heights, or Al-A`rāf, when he says: “Had I possessed knowledge of what lies beyond the reach of human perception, I would have availed myself of much that is good and no evil would have ever touched me.” (7: 188)

«بگو: "من برای خودم هیچ اختیاری بر سود و زیان ندارم، مگر آنچه خدا بخواهد."» (آیه ۴۹) پس همه‌چیز به خواست خداست. او کلام خود را به انجام می‌رساند و هشدارهای خود را هر زمان که بخواهد به اجرا درمی‌آورد. قانون او هرگز شکست نمی‌خورد و مدتی که برای هر امتی معین کرده، طبق تقدیر او فرا می‌رسد: «برای هر امتی سرآمدی است؛ چون سرآمدشان فرا رسد، نه یک ساعت آن را پس می‌اندازند و نه پیش می‌کشند.» (آیه ۴۹) این سرآمد ممکن است با نابودی جسمانی پایان یابد، چنان‌که بر امت‌های پیشین رفت، یا ممکن است شکلی استعاری داشته باشد که امتی را گم‌گشته و مغلوب بر جای گذارد. این حالت ممکن است مدتی به درازا کشد و آن‌گاه امت دوباره برخیزد، یا ممکن است دائمی باشد و امت در سیر انحطاط ادامه دهد. افراد ممکن است باقی بمانند، اما موجودیت آن‌ها به عنوان یک امت به پایان رسیده است. همه‌ی این‌ها بر اساس قانون خداوند که هرگز تغییر نمی‌کند، روی می‌دهد. در آن هیچ عنصر تصادف، جانب‌داری یا تبعیض وجود ندارد. تنها آن امت‌هایی زنده می‌مانند که شرایط حیات پویا و استوار را برآورده می‌کنند، و آن‌هایی که از این شرایط روی برمی‌گردانند، رو به انحطاط یا نابودی می‌روند. به روشنی ثابت شده است که امت مسلمان اگر از فرستاده‌ی خدا ﷺ پیروی کند، که او را به گرفتن آنچه تداوم حیاتش را تضمین می‌کند فرا می‌خواند، زندگی‌ای فعال و استوار خواهد داشت.

برای تأکید بر مفهوم رستاخیز و حسابرسی، این سوره تصویر دیگری از قدرت خداوند را که در آسمان‌ها و زمین، و در زندگی و مرگ پدیدار است، ارائه می‌دهد. این صحنه‌ای کوتاه است که تأکید می‌کند آنچه خداوند وعده داده، تحقق خواهد یافت. پس از آن، همه مردم فراخوانده می‌شوند تا از قرآن بهترین بهره را ببرند و بیشترین سود را از آن بگیرند، کتابی که برای آنان اندرز، هدایت و درمانی برای هر آنچه در دل‌هایشان است، فراهم آورده است. «آگاه باشید که از آنِ خداست هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است. آگاه باشید که وعدهٔ خدا حق است، ولی بیشترشان نمی‌دانند. او زنده می‌کند و می‌میراند، و همه به سوی او بازگردانده می‌شوید. ای مردم، از جانب پروردگارتان برای شما اندرزی آمده و درمانی برای آنچه در سینه‌هاست، و هدایت و رحمتی برای مؤمنان. بگو: "به فضل خدا و به رحمت او، پس باید شادمان باشند؛ که این بهتر است از آنچه گرد می‌آورند."» (آیات ۵۵ تا ۵۸)

To emphasize the concept of resurrection and reckoning the sūrah gives us yet another image of God’s power as it appears in the heavens and the earth, life and death. It is a quick scene serving to reassert that what God promises will come to pass. This is followed by an appeal to all mankind to make the best use of, and receive the maximum benefit from the Qur’ān, which brings them an admonition, guidance and a cure for all that their hearts may harbour. “Indeed, to God belongs all that is in the heavens and earth. God’s promise always comes true, but most of them do not know it. He alone gives life and causes death, and to Him you shall all return. Mankind, there has come to you an admonition from your Lord, a cure for all that may be in your hearts, and guidance and grace for all believers. Say: ‘In God’s bounty and grace, in this let them rejoice; for this is better than all that they may amass.’” (Verses 55-58)

