این سوره متعلق به دوران مدنی است و اندکی پس از امضای پیمان صلح در حدیبیه در سال ششم هجری نازل شده است. این سوره به رویدادهایی که به امضای این پیمان مهم منجر شد می‌پردازد و همچنین وضعیتی را که جامعه مسلمانان در آن زمان در آن قرار داشت توصیف می‌کند. میان نزول این سوره و سوره ۴۷، محمد ﷺ، که در ترتیب قرآنی پیش از آن قرار دارد، سه سال فاصله بود که در طی آن تحولاتی رخ داد که تأثیرات گسترده‌ای بر زندگی جامعه مسلمانان در مدینه داشت.

This surah belongs to the Madman period, revealed as it was shortly after the signing of the peace treaty at al-Hudaybiyah in year 6 of the Islamic calendar. It comments on the events leading to the momentous signing of this treaty as also describes the situation in which the Muslim community found itself at that time. Between the revelation of this surah and Surah 47, Muhammad, which precedes it in the Qur’anic order, there was a lapse of three years which witnessed developments that had far-reaching effects on the life of the Muslim community in Madlnah.

این امر مستلزم تغییراتی در نگرش‌های هم جامعه مسلمان و هم مخالفان آن بود، و تغییرات بزرگ‌تری در چارچوب روانی و ذهنی جامعه مسلمان. از این جهت، جامعه مسلمان در فهم و اجرای ایمان به مراتب بالغ‌تر شد.

These involved changes in the attitudes of both the Muslim community and its opponents, and even greater changes in the Muslim community’s psychological and mental framework. In this respect, it became far more mature in its understanding and implementing of faith.

پیش از آنکه درباره این سوره و پیام آن گفت‌وگو کنیم، باید نخست رویداد بزرگی را بررسی کنیم که امضای صلح‌نامه بود، تا شرایطی را که در آن زمان بر جامعه مسلمانان حاکم بود و در آن هنگام این وحی تازه را دریافت می‌کردند، درک کنیم.

Before we discuss the surah and its message, however, we need to review the major event that was the signing of the peace treaty so as to understand the circumstances then prevailing as the Muslim community received this new revelation.

پیامبر ﷺ در خواب خود را دید که همراه یارانش وارد مسجد الحرام در مکه شد؛ برخی از آنان سر خود را تراشیده بودند و برخی دیگر موهای خود را کوتاه کرده بودند. کافران مکه از زمان هجرت آنان به مدینه، ورود ایشان به مکه را منع کرده بودند. حتی در ماه‌های حرام چهارگانه‌ای که همه عرب‌ها در دوران جاهلیت آن‌ها را محترم می‌شمردند، اجازه ورود به آنان نمی‌دادند؛ در حالی که در این ایام سلاح‌ها را زمین می‌گذاشتند و جنگیدن در آن‌ها را گناهی بزرگ می‌دانستند.

The Prophet saw himself in a dream entering the Sacred Mosque in Makkah together with his Companions, some of them having shaven their heads and some with their hair cut short. The unbelievers in Makkah had prevented them entry into Makkah since their migration to Madlnah. They did not even allow them entry during the four sacred months that all Arabs honoured in the pre-Islamic period, laying down their arms and regarding fighting during these times as a great enormity.

در طول این چهار ماه، ورود به مکہ برای همه آزاد بود و امنیت کامل داشت. حتی کسانی که درگیر کینه‌جویی و خون‌خواہی بودند، در این زمان با آرامش با یکدیگر دیدار می‌کردند. مردی می‌توانست با قاتل پدر یا برادرش روبه‌رو شود بی‌آنکه انگشتی به سوی او بلند کند یا مانع ورودش به مسجد الحرام شود. با این همه، مشرکان مکہ سنت‌های استوار خود را زیر پا گذاشتند و در تمام شش سالی که پس از هجرت به مدینہ گذشت، مانع ورود پیامبر ﷺ و مسلمانان به مکہ شدند. در سال ششم، پیامبر ﷺ این خواب را دید و آن را برای یارانش بازگو کرد؛ آنان از این خبر خوشحال شدند، زیرا می‌دانستند که خوابِ پیامبر حتماً تعبیر خواهد شد.

Entry into Makkah during these four months was free for all, in perfect safety. Even people involved in vengeance killings would meet in peace at this time. A man would come across the killer of his father or brother without raising a finger against him, or trying to prevent his entry into the Sacred Mosque. Nevertheless, the idolaters in Makkah violated their well-established traditions, preventing the Prophet and the Muslims from entering Makkah throughout the six years that followed their migration to Madlnah. In year 6, the Prophet had this dream and reported it to his Companions who were delighted with it, realizing that a dream by a prophet would certainly come true.

برای اطلاعات بیشتر درباره این رویدادها، ما عمدتاً به گزارشی که ابن هشام ارائه کرده تکیه خواهیم کرد، زیرا این گزارش از بیشتر گزارش‌ها مفصل‌تر است و تصویری کامل‌تر به دست می‌دهد. همچنین این گزارش عموماً با گزارش‌های موجود در دو مجموعه حدیث امام البخاری و امام احمد، و نیز با خلاصه‌ای که ابن حزم در کتاب جوامع السیرة آورده، و با گزارش‌های دیگر دانشمندان، همخوانی دارد.1

For further information about these events we will mainly rely on the report given by Ibn Hisham as this is more detailed than most and also provides a fuller picture. It is also generally in agreement with reports in the two Hadlth anthologies of Imam al-Bukharl and Imam Ahmad, as well as the summary given by Ibn Hazm in his book Jawdmi( al-Sirah, and with reports by other scholars.1

پیامبر ﷺ به یارانش و به قبیله‌های عرب اطراف مدینه اعلام کرد که قصد دارد برای گرامی داشت کعبه و عبادت در آنجا به مکه سفر کند. او همه ایشان را به همراهی با خود دعوت کرد.

The Prophet announced to his Companions and to the Arabian tribes around Madlnah that he intended to visit Makkah to honour the Ka'bah and to worship there. He invited them all to join him.

بیشتر قبایل عرب که هنوز اسلام نیاورده بودند، سخت تمایلی به پیوستن به این سفر مسالمت‌آمیز نداشتند، زیرا می‌ترسیدند که قریش ناگزیر با مسلمانان بجنگد و مانع ورود آنان به مکه شود. اگر قریش مصمم به بازداشتن مسلمانان می‌بود، ممکن بود درگیری مسلحانه‌ای رخ دهد. از این رو، آن قبایل عرب می‌خواستند از این ماجرا کنار بمانند. اما مسلمانان بسیار خرسند بودند که به پیامبر ﷺ بپیوندند؛ پیامبر ﷺ که در پیشاپیش حدود ۱۴۰۰ تن از یارانش حرکت می‌کرد.2

Most of the Arabian tribes which had not yet accepted Islam were highly reluctant to join this peaceful expedition because they feared that the Quraysh were bound to resist the Muslims and prevent them from entering Makkah. If the Quraysh were determined to stop the Muslims, an armed conflict might erupt. Hence, those Arabian tribes wanted to stay out of it. The Muslims, however, were very glad to join the Prophet, who marched at the head of some 1,400 of his followers.2

پیامبر ﷺ اما به راه خود ادامه داد تا به مکانی به نام غدیر الاشطاط رسید؛ در آنجا بشر بن سفیان گزارش خود را به ایشان داد که قریش در حال بسیج نیرو هستند و از دیگران یاری می‌طلبند تا با او بجنگند و مانع ورودش به مکه شوند.3

