اگر این نکته را در نظر داشته باشیم، ارزش این بخش و تجربهٔ امت‌ها و جامعه‌های پیشین را که بیان می‌کند بهتر درک خواهیم کرد: قرآن کتاب الهام‌بخش امت مسلمان، مشاور صمیمی و راهنمای آن در طول زندگی است. خداوند با قرآن، نخستین جامعهٔ مسلمان را شکل داد و آن را مأمور اجرای نظام زندگی اسلامی کرد. پس از درگذشت پیامبر ﷺ نیز قرآن همچنان راهنمایی است که نسل‌های آیندهٔ مسلمان را برای نقش رهبری بشریت آماده می‌کند. این همان نقشی است که خداوند به امت مسلمان وعده داده است، به شرط آن‌که به تعهدات خود در پیروی از هدایت او وفادار بماند و قرآن را بر همهٔ قوانین و روش‌های ساختهٔ انسان برتری دهد.

We can better appreciate the value of this passage and the experience of past nations and communities it relates when we bear in mind that the Qur’ān is the inspiring book of the Muslim community, its sincere counsellor and guide through life. It was with the Qur’ān that God moulded the first Muslim community to which He assigned the task of implementing the Islamic code of living. After the Prophet’s death, the Qur’ān remains the guide which prepares future Muslim generations for their role of leadership of mankind. This is the role God has promised the Muslim community whenever it fulfils its pledges to follow His guidance, giving the Qur’ān supremacy over all man-made laws and methods.

قرآن صرفاً آیاتی زیبا برای تلاوت و لذت بردن نیست. بلکه قانون اساسی جامعی است که آموزش و هدایت در تمام عرصه‌های زندگی را فراهم می‌کند. از این رو، تجربه‌های امت‌های گذشته را به عنوان عبرت برای نسل‌های جدید مسلمانان بیان می‌کند. قرآن تأکید ویژه‌ای بر تجربه‌های گذشته در دعوت به ایمان دارد و تعامل آن با مردم در زندگی عملی را برجسته می‌سازد. چنین گنجینه‌ای از تجربه که در قرآن ترسیم شده، برای روشن‌بینی دعوتگران اسلام ارزش بسیاری دارد.

The Qur’ān is not merely fine verses to be recited for enchantment. It is a comprehensive constitution providing education and guidance through life. Hence, it provides examples of the experience of past communities for the benefit of the new generations of Muslims. It lays special emphasis on past experience in the advocacy of faith, highlighting its interaction with people in practical life. Such wealth of experience portrayed in the Qur’ān is of great value in the enlightenment of the advocates of Islam.

این همان دلیلی است که قرآن کریم را سرشار از روایت‌های تاریخی الهام‌بخش کرده است. بخش عمده این داستان‌ها از تاریخ بنی‌اسرائیل گرفته شده است که دلایل آن را در فصل سوم بررسی کردیم. باید افزود که برجستگی تاریخ یهود شاید به این دلیل باشد که خداوند از پیش می‌دانست برخی نسل‌های مسلمان با موقعیت‌هایی روبه‌رو خواهند شد که مشابه آنچه بنی‌اسرائیل تجربه کردند. از این‌رو، آنان را از لغزش‌هایی که ممکن است در راهشان قرار گیرد آگاه می‌سازد و با برجسته ساختن درس‌هایی که از آن تاریخ می‌توان آموخت، هشدارشان می‌دهد.

This is the reason why the Qur’ān includes a wealth of highly inspiring historical accounts. The history of the Children of Israel provides the majority of these stories for a variety of reasons which we discussed in Chapter 3. We may add here that the prominence given to the Jewish history is perhaps due to God’s prior knowledge that some Muslim generations will be going through situations similar to those experienced by the Israelites. Therefore, He alerts them to the slips that may lie in their way by highlighting the lessons they could learn from such history.

لازم نیست که به انبوه تفسیرهایی که درباره هویت، زمان و مکان افرادی که در این آیه به آنها اشاره شده، بپردازیم. اگر این جزئیات برای فهم اخلاق و پیام این داستان اهمیت خاصی داشت، قطعاً در روایت قرآنی بیان می‌شد.