ابتدا اعلامی روشن و بلند داریم: «آگاه باشید که هر آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست.» (آیه ۵۵) آن‌که هرچه در آسمان‌ها و زمین است مالک آن است، بی‌گمان توانایی تحقق وعده‌اش را دارد. هیچ مانع یا بازدارنده‌ای نمی‌تواند او را از انجام آن باز دارد: «وعدهٔ خدا همواره تحقق می‌یابد، اما بیشترشان نمی‌دانند.» (آیه ۵۵) آنان از سر نادانی آن را باور ندارند یا اصلاً منکرش می‌شوند. سپس یکی دیگر از صفات بزرگ او یادآوری می‌شود: «اوست که زنده می‌کند و می‌میراند.» (آیه ۵۶) آن‌که اختیار زندگی و مرگ به دست اوست، توانا است که آفریدگانش را بار دیگر زنده کند و از ایشان حساب بکشد: «و همه به سوی او بازگردانده می‌شوید.» (آیه ۵۶) این سخنی گذرا است که در صحنه‌ای از رستاخیز، حسابرسی، پاداش و کیفر آمده است.

We have first a clear and loud proclamation: “Indeed, to God belongs all that is in the heavens and earth.” (Verse 55) The One to whom everything in heaven and on earth belongs is certainly able to make His promise come true. No barrier or impediment can prevent Him from fulfilling it: “God’s promise always comes true, but most of them do not know it.” (Verse 55) In their ignorance, they doubt this or deny it altogether. Then another of His great attributes is mentioned: “He alone gives life and causes death.” (Verse 56) The One who controls life and death is able to bring His creation back to life and hold them to account: “To Him you shall all return.” (Verse 56) This is a passing comment added to a scene of resurrection, reckoning, reward and punishment.

آنان که نخستین کسانی بودند که قرآن را دریافت کردند، این ارزش برتر را شناختند. از این رو عمر، شتران و گاوهایی را که به عنوان خراج زمین، به‌عنوان زمامدار دولت مسلمانان دریافت می‌کرد، نپذیرفت و آنها را از جمله نعمت و فضلی که خداوند بر ایشان ارزانی داشته بود ندانست که به‌خاطر آن شادمان باشند. عمر بینش ژرفی نسبت به ایمان اسلامی داشت. از این رو دریافت که مهم‌ترین جلوه‌های فضل و نعمت خداوند، همان چیزی است که بر ایشان نازل کرده است: پندی از سوی پروردگارشان، شفایی برای آنچه در دل‌های مردم است، و همچنین هدایت و رحمتی برای مؤمنان. ثروت مادی هیچ ربطی به این موضوع نداشت. آنان دگرگونی بزرگی را که اسلام در زندگی‌شان پدید آورده بود، ارج نهادند. آنان توانستند خود را از ژرفای جهالت به سوی چیزی بسیار برتر برهانند.

Those who were first to receive the Qur’ān recognized this superior value. Hence `Umar denied that the camels and cattle he, as the ruler of the Muslim state, received in land tax were aspects of the bounty and grace God bestowed on them, and for which they should rejoice. `Umar had a keen insight into the Islamic faith. Hence, he realized that the most important aspects of God’s grace and bounty were what God had revealed to them: an admonition from their Lord, a cure for what is in people’s hearts, as well as guidance and mercy for believers. Material wealth had nothing to do with it. They appreciated the great change which Islam had brought about in their lives. They were able to remove themselves from the abyss of ignorance to something far superior.

اسلام مردم را از بندگی دیگران رها می‌سازد و تنها تسلیم خداوند بودن را برایشان تضمین می‌کند. این امر موجب می‌شود که مفاهیم، ارزش‌ها، اخلاق و آداب آنان به سطحی بسیار والاتر ارتقا یابد. تمام زندگی‌شان از اسارت به آزادی دگرگون می‌شود. امکانات مادی، تسهیلات و قدرت همگی نتیجهٔ چنین آزادی‌ای است، همان‌گونه که در تاریخ مسلمانان صدر اسلام رخ داد. هنگامی که آنان به قدرت رسیدند و به سروری بی‌چون و چرا دست یافتند، به سایر انسان‌ها نشان دادند که چگونه به خداوند ایمان آورند، تا آنان نیز از آنچه خداوند از فضل خود عطا می‌فرماید بهره‌مند شوند.

