حاء میم۔ این کتاب از جانب خداوند عزیز و حکیم نازل شده است۔ همانا در آسمانها و زمین برای مؤمنان نشانههاست۔ و در آفرینش خودتان و در جانورانی که خداوند در زمین پراکنده کرده، برای مردمی که یقین دارند نشانههاست۔ و در آمد و شد شب و روز، و در روزیای که خداوند از آسمان فرو فرستاده و با آن زمین را پس از مردگیاش زنده میکند، و در گردش بادها، برای خردمندان نشانههاست۔ (آیات ۱ تا ۵)

Ha. Mim. This book is bestowed from on high by God, the Almighty, the Wise. Surely, in the heavens and the earth there are signs for those who believe. And in your own creation, and in the animals God scatters on earth there are signs for people of sure faith. And in the alternation of night and day, and in the means of subsistence God sends down from the skies, reviving with it the earth after it had been lifeless, and in the shifting of the winds there are signs for those who use their reason. (Verses 1-5)

سوره به نزول این کتاب، یعنی قرآن، از سوی خداوند، عزیز و حکیم اشاره دارد، پس از آنکه دو حرف جداگانهٔ عربی، «حا» و «میم»، را برای اشاره به منشأ این کتاب آورده است. هنگامی که دربارهٔ حروف جداگانه‌ای که در آغاز برخی از سوره‌ها آمده سخن گفتیم، در جای دیگری یادآور شدیم که این حروف بر این حقیقت تأکید می‌کنند که قرآن از همان حروفی ترکیب یافته که زبان خود عرب‌ها را می‌سازد، با این حال آنان از آوردن حتی بخش بسیار کوچکی همانند آن ناتوان‌اند.

The surah mentions the revelation of this book, the Qur’an, by God, the Almighty, the Wise after having introduced the two separate Arabic letters Ha, Mim, to point to this books source. In speaking about the separate letters introduced at the beginning of a number of surahs, we have mentioned elsewhere that they highlight the fact that the Qur’an is composed of the letters forming the Arab’s own language, yet they cannot produce even a very small portion like it.

این، پس، دلیلی پایدار بر این است که قرآن از جانب خداوند فرو فرستاده شده است؛ خدای توانایی که هر آنچه بخواهد انجام می‌دهد، و حکیمی که هر چیزی را بر اندازه‌ای معین و برای هدفی مشخص می‌آفریند. این سخنی شایسته است که با فضای سوره و بحث آن درباره انواع مختلف مردم هماهنگ است.

This, then, constitutes permanent evidence that the Qur’an is bestowed from on high by God, the Almighty who can do whatever He wishes, the Wise who creates everything according to a certain measure and to serve a particular purpose. This is an apt comment that fits the ambience of the surah and its discussion of different types of people.

قبل از آن‌که سوره درباره کافران و نگرش‌شان نسبت به قرآن سخن بگوید، به نشانه‌هایی اشاره می‌کند که به آفریدگار راهنمایی می‌کنند و در همه جای جهانی که پیرامون آنان است یافت می‌شوند. این نشانه‌ها به‌تنهایی باید کافی می‌بودند تا آنان را به ایمان به خداوند هدایت کنند. اکنون سوره ذهن‌هایشان را به سوی چنین نشانه‌هایی معطوف می‌دارد تا دل‌هایشان را به روی آن‌ها بگشایند و دریابند که این خداوند است که این کتاب را از بالا فرو فرستاده و همو است که این جهان بزرگ را آفریده است: {بی‌شک در آسمان‌ها و زمین برای مؤمنان نشانه‌هایی است} (آیه ۳). نشانه‌هایی که در آسمان‌ها و زمین پراکنده‌اند، به هیچ منطقه یا وضعیتی محدود نیستند. هر جا که به اطراف خود بنگریم، نشانه‌ای می‌یابیم. آیا در این جهان شگفت‌انگیز چیزی هست که نشانه‌ای بر آفریدگار بزرگ آن نباشد؟

قرآنی که از جانب خداوند نازل شده، این نشانه‌های جهانشمول را به شیوه‌ای برجسته می‌سازد که مؤمنانی را که ایمانی استوار دارند و از خرد خود بهره می‌گیرند، برمی‌انگیزد. بدین‌ترتیب، دل‌ها و اندیشه‌ها را لمس می‌کند و با سرشت انسان‌ها سخن می‌گوید. پیوند ژرف میان سرشت انسان و جهان هستی چنان است که تنها اندکی سخنان الهام‌بخش، مانند آیات قرآن، کافی است تا حواس بیدار شوند و پاسخگو گردند.

