الحاقّہ (حقیقتِ قطعی) 1-52
Al-Haqqah (The Inevitable Truth) 1-52
به نام خداوند بخشنده مهربان.
In the Name of God, the Lord of Grace, the Ever Merciful.
حقیقتِ اجتنابناپذیر! (۱)
The Inevitable Truth! (1)
حقیقتِ حتمی چیست؟
What is the Inevitable Truth?
(۲) الْقَارِعَة. وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْقَارِعَة؟ — این است که باشد کاش میدانستی آن حقیقت حتمی چیست!
(2) Oatifc Would that you knew what the Inevitable Truth is! (3)
قوم ثمود و عاد نے القارعہ کو جھٹلا دیا۔
The people of Thamud and 'Ad denied the Striker. (4)
قوم ثمود با یک حادثهی سهمگین نابود شدند، (5)
The Thamud were destroyed by an overwhelming event, (5)
در حالی که قوم عاد با بادی تند و غرّان هلاک شدند، (6)
while the 'Ad were destroyed by a furiously howling wind, (6)
که آن را بر آنان هفت شب و هشت روز پیاپی و شوم فرستاد. در آن [روزها] میدیدی که مردم آنان چون تنههای درختان خرما توخالی و افتاده، نقش بر زمین شدهاند. (۷)
which He caused to rage upon them for seven nights and eight decisive days. You could see their people lying dead, like uprooted trunks of hollow palm trees. (7)
آیا اکنون هیچ اثری از آنها میبینی؟ (۸)
Can you see any trace of them now? (8)
و فرعون و کسانی که پیش از او بودند، و شهرهای ویرانشده، همگی در گناه فرو رفته بودند. (۹)
Pharaoh, too, and those before him, and the ruined cities — all indulged in sin, (9)
و با فرستادهٔ پروردگارشان نافرمانی کردند، پس او آنان را با گرفتنی سختتر و سختتر مؤاخذه کرد. (۱۰)
and disobeyed their Lord’s messenger; and so He took them to task with an ever-tightening grip. (10)
هنگامی که آبها بهشدت بالا آمد، ما تو را در کشتیِ روان سوار کردیم؛ (۱۱) تا آن را برای شما یادگاری قرار دهیم و گوشهای هوشیار آن را دریابند. (۱۲)
When the waters rose high, We carried you in the floating Ark, (ID making it all a lasting reminder for you, so that attentive ears may take heed. (12)
هنگامی که صور یک بار دمیده شود،
When the trumpet is sounded a single time, (13)
و زمین و کوهها برداشته شده و با یک ضربه سهمگین درهم کوبیده و هموار میشوند،
and the earth and mountains are lifted up and with one mighty crash are flattened, (14)
و آنچه حتماً واقع خواهد شد، در آن روز تحقق یافته خواهد بود. (۱۵)
that which is certain to happen will on that day have come to pass. (15)
و آسمان شکافته خواهد شد، زیرا در آن روز سست و ناتوان گشته است.
The sky will be rent asunder, for, it will have become frail on that day. (16)
و فرشتگان بر تمام اطراف آن خواهند ایستاد، و در آن روز هشت تن از ایشان عرش پروردگارت را بر فراز خود حمل خواهند کرد. (۱۷)
The angels will stand on all its sides and, on that day, eight of them will bear aloft the Throne of your Lord. (17)
در آن روز به حساب کشیده خواهید شد و هیچیک از رازهای شما پنهان نخواهد ماند. (۱۸)
On that day you shall be brought to judgement and none of your secrets will remain hidden. (18)
کسی که نامهاش به دست راستش داده شود، میگوید: «بیایید! این نامهی مرا بخوانید۔ (۱۹)
He who is given his record in his right hand will say, ‘Come you all! Read this my record. (19)
«من یقیناً میدانستم که روزی باید با حسابم روبهرو شوم.» (۲۰)
I certainly knew that one day I would have to face my account.’ (20)
او زندگی میں خوشحال حالت میں ہوگا، (21)
He will be in a happy state of life, (21)
در باغی بلندمرتبه،
in a lofty garden, (22)
با میوههایش که در دسترس قرار دارند.
with its fruits within easy reach.