Islam brings about people’s freedom from enslavement to others, and ensures their submission to God alone. This determines that their concepts, values, morals and manners are placed on a much higher level. Their whole life is transformed from bondage to freedom. Material provisions, facilities and power all come as a result of such freedom, as happened in the history of the early Muslims. When they gained power and became the undisputed masters, they showed the rest of humanity how to believe in God, so that they too would enjoy what God bestows of His grace.

کسانی که بیش از حد بر ارزش‌های مادی تأکید می‌ورزند، دشمنان بشریت‌اند. آنچه آنان تبلیغ می‌کنند با نیت خیر ترویج نمی‌شود. بلکه آنچه آنان می‌خواهند، نابود کردن ارزش‌هایی است که ایمان و باور در انسان پدید می‌آورد؛ باوری که مردم را به آرزوی چیزی والاتر از نیازهای حیوانی برمی‌انگیزد، بی‌آنکه نیازهای انسانی خود را نادیده بگیرند. این باور برای آنان ضرورت‌های بیشتری قائل می‌شود که می‌کوشند آن‌ها را در کنار نیازهای خوراک، مسکن و غریزه جنسی برآورده سازند.

پس از آنکه این سوره فضل و رحمت خداوند را برجسته ساخته است، که در وحی‌های او و در هدایت و شفایی که به همراه دارند نمود می‌یابد، اکنون از رفتارهای برخی مردم سخن می‌گوید که با هدایت الهی در تضاد است.

Having highlighted God’s bounty and grace, represented by His revelations and the guidance and cure they provide, the sūrah now speaks of people’s practices that are at variance with God’s guidance.

اینها چیزی کمتر از تعدّی به اقتدار خداوند نیست، همان اقتداری که به موجب آن حلال و حرام را تعیین می‌کند.

These are nothing less than an assault on God’s authority whereby He makes things lawful or unlawful.

بگو: «آیا دیده‌اید آنچه را خدا از رزق برای شما فرستاده است، که برخی از آن را حرام و برخی را حلال قرار داده‌اید؟» بگو: «آیا خدا به شما اجازه داده است، یا بر خدا دروغ می‌بندید؟» و کسانی که بر خدا دروغ می‌بندند، روز قیامت چه گمانی دارند؟ به راستی خدا نسبت به مردم بخشنده است، ولی بیشترشان سپاس نمی‌گزارند. (آیات ۵۹-۶۰)

Say: ‘Do but consider all the means of sustenance that God has bestowed on you! Some of it you then made unlawful, and some lawful.’ Say: ‘Has God given you leave to do so, or do you fabricate lies against God?’ But what will they think, those who invent lies against God, on the Day of Resurrection? God is truly bountiful to mankind, but most of them are ungrateful. (Verses 59-60)

پیامبر ﷺ مأمور است که از ایشان درباره‌ی روزی‌ای که خداوند به آنان داده بپرسد، به‌ویژه با توجه به این‌که هر آنچه دارند از جانب او به ایشان بخشیده شده است. همه‌ی این‌ها را باید مطابق آنچه او تشریع کرده به کار برند. اما در عوض، آن را هرگونه که بخواهند به کار می‌برند. افزون بر این، بی‌آن‌که خداوند اجازه داده باشد، برخی از آن را حلال و برخی را حرام می‌کنند. در واقع، این وضع‌کردن قانون است که خود نمودی از حاکمیت است. حال آن‌که حاکمیت تنها از آنِ خداوند است. از این رو آنان کاری را انجام می‌دهند که خداوند به ایشان اجازه‌ی انجامش را نداده است. «بگو: آیا خداوند به شما اجازه داده است، یا بر خداوند دروغ می‌بندید؟» (آیه‌ی ۵۹)

The Prophet is instructed to ask them about the sustenance God has given them, especially in light of the fact that everything they have has been bestowed on them by Him. All this they should use in accordance with what He has legislated. Instead, though, they use it as they desire. Furthermore, without sanction from God, they make some of it lawful and some unlawful. In effect, an enactment of legislation, which is a manifestation of sovereignty. Yet sovereignty belongs to God alone. Hence they do what God has not given them permission to do. “Say: ‘Has God given you leave to do so, or do you fabricate lies against God?’” (Verse 59)

این موضوع بارها در قرآن کریم مطرح شده است، زیرا پس از ایمان به یگانگی خداوند، این مهم‌ترین موضوع است.

«إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ» (آیه ۶۰) خداوند همواره نسبت به انسان‌ها بخشنده است. او وسایل تأمین معاش مادی انسان را در زمین و در جهان هستی قرار داده است. افزون بر این، به انسان توانایی داده تا منابع آن را بشناسد و قوانین طبیعی‌ای را که بر آن منابع اثر می‌گذارند دریابد، و از راه تحلیل و ترکیب بداند چگونه تنوع اشکال و صورت‌های آن را غنی‌تر کند. در حقیقت، هر چیزی در جهان هستی و هر استعداد و توانمندی‌ای که انسان‌ها دارند، از جانب خداوند فراهم شده است. علاوه بر این، بخشش او در آیین زندگی‌ای که مقرر فرموده، تجلی یافته است؛ آیینی که راهنمای بشر است و درمان هر آنچه دل و ذهن آنان را آزار دهد. هنگامی که انسان‌ها این آیین را به کار بندند، به بالاترین توان خود دست می‌یابند و راهی را می‌پیمایند که بهترین نتیجه را هم در زندگی این جهان و هم در زندگی آخرت به بار می‌آورد. آنان میان زندگی انسانی خود و زندگی جهان پیرامونشان هماهنگی برقرار می‌کنند.

“God is truly bountiful to mankind, but most of them are ungrateful.” (Verse 60) God is always bountiful to mankind. He has placed on earth and in the universe the means of man’s material sustenance. He has further given man the ability to know its sources as well as the natural laws that affect those sources, and to know how to enrich its variety of shapes and forms through analysis and synthesis. Indeed everything in the universe and every talent and potential people have is provided by God. Moreover, His bounty is epitomized in the code of living He has laid down, providing guidance for mankind and a cure for anything that may trouble their hearts and minds. When they implement this, they tap their highest potential and follow a way that brings about the best in the life of this world and in the life to come. They establish harmony between their human life and the life of the universe around them.

اما بیشتر مردم برای نعمتهای خداوند هیچ سپاسگزاری نمیکنند. بلکه از آیین او منحرف میشوند و برای او شریک قرار میدهند. این امر به رنج و بدبختی آنان میانجامد، زیرا از آنچه خداوند به عنوان درمان دردهایی که ممکن است دلهایشان را آزار دهد نازل کرده، بهرهای نمیبرند.

But most people do not show any gratitude for God’s bounty. Instead they digress from His code, and ascribe partners to Him. This leads to their distress and misery, because they make no use of what God has revealed as a cure for what may trouble their hearts.

این یک حقیقت عمیق و بدیهی است. قرآن برای دل‌های مردم، به هر معنایی که واژهٔ «شفا» داشته باشد، درمان است. همان‌گونه که درمان در بدنی که بر اثر بیماری ناتوان شده نفوذ می‌کند، قرآن نیز در دل‌ها و اندیشه‌های مردم نفوذ می‌کند. با آهنگ نیرومند و با دستوراتی که سازوکار طبیعی پذیرش انسان را برمی‌انگیزد، راه خود را باز می‌کند تا دل‌ها گشوده شوند و پاسخ دهند. همچنین با قوانین و مقرراتی که کم‌ترین درگیری میان گروه‌ها و جامعه‌ها را تضمین می‌کند، در اندیشه‌ها نفوذ می‌کند. قرآن اطمینان می‌بخشد که عدالت برقرار خواهد شد، نیکی پیروز خواهد گشت و پایان کار نیک خواهد بود. افزون بر این، معانی و دلالت‌های فراوانی را در بر دارد که هیچ بیان بشری توان افادهٔ آن‌ها را ندارد. با این همه، همهٔ آن‌ها در این آیهٔ شگفت‌انگیز روشن شده‌اند.