We need not go into the plethora of interpretations with regard to the identity or the time and place of the people referred to in this verse. Had these details been of any particular importance in understanding the moral and the message of the story, they would most certainly have been given in the Qur’ānic account.

هدف این آیه صرفاً این است که ثابت کند زندگی و مرگ به خواست خدا تعیین می‌شود، و انسان‌ها باید وظایف خود را در زندگی با اعتماد کامل به خواست خدا انجام دهند و با اطمینان کامل بدانند که آنچه بر ایشان می‌رسد، جزئی جدایی‌ناپذیر از نظام امور خداست.

The aim of this verse is simply to establish that life and death are determined by the will of God, and that human beings should fulfil their obligations in life with complete trust in God’s will and total reassurance that what befalls them is an integral part of God’s order of things.

هیچ احتیاطی هرگز نمی‌تواند از مرگ جلوگیری کند یا مانع اراده‌ی خداوند شود، و نه ترس و نه ناامیدی می‌تواند عمر را طولانی کند. زندگی و مرگ کاملاً در دست خداوند است. او بر اساس حکمتی که تنها خود می‌داند آن‌ها را عطا می‌کند، و لطف و رحمت او در هر دو آشکار است. «به یقین خداوند بر مردم بخشش بی‌پایان دارد، اما بیشتر مردم ناسپاسند.» چنین خروج گسترده‌ای، که در آن هزاران نفر همزمان می‌گریزند، چه در برابر حمله‌ای دشمنانه و چه به هنگام شیوع بیماری، تنها در حالت وحشت کامل می‌تواند رخ دهد. با این حال، گریختن نتوانست آن مردم را از رسیدن به مرگ نجات دهد، زیرا «خداوند به آنان گفت: بمیرید.» (آیه ۲۴۳)

No precautions could ever prevent death or impede God’s will, nor could fear or despair prolong life. Life and death are entirely in God’s hands. He dispenses them according to reasons known only to Him, and His grace and mercy are evident in both. “Surely, God grants limitless bounty to mankind, but most people are ungrateful.” Such a mass exodus, with thousands of people fleeing at the same time, whether from a hostile attack or the outbreak of disease, could only occur in a state of total panic. Nevertheless, running away could not save those people from meeting their death, for “God said to there; ‘Die.’“ (Verse 243)

گفته نشده که خداوند چگونه با آنان سخن گفت یا چگونه مردند، زیرا این جزئیات به هدف داستان مربوط نیست؛ هدف این است که ترک خانه‌هایشان از سر ناامیدی، سرنوشتی را که خداوند پیش‌تر برای آن مردم هراسان مقرر کرده بود تغییر نداد. آنان می‌بایست پایداری کنند، صبر پیشه سازند و با آزادی تمام بر خداوند توکل نمایند.

No details are given as to the manner in which God spoke to those or how they met their death, because these bear no relevance to the objective of the story, which is that their despairing desertion of their homes did not change the destiny God had already willed for those panic-stricken people. They needed to persevere, be patient and freely put their trust in God.

همان‌طور که سوره ادامه می‌یابد، اهمیت این داستان را بیشتر درک می‌کنیم و تا حدی به هدف خداوند از ذکر این واقعه در آغاز تاریخ امت مسلمان پی می‌بریم. آیهٔ بعد می‌فرماید: { و در راه خدا بجنگید و بدانید که خدا شنوای داناست. } (آیهٔ ۲۴۴)

As the sūrah continues, we begin to understand the significance of the story and partly appreciate God’s purpose in citing this episode quite early on in the history of the Muslim nation. The next verse says: “Fight for the cause of God and know that God hears all and knows all.” (Verse 244)

این آیه به مسلمانان به روشنی می‌گوید که نه دوستی‌شان با زندگی و نه ترس‌شان از مرگ نباید آنان را از جهاد در راه خدا بازدارد. مرگ و زندگی به دست خداست، و مؤمنان باید تنها در راه او و زیر پرچم او بجنگند. آنان باید به یاد داشته باشند که خدا از آنچه انجام می‌دهند آگاه است و نیازهای ایشان را پاسخ می‌دهد و کردارشان را ارج می‌نهد و پاداش می‌دهد.