The Qur’an, revealed by God, highlights these universal signs in a way that inspires believers who have certainty of faith and who use their reason. In this way, it touches hearts and minds and addresses people’s natures. The profound link between human nature and the universe means that it only requires some inspiring words, such as the verses of the Qur’an, for senses to be alerted and made responsive.

هر کس که با تأمل در این نشانه‌ها ایمان نیاورد، بعید است که از هیچ راه دیگری ایمان بیاورد؛ و کسی که با آیات الهام‌بخش قرآن به خود نیاید، با فریادهای بلند از هیچ منبع دیگری بیدار نخواهد شد: {این است نشانه‌های خدا که حق را بیان‌کنان بر تو می‌خوانیم. پس اگر به خدا و آیات او کفر ورزند، به کدام سخن دیگر ایمان خواهند آورد؟} (آیه ۶)

Anyone who does not believe as a result of contemplating these signs is totally unlikely to believe in some other way; and the one who is not fully alerted by the inspiring verses of the Qur’an will not be alerted by loud outcries from any other source: “Such are God's signs that We recount to you, setting forth the truth. In what discourse will they then believe, if they deny God and His revelations?" (Verse 6)

هیچ سخنی به اندازهٔ قرآن، کلام خدا، مؤثر نخواهد بود. و هیچ آفریده‌ای با آفرینش خدا در هستی برابری نخواهد کرد. همچنین هیچ حقیقتی به روشنی و استواری حقیقت خدا نخواهد بود: «پس به کدام سخن پس از خدا و آیات او ایمان می‌آورند، اگر انکار کنند؟» (آیهٔ ۶)

No words will be as effective as the Qur’an, God’s word. Nor will any creation be equal to God’s creation in the universe. Likewise, no truth will be as clear and confirmed as the truth of God: “In what discourse will they then believe, if they deny God and His revelations?' (Verse 6)

تنها کیفری که شایسته است به کافر داده شود، مجازات سخت است.

The only requital fit to be given to an unbeliever is severe punishment:

وای بر هر دروغگوی گناهکاری که آیات خدا بر او خوانده می‌شود، اما با تکبّر بر کفر خود پافشاری می‌کند، گویی که آن را نشنیده است. پس او را به عذابی دردناک مژده ده. چون چیزی از آیات ما را بداند، آن را به ریشخند می‌گیرد. برای چنین کسانی عذابی خوارکننده در پیش است. جهنم پشت سرشان در کمین است؛ و آنچه به دست آورده‌اند هیچ سودی به حالشان نخواهد داشت، و نه آنان که به جای خدا سرپرستان خود گرفته‌اند. عذابی سخت در انتظار ایشان است.

بار دیگر این سوره آنان را به نعمت‌ها و برکت‌های بزرگی که خداوند در این دنیا به ایشان عطا کرده است یادآوری می‌کند، تا دل‌هایشان نرم شود و به تأمل بیفتد.

Once again the surah reminds them of the great favours and blessings God has given them in this world, so that their hearts may soften and reflect:

خداوند است که دریا را برای شما رام کرده است تا کشتی‌ها به فرمان او در آن روان شوند، و تا از فضل او بجویید، و شاید سپاسگزاری کنید. و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، همه را از جانب خود برای شما مسخّر ساخته است. قطعاً در این [امر] برای مردمی که می‌اندیشند نشانه‌هایی است. (آیات ۱۲ و ۱۳)

It is God who has subjected the sea for you, so that ships sail through it by His command, and that you may seek of His bounty, and that you give thanks. And He has subjected to you, as a gift from Himself all that is in the heavens and on earth. In this there are signs for people who think. (Verses 12-13)

انسان، این موجود ناچیز در این جهان بزرگ، بهرهٔ فراوانی از عنایت خداوند دارد؛ عنایتی که به او امکان می‌دهد از آفریدگان بزرگ‌تر در جهان بهره گیرد و هنگامی که بخشی از راز قانون الهی را که همه‌چیز را اداره می‌کند درک می‌کند، از آن‌ها به شیوه‌های گوناگون سود ببرد. اگر انسان از این بخش از قانون خداوند بی‌خبر مانده بود، با آن ضعفی که دارد، نمی‌توانست از چنین نیروهای عظیمی بهره ببرد. حتی با توجه به اندام و توان اندک خود در مقایسه با آن‌ها، نمی‌توانست در کنار آن‌ها زندگی کند.