در هر کاری که در آن هستی، و هر بخشی از قرآن را که تلاوت کنی، و هر عملی که [شما انسان‌ها] انجام دهید، ما از لحظه‌ای که به آن مشغول می‌شوید، گواه شما خواهیم بود. حتی به اندازه وزن یک ذره، [از هر چیزی] در زمین یا در آسمان، از پروردگارت پنهان نمی‌ماند، و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر از آن چیزی هست، مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است. همانا، کسانی که به خدا نزدیکند، نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می‌شوند؛ زیرا که ایمان آورده‌اند و پرهیزگار بوده‌اند. برای آنان است بشارت در زندگی این دنیا و در زندگی آخرت:

In whatever business you may be engaged, and whatever part you may recite of the Qur’ān, and whatever deed you [mankind] may do, We will be your witnesses from the moment you are engaged with it. Not even an atom’s weight [of anything whatsoever] on earth or in heaven escapes your Lord, nor is there anything smaller or larger than that, but is recorded in a clear book. For certain, those who are close to God have nothing to fear, nor shall they grieve; for they do believe and remain God- fearing. Theirs are the glad tidings in the life of this world and in the life to come:

لا تبديل لكلمات الله؟ این دو جمله فارسی به صورت: هیچ تغییری در کلمات خدا نیست. این است آن پیروزی بزرگ. و سخنان ایشان تو را اندوهگین نکند. تمام عزت و قدرت تنها از آنِ خداست. او شنوا و داناست. آگاه باشید که هر که در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ خداست. کسانی که جز خدا شریکانی را می‌خوانند، در حقیقت از شریکانی راستین پیروی نمی‌کنند. آنان فقط از گمان پیروی می‌کنند و جز دروغ نمی‌گویند. او کسی است که شب را برای شما قرار داد تا در آن آرامش یابید، و روز را روشنایی‌بخش ساخت. قطعاً در این [نشانه‌هایی] برای مردمی که می‌شنوند، وجود دارد. {هیچ تغییری در کلمات خدا نیست}؟ — the translation above is in the Persian text order. Here is the final version: هیچ تغییری در کلمات خدا نیست. این است آن پیروزی بزرگ. سخنان ایشان تو را اندوهگین نکند. تمام عزت از آنِ خداست؛ او شنوای داناست. آگاه باشید که هر که در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ خداست. کسانی که جز خدا شریکانی را می‌خوانند، در حقیقت از شریکانی راستین پیروی نمی‌کنند؛ آنان جز از گمان پیروی نمی‌کنند و جز دروغ نمی‌گویند. او کسی است که شب را برای شما قرار داد تا در آن آرامش یابید، و روز را روشنایی‌بخش ساخت. قطعاً در این [نشانه‌هایی] برای مردمی که می‌شنوند، وجود دارد.

there is no changing the word of God. This is the supreme triumph. Be not grieved by what they say. All might and glory belong to God alone. He alone hears all and knows all. Indeed, to God belong all those who are in the heavens and earth. Those who invoke other beings beside God do not follow any real partners with Him. They follow mere conjecture, and they utter nothing but falsehood. It is He who has made the night for you, so that you may have rest, and the day, so that you may see. In this there are certainly signs for those who listen. (Verses 61-67)