This verse tells the Muslims very clearly that neither their love of life nor their fear of death should stop them from fighting for God’s cause. Death and life are determined by God, and those who believe should fight for His cause and under His banner alone. They should be mindful that God is aware of what they do and is there to respond to their needs and appreciate and reward their actions.

برای جنگیدن در راه خدا، که عالی‌ترین شکل جهاد است، فداکاری و ایثار لازم است. در قرآن کریم، جهاد غالباً با انفاق مال همراه شده است، به‌ویژه در روزهای نخست اسلام که جنگ امری داوطلبانه بود و رزمندگان موظف بودند هزینهٔ شرکت خود را شخصاً تأمین کنند. افرادی مشتاق و توانا بودند که تنها به دلیل نداشتن امکانات مالی از همراهی با لشکر مسلمانان بازمی‌ماندند. از این رو تأکید بر فداکاری مالی ضروری بود، چنان‌که سوره با صراحت می‌فرماید: {کیست که به خدا وامی نیکو دهد تا آن را برای او چندین برابر گرداند؟ و خداست که تنگی و گشایش می‌بخشد و به سوی او بازگردانده می‌شوید} [البقرة: ۲۴۵].

To fight for the cause of God, which is the ultimate form of jihād, requires devotion and sacrifice. In the Qur’ān, jihād is frequently associated with financial contribution, especially in the early days of Islam when fighting was voluntary and fighters were required to finance their own participation in it. There would be eager and capable ones who were prevented from going out with the Muslim army only by their lack of means. The emphasis on financial sacrifice was, therefore, essential, as the sūrah strongly states: “Who will offer God a generous loan, which He will repay multiplied many times over? It is God who straitens people’s circumstances and it is He who gives abundantly; and to Him you shall all return.” (Verse 245)

خداوند است که زندگی می‌بخشد و آن را باز می‌ستاند، و اگر اراده‌ی خداوند چنین باشد، انسان ممکن است به میدان جنگ برود و جان سالم به در ببرد. مالی که در راه خیر و در راه خدا خرج شود، از دست نمی‌رود. این کار نوعی قرض دادن به خداوند است که بازپرداخت سخاوتمندانه‌ی آن، هم در این دنیا و هم در زندگی آخرت، تضمین شده است.

سوره در ادامه به قصه‌ی دیگری از بنی‌اسرائیل پس از درگذشت موسی، فرستاده‌ی خدا به سوی ایشان، اشاره می‌کند: «آیا از حال سران بنی‌اسرائیل پس از موسی آگاه نیستی، آنگاه که به یکی از پیامبران خود گفتند: برای ما پادشاهی تعیین کن تا در راه خدا بجنگیم؟ گفت: آیا اگر جهاد بر شما مقرر شود، شاید از جنگیدن سر باز زنید؟ گفتند: چرا در راه خدا نجنگیم، در حالی که از خانه‌ها و فرزندانمان رانده شده‌ایم؟ اما هنگامی که جهاد بر ایشان مقرر شد، جز اندکی از ایشان، همه روی گرداندند. و خدا به ستمکاران داناست.» (آیه‌ی ۲۴۶)

he sūrah goes on to cite another episode of the story of the Israelites after the death of Moses, God’s messenger to them: “Are you not aware of those elders of the Children of Israel, after the time of Moses, when they said to one of their Prophets, Appoint for us a king, and we shall fight for the cause of God.’ He said, ‘Would you, perchance, refuse to fight if fighting is ordained for you?’ They said, ‘Why should we not fight for the cause of God when we have been driven out of our homes and our children?’ Yet, when fighting was ordained for them, they turned back, save for a few of them. God is fully aware of the wrongdoers.” (Verse 246)

در اینجا اشاره به گروهی از بزرگان بنی‌اسرائیل است که از یکی از پیامبران متعدد آنان، که هویتش ذکر نشده است زیرا در این بافت ضروری نیست، خواستند برایشان پادشاهی تعیین کند تا آنان را «در راه خدا» به جنگ رهبری کند. این روایت حاکی از دوران احیای دینی در میان بنی‌اسرائیل است و نیز میل شدید به پاسداری از «حق» و دفاع از آن در برابر دشمنان بی‌دین.