Man, an insignificant creature in this great universe, receives a large share of God’s care, which allows him to make use of greater creatures in the universe, benefiting by them in a variety of ways when he understands a part of the secret, Divine law that controls all. Had man remained ignorant of this part of God’s law, he could not, weak as he is, have benefited by such great forces. He would not even be able to live with them, considering his small stature and strength compared with theirs.

دریا یکی از آن نیروهای عظیمی است که خداوند آن را مسخّر انسان ساخته و بخشی از ساختار پنهان و ویژگی‌های آن را بر او آشکار کرده است. بدین ترتیب، انسان توانسته است کشتی‌ها را بر امواج سهمگین دریاهای بزرگ بی‌هراس به حرکت درآورد: «و کشتی‌ها به فرمان او در آن روان‌اند» (آیه ۱۲). این خداوند است که به دریا و مواد سازندهٔ کشتی‌ها ویژگی‌هایشان را بخشیده و فشار جوّ، سرعت بادها، جاذبهٔ زمین و سایر ویژگی‌های جهانی را چنان قرار داده که با یکدیگر همکاری کنند تا کشتی‌ها بتوانند در دریا حرکت کنند. افزون بر این، خداوند انسان را هدایت کرده تا همهٔ این‌ها را دریابد و از آن‌ها برای سود خویش بهره ببرد، خواه از راه ماهی‌گیری، تجارت، کسب دانش، یا ورزش و تفریح: «و تا از فضل او بجویید.» پس بر انسان لازم است که از سر سپاس به سوی خداوند بازگردد برای همهٔ این نعمت‌ها: «و تا شکرگزار باشید» (آیه ۱۲). قرآن انسان را به ادای این وظیفه فرا می‌خواند و به درک پیوند نزدیک میان او و جهان هستی رهنمون می‌شود. همه چیز از خداوند آغاز شده و سرانجام همه چیز به سوی او بازخواهد گشت.

اکنون سوره مؤمنان را فرامی‌خواند که نسبت به کسانی که ناتوان‌اند، زیرا دل‌هایشان به سرچشمهٔ بزرگ قدرت گشوده نمی‌شود، بزرگ‌منشی و بردباری نشان دهند. به آنان توصیه می‌شود که با کسانی که نسبت به حقایق بزرگ کور‌دل‌اند مهربانی کنند، و در نتیجه، چشم‌انتظار روزهای بزرگ خداوند نیستند، روزهایی که برخی جلوه‌های عظمت او آشکارا نمایان می‌شود:

Now the surah calls on believers to show magnanimity and forbearance to those who are weak because their hearts do not open to the great source of power. They are urged to show kindness to those who are blind to the great truths, and as a result, do not look forward to God’s great days when some aspects of His majesty are clearly shown:

به مؤمنان بگو که از کسانی که به روزهای خدا امید ندارند درگذرند. تنها خداست که هر قومی را به آنچه کسب کرده‌اند جزا می‌دهد. هر که کار شایسته کند به سود خود کرده و هر که بد کند به زیان خود کرده است. سرانجام همه به سوی پروردگارتان بازگردانده خواهید شد.

Tell the believers that they should forgive those who do not look forward to the Days of God. It is for Him alone to requite people for whatever they may have earned. Whoever does what is right benefits himself; and whoever does evil causes himself harm. In the end to your Lord you will all return. (Verses 14-15)

این دستور به مؤمنان داده شده است و از ایشان می‌خواهد که نسبت به کسانی که به روزهای خداوند امید ندارند، بردبار باشند.

This directive is issued to the believers, requiring them to be forbearing towards those who do not look forward to Gods days.

باید نگرشی از گذشت داشته باشند که بزرگواری را با قدرت و عزت درآمیزد. حقیقت این است که چنین کسانی سزاوار ترحم و دلسوزی‌اند، زیرا از بهره‌مندی از ایمان به خدا محروم‌اند، ایمانی که گنجی سرشار از لطف، قدرت، ثروت، آرامش و مهربانی است. این ایمان در لحظات فشار و ضعف، پناهگاهی راستین فراهم می‌آورد.

Theirs should be an attitude of forgiveness that combines generosity with power and dignity. The truth is that such people deserve pity and sympathy because they are deprived of the benefit of believing in God, which is a rich treasure of grace, strength, wealth, reassurance and kindness. It provides true protection in moments of stress and weakness.