آیه‌ی نخست این بخش به ما یادآوری می‌کند که خداوند در همه‌ی احوال با ماست. «در هر کاری که باشی و هر بخشی از قرآن را که تلاوت کنی، و هر عملی که [شما انسان‌ها] انجام دهید، ما از آغاز درگیر شدنتان با آن، شاهد شما خواهیم بود.» (آیه‌ی ۶۱) این احساسی است که در عین حال آرامش و شگفتی به همراه دارد. چگونه ممکن است خداوند با ماست و شاهد هر آنچه انجام می‌دهیم باشد؟ خداوند با قدرت مطلقش، آفریدگاری که همه‌چیز را در جهان هستی با کمال آسانی مهار می‌کند، با هر انسانی است که بدون مراقبت او، چیزی جز ذره‌ای کوچک نیست که بی‌هدف در هوا شناور است. این واقعاً شگفت‌انگیز است، و در عین حال آرامش‌بخش، و ما را با اطمینان و امنیت الهام می‌بخشد. بدون مراقبت و حفاظت نیکو، ما تنها نیستیم. خداوند در همه‌ی اوقات با ماست: «در هر کاری که باشی و هر بخشی از قرآن را که تلاوت کنی، و هر عملی که [شما انسان‌ها] انجام دهید، ما از آغاز درگیر شدنتان با آن، شاهد شما خواهیم بود.» (آیه‌ی ۶۱) نه تنها دانش خداوند کامل است، بلکه مراقبت و نظارت او نیز کامل است: «هیچ به اندازه‌ی ذره‌ای [از هر چیزی] در زمین یا در آسمان از پروردگارت پنهان نمی‌ماند و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر از آن، مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است.» (آیه‌ی ۶۱)

از میان کسانی که برای خدا شریک قائل می‌شوند، کسانی هستند که ادعا می‌کنند او فرزندی دارد. او از اینکه به فرزند نیازمند باشد، منزه است. مشرکان عرب نیز به همین شکل ادعا می‌کردند که فرشتگان دختران خدا هستند. آیاتی که اکنون به آن‌ها می‌پردازیم، به این گونه افترا و بهتان می‌پردازند. این آیات با ارائه دلایلی غیرقابل انکار که به این دنیا مربوط است آغاز می‌شوند و از عذاب در آخرت هشدار می‌دهند.

Among those who associate partners with God are those who allege that He has a son. Far be it from Him to need a son. The pagan Arabs in similar vein used to claim that the angels were God’s daughters. The verses we are now looking at tackle this type of fabrication. They begin with providing irrefutable arguments that are relevant to this world and warn against punishment in the hereafter.

آنان گفتند: «خداوند فرزندی برای خود برگزیده است.» او پاک و منزه است. او بی‌نیاز است. آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست. شما هیچ دلیلی بر این [سخن] ندارید. آیا چیزی را درباره خداوند می‌گویید که نمی‌دانید؟ بگو: «کسانی که بر خداوند دروغ می‌بندند رستگار نخواهند شد. آنان در این دنیا اندکی بهره‌مند می‌شوند، اما سپس بازگشتشان به سوی ماست، و ما به سزای کفرشان، عذابی سخت به آنان خواهیم چشانید.» (آیات ۶۸ تا ۷۰)

They say: ‘God has taken unto Himself son.’ Limitless is He in His glory. Self- sufficient is He. To Him belongs all that is in the heavens and earth. No evidence whatever have you for this. Would you say about God something which you do not know? Say: ‘Those who invent falsehood about God shall not be successful. They may have a brief enjoyment in this world, but then to Us they must return, and We will then make them suffer severe torment for their unbelief’ (Verses 68-70)

این باور که خداوند فرزندی دارد، ساده‌لوحانه است و بر تصوری نادرست از الوهیت استوار است. کسی که این باور را دارد، فاصلهٔ عظیم میان ذات خداوند ابدی و ذات انسان‌های فانی را درک نکرده است، و نیز حکمت بزرگی را که به انسان‌های فانی امکان تولیدمثل داده تا کوتاهی عمرشان را جبران کنند، درنیافته است. این نقص به خداوند مربوط نمی‌شود.

The belief alleging that God has a son is naïve, based on a faulty concept of Godhead. One that does not appreciate the huge gulf between the nature of the eternal God, and the nature of mortal humans. Nor does it appreciate the great wisdom that allows mortals to procreate, so that they compensate for the short duration of their lives. This shortcoming does not apply to God.

انسان می‌میرد و عمر انسان تا زمانی معین ادامه می‌یابد. این حکمت خداوند است که زندگی انسان را تا رسیدن به نقطه‌ی نهایی‌اش ادامه داده است.

Human beings die, and human life extends to an appointed time. It is God’s wisdom that has allowed human life to continue until it reaches its ultimate point.