The reference here is to a group of the Israelite elders who had asked one of their numerous Prophets, whose identity has not been given as it is not essential in this context, to appoint them a king to lead them into battle “for the cause of God”. The narrative suggests a time of religious revival among the Israelites, a .d a strong desire to uphold ‘the truth and defend it against the ungodly enemies.

عزم، مجاهد را نیمی از راه به پیروزی می‌رساند. او باید از مشروعیت هدفش و باطل بودن هدف دشمنش یقین داشته باشد، و هدف او که یاری دین خدا است نیز باید در ذهنش روشن باشد.

Resolve takes a fighter halfway to victory. He must be certain of the legitimacy of his cause, and the falsehood of that of his enemy, and his objective to uphold the cause of God must also be clear in his mind.

پیامبر حکیم به اطمینان نیاز داشت که شور و اشتیاق بزرگان برای جنگیدن، صرفاً لاف و گزاف نیست، و اینکه آنان در عزم خود صادقند و به الزامات جهاد در راه خدا پایبندند. او نمی‌خواست تلاش‌هایش بیهوده باشد.

The wise prophet needed reassurance that the elders’ enthusiasm for fighting was not mere bravado, and that they were sincere in their resolve and committed to the requirements of fighting for God’s cause. He did not wish his efforts to be in vain.

با وجود نبود جزئیات روایی، می‌توان دریافت که طالوت نیروی جنگی خود را از مردان داوطلب سازمان داده و به سوی نبرد پیش رفته بود، و همین که آنان در راه بودند، وفاداری‌شان را آزمود. «و هنگامی که طالوت با سپاهیانش بیرون رفت، گفت: خداوند شما را به وسیله‌ی نهری آزمایش خواهد کرد. هر کس از آن بنوشد، از من نیست، و هر کس از آن نچشد، قطعاً از من است، مگر آن کس که با دست خود کفی بردارد.» جز اندکی از آنان، همگی از آن نوشیدند.» (آیه ۲۴۹)

Despite the lack of narrative details, we can gather that Saul had organized his fighting force of willing men and had gone ahead to do battle, and that as soon as they were on their way, he put their loyalty to the test. “And when Saul set out with his troops, he said, ‘God will now put you to the test by a river. He who drinks from it will not belong to me, but he who does not taste its water will indeed belong to me, except him who takes a scoop with his hand.’ They all drank [their fill] of it, except for a few of them.” (Verse 249)

اکنون ویژگی‌های رهبری طالوت آشکار می‌شود. او فرماندهی لشکری از ملتی شکست‌خورده را بر عهده داشت که در تاریخ خود بارها شکست را تجربه کرده بود، و در آستانهٔ رویارویی با دشمنی هولناک قرار داشت. از این رو ناچار بود اراده‌ی سپاهیانش را بیازماید. او باید از توانایی آنان در چیره شدن بر خواسته‌های نفسانی و تحمل سختی و محرومیت مطمئن می‌شد. مهم‌تر از همه، باید وفاداری و فرمان‌برداری آنان و توانایی‌شان در پذیرش مسئولیت را می‌سنجید. او ایشان را در کنار رود آزمود، پس از آنکه دریافته بود تشنگی به شدت بر آنان غلبه کرده است، تا معلوم شود چه کسانی از او فرمان می‌برند و چه کسانی فرمان نمی‌برند.

The leadership qualities of Saul are now coming to light. He was leading an army of a vanquished nation who had experienced defeat many times in its history, and was about to meet a formidable enemy, and had therefore to test the will of his troops. He had to be sure of their ability to overcome their desires and endure hardship and deprivation. Above all, he had to test their loyalty and obedience, and their ability to shoulder responsibility. He put them to the test at the river, having established that they were getting very thirsty, to find out who would obey him and who would not.

«فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِّنْهُمْ». (آیه ۲۴۹) او به آنان اجازه داد که تنها یک کف دست بردارند تا تشنگی‌شان فرو نشیند، اما بیشتر آنان سیر نوشیدند و به خاطر شکست در این آزمون پشت سر گذاشته شدند. برای بقیه نیروی رزمی بهتر بود، زیرا افراد ضعیف در میدان نبرد بار سنگینی بودند. توانایی نظامی با اندازه و تعداد سنجیده نمی‌شود، بلکه با اراده، قدرت اخلاقی و ایمان سربازان سنجیده می‌شود.