The Prophet, however, marched on until he arrived at a place called Ghadir al-Ashtat where Bishr ibn Sufyan gave him his report that the Quraysh were mobilizing and seeking the help of others to fight him and prevent him from entering Makkah.3

پیامبر ﷺ از این خبر ناراحت شد. فرمود: «قریش چه تصمیم نادرستی گرفته‌اند! اگر مرا با پیام خود به سایر عرب‌ها واگذارند، چه چیزی از دست می‌دهند؟ اگر آن اعراب مرا بکشند، آنچه قریش می‌خواهد به دست خواهد آمد. و اگر من پیروز شوم، آنان یا باید بدون متحمل شدن هیچ زیانی اسلام را بپذیرند، یا با نیروی سالم خود با من بجنگند. آنان چه می‌پندارند؟ به خدا سوگند، تا زمانی که پیام خدا پیروز شود یا من جان دهم، برای آن پیام که خداوند به من داده است تلاش خواهم کرد.» پیامبر ﷺ پس از آن‌که دریافت قریش برای نبرد مسلحانه آماده می‌شود، در باره وضعیت تازه اندیشید و تصمیم گرفت از چنین رویارویی‌ای پرهیز کند. از این رو پرسید آیا کسی در میان همراهانش می‌تواند آنان را از راهی دور از قریش هدایت کند، تا با گروه پیشتاز آنان به نبرد مسلحانه کشیده نشوند. مردی از قبیله اسلم پیش آمد و آنان را از راهی بسیار ناهموار هدایت کرد که برای مسلمانان بسیار دشوار بود. سرانجام به منطقه‌ای گشوده و آسان‌گذر رسیدند. پیامبر ﷺ فرمان داد که مسیر سمت راست را در پیش گیرند تا سرانجام به دشت حدیبیه، در جنوب مکه، رسیدند که تنها یک روز راه تا شهر مقدس فاصله داشت.

The Prophet was distressed at this report. He said: “How ill-advised is the Quraysh! What would they lose if they were to leave me alone addressing my message to the rest of Arabia? If those Arabs were to kill me, the Quraysh would have what they wish. If I am to be the victorious, they must either accept Islam without having suffered any losses, or fight me with their forces intact. What do they think? By God, I will continue to strive for the message God has given me until it is triumphant or I die.” Reflecting on the new situation after he had learnt that the Quraysh were preparing for armed conflict, the Prophet decided to try to avoid such an eventuality. Hence, he asked whether anyone in his camp was able to lead them through a route which took them away from the Quraysh, so that they could avoid an armed conflict with their advance force. A man from the tribe of Aslam came forward and led them through a very rough route which was very hard for the Muslims. Eventually, they found themselves in an open area which was easy to cross. The Prophet commanded them to take the right-hand route until they finally arrived at the plain of al-Hudaybiyah, to the south of Makkah, which was only a days walk from the Holy City.

ناگهان، ناقهٔ پیامبر ﷺ زانو زد. مردم فریاد زدند تا او را دوباره به حرکت درآورند، اما او حرکت نکرد. برخی گفتند که او از ادامه دادن راه سرباز می‌زند. پیامبر ﷺ به آنان گفت که چنین سرپیچی‌ای در سرشت او نیست. ایشان ﷺ فرمود: «او به همان دلیلی متوقف شده است که فیل را متوقف کرد.» این اشاره‌ای بود به حادثه‌ای که نزدیک به شصت سال پیش رخ داده بود، زمانی که ابرهه، فرمانروای یمن، سوار بر فیلی در پیشاپیش لشکری بزرگ بود که هدفش ویران کردن کعبه بود.

Suddenly, the Prophets she-camel sat down. People shouted at her to make her rise again, but she would not move. Some people suggested that she refused to go forward. The Prophet told them that such a refusal was not in her nature. He said: “She is held back for the same reason which held back the elephant.” This was a reference to an incident which took place nearly 60 years earlier when Abrahah, the ruler of the Yemen, was riding an elephant at the head of a large force, whose aim was to destroy the Ka'bah.

کمی پیش از رسیدن به مکه، فیل ایستاد و حرکت نکرد؛ گویی آماده بود که بازگردد. اندکی پس از آن، سپاه ابرهه مورد حمله پرندگانی قرار گرفت که سنگ‌هایی را بر سپاه پرتاب کردند و آن را نابود ساختند. این داستان در سوره‌ای کوتاه از قرآن کریم به نام «الفیل» آمده و می‌توان آن را چنین ترجمه کرد: «به نام خداوند بخشاینده مهربان. آیا ندیدی که پروردگارت با اصحاب فیل چه کرد؟ آیا نقشه‌ی فریبکارانه‌ی آنان را بی‌اثر نساخت، و بر ضدشان گروه‌هایی از پرندگان فرستاد که با سنگ‌هایی از گِل پخته آنان را هدف قرار دادند؟ پس ایشان را همچون کاه جویده‌شده گردانید.» (۱۰۵: ۱-۵)

Shortly before arriving in Makkah, the elephant sat still and would not move forward; it was ready to go back. Shortly afterwards, Abrahah’s army was attacked by birds which threw stones at the army and destroyed it. The story is mentioned in a short surah of the Qur’an entitled, The Elephant, and which may be translated as follows: “In the name of God, the Beneficent, the Merciful. Are you not aware how your Lord dealt with people of the Elephant? Did He not utterly confound their treacherous plan, and send against them flocks of birds, which pelted them with stones of sand and clay? Thus He made them like stalks of devoured leaves.” (105: 1-5)

سپس پیامبر ﷺ فرمود: «به آن کسی که جانم در دست اوست سوگند، امروز هر پیشنهادی را که قریش به من بدهد و موجب برقراری روابط نیک شود و احترام به حرمت‌های خداوند را تضمین کند، خواهم پذیرفت.» سپس به یارانش دستور داد که اردو بزنند.

The Prophet then declared: “By Him Who holds my soul in His hand, I shall respond favourably to any proposal the Quraysh puts to me today which helps establish good relations and guarantees respect to God’s sanctuaries.” He then ordered his Companions to encamp.

آن محل تقریباً خشک بود و تنها یک چاه با آب بسیار کم داشت. یاران پیامبر ﷺ تا جایی که می‌توانستند در مصرف آب صرفه‌جویی کردند، اما چاه به زودی خشک شد. هنگامی که سخت تشنه شدند، نزد پیامبر ﷺ شکایت کردند. او به کنار چاه آمد، در کنار آن نشست و خواست که یک سطل با هر مقدار آبی که پیدا می‌کنند نزد او آورده شود. او مقداری آب در دستش گرفت، دهانش را شست و نزد خدا دعا کرد. سپس از یارانش خواست آب را دوباره در چاه بریزند و به آنان گفت که مدتی چاه را رها کنند. برخی گزارش‌ها نیز حاکی است که پیامبر ﷺ تیری از ترکشش برداشت و از یارانش خواست آن را در چاه بیندازند. اندکی بعد چاه پر از آب شد و تمام آبی را که مسلمانان برای نوشیدن، وضو گرفتن و دادن به شترها و دیگر حیوانات خود نیاز داشتند تأمین کرد. تا زمانی که (از آن مکان) کوچ کردند، با کمبود آب روبه‌رو نشدند.