آنان همچنین از دانش حقیقی محروم‌اند؛ دانشی که ماهیت قوانین کلی را درک می‌کند و می‌داند چه قدرت و ثروتی می‌تواند برای بهره‌مندی انسان به همراه آورد. کسانی که از گنجینه‌ی فضل و منافعی که با ایمان همراه است بهره‌مندند، شایسته‌ی آن‌اند که بردبار باشند. آنان باید لغزش‌ها و خطاهای کسانی را که از این نعمت‌ها محروم‌اند ببخشند.

They are also deprived of true knowledge that understands the nature of universal laws and what they can bring of power and riches for mans benefit. Those who enjoy the wealth of grace and benefits that come with faith are the ones who should be forbearing. They should forgive the slips and errors of the ones who are deprived of them.

سپس این سوره از رهبری بشریت سخن می‌گوید و این‌که سرانجام این مقام به مؤمنان به پیام اسلام واگذار شده است. سوره به اختلافاتی اشاره می‌کند که پس از آن‌که خداوند کتاب، حکمت و نبوت را به بنی‌اسرائیل عطا کرده بود، میان ایشان پدید آمد و آنان را پاره‌پاره کرد. اکنون این مقام رهبری به فرستاده‌ای سپرده شده است که پیام نهایی خداوند را دعوت می‌کند.

The surah then speaks of the leadership of humanity and how it has ultimately been assigned to believers in the Islamic message. It refers to the divisions that split the Children of Israel after God had given them scriptures, wisdom and prophethood. The mantle of leadership has now been given to the messenger advocating Gods final message.

این مطلب زمانی روشن بیان شد که پیامبر ﷺ هنوز در مکه بود و همراه با یارانش از آزار کافران رنج می‌برد. با این همه، این امر ما را از ماهیت پیام اسلام، از همان آغاز، و از رسالتی که قرار است انجام دهد آگاه می‌سازد:

This was clearly stated when the Prophet was still in Makkah, suffering with his followers from persecution by the unbelievers. Yet this tells us something about the nature of the Islamic message, right from its very beginning, and the mission it is expected to fulfil:

و به بنی‌اسرائیل کتاب و حکمت و نبوت عطا کردیم، و از چیزهای پاکیزه به آنان روزی دادیم و ایشان را بر جهانیان برتری بخشیدیم. و برای آنان دلایل روشنی در امر دین آوردیم. و آنان جز پس از آنکه دانش به ایشان داده شد، از روی ستمگری و حسد با یکدیگر اختلاف نکردند. قطعاً پروردگار تو روز قیامت میان ایشان در آنچه با هم اختلاف داشتند داوری خواهد کرد. و اکنون تو را بر راهی روشن از دین قرار دادیم؛ پس از آن پیروی کن و از هوس‌های کسانی که نمی‌دانند پیروی مکن. آنان هرگز تو را در برابر خدا بی‌نیاز نمی‌کنند. ستمگران یار و سرپرست یکدیگرند، و خدا سرپرست پرهیزگاران است. این [قرآن] برای مردم بصیرت‌افزا، و برای گروه یقین‌آورندگان هدایت و رحمت است.

To the Children of Israel We gave revelations, wisdom and prophethood; and We provided them with wholesome things and favoured them above all other nations. We granted them clear indications in matters of faith. It was only after knowledge had been granted them that they began to differ maliciously among themselves. Your Lord will certainly judge between them on Resurrection Day regarding all that on which they differed. And now We have set you on a clear way of religion; so follow it, and do not follow the desires of those who do not know [the truth]. They will be of no help to you against God. The wrongdoers have only one another to protect them, whereas God is the Protector of all who are God-fearing. This [revelation] is a means of insight for mankind, and a source of guidance and grace for people of sure faith. (Verses 16-20)

قبل از ظهور اسلام، رهبری بشریت به بنی اسرائیل سپرده شده بود. آنان جامعه‌ای بودند که امانت آیین الهی را که خداوند برای مدت معینی مقرر فرموده بود، بر عهده داشتند. بشریت به رهبری‌ای نیازمند است که با هدایت الهی روشن شده باشد. هنگامی که رهبری انسانی تنها بر اعتبارات دنیوی استوار باشد و هیچ ارجاعی به هدایت الهی نداشته باشد، به سبب هوای نفس، نادانی یا نقص‌های رایج، به این سو و آن سو کشیده می‌شود. تنها خداوند، آفریننده بشر، است که قانونی را به مردم می‌دهد که از فشارهای هوای نفس، نادانی یا نقص آزاد است. اوست که بهتر از هر کسی می‌داند چه چیزی مناسب آفریده‌های اوست.

این سوره به روشنی میان کسانی که بدی می‌کنند و کسانی که در نتیجه ایمانشان کار نیک انجام می‌دهند فرق می‌گذارد. امکان ندارد که این دو گروه به یک شکل داوری شوند. در نزد خدا این دو با هم تفاوت دارند.

The surah clearly distinguishes between those who commit evil and those who do good as a result of being believers. There is no way that they can be judged in the same way. They are different in God’s sight.

علاوه بر این، خداوند قانون جهانی خود را بر پایه حق و عدالت استوار ساخته است:

Furthermore, God has established His universal law on the basis of truth and justice:

آیا کسانی که گناهان را مرتکب می‌شوند گمان می‌کنند که ما آنان را در زندگی و مرگشان، با کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، برابر قرار خواهیم داد؟ چه بد حکم می‌کنند.

Do those who indulge in sinful deeds think that We shall place them, both in their life and their death, on an equal footing with those who believe and do righteous deeds? Flawed is their judgement.

خداوند آسمان‌ها و زمین را به حق آفریده است، تا هر نفسی به سزای اعمالش پاداش داده شود.

God has created the heavens and the earth in accordance with the truth, so that every soul shall be recompensed according to its deeds.

هیچ‌کس ستم نخواهد شد. (آیات ۲۱-۲۲)

None shall be wronged. (Verses 21-22)

ممکن است آیهٔ نخست به کسانی از اهل کتاب اشاره داشته باشد که از کتاب‌های آسمانی خود منحرف شدند و به گناه روی آوردند، اما همچنان خود را مؤمن می‌پنداشتند. آنان شاید خود را هم‌رتبهٔ مسلمانانی می‌دیدند که کارهای نیک انجام می‌دهند. همچنین ممکن است پنداشته باشند که این دو گروه در نزد خداوند، هم در این زندگی و هم در زندگی پس از مرگ، که در آن پاداش یا کیفر داده می‌شود، برابرند. این آیات را می‌توان به‌عنوان بیانی کلی نیز تفسیر کرد که چگونگی داوری مردم بر ترازوی خداوند را روشن می‌سازد. آیات نشان می‌دهد که مؤمنانی که کارهای نیک انجام می‌دهند، قطعاً در جایگاهی بالاتر قرار دارند. همچنین بیان می‌کند که قرار دادن بدکاران و نیکوکاران در یک سطح، چه در این دنیا و چه در آخرت، با قاعدهٔ بنیادین و پایداری که جهان بر آن استوار است، یعنی حق، در تضاد است. بنابراین حق هم برای جهان و هم برای شریعت الهی بنیادین است. در نتیجه، هم جهان و هم زندگی انسان بر پایهٔ این حق به پیش می‌روند. این امر در تمایز میان بدکاران و کسانی که در همه‌جهت نیکی می‌کنند، و در داوری فردی مردم بر اساس آنچه هر کس در زندگی به دست آورده است، آشکار می‌شود. بدین‌سان عدالت برای همه برقرار می‌گردد: «و به هیچ‌کس ستم نمی‌شود.» (آیهٔ ۲۲) این حقیقتی پایدار و سنگ بنای کل جهان است.

The first of these verses may be understood to refer to those among the people of earlier revelations who deviated from their scriptures and indulged in sin, but who nonetheless continued to think of themselves as believers. They might have thought themselves to be on the same level as Muslims who do good deeds. They might also have considered that the two groups are equal in Gods sight, both in this life and in the life after death when people are given their reward or punishment. These verses may also be taken as a general discourse defining how people are judged on Gods scales. It shows that believers who do good deeds are definitely in a higher position. It says that putting the evildoers and the righteous on the same level, either in this life or in the next, conflicts with the basic and permanent rule upon which the universe is founded, namely, the truth. Thus the truth is fundamental to both the universe and the Divine law. Consequently, both the universe and human life are set to progress by means of this truth. This manifests itself in the distinction between evildoers and those who do good in all respects, and in the individual judging of people on the basis of what each has earned through life. Justice is, thus, administered to all: “None shall be wronged.” (Verse 22) This is the constant truth, the foundational stone of the entire universe.