سپس صحنه‌ای از روز قیامت به ما نشان داده میشود، که با نشانه‌ای آغاز میشود که نزدیک شدن آن را خبر می‌دهد. این نشانه، گشوده شدن سد یاجوج و ماجوج است:
We are then presented with a scene of the Day of Resurrection, starting with a sign that signals its approach. This sign is the opening of the gates for Gog and Magog:
هنگامی که یأجوج و مأجوج رها شوند و از هر بلندی فرو ریزند، و وعدهٔ حق نزدیک شود، آنگاه چشمان کافران از وحشت خیره خواهد ماند [و می‌گویند:] «ای وای بر ما! ما از این غافل بودیم.
When Gog and Magog are let loose and swarm down from every corner, when the true promise draws close [to its fulfilment], staring in horror shall be the eyes of the unbelievers, [and they will exclaim:] ‘Oh, woe to us! Of this we were indeed heedless.
«ما قطعاً ستمگر بودهایم.» (آیات ۹۶-۹۷)
We have assuredly done wrong.’ (Verses 96-97)
هنگامی که دربارهٔ داستان ذوالقرنین در سورهٔ کهف و اشارهٔ آن به یأجوج و مأجوج بحث کردیم، گفتیم که وعدهٔ راستین آخرت ممکن است هنگامی که تاتارها برای نابود کردن دولت‌ها و امپراتوری‌ها به سوی شرق هجوم بردند، پیش‌تر به تحقق خود نزدیک شده باشد. در واقع، در زمان خود پیامبر ﷺ، قرآن صریحاً می‌فرماید: «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ» (قمر: ۱). با این حال، نزدیک شدن آن زمان مشخصی را برای وقوع واقعی‌اش تعیین نمی‌کند. نزد خداوند، زمان کاملاً متفاوت از محاسبهٔ ما از روزها، ماه‌ها و سال‌هاست.
When we discussed the account given in Sūrah 18, The Cave, of Dhu’l-Qarnayn and its reference to Gog and Magog, we said that the true promise of the hereafter may have already drawn close to its fulfilment when the Tartars swarmed eastwards to destroy states and empires. Indeed at the time of the Prophet himself, the Qur’ān states clearly: “The Last Hour has drawn close.” (54: 1) Nevertheless, its drawing close does not specify a particular time when it will actually take place. To God, time is totally different from our own calculation of days, months and years.
این آیه قصد دارد آنچه را که در آن روز واقعاً رخ می‌دهد، توصیف کند و آن را با تصویری کوچک از چیزی که برای انسان‌ها آشناست، معرفی کند. این تصویر، صحنهٔ رها شدن یأجوج و مأجوج و هجوم آنها از هر گوشه‌ای با تصویری پرشتاب است. قرآن غالباً مفاهیمی را که برای انسان آشناست به کار میگیرد و آنها را برتر می‌برد تا صحنه‌هایی از آخرت را ترسیم کند.
What is intended here is to describe what happens on that day when it actually arrives, and to introduce it with a miniature scene of what is familiar to human beings. This is the scene of Gog and Magog being let loose, and their swarming down from every corner in a fast moving image. The Qur’ān often uses notions that are familiar to man and elevates these to draw scenes of the hereafter.
این صحنه، عنصر غافلگیری را که بینندگان را فرا میگیرد، برجسته میکند:
The scene portrayed here stresses the element of surprise that takes the onlookers:
بنابراین، «و چشمان کافران از وحشت خیره خواهد ماند» (آیه ۹۷). آنان پلک نخواهند زد، به سبب هراس بزرگی که ناگهان بر ایشان چیره شده است. متن در اینجا از ساختار وارونه بهره میگیرد تا آنچه را که واقعاً رخ می‌دهد پیش بیاورد و بدین وسیله تأکید بیشتری ایجاد کند.
Thus, “staring in horror shall be the eyes of the unbelievers.” (Verse 97) They shall not wink because of the great horror that has taken them by surprise. The text uses inversion here to bring forward the actual stirring in order to provide added emphasis.
سورت ان کی حالت کو مزید بیان نہیں کرتی۔ اس کے بجائے، منظر کو زندگی بخشنے کے لیے، وہ ان کو بولتے ہوئے دکھاتی ہے: «ہائے ہماری بدبختی! بے شک ہم اس سے غافل تھے۔
The sūrah does not go on to describe their condition further. Instead, it shows them speaking to give more life to the scene: “Oh, woe to us! Of this we were indeed heedless.
«ما قطعاً ستمگر بودهایم.» (آیه ۹۷) این فریاد کسی است که در اوج اندوه و پریشانی قرار دارد. او سرگشته و حیران است، چشمانش به هم میخورد و خود را نفرین میکند، به خطاهای گذشتهٔ خود اعتراف میکند و زمانی توبه میکند که دیگر توبه هیچ سودی ندارد.
We have assuredly done wrong.” (Verse 97) This is the cry of one in utter distress. He is at a total loss, his eyes are stirring and he invokes a curse upon himself, acknowledging his past errors, and repents when repentance is no longer of any use.
هنگامی که این اعتراف با چنان وحشتی ادا شود، حکم نهایی اعلام میشود. این حکم قابل تغییر نیست: «شما و آنچه به‌جای خدا می‌پرستیدید، فقط هیزم جهنم‌اید: این است سرنوشتی که برای شما مقدر شده است.» (آیه ۹۸)
When this confession is made in such shock, the final verdict is announced. It cannot be changed: “You and all that you were wont to worship instead of God are but the fuel of hell: that is what you are destined for.” (Verse 98)
این شیوهٔ بیان آنان را چنان نشان می‌دهد که گویی اکنون با حسابِ نهایی روبه‌رو شده‌اند و همراه با معبودهای باطلشان به دوزخ برده میشوند. عملاً بی‌رحمانه به درون آن افکنده میشوند، گویی ریگ‌ریزه‌هایی هستند و دوزخ با آنان سنگسار میشود. در همین لحظه، بطلان ادعای ایشان مبنی بر خدایی آن معبودان به آنان نشان داده میشود. دلیل آن در همین صحنه دیده میشود: «اگر آنها [معبودانی که می‌پرستیدید] واقعاً خدا بودند، در آن وارد نمی‌شدند.» (آیهٔ ۹۹) این دلیلی منطقی است که از صحنه‌ای گرفته شده که در آن، در حالی که هنوز در این دنیا هستند، چیزی را می‌بینند که در آخرت رخ می‌دهد. سپس سوره ادامه می‌دهد و ایشان را در خود دوزخ نشان می‌دهد و جایگاه و احوالشان را در آن توصیف میکند. آنان در حالتی‌اند که قوای دریافتشان از ایشان سلب شده است: «در آن جاودانه خواهند ماند. در آنجا ناله و زاری خواهند کرد و از شنیدن محروم خواهند بود.» (آیات ۹۹-۱۰۰)
The style employed here shows them as if they are now facing the ultimate reckoning, being taken to hell together with their worshipped idols. They are practically thrown in it mercilessly, as though they are small pebbles and hell is being stoned with them. At this moment, they are shown the falsity of their claims that these were deities. The proof is seen in that very scene: “If those [objects of your worship] had truly been divine, they would not have been destined for it.” (Verse 99) This is logical proof taken from a scene showing them, while they are still in this life, something that takes place in the hereafter. The sūrah then goes on to show them actually in hell, describing their abode and conditions in it. They are in a state that deprives them of their receptive faculties: “But there all shall abide. There they will be groaning with anguish, and bereft of hearing.” (Verses 99-100)
اما مؤمنان از این همه سختی در امان‌اند، زیرا به آنان در آخرت زندگیِ نیکو وعده داده شده است: {کسانی که از جانب ما برایشان نیکی‌ای مقرر شده، از آن [جهنم] دور نگه داشته میشوند؛ صدای آن را نمی‌شنوند و در آنچه جان‌هایشان همواره آرزو داشته‌اند، جاودانه خواهند بود.} (آیات ۱۰۱-۱۰۲)
Believers, on the other hand, are spared all this hardship, because they have been promised a goodly life in the hereafter: “But those for whom [the decree of] ultimate good has already gone forth from Us will be kept far away from that hell, hearing none of its hissing sound. They will abide in all that their souls have ever desired.” (Verses 101-102)
عبارت «صدای زوزه‌اش» یا معادل تک‌واژه‌ای آن در عربی که در اینجا به کار رفته، «حَسِیسَها»، به شمار زیادی از واژه‌های قرآنی تعلق دارد که صدایشان معنا را منتقل میکند. این واژه صدای آتش را وقتی شعله می‌کشد و می‌سوزاند توصیف میکند. این صدا بسیار هراس‌انگیز است. از این رو، کسانی که وعده سرنوشتی نیک به آنان داده شده، از آن صدا در امان‌اند، چه رسد به اینکه آن را تحمل کنند. آنان از آن وحشتی که کافران را در حالتی از نابودی کامل رها میکند، رهایی می‌یابند. در عوض، در کمال امنیت و سرور، از هر آنچه بخواهند بهرهمند میشوند.
The phrase, ‘its hissing sound’, or its one word equivalent in Arabic used here, hasīsahā, belongs to a number of Qur’ānic terms with sounds that impart meaning. It describes the sound of the fire as it rages and burns. It is an extremely frightening sound. Hence, those given the promise of a good destiny are spared that sound, let alone suffering it. They are saved from the terror that leaves the unbelievers in a state of utter loss. Instead they enjoy whatever they desire, in complete security and bliss.
آنان با استقبال گرم فرشتگان روبه‌رو میشوند که همدمی آرامش‌بخش به ایشان می‌دهند، در حالی که فضای عمومی سراسر وحشت است: «بزرگ‌ترین هراس، آنان را غمگین نخواهد کرد، زیرا فرشتگان با این سلام به استقبالشان می‌آیند: این همان روزی است که به شما وعده داده می‌شد.» (آیه ۱۰۳)
They are warmly received by the angels, who give them comforting company, when the general atmosphere is one of horror: “The Supreme Terror will cause them no grief since the angels will receive them with the greeting, ‘This is your day which you were promised.’” (Verse 103)
این صحنه اکنون به پایان خود نزدیک میشود و وضعیت نهایی جهان را نشان می‌دهد؛ امری که به هراس بزرگی که در آن روز همه را فرا میگیرد کمک میکند: «روزی که آسمان را همچون طومارِ نوشته‌ها در هم می‌پیچیم.» (آیه ۱۰۴) بدین‌ترتیب، آسمان‌ها درهم پیچیده میشوند، زیرا همه کارها فیصله یافته، حسابرسی به پایان رسیده، و جهانی که انسان می‌شناسد دیگر کارکردی ندارد. جهانی نو در جهانی نو زاده میشود: «همان‌گونه که نخستین آفرینش را پدید آوردیم، آن را از نو بازمی‌گردانیم. این وعده‌ای است که بر خویشتن لازم کرده‌ایم، و ما قادر به انجام هر کاریم.» (آیه ۱۰۴)
The scene is now drawn to its close, showing the ultimate state of the universe, which contributes to the great terror that overwhelms all on that day: “On that day We shall roll up the heavens like a scroll of parchment.” (Verse 104) Thus, the heavens are folded up since all matters have been settled, the reckoning is over, and the universe known to man has no further function to perform. A new world is born in a new universe: “As We brought into being the first creation, so We shall bring it forth anew. That is a promise We willed upon Ourselves. We are indeed able to do all things.” (Verse 104)