لمّا علمت قريش أنّ النبي ﷺ قد تمكّن من التفلّت من طلائع قواتها، وأنّه نزل بالحديبية، قرّرت أن ترسل إليه رسولاً. وكانوا يدركون أيضاً أنّهم لو نجحوا في منع محمد ﷺ من دخول مكة، وهو لم يأتِ إلا لزيارة المسجد الحرام، فإنّ فعلهم هذا لن يمرّ دون أن يُستنكر من سائر العرب. فقد كانت مكانتهم مستمدّة من كونهم سدنة البيت الحرام، وأنّهم لا يمنعون أحداً من عبادة الله فيه. وكان أول مبعوث أرسلوه هو بُديل بن ورقاء من قبيلة خزاعة، فذهب في جماعة من قومه. وكانت قبيلة خزاعة دائماً متعاطفة مع النبي ﷺ، فقد أسلم بعض رجالها، وحتى الذين لم يسلموا كانوا بعيدين كل البعد عن العداء لرسالة الإسلام.

When the Quraysh realized that the Prophet had managed to evade their advance forces and that he was encamped at al-Hudaybiyah, they decided to send a messenger to him. They were also aware that should they succeed in stopping Muhammad from entering Makkah, when he had come with no purpose other than to visit the Sacred Mosque, their action would not go unquestioned by the other Arabs. Their prestige was derived from the fact that they were custodians of the Sacred House and that they prevented no one from worshipping there. The first emissary they sent was Budayl ibn Waraqa' of the tribe of Khuza'ah, who went with a group of his fellow tribesmen. The tribe of Khuza(ah was always sympathetic towards the Prophet. Some of its men had embraced Islam, but even those who had not were far from hostile to the message of Islam.

بُدَیل [به پیامبر] گفت که قریش تصمیم گرفته‌اند مانع ورود او به مکه شوند. پیامبر ﷺ به او اطمینان داد که قصد جنگ با هیچ‌کس را ندارد. او تنها می‌خواست به کعبه برود و تقدس آن را نزد مسلمانان نشان دهد. نظر پیامبر ﷺ درباره موضع قریش چنین بود: «قریش اکنون در وضعیتی است که جز به جنگ نمی‌اندیشد. اگر بخواهند، من آماده‌ام با آنان آتش‌بس کنم. تنها از آنان می‌خواهم که مرا آزاد بگذارند تا با مردم سخن بگویم. اگر موفق شوم و دیگران از من پیروی کنند، آنگاه اختیار با خودِ آنان است که همان کار را بکنند. و اگر نپذیرند، نیروی خود را حفظ کرده‌اند. و اگر مصمم باشند که مرا باز دارند، به خدا سوگند که تا زمانی که بمیرم، بر سر این هدفم با آنان خواهم جنگید، و حتی در آن صورت هم نمی‌توانند مانع آنچه خدا خواسته شود گردند.» بُدَیل نزد قریش بازگشت و به آنان گفت: «ما پس از دیدن این مرد و شنیدن سخنانش نزد شما آمده‌ایم. آیا دوست دارید آنچه را که او به ما گفت بشنوید؟» برخی فریاد زدند: «ما نمی‌خواهیم هیچ سخنی از او بشنویم.» اما برخی از خردمندان از او خواستند که آنچه را شنیده گزارش دهد. هنگامی که گزارشش را به پایان برد، با آنان به نرمی سخن گفت و گفت که رفتار آنان شتاب‌زده است، زیرا محمد ﷺ قصد جنگ با آنان را ندارد و تنها می‌خواهد به کعبه برود.

Budayl spoke to the Prophet and told him that the Quraysh were determined to prevent him from entering Makkah. The Prophet assured him that he had no intention of fighting anyone. He wanted only to visit the Ka(bah and to demonstrate the Muslims’ recognition of its sanctity. The Prophets comment on the Quraysh s attitude was given in these words: “The Quraysh are now in such a state that they can think only of war. I am prepared to agree a truce with them, if they so desire. I ask them only to leave me alone to speak to people. If I am successful and other people follow me, then the choice is theirs to do likewise. If they refuse, they will have preserved their strength. If they are determined to stop me, I swear by God that I will fight them over this cause of mine until I die, and even then they cannot prevent what God wills.” Budayl went back to the Quraysh and said to them: “We have come to you after seeing this man and hearing what he says. Would you like to hear what he told us?” Some of them shouted: “We do not wish to hear anything he says.” Some wiser people requested him to report what he had heard. When he finished his report, he pleaded with them, saying that they were rash in their attitude because Muhammad did not intend to fight them. He wanted only to visit the Ka(bah.

پس از آنکه قریش توصیه هر سه فرستاده را برای اجازه دادن به محمد ﷺ برای ورود به مکه و عبادت در کعبه رد کرد، تصمیم گرفت فرستاده چهارمی بفرستد. هیچ‌یک از گزارش‌های موجود نور روشنی بر دلایلی نمی‌افکند که قریش را به این باور رسانده بود که فرستادن فرستاده‌ای دیگر برای سخن گفتن با پیامبر ﷺ، تغییری در وضعیت پدید خواهد آورد. معلوم نیست قریش از فرستادن این فرستادگان چه چیزی را می‌خواست به دست آورد، در حالی که آمادگی شنیدن توصیه‌های آنان را نداشت. شاید همه این‌ها نشانه‌ای از سردرگمی قریش بود. از سوی دیگر، ممکن است این کار تلاشی برای توجیه خویشتن بوده باشد.

Having rejected the advice of all three envoys to allow Muhammad to enter Makkah and worship at the Ka 'bah, the Quraysh decided to send a fourth emissary. None of the existing reports throws any light on the reasons which made the Quraysh feel that sending another envoy to speak to the Prophet would bring about any change in the situation. It is not known what the Quraysh hoped to achieve by sending these envoys when it was not prepared to listen to their advice. Perhaps it was all a mark of the Qurayshs confusion. On the other hand, it may have been an exercise in self-justification.

ممکن است قریش می‌خواست بتواند بگوید که تمام تلاش خود را برای رسیدن به سازش با محمد ﷺ به کار بسته است. هرچه که باشد، این بار مردی که قریش برگزید عروة بن مسعود بود، رهبر قبیلهٔ ثقیف که در شهر طائف زندگی می‌کرد. با این حال، عروه می‌خواست پیش از هر چیز مطمئن شود که در بازگشت، همان رفتار خشنی را که قریش با دیگر فرستادگانش کرده بود درباره‌اش تکرار نخواهد شد، اگر با پیشنهادی بازگردد که قریش خوشش نیاید. از این رو، خطاب به مردم قریش چنین گفت:

The Quraysh might have wanted to be able to say that they tried all they could to reach accommodation with Muhammad. Be that as it may, the man the Quraysh chose this time was 'Urwah ibn Mas'ud, a leader of the tribe ofThaqif, which lived in the town of Ta’if. 'Urwah, however, wanted first to make sure that on his return he would not receive the same harsh treatment as the other envoys the Quraysh sent, should he come back with advice the Quraysh might not like. He, therefore, addressed the people of the Quraysh:

«من آنچه را که شما درباره آزاری که بر سر فرستادگانتان به سوی محمد ﷺ ریختید، دیده‌ام. شما می‌دانید که برای من همچون پدر و مادرید و من پسر شما هستم. چون از گرفتاری شما آگاه شدم، کسانی از قومم را که از فرمان من پیروی می‌کنند گرد آوردم و آمده‌ام تا از شما پشتیبانی کنم.» قریش پاسخ داد: «این یقیناً راست است و ما هیچ شکی درباره‌ی تو نداریم.» چون او نشست تا با پیامبر ﷺ سخن بگوید، گفت:

“I have noted what sort of abuse you have poured on the heads of those you have sent to Muhammad. You know that to me you are parents and that I am your son. When I heard of your trouble, I gathered those of my people who obeyed my orders and have come to give you support.” The Quraysh answered: “This is certainly true, and we have no doubts about you.” When he sat down to speak to the Prophet, he said:

با توجه به اوضاع و این واقعیت که پیامبر ﷺ چهار فرستادهٔ قریش را دریافت کرده بود، بی‌آنکه نشانه‌ای از کاهش مخالفت قریش با ورود مسلمانان به مکه دیده شود، ایشان ﷺ صلاح دید که برای فشار آوردن بر قریش اقدامی انجام دهد. از این رو تصمیم گرفت فرستاده‌ای نزد آنان بفرستد تا به ایشان اطمینان دهد که هدفش تنها عبادت در کعبه است و قصد جنگ با هیچ‌کس را ندارد. این فرستاده خِراش بن اُمیّه از قبیلهٔ خُزاعه بود. اما به محض ورود خِراش به مکه، شتر او از سوی مردم قریش زخمی شد و آنان قصد کشتن او را نیز داشتند. او را قبیلهٔ احابیش نجات داد که رئیس آن، حُلَیس، یکی از فرستادگان قریش نزد پیامبر ﷺ بود.

Considering the situation and the fact that he had received four emissaries from the Quraysh without any sign that the Quraysh were mellowing their opposition to the Muslims’ entry to Makkah, the Prophet thought it might be useful to bring some pressure to bear on the Quraysh. He therefore decided to send them an envoy to assure them that his objective was only to worship at the Ka ‘bah, not to pick a fight with anyone. The envoy was Kharrash ibn Umayyah of the tribe of Khuza‘ah. As soon as Kharrash arrived in Makkah, however, his camel was wounded by the Quraysh people, who also wanted to kill him. He was saved by the Habshl tribe, whose chief al-Hulays was one of the Quraysh’s envoys to the Prophet.

این رفتار با خراش برخلاف سنت‌های دیرینه دیپلماسی بود که به فرستادگان و پیام‌آوران مصونیت می‌بخشید. اما پیامبر ﷺ نمی‌خواست این حادثه مانعی در راه تلاشش برای رسیدن به راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای این مسئله شود. از این رو از آن گذشت و بر حفظ ارتباط با قریش متمرکز شد. او چنین می‌اندیشید که فرستادن شخصیتی برجسته‌تر از میان یارانش ممکن است سودمندتر باشد.

The treatment Kharrash received was against the age-honoured traditions of diplomacy, which gave immunity to messengers and envoys. The Prophet, however, did not wish to allow this incident to be an obstacle in his attempt to reach a peaceful solution to the problem. He therefore overlooked the matter and concentrated on maintaining contact with the Quraysh. He thought that sending a more prominent figure from among his Companions might be more useful.

پیامبر ابتدا عمر بن خطاب را فرستاده‌ای مناسب دید. اما عمر یادآور شد که قبیله‌اش، بنی عدی، دیگر در مکه نفوذی ندارد و اگر به او آسیبی برسد کسی از او حمایت نخواهد کرد. او پیشنهاد داد که عثمان بن عفان از شاخه بنی امیه قریش برای نمایندگی پیامبر مناسب‌تر است.

The Prophet first thought of ‘Umar ibn al-Khattab as a suitable messenger. ‘Umar, however, pointed out that his own clan, Bani (Adly, no longer had any influence in Makkah. No one would protect him should he come to any harm. He suggested that 'Uthman ibn ‘Affan of the Umayyad branch of the Quraysh was better placed to act as the Prophet’s ambassador.

با آنکه قبیلهٔ عثمان در مکه بسیار نفوذ داشت، او ناچار شد زیر حمایت پسرعمویش، أبان بن سعید بن العاص، قرار گیرد. او با بهره‌مندی از این حمایت توانست پیام خود را برساند، با بزرگان قریش سخن بگوید و برای آنان توضیح دهد که مسلمانان تنها به قصد عبادت آمده‌اند و هیچ نیت دیگری ندارند. عثمان استدلال می‌کرد که برای قریش بهتر است که در چشم عرب‌ها وفادار به امانتی که بر عهده دارند، یعنی پاسداری از خانهٔ محترم، دیده شوند. با این حال، قریش در موضع سرسختانهٔ خود پافشاری می‌کردند. تنها امتیازی که عثمان از قریش گرفت این بود که به او اجازه دادند اگر بخواهد، طواف کند. او به آنان روشن ساخت که در این شرایط، تا زمانی که پیامبر ﷺ خود طواف خویش را انجام نداده باشد، چنین کاری نخواهد کرد.

پیامبر ﷺ که عمیقاً آزرده و بسیار اندوهگین شده بود، احساس کرد که قریش با کشتن عثمان، یار و فرستادهٔ او، تمام تلاش‌هایی را که هدفشان رسیدن به توافقی مسالمت‌آمیز بود، بسته است.

Deeply hurt and very sad, the Prophet felt that by killing (Uthman, his Companion and envoy, the Quraysh had closed the door on all efforts which aimed at reaching a peaceful settlement.

آلترناتیو دیگر همان بود که او با تمام توان کوشیده بود از آن دوری کند:

The other alternative was the one which he had tried hard to avoid:

یعنی جنگ. او از یارانش خواست که با او بیعت کنند تا تا پایان تلخ با قریش بجنگند. هنگامی که این بیعت را خواست زیر درختی ایستاده بود و یارانش شتابان به خواسته‌اش پاسخ دادند. هر یک از آنان بیعت کرد که خواهد جنگید و حتی اگر مرگش در پی داشته باشد، هرگز از میدان نبرد نخواهد گریخت. پیامبر ﷺ از پاسخ یارانش خشنود شد.

namely, war. He called on his Companions to give him a pledge to fight the Quraysh to the bitter end. He was standing underneath a tree when he requested that pledge, and his Companions rushed to give him what he asked of them. Every one of them pledged that he would fight and never flee from battle even if that meant his own death. The Prophet was pleased with his Companions’ responses.

او همچنین از جانب عثمان بیعت کرد و فرمود: «عثمان در مأموریتی است که خدا و پیامبرش به او سپرده‌اند. بنابراین من از جانب او بیعت می‌کنم.» سپس دست‌هایش را به هم گره زد و گفت:

He also made a pledge on behalf of ‘Uthman: ‘“Uthman is on a mission given him by God and His Messenger. I, therefore, make a pledge on his behalf.” He clasped his hands together and said:

«این برای عثمان است.» در تفسیر این بیعت، قرآن می‌فرماید: {همانا خداوند از مؤمنان خشنود شد، آنگاه که در زیر آن درخت با تو بیعت کردند. او آنچه را در دل‌هایشان بود می‌دانست، پس آرامش را بر آنان فرود آورد و به پیروزی نزدیک و غنایم فراوانی که به دست آورند پاداششان داد. و خداوند پیروزمندی حکیم است.} (سوره فتح، آیات ۱۸ و ۱۹)

“This is for ‘Uthman.” In comment on this pledge, the Qur’an says: “ God was indeed well pleased with the believers when they pledged their allegiance to you under the tree. He knew what was in their hearts and so He sent down tranquillity upon them, and rewarded them with a speedy victory and with many war gains for them to take. God is Almighty, Wise.” (48: 18-19)

آن بیعت در کتاب‌های تاریخ اسلامی به «بیعة الرضوان» یا «بیعتی که رضای خدا را به دنبال داشت» معروف است، با توجه به این بیان روشن که خداوند از کسانی که در آن شرکت کردند خشنود شد. در حقیقت، این بیعت دل پیامبر ﷺ را گرم کرد، زیرا نشانه‌ای دیگر بود بر اینکه یارانش همواره آماده بودند هر فداکاری را که برای دفاع از آرمان اسلام از آنان خواسته می‌شد انجام دهند. آن یاران پیامبر ﷺ دریافته بودند که قریش از نظر شمار بسیار برتر از آنان است.

بعضی از خردمندان قریش لابد پیشنهاد کردند که رسیدن به یک توافق صلح‌آمیز ممکن است آبروی قریش را بهتر از جنگ حفظ کند، حتی اگر جنگ به سود آنان پایان یابد. دیدگاه‌های فرستادگان پیشین آن، به‌ویژه دیدگاه‌های حُلَیس از قبیلهٔ حبشی و عروة بن مسعود از ثقیف، بسیار درست به نظر رسیدن گرفت. افزون بر این، اگر قریش کار را تا مرز درگیری پیش می‌بردند، عمل آنان ممکن بود به جنگی نزدیک خانهٔ کعبه و در ماه حرام بیانجامد. این، در واقع، ایجاد سابقه‌ای بود که به‌یقین بیش از آنکه به قریش سود برساند، زیان خواهد رساند. از این رو، استدلال‌ها به نفع اعتدال ناگهان وزن بیشتری پیدا کردند. بنابراین، هیئتی به سرپرستی سهیل بن عمرو برای مذاکره دربارهٔ شرایط صلح با پیامبر ﷺ اعزام شد.

Some wiser men among the Quraysh must have suggested that achieving a peaceful settlement might preserve the Quraysh’s dignity better than war, even if the war ended in its favour. The views of its earlier envoys - particularly those of al-Hulays of the Habshi tribe and ‘Urwah ibn Mas'ud of the Thaqlf - began to appear highly valid. Moreover, should the Quraysh push matters to the point of flare-up, their action might mean a fight near the Sacred House and in the sacred month. This would, in effect, be setting a precedent which was certain to do more harm than good to the Quraysh. Hence the arguments for moderation suddenly began to appear much weightier. A delegation headed by Suhayl ibn (Amr was, therefore, dispatched to negotiate the terms of a peace settlement with the Prophet.

پیامبر ﷺ از سهیل بن عمرو و هیئت همراهش به خوبی استقبال کرد.

The Prophet received Suhayl ibn ‘Amr and his delegation well.

او یارانِ خود را فرمود که حیوانات قربانی خود را نشان دهند، و با عباراتی که بیانگرِ این حقیقت است که آنان تنها در پاسخ به فراخوانِ خداوند برای گرامی داشتنِ خانهٔ مقدس آمده‌اند، صدای خود را بلند کنند.

He instructed his Companions to show their sacrificial animals and to raise their voices with phrases expressing the fact that they had come only in response to Gods call to honour the Sacred House.

مذاکرات میان دو طرف آسان نبود. با وجود اینکه پیامبر ﷺ مشتاق دستیابی به توافق صلح بود، مذاکرات ناچار بود با چندین مسئله اساسی روبرو شود. این موضوعات عبارت بودند از: زیارت خانه مقدس توسط پیامبر ﷺ؛ تصمیم قریش بر اینکه به نظر نرسد در برابر زور تسلیم شده است؛ امکان توافق بر آتش‌بسی طولانی‌مدت میان دو طرف که به درگیری‌های نظامی مکرر آنان پایان دهد؛ نوع روابطی که باید میان دو طرف برقرار باشد؛ و آزادی هر طرف در انجام اقدامات سیاسی در افق گسترده‌تر کل شبه‌جزیره عربستان.

The talks between the two sides were not easy. Despite the fact that the Prophet was keen to achieve a peace settlement, the negotiations had to deal with several issues of substance. The topics included: the Prophets visit to the Sacred House; the Qurayshs determination not to seem to have given in to force; the possibility of agreeing a long term truce between the two sides, putting an end to their frequent military clashes; the sort of relations which should exist between the two sides; and the freedom of each side to make political moves on the wider horizon of the whole of Arabia.

روش پیامبر ﷺ در میان اردوگاه مسلمانان موجی از واکنش برانگیخت. آنان به دیدن چنین رفتار بسیار نرمی از سوی پیامبر ﷺ عادت نداشتند.

The Prophets attitude caused a stir in the Muslim camp. They were not used to seeing the Prophet taking such a very soft attitude.

این موضوع برای خود مذاکره‌کنندگان قریش نیز شگفت‌آور بود. پیامبر ﷺ نه‌تنها همه شرایطی را که قریش مطرح کرده بود پذیرفت، بلکه برخلاف روش معمول خود، در این باره با یارانش مشورت نکرد. افزون بر این، مفاد پیمان صلح برای مسلمانان بسیار شگفت‌آور بود، زیرا تصویری از جبهه مسلمانان ارائه می‌داد که بسیار ضعیف‌تر از قریش بود. از نظر مسلمانان، پذیرش چنین شرایطی نه سودمند بود و نه ضروری. برخی از آنان نتوانستند نارضایتی خود را پنهان کنند. نمونهٔ بارز این رویکرد، موضع عمر بن خطاب است. هنگامی که مفاد پیمان صلح نهایی شد و قرار بود نوشته شود، عمر نزد ابوبکر آمد و گفت: «ابوبکر، آیا او فرستادهٔ خدا نیست؟» ابوبکر پاسخ مثبت داد. عمر دوباره پرسید: «آیا ما مسلمان نیستیم؟» وقتی ابوبکر همان پاسخ را داد، عمر ادامه داد: «آیا آنان مشرک نیستند؟» ابوبکر باز هم پاسخ داد: «بله.» سپس عمر پرسید: «پس چرا باید در امور دینی‌مان خواری را بپذیریم؟» ابوبکر با اندرزی پاسخ داد و به پرسشگر گفت: «ای عمر، هرچه او انجام می‌دهد از او پیروی کن. من معتقدم که او فرستادهٔ خداست.» اما عمر همچنان آشفته بود و گفت: «و من نیز معتقدم که او فرستادهٔ خداست.» استدلال عمر این بود که از آنجا که آنچه این دو جبهه را از یکدیگر جدا می‌کرد در واقع یک موضوع واحد بود - حق در برابر باطل، ایمان در برابر بی‌ایمانی - کسانی که در جبههٔ حق و حقیقت بودند نباید در برابر کسانی که از باطل و ناحق دفاع می‌کردند تسلیم شوند. مؤمنان هرگز نباید در امور مربوط به ایمان، هیچ‌گونه خواری را بپذیرند. در واقع، آنان همواره باید به دین خود افتخار کنند. از این رو، عمر بازداشته نشد. او نزد پیامبر ﷺ رفت و همان پرسش‌ها را مطرح کرد: «آیا تو فرستادهٔ خدا نیستی؟ آیا ما مسلمان نیستیم؟ آیا آنان مشرک نیستند؟» پیامبر ﷺ به همهٔ این پرسش‌ها پاسخ مثبت داد. آخرین پرسشی که عمر مطرح کرد باز همان بود: «پس چرا باید در امور دینمان خواری را بپذیریم؟» پاسخ پیامبر ﷺ سرنخی از نگرش او به دست می‌داد: «من بندهٔ خدا و فرستادهٔ اویم. از او نافرمانی نخواهم کرد و او هرگز مرا رها نخواهد کرد.» پیامبر ﷺ در واقع از دستوراتی الهی پیروی می‌کرد که بی‌تردید در آن زمان دریافت کرده بود.

It was also surprising for the Quraysh negotiators themselves. Not only did the Prophet accept all the terms the Quraysh stipulated, he did not consult his Companions in the matter, contrary to his normal practice. Moreover, the terms of the peace agreement were extremely surprising to the Muslims, because they tended to cast the Muslim side as much weaker than the Quraysh. To the Muslims, accepting such terms was neither useful nor necessary. Some of them could not hide their dissatisfaction. This is epitomized by the attitude of 'Umar ibn al-Khattab. When the terms of the peace agreement were finalized and were about to be written down, 'Umar came to Abu Bakr and said: “Abu Bakr, is he not God’s Messenger?” Abu Bakr answered in the affirmative. 'Umar again asked: “Are we not the Muslims?” When Abu Bakr gave the same answer, 'Umar went on: “Are they not the idolaters?” Abu Bakr again answered: “Yes.” 'Umar then asked him: “Why then should we accept humiliation in matters of our faith?” Abu Bakr answered with a piece of advice, saying to his questioner: “Follow him whatever he does, ‘Umar. I believe that he is Gods Messenger.” But ‘Umar was still perturbed and said: “And I too believe that he is Gods Messenger.” ‘Umars argument was that since what separated the two sides was really a single issue - right against wrong, faith against lack of faith - those who were on the side of right and truth must not give in to those who championed the cause of wrong and falsehood. The believers must never accept any sort of humiliation when it came to matters relating to faith. Indeed, they should always show pride in their religion. Hence, ‘Umar was not to be deterred. He went to the Prophet and put to him the same questions: “Are you not Gods Messenger? Are we not the Muslims? Are they not the idolaters?” To all these questions, the Prophet answered in the affirmative. The final question ‘Umar put was again the same: “Why, then, should we accept humiliation in matters of our faith?” The Prophets answer provided the clue to his attitude: “I am Gods servant and Messenger. I shall not disobey Him and He will never abandon me.” The Prophet was indeed following Divine orders which he must have received at that time.

این‌ها شرایط قرارداد صلح بود. هنگامی که آن‌ها نوشته شد، از شاهدانِ هر دو طرف خواسته شد که سند را امضا کنند. در همان لحظه، اتفاقی رخ داد که صبر مؤمنان را بیازماید و فرصتی دیگر به آنان بدهد تا قدرت ایمانشان را نشان دهند. مردی از مکه با دستبند و پاهایی در زنجیر وارد شد. او را به این سبب که مسلمان بود، در آنجا زندانی نگه داشته بودند. این مرد کسی جز ابوجَندَل، پسر خود سُهَیل، نبود. پدرش او را زندانی کرده و غل و زنجیرش را بسته بود. با این حال، او توانسته بود بگریزد و از راهی ناشناخته میان کوه‌های اطراف مکه عبور کند تا به حدیبیه رسید. هنگامی که مسلمانان او را دیدند، از رهایی‌اش بسیار خوشحال شدند و با احترام فراوان از او استقبال کردند.

These were the terms of the peace agreement. When they were written down, witnesses from both sides were asked to sign the document. At that moment, something happened to test the patience of the believers and to give them another opportunity to prove the strength of their faith. A man from Makkah arrived in handcuffs and with his legs in chains. He was being kept prisoner there because he was a Muslim. This man was none other than Suhayl’s own son, Abu Jandal. It was his father who imprisoned him and fastened his shackles. Nevertheless, he had been able to escape and to take an unfamiliar route through the mountains surrounding Makkah until he arrived at al-Hudaybiyah. When the Muslims saw him, they were very glad that he had escaped and gave him a fine reception.

در حالی که متن پیمان صلح نوشته می‌شد، سُهَیل آنقدر مشغول بود که به هیچ چیز دیگری توجه نداشت. وقتی کار نوشتن تمام شد، سُهَیل سر بلند کرد و پسرش را میان مسلمانان دید. به سوی او رفت، به صورتش مشت زد و یقه‌اش را گرفت. ابوجَندَل با صدای بلند فریاد زد:

While the peace agreement was being written down, Suhayl was too busy to notice anything. When it was finished, Suhayl looked up and saw his son among the Muslims. He went up to him, hit him in the face and took him by the collar. Abu Jandal cried aloud:

«ای مسلمانان، آیا قرار است مرا به سوی کافران بازگردانند تا مرا از دینم منصرف کنند؟» این سخنان برای مسلمانان بسیار دردناک بود، تا جایی که برخی از آنان به گریه افتادند.

“My fellow Muslims, am I to be returned to the unbelievers to try to turn me away from my faith?” Those words were very painful to the Muslims, some of whom started to cry.

اما سهیل بن عمرو تزلزل نیافت. او به رسول خدا ﷺ گفت: «این نخستین کسی است که من ادعایش را پیگیری می‌کنم. باید او را به من بازگردانی.» پیامبر ﷺ به این واقعیت اشاره کرد که ابوجندل پیش از تکمیل شدن پیمان رسید: «هنوز تدوین سند را به پایان نبرده‌ایم.» سهیل گفت: «پس هیچ شرطی با تو توافق نکرده‌ام.» پیامبر ﷺ التماس کرد:

Suhayl ibn ‘Amr, however, was unmoved. He said to Gods Messenger: “This is the first person whose case I take up. You must return him to me.” The Prophet referred to the fact that Abu Jandal arrived before the agreement was completed: “We have not finished drawing up the document yet.” Suhayl said: “Then I have not agreed any terms with you whatsoever.” The Prophet pleaded:

عمر بن الخطاب رضی الله عنه بار دیگر از این وضعیت خشمگین شد.

Umar ibn al-Khattab was again outraged by the situation.

او نمی‌توانست بفهمد که چرا مسلمانان باید چنین شرایط تحقیرآمیزی را بپذیرند، یا چرا باید بی‌عمل بمانند در حالی که برادرشان بی‌هیچ دلیلی جز اینکه به خدا و فرستاده‌اش ایمان آورده بود، با رفتار خشن روبه‌رو می‌شد. وقتی ابوجندل را می‌بردند، عمر به سوی او رفت و در کنارش راه افتاد. با او سخن گفت: «صبر کن، ابوجندل. این مردم کافرند. آنان بی‌ارزشند. خون هیچ‌یک از ایشان ارزشمندتر از خون سگ نیست.» در حالی که در کنار ابوجندل راه می‌رفت و با او سخن می‌گفت، دستهٔ شمشیرش را به سوی ابوجندل جابه‌جا می‌کرد و امید داشت که ابوجندل شمشیر عمر را بگیرد و پدرش را بکشد. ابوجندل یا نمی‌خواست پدرش را بکشد، یا این اشارهٔ عمر را درک نکرد یا متوجه آن نشد. او تسلیم سرنوشت خود شد تا آنکه خدا به او کمک کند و آزاد شود. او را با دست‌بندها و زنجیرهایش می‌بردند. وقتی مسلمانان به او نگاه می‌کردند، دلهایشان از اندوه پر بود، زیرا نمی‌توانستند به او یاری برسانند.

He could not understand why the Muslims should accept such humiliating terms or stand idle when a brother of theirs was subjected to harsh treatment for no reason other than the fact that he believed in God and His Messenger. As Abu Jandal was being led away, ‘Umar went up to him and walked by his side. He spoke to him: “Be patient, Abu Jandal. These people are unbelievers. They are worthless. The blood of anyone of them is no more precious than the blood of a dog.” As he was walking by Abu Jandals side and talking to him, he continued to move the handle of his sword towards Abu Jandal, hoping that Abu Jandal would take ‘Umars sword and kill his father. Abu Jandal either did not wish to kill his father or did not understand or notice ‘Umars gesture. He submitted to his fortune until God would help him get his release. He was led away in his shackles and chains. As the Muslims looked at him, their hearts were full of agony because they were unable to help him.

هنگامی که متن پیمان صلح نوشته شد، پیامبر ﷺ تعدادی از یارانش را، افزون بر شاهدانی از جانب قریش، برای گواهی بر این توافق فراخواند.

When the document detailing the peace terms was written down, the Prophet asked a number of his Companions to witness the agreement, in addition to witnesses from the Quraysh side.

شاهدان مسلمان عبارت بودند از: ابوبکر، عمر بن خطاب، علی بن ابی‌طالب، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابی وقاص، محمود بن مسلمه و عبدالله بن سهیل، فرزند دیگر خود نمایندهٔ اصلی قریش. مکرز بن حفص و حویطب بن عبدالعزی شاهدان قریش بودند. پس از آنکه شهادت‌گیری به پایان رسید، هیئت قریش به خانه‌های خود بازگشت.

The Muslim witnesses were Abu Bakr, ‘Umar ibn al-Khattab, ‘All ibn Abi Talib, ‘Abd al-Rahman ibn ‘Awf, Sa‘d ibn Abi Waqqas, Mahmud ibn Maslamah and ‘Abdullah ibn Suhayl, another son of the chief Quraysh negotiator himself. Mikraz ibn Hafs and Huwaytib ibn ‘Abd al- ‘Uzza were the Quraysh witnesses. When the witnessing was finally done, the Quraysh delegation went home.

پیامبر به یارانش فرمود: «قربانی‌های خود را ذبح کنید و سر بتراشید و از احرام بیرون آیید.» هیچ‌کس نشانه‌ای از آمادگی برای اجرای این دستور نشان نداد. پیامبر ﷺ فرمانش را سه بار تکرار کرد و باز هم کسی حاضر نشد آنچه را به او گفته شده بود انجام دهد. پیامبر ﷺ واقعاً بسیار خشمگین شد. او به خیمه‌اش رفت، جایی که امّ سَلَمه، همسرش که در این سفر همراهش بود، منتظرش بود. او بی‌درنگ متوجه شد که پیامبر ﷺ چقدر خشمگین است. پرسید که دلیلش چیست و او پاسخ داد: «مسلمانان خود را به نابودی می‌کشانند. به آن‌ها فرمانی دادم و اطاعت نکردند.» او برای همسرش توضیح داد که یارانش دستورهایش را با بی‌اعتنایی پذیرفته‌اند و هیچ‌یک حاضر به اطاعت نیست. امّ سَلَمه کوشید او را آرام کند: «ای فرستاده‌ی خدا، آن‌ها را سرزنش نکن. آن‌ها زیر فشار بزرگی بوده‌اند، به خاطر تلاش‌های فراوانی که برای دستیابی به این صلح کرده‌ای، و اکنون می‌دانند که باید راه درازِ بازگشت به خانه را بی‌آنکه به هدفشان برسند در پیش گیرند.» سپس او نصیحتی بسیار درست به او کرد: به او گفت که بیرون رود و خودش قربانی‌هایش را ذبح کند و سرش را بتراشد، بی‌آنکه با هیچ‌یک از آنان سخن بگوید. پیامبر ﷺ به توصیه‌ی همسرش عمل کرد، بیرون رفت و شترانش را ذبح کرد. سپس کسی را صدا زد تا سرش را بتراشد.

The Prophet said to his Companions: “Slaughter your animals and shave and release yourselves from ihram.” No one showed any sign of willingness to comply with this order. The Prophet repeated his command three times and still no one was willing to do as he was told. The Prophet was very angry indeed. He went into his tent where Umm Salamah, his wife who accompanied him on this expedition, was waiting. She immediately noticed how angry he was. She asked him the reason why and he answered: “The Muslims are ruining themselves. I have given them a command and they have not obeyed.” He explained to her how his Companions received his orders with indifference and how not one of them was willing to obey. She tried to pacify him: “Messenger of God, do not blame them. They have been under great pressure because of all the trouble you have taken to achieve this peace settlement and because they now realize that they have to take the long way home without achieving their purpose.” She then gave him a very sound piece of advice: she told him to go out and slaughter his own sacrificial animals and shave, without speaking to any one of them. The Prophet acted on his wife’s advice and went out and slaughtered his camels. He then called someone to shave his head.

هنگامی که اصحابش آنچه را که او انجام داد مشاهده کردند، برای انجام همان کار شتاب کردند. برخی از آنان به دیگران در تراشیدن سر کمک کردند و از اینکه در آغاز به دستور پیامبر ﷺ پاسخ نداده بودند، بسیار خودشان را سرزنش می‌کردند.

When his Companions witnessed what he did, they rushed to do likewise. Some of them helped others to shave and they were extremely unhappy with themselves for not responding to the Prophet’s orders in the first place.

برخی از مسلمانانی که در حدیبیه بودند سرهایشان را نتراشیدند:

این بود فضای حاکم بر جامعه مسلمانان پیش از نزول این سوره. پیامبر ﷺ به آنچه خدا به او الهام کرده بود یقین داشت. از این رو، جز آنچه چنین الهام الهی بدان اشاره می‌کرد، هیچ نظری در مسیر رویدادها برای خود قائل نبود. او در هر مرحله و پیش از برداشتن هر گامی به این الهام رجوع می‌کرد. نه کافران و نه فشار یارانش، که از دشمنی کافران خشمگین بودند، او را از مسیرش بازنمی‌داشت. سرانجام خدا آرامش را در دل‌های مسلمانان نشاند و آنان اطمینان یافتند و بی‌هیچ تردیدی آنچه پیامبر ﷺ می‌گفت را پذیرفتند، همان‌گونه که برادرانشان که از ابتدا هیچ شکی به دل راه نداده بودند. نمونه برجسته این گروه ابوبکر بود که اطمینانش حتی برای لحظه‌ای نیز مورد تردید قرار نگرفت.