“They all drank [their fill] of it, except for a few of them.” (Verse 249) He allowed them a single scoop with the hand to quench their thirst, but most of them drank their fill and were left behind because they had failed the test. It was better for the rest of the fighting force as weaklings would have been a liability on the battlefield. Military prowess is not determined by size or numbers, but is measured by the will and moral strength and faith of the troops.

داوود پادشاه و پیامبری بود که در ساختن ابزارهای آهنی و سلاح‌های جنگی مهارت داشت، چنان‌که قرآن در جای دیگر به آن اشاره کرده است (۲۱: ۸۰). هدف از بیان این داستان در جمله پایانی آیه آشکار می‌شود: «و اگر خداوند بعضی از مردم را به وسیلهٔ بعضی دیگر دفع نمی‌کرد، زمین تباه می‌شد، ولی خداوند نسبت به جهانیان بخشایشگر است.» (آیهٔ ۲۵۱)

David was a king and a Prophet, who excelled in the craft of making iron tools and implements of war, as the Qur’ān tells us elsewhere (21: 80). The purpose behind relating this story is revealed in the closing sentence of the verse: “Had it not been for the fact that God repels one group of people by another, the earth would have been utterly corrupted. God is limitless in His bounty to all the worlds.” (Verse 251)

این سخن قدرتمند ما را فراتر از روایت محدود و شخصیت‌ها و رویدادهای آن می‌برد و حکمت الهی ژرفی را آشکار می‌سازد که در پسِ کشمکش دائمی، رقابت‌های قدرت و نبردهای انبوه انسان‌ها در آشوب زندگی نهفته است. این سخن، ستیز بی‌پایان و روحیه رقابت و چشم‌هم‌چشمی را ترسیم می‌کند که انسان‌ها را به سوی اهداف و مقاصد گوناگونشان در این جهان می‌راند، بر پایه طرح کلی الهی که زیر دست حکیمانه خداوند قرار دارد و همه آنان را به سوی پیشرفت و سطوح بالاتر زندگی رهنمون می‌شود.

This powerful statement takes us beyond the limited narrative and its personalities and events to reveal the fundamental divine wisdom underlying the constant contention, power struggles and battles among the multitudes of mankind in the tumult of life. It depicts the incessant strife and the spirit of competition and rivalry that drive human beings to their various ends and objectives in this world, according to the overall divine scheme under God’s wise hand which leads them all towards progress and higher standards of life.

اگر این روحیه تلاش و رقابت نبود، زندگی کسل‌کننده و بی‌روح می‌شد.

Were it not for this spirit of struggle and competition, life would be dull and stale.

تضاد منافع و تنوع اهدافی که مردم در این دنیا دنبال می‌کنند، وسیله‌ای است که به‌واسطه‌ی آن استعدادها و انرژی انسانی آزاد شده و به کار می‌افتد تا تجربه‌ی انسانی را به‌خاطر خیر بشریت، دوباره زنده و پرنشاط کند. این حرکت پویا، نیروی واقعی انسانی خیر را پدید می‌آورد، حقیقت را آشکار می‌سازد، درک انسان از درست و نادرست را تقویت می‌کند و عدالت را در روی زمین محکم برقرار می‌سازد. این امر به مؤمنان راستین و مخلص امکان می‌دهد نقش والای خود در زندگی را بشناسند. و به ایشان اراده و توانی می‌بخشد تا با تمام وجود در برابر فرمان خداوند تسلیم باشند و بی‌وقفه در پی خشنودی و نعمت‌های او بکوشند و آن نقش را به انجام رسانند.

The conflict of interests and the variety of objectives that people seek in this world are the means by which human talent and energy are released and brought into play to reinvigorate and revitalize the human experience for the good of mankind. This dynamic movement produces the true human force of goodness, brings truth to the fore, enhances man’s sense of right and wrong, and firmly establishes justice on earth. It enables true and sincere believers to identify their noble role in life. It provides them with the will and strength to persevere and fulfil that role in total obedience to God’s order and tireless pursuit of His pleasure and blessings.