(23)
(23)
«هَنِيئًا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» — بخورید و بیاشامید، گوارایتان باد، به پاداش آنچه در روزهای گذشته انجام میدادید. (۲۴)
‘Eat and drink to your heart’s content as a reward for what you have done in days gone by.’ (24)
اما کسی که نامۂ اعمالش به دست چپش داده شود، میگوید: «ای کاش نامۂ اعمالم به من داده نمیشد»
But he who is given his record in his left hand will say, ‘Would that I had never been shown my record (25)
و از حساب من هیچ نمیدانستم! (۲۶)
and knew nothing of my account! (26)
ای کاش مرگ همان پایان کار من بود!
Would that death had been the end of me! (27)
مَا أَغْنَىٰ عَنِّي مَالِيَهْ — این آیهای از سوره الحاقه است: {مَا أَغْنَىٰ عَنِّي مَالِيَهْ}
Nothing has my wealth availed me. (28)
«من اکنون تمام قدرتم را از دست دادهام.» (۲۹)
I am now bereft of all my power.’ (29)
«او را بگیرید و زنجیر به گردنش بیندازید،»
‘Lay hold of him and shackle him, (30)
و او را در آتش جهنم بسوزاند. (۳۱)
and burn him in the fire of hell, (31)
«و ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ» (۳۲)
and then fasten him in a chain seventy cubits long.’ (32)
او به خداوند متعال ایمان نداشت، (۳۳)
He did not believe in God Almighty, (33)
و او هرگز به اطعام مسکینان ترغیب نمیکرد. (34)
and he never encouraged feeding the needy. (34)
پس امروز برای او هیچ دوستی در اینجا نیست، (۳۵)
So, no friend has he here today, (35)
نه هیچ غذایی جز پلیدی (۳۶)
nor any food except the filth (36)
که جز گناهکاران کسی آن را نمیخورد۔ (۳۷)
that none other than the sinners eat. (37)
سوگند نہ کھاؤ اُس چیز کی قسم جو تم دیکھ سکتے ہو (38)
I need not swear by what you can see (38)
و آنچه شما نمیبینید: (39)
and what you cannot see: (39)
این [قرآن] سخن فرستادهای بزرگوار است، (40)
this [Qur’an] is the word of a noble Messenger, (40)
"نه سخنِ شاعر—چه اندک باور داری!" (41)
not the word of a poet - how little you believe! (41)
نه سخن یک کاهن را - چقدر کم میاندیشید! (۴۲)
Nor the word of a soothsayer - how little you reflect! (42)
این [قرآن] وحیی است از سوی پروردگار جهانیان۔ (۴۳)
This [Qur’an] is a revelation from the Lord of all the worlds. (43)
اگر او چیزهایی را به ما نسبت داده بود که خودش ساخته بود،
Had he attributed some fabrica tions to Us, (44)
قطعاً ما او را با دست راستش میگرفتیم (۴۵)
We would indeed have seized him by the right hand (45)
و رگ حیاتش را ببرد (۴۶)
and cut off his life-vein, (46)
و هیچیک از شما نمیتوانست او را نجات دهد. (۴۷)
and none of you could have saved him. (47)
این [قرآن] قطعاً یادآوریای برای پرهیزگاران است. (۴۸)
This [Qur’an] is indeed a reminder to the God-fearing. (48)
وَإِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنكُم مُّكَذِّبِينَ۔ (۴۹)
We well know that among you are some who deny its truth. (49)
و به یقین، این [حسرت و پشیمانی] برای کافران مایۀ اندوهی تلخ خواهد بود۔ (۵۰)
Yet it will be a cause of bitter regret for the unbelievers. (50)
بیشک این حقیقتی مطلق است. (51)
It is indeed truth absolute. (51)
پس اپنے عظیم الشان پروردگار کے نام کی تسبیح کرو۔ Note: the Persian rendering should carry the Qur'anic verse in braces if formatted as a verse. Here is the translation with the verse reference: {پس اپنے عظیم الشان پروردگار کے نام کی تسبیح کرو}(۵۲)
Extol, then, the glory of the name of your Lord, the Supreme. (52)
حق و حتمی
True And Inevitable
حقیقتِ حتمی! حقیقتِ حتمی چیست؟ ای کاش میدانستی حقیقتِ حتمی چیست! (آیات ۱-۳)
The Inevitable Truth! What is the Inevitable Truth? Would that you knew what the Inevitable Truth is! (Verses 1-3)
بیشتر این سوره را صحنهها، تصاویر و رویدادهای قیامت فرا گرفته است. در واقع خود عنوان سوره، یعنی «الحاقّه» یا «حقیقتِ حتمی»، بازتابی از همین مضمون است. این نام هم بهخاطر معنایش و هم بهخاطر آوایی که پدید میآورد برگزیده شده است. «الحاقّة» چیزی است که فرا میرسد و سپس واقع میشود، یا حتمی میگردد و حکم خود را آشکار میسازد، یا حقیقت را نمایان میکند. همهی این معانی روشن و قاطعاند و با موضوع و سیر کلی سوره سازگاری دارند. همانگونه که پیشتر گفته شد، نامی که برگزیده شده ضربآهنگی نیرومند دارد که با معنای سوره هماهنگ است و به فضای مورد نظر آن یاری میرساند.
Most of this surah is taken up with scenes, images and events of the resurrection. Indeed, the surah's very title al-Haqqah, or the Inevitable Truth resounds with the same. It is a name chosen for both its meaning and the sounds it delivers. Al-Hdqqah is something that falls due and then takes place, or it becomes inevitable and puts forward its judgement, or it manifests the truth. All these meanings are clear and decisive, fitting with the subject matter and drift of the surah. As we have already stated, the name chosen provides a powerful beat, one that is in harmony with the surah's meaning and which contributes to the intended atmosphere.
این امر ما را برای آنچه که در این دنیا و در سرای آخرت بر سر کافران خواهد آمد، آماده میسازد۔
It prepares us for what is about to befall the unbelievers in this world and in the life to come.
فضای حاکم بر تمام این سوره، فضایی است جدی، استوار، آمیخته با هیبت و بیم. افزون بر آنچه در مقدمه گفتیم، این سوره به ما احساسی از قدرت مطلق خداوند از یک سو و ناتوانی انسان از سوی دیگر میدهد. سوره یادآور میشود که قدرت خداوند میتواند انسان را، اگر از آیین زندگیای که خداوند میخواهد انسان بدان عمل کند منحرف شود، در این جهان و در جهان آخرت به سختی بازخواست کند. این آیین همان است که فرستادگان خداوند برای مردم ترسیم کردهاند. این آیین برای آن وضع نشده که نادیده گرفته یا رها شود؛ بلکه برای آن است که پاس داشته شود و به کار بسته شود. وگرنه، عذاب دردناک خداوند ممکن است در هر زمانی فرود آید.
The ambience throughout the surah is one of seriousness, firmness, awe and fear. In addition to what we have said in the Prologue, it imparts to us a feeling of Gods absolute power on the one hand and mans powerlessness on the other. It mentions how Gods power can firmly take man to task, in this world and in the next, should he deviate from the code of living God wants man to implement. It is the code Gods messengers outlined for people. This code is not laid down so that it can be ignored or abandoned; it is there to be respected and put into practice. Otherwise, Gods painful punishment may be meted out at any time.
سرنوشت کافران
Unbelievers’ Fates
این سوره با شرحی از سرنوشت هولناکی آغاز میشود که گروههای گوناگون کافران به آن دچار شدند. همه آنان به شیوهای قاطع و شتابان با ایشان برخورد شد، زیرا موضوع مورد بحث بسیار جدی است و انکار را برنمیتابد. کسانی که بر چنین انکاری پافشاری کنند، از کیفر رهایی نخواهند یافت:
The surah begins with an account of the terrible fates met by different communities of unbelievers. They were all dealt with in a decisive and swift manner because the issue in question is very serious and does not allow denial. Those who persist with such denial cannot escape punishment:
ثمود و عاد صاعقه را تکذیب کردند. قوم ثمود با یک حادثهی سهمگین هلاک شدند، و عاد با بادی سختطوفانزا که خداوند آن را هفت شب و هشت روز پیاپی بر آنان مسلط کرد، نابود شدند. در آن ایام میدیدی که مردمشان همچون تنههای درختان خرمای توخالی افتادهاند. آیا اکنون اثری از آنان میبینی؟ (آیات ۴ تا ۸)
The people of Thamud and (Ad denied the Striker. The Thamud were destroyed by an overwhelming event, while the (Ad were destroyed by a furiously howling wind, which He caused to rage upon them for seven nights and eight decisive days. You could see their people lying dead, like uprooted trunks of hollow palm trees. Can you see any trace of them now? (Verses 4-8)
القارعۃ، یعنی کوبندہ، روزِ قیامت کے ناموں میں سے ایک نام ہے، اور یہ الحاقۃ (یعنی وہ حقیقت جو ناگزیر ہے) کا تکملہ ہے۔ اس کا مطلب یہ ہے کہ یہ دن نہ صرف سچا اور ناگزیر ہے، بلکہ یہ اس طرح ضرب لگاتا ہے جیسے دو ٹھوس چیزیں ایک دوسرے پر پیٹی جا رہی ہوں۔ القارعۃ دلوں کو خوف سے دہلا دیتی ہے اور کائنات پر ایک کچل دینے والی ضرب لگاتی ہے۔ اپنی آواز ہی سے وہ زور سے ٹکراتی ہے، اور اپنے اردگرد ہر چیز اور ہر شخص کو پیس ڈالتی ہے۔ ثمود اور عاد دونوں نے اسے جھٹلایا اور کہا کہ یہ باطل ہے۔ آئیے دیکھتے ہیں کہ ایسے انکار کا انجام کیا ہوا:
Al-Qari'ah, or The Striker, is another name for Resurrection Day, complementing as it does al-Hdqqah, the Inevitable Truth. This means that in addition to its being true and inevitable, it also strikes like two solid objects hammering against each other. The Striker inflicts hearts with terror and delivers a crushing blow upon the universe. By its very sound, it strikes loudly, crushing everything and everyone around. Both the Thamud and the ‘Ad denied it, saying that it was untrue. Let us see then what the result of such denial was:
«قوم ثمود با یک حادثهٔ مهیب هلاک شدند». (آیهٔ ۵) همانگونه که در جای دیگری از قرآن آمده است، قوم ثمود در منطقهٔ حِجر در شمال حجاز، نزدیک به فلسطین امروزی زندگی میکردند.
“ The Thamud were destroyed by an overwhelming event.” (Verse 5) As mentioned elsewhere in the Qur’an, the people of Thamud used to live in the area of al-Hijr to the north of Hijaz, close to todays Palestine.
وحشتهای بزرگتر
Greater Horrors
با این حال، تمام این ویرانی و فاجعه در مقایسه با وحشتناکی «القارعہ» یعنی «الحاقّہ» که آن منکران آن را انکار میکنند، بسیار ناچیز به نظر میرسد، با وجود اینکه آنچه بر امتهای پیشین که آن را انکار کرده بودند وارد شد را دیدهاند. این سرنوشتها، که خود فجایعی هولناکاند، در برابر مصیبت مطلقی که «القارعہ» در روزی که همه شاهد آن خواهند بود پدید میآورد، محدود هستند. پس از آنکه این هول و هراس را به طور کلی معرفی کرده، سوره اکنون جزئیات آن را به تصویر میکشد:
All such devastation and catastrophe seems, however, to be exceedingly small when compared to the horrors of the Striker, the Inevitable Truth, which those unbelievers deny, even though they have seen what befell earlier communities that denied it. These fates, terrible catastrophes in their own right, are of a limited nature compared to the absolute calamity that the Striker brings about on the day to be witnessed by all. Having thus introduced this horror in general terms, the surah now portrays its details:
هنگامی که در صور یک بار دمیده شود، و زمین و کوهها برداشته شوند و با یک ضربهٔ سهمگین درهم کوبیده گردند، آنگاه آنچه که حتماً واقع خواهد شد، در آن روز به وقوع خواهد پیوست. آسمان شکافته خواهد شد، زیرا در آن روز سست و شکننده گشته است. فرشتگان بر اطراف آن خواهند ایستاد و در آن روز، هشت تن از آنان عرش پروردگارت را بر فراز خود حمل خواهند کرد. (آیات ۱۳-۱۷)
When the trumpet is sounded a single time, and the earth and mountains are lifted up and with one mighty crash are flattened, that which is certain to happen will on that day have come to pass. The sky will be rent asunder, for, it will have become frail on that day. The angels will stand on all its sides and, on that day, eight of them will bear aloft the Throne of your Lord. (Verses 13-17)
ما معتقدیم که یک بار دمیده شدن صور خواهد بود و پس از آن این رویدادها روی خواهد داد. با این حال، ما هیچ جزئیاتی از آنها نمیدانیم، زیرا این رویدادها به جهانی تعلق دارند که جز این متون هیچ اطلاعی از آن نداریم. ما هیچ منبع دیگری برای مراجعه نداریم. افزون بر این، هیچ جزئیات بیشتری نمیتواند بر اهمیت این بیانات بیفزاید. تلاش برای دانستن چنین جزئیاتی کاری بیهوده است که به ما دستور داده شده به آن نپردازیم. وقتی صور یک بار دمیده شود، جنبشی عظیم رخ خواهد داد: {و زمین و کوهها برداشته شوند و با یک ضربهٔ سهمگین در هم کوبیده شوند} (آیهٔ ۱۴). تصویر برداشته شدن زمین و کوهها به بلندی و پرتاب شدنشان تا آنکه خرد و هموار شوند، کاملاً هراسانگیز است. ما با آرامش و اطمینان بر زمین راه میرویم و احساس میکنیم که در جای خود استوار است. به کوهها نگاه میکنیم و میبینیم که چقدر پایدار و محکم قرار گرفتهاند. با این همه هر دو برداشته شده و با کوبیدگی سقوط میکنند، گویی توپی در دست کودکی باشند. انسان در برابر چنین قدرت عظیمی چقدر کوچک احساس خواهد کرد، و جهان او در مقایسه با آن چقدر کوچک است.
We believe that there will be a single sounding of the trumpet and that this will be followed by these events. We do not know any details, however, because these events belong to a world about which we have no information except these texts. We have no other source to refer to. Moreover, no further details can add to the significance of these statements. To try to learn such details is a useless exercise which we are instructed not to resort to. When the trumpet is sounded once, a huge movement will take place: “the earth and mountains are lifted up and with one mighty crash are flattened? (Verse 14) The image of the earth and the mountains being lifted high and thrown so that they are crushed and levelled is absolutely terrifying. We walk over the earth in peace and reassurance, feeling that it is firm in its position. We look at the mountains and feel how stable and firmly placed they are. Yet both are lifted and sent crashing, as if they were a ball in a child’s hand. How small man must feel, and how small is his world, compared with such great power.
سرشار از شادی
Overwhelmed With Joy
سورت اب دو تصویر پیش کرتی ہے، ایک کامیاب ہونے والوں کی اور ایک ناکام ہونے والوں کی۔ یہ بھی ایسے کیا جاتا ہے گویا یہ ابھی، اسی لمحے ہو رہا ہے۔
The surah now presents two images, one of the winners and one of the losers. This is again done as though it is happening at this very instant:
آنکس که کارنامهاش به دست راستش داده شود، میگوید: «بیایید و کارنامهام را بخوانید. من یقین داشتم که روزی با حسابم روبهرو خواهم شد.» ۹ او در زندگیای خشنود خواهد بود، در باغی بلند، که میوههایش در دسترس است. («بخورید و بیاشامید با گوارایی، به پاداش آنچه در روزهای گذشته انجام دادید») (آیات ۱۹ تا ۲۴)
He who is given his record in his right hand will say, ‘Come you all! Read this my record. I certainly knew that one day I would have to face my account. 9 He will be in a happy state of life, in a lofty garden, with its fruits within easy reach. (Eat and drink to your heart's content as a reward for what you have done in days gone by' (Verses 19-24)
گرفتن نامهی عمل با دست راست یا چپ، یا از پشت سر، ممکن است بیانگر یک واقعیت مادی باشد، یا ممکن است یک اصطلاح کنایی باشد که طبق قواعد استاندارد زبان عربی، جهت خوب را راست و جهت بد را چپ یا پشت سر مینامد. هر کدام که باشد، معنا یکسان است. این موضوع جای بحث ندارد، زیرا هرگونه بحثی از این دست، اثر آنچه در این روز بزرگ رخ میدهد را از بین میبرد. آنچه در اینجا میبینیم، شخصی است که نامهی عملش به او داده میشود و درمییابد که پیروز شده است. سختیهای آن روز پایان یافته و او شادمان، در میان جمعیت عظیم، پیش میرود. شادیاش لبریز میشود و همهی مردم را فرا میخواند و میگوید: «بیایید همه! این نامهی مرا بخوانید» (آیهی ۱۹). او در شادی بیپایان خود میگوید که هرگز گمان نمیکرد از عذاب معاف شود. او انتظار داشت که باید به اعمالش پاسخ دهد، و این یعنی رنج. در حدیثی آمده است که عایشه از پیامبر ﷺ نقل میکند که فرمود: «هر کس که حسابش سخت گرفته شود، عذاب خواهد دید.» سپس عایشه پرسید: «چگونه است که خداوند میفرماید: "کسی که نامهی عملش به دست راستش داده شود، به زودی حسابی آسان خواهد داشت و شادمان نزد کسانش بازخواهد گشت!" (سورهی انشقاق: ۷-۹)» پیامبر ﷺ فرمود: «این تنها به عرضه شدن (اعمال) اشاره دارد.»
Taking ones record with one’s right or left hand, or behind one’s back may be a statement expressing a material fact, or it may be an idiomatic expression, following standard rules of Arabic as it refers to the good direction as the right and the evil one as the left or the back. Whichever may be the case, the meaning remains the same. It merits no argument as any such argument spoils the effect of what takes place on this awesome day. What we see here is a person who is given his record and realizes that he has won. The hardship of the day is gone, and he moves along, overjoyed, among the great multitude. His happiness overflows and he calls to all people, saying: “Come you all! Read this my record” (Verse 19) In his overwhelming delight, he says that he never thought that he would be spared. He expected to have to account for his deeds, and that means suffering. As one hadlth states, ‘A’ishah quotes the Prophet as saying: “Whoever is held to account will be tormented.” She then asked the Prophet: “How come, when God says: 'He who is given his record in his right hand will in time have a lenient reckoning and return rejoicing to his people!” (84: 7-9) He said: “This merely speaks of presentation.
در انتهای مقابل
At The Opposite End
اما کسی که نامهی عملش به دست چپش داده شود، میگوید: «ای کاش نامهی عملم به من داده نمیشد، و نمیدانستم حسابم چیست! ای کاش مرگ همهچیز را پایان داده بود! مالام به کارم نیامد، و قدرتم از من رفت.» (فرمان داده میشود:) «او را بگیرید و به زنجیرش کشید، سپس او را در آتش جهنم بیندازید، و آنگاه با زنجیری که هفتاد ذراع است او را ببندید.» او به خدای بزرگ ایمان نمیآورد، و کسی را به خوراک دادن به نیازمندان تشویق نمیکرد. پس امروز نه دوستی دارد و نه غذایی جز چرک و خونآبهای که جز گناهکاران کسی آن را نمیخورد. (آیات ۲۵ تا ۳۷)
But he who is given his record in his left hand will say, 'Would that I had never been shown my record and knew nothing of my account! Would that death had been the end of me! Nothing has my wealth availed me. I am now bereft of all my power.9 'Lay hold of him and shackle him, and bum him in the fire of hell, and then fasten him in a chain seventy cubits long.9 He did not believe in God Almighty, and he never encouraged feeding the needy. So, no friend has he here today, nor any food except the filth that none other than the sinners eat. (Verses 25-37)
اما کسی که نامهی عملش به دست چپش داده شود، و بداند که اعمال بدش به حسابش نوشته شده است، درمییابد که سرنوشتش رنج و عذاب است.
"But he who is given his record in his left hand” and knows that his bad deeds are reckoned against him realizes that his fate is one of suffering.
او در میان این جمعیت بزرگ، پر از اندوه و شکستهدل میایستد. میگوید: «ای کاش نامهام به من داده نمیشد و نمیدانستم حسابم چیست! ای کاش مرگ همهچیز را پایان میداد! مالم هیچ سودی به حالم نبخشید. اکنون قدرتم از دستم رفته است.» (آیات ۲۵-۲۹)
He stands among this great multitude full of sorrow, broken. He will say: " Would that I had never been shown my record and knew nothing of my account! Would that death had been the end of me! Nothing has my wealth availed me. I am now bereft of all my power.” (Verses 25-29)
طولانی است نالهاش، غمگین است لحنش و ناامید است سخنانش.
Long is his lamentation, miserable his tone and desperate his words.
سورہ اس کے ردِعمل کو تفصیل سے پیش کرتی ہے، اور سننے والا تقریباً اس کی بے پایاں حسرت و افسوس کو محسوس کرنے لگتا ہے۔ یہ قرآنی اندازِ بیان کا ایک اور پہلو ہے: بعض حالات کو طویل طور پر بیان کیا جاتا ہے