Such was the atmosphere in the Muslim community prior to the revelation of this surah. The Prophet was certain of what God had inspired him. Therefore, he allowed himself no say in the drift of events other than what such divine inspiration pointed to. He referred to this inspiration at every point and before taking any step. Neither the unbelievers nor pressure by his Companions, who were infuriated by the unbelievers hostility, would make him change his course. Eventually, God put tranquillity in the Muslims’ hearts and they were reassured, accepting without hesitation what the Prophet told them, just like their brethren who never entertained any doubt in the first place. The prime example of these was Abu Bakr whose reassurance was never in doubt, not even for a brief moment.

بنابراین آغاز سوره، به پیامبر ﷺ مژدهٔ شادی‌بخشی می‌دهد که دلش را بسیار شاد می‌کند: «ما برای تو پیروزی آشکاری فراهم آوردیم، تا خداوند گناهان گذشته و آینده‌ات را ببخشد، نعمتش را بر تو کامل گرداند و تو را به راه راست هدایت کند، و خداوند یاری نیرومندی به تو خواهد داد» (آیات ۱ تا ۳). آغاز سوره همچنین به آرامشی که بر مؤمنان نازل شد اشاره دارد، و با تصدیق اینکه آنان مؤمنانی راستین بودند، به ایشان وعدهٔ بخشش گناهان، پاداش و یاری از جانب خداوند را می‌دهد: «اوست که آرامش را بر دل‌های مؤمنان فرو فرستاد، تا ایمانشان استوارتر شود. لشکرهای آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است؛ و او دانای حکیم است. مردان و زنان مؤمن را به باغ‌هایی وارد می‌کند که نهرها از زیر آن‌ها جاری است و در آن جاودانه خواهند بود، و بدی‌هایشان را از ایشان می‌زداید. این نزد خداوند، رستگاری بزرگی است» (آیات ۴ و ۵). در مقابل، دشمنانشان، یعنی منافقان و مشرکان، مورد خشم خداوند قرار می‌گیرند و در زندگی آخرت دچار عذاب می‌شوند: «و خداوند منافقان و مشرکان، مردان و زنان را که دربارهٔ خداوند گمان‌های بد می‌برند عذاب خواهد کرد. بدی از هر سو بر ایشان احاطه دارد، و مورد خشم خداوند واقع شده‌اند. او ایشان را طرد کرده و برای ایشان دوزخ را آماده نموده است، و آن بد سرانجامی است» (آیهٔ ۶).

Hence the opening of the surah gives the Prophet happy news that greatly delights his heart: “ We have granted you a glorious victory, so that God may forgive you all your faults, past and future, bestow upon you the full measure of His blessings and guide you on a straight way God will certainly grant you His mighty support(Verses 1-3) The opening also refers to the tranquillity granted to the believers, acknowledging that they were true believers and promising them forgiveness of sins, reward and support from on high: "It is He who sent down tranquillity into the hearts of the believers, so that they may grow more firm in their faith. To God belongs all the forces of the heavens and the earth; He is indeed All Knowing, Wise. He will admit the believers, both men and women, into gardens through which running waters flow, there to abide, and He will forgive them their bad deeds. That is, in God's sight, a great triumph.” (Verses 4-5) By contrast, their enemies, hypocrites and idolaters alike, incur Gods displeasure and suffering in the life to come: "God will also inflict suffering on the hypocrites and the polytheists, men and women, who harbour evil thoughts about God. Evil encompasses them from all sides, and they incur God's anger. He has rejected them and has prepared for them heli an evil destination.” (Verse 6)

هنگامی که این سوره را در کلیت آن در نظر بگیریم و آن را با سوره‌ای که در ترتیب قرآنی پیش از آن قرار دارد مقایسه کنیم، تحولِ عمیقِ نگرشِ کلیِ جامعهٔ مسلمانان را در طول سه سالی که بنا بر باور ما میان نزولِ این دو سوره فاصله بوده است، آشکارا درمی‌یابیم. ما تأثیراتی را که قرآن بر آن جامعه گذاشت و چگونه از تربیت دقیقی که پیامبر ﷺ به آن داد بهره‌مند شد، درک می‌کنیم؛ تربیتی که آن جامعه را قادر ساخت تا جایگاه ویژهٔ خود را بیابد و نقشِ بی‌همتای خود را در تاریخ بشر ایفا کند.

Looking at the surah as a whole and comparing it to the one that precedes it in the Quranic order reveals the profound change in the general attitude of the Muslim community over the three years we believe to have separated the revelation of these two surahs. We realize the effects the Qur’an had on that community and how it benefited by the careful education the Prophet imparted to it, enabling it to assume its unique position and play its unparalleled role in human history.

از فضا و احساساتی که این سوره برمی‌انگیزد به‌روشنی برمی‌آید که جامعهٔ مسلمان به بلوغ رسیده بود، به سطحی استوار و منسجم از ایمان دست یافته بود، از وظایف خود اطمینان خاطر یافته بود و دیگر به انگیزه‌های نیرومندی نیازی نداشت تا وظایفی را که مستلزم فدا کردن جان و مال بود ادا کند. اکنون به یک عامل بازدارنده نیاز داشت تا بتواند با آرامش به امور بنگرد و تصمیم رهبری عالی پیام اسلامی را مبنی بر رعایت آتش‌بس موقت در رویارویی با دشمن بپذیرد.

It is clear from the general ambience of this surah and the feelings it generates that the Muslim community had attained maturity, achieved a coherently high standard of faith, become reassured about its duties and no longer needed strong incentives in order to discharge such duties that required sacrificing life and property. It now needed a restraining influence so that it could look at things calmly and accept the decision of the Highest Leadership of the Islamic message to observe a temporary truce in its confrontation with the enemy.

دیگر جامعهٔ مسلمان به دستوری از این نوع نیازی ندارد:

No longer does the Muslim community need a directive of the type:

«پس سست نشوید و به صلح دعوت نکنید، در حالی که شما برترید و خداوند با شماست و هرگز اعمال شما را تباه نخواهد کرد.» (۴۷:۳۵)

“ Therefore, do not lose heart or sue for peace. It is you who have the upper hand, and God is with you. He will never let your deeds go to waste." (47:35)

یا اندرزی مانند این: «شما فراخوانده شده‌اید که در راه خدا انفاق کنید، اما برخی از شما خسیس از کار درمی‌آیند. هر که خسیس باشد [در راه خدا]، در واقع نسبت به خویشتن خسیس است. خدا بی‌نیاز است و شما نیازمندید. اگر روی گردانید، قومی دیگر را به جای شما قرار می‌دهد و آنان مانند شما نخواهند بود.» (۴۷: ۳۸) همچنین دیگر نیازی نبود که با سخن گفتن از شرافت شهادت و آن افتخار بزرگی که خدا به شهیدان می‌بخشد، انگیزه‌ای برای جهاد در راه خدا فراهم شود. در اینجا همچنان شرحی درباره‌ی هدف آزمودن جامعه‌ی مسلمانان با واجب کردن جهاد در راه خدا نداریم، چنان که در سوره‌ی پیشین، محمد ﷺ، آمده است: «اگر خدا می‌خواست، خود ایشان را کیفر می‌داد، ولی می‌خواهد که شما را به وسیله‌ی یکدیگر بیازماید. و کسانی که در راه خدا کشته شوند، هرگز اعمالشان را تباه نمی‌کند. آنان را هدایت خواهد کرد و حالشان را نیکو خواهد گردانید، و ایشان را به بهشتی که از پیش برایشان شناسانده است، درخواهد آورد.» (۴۷: ۴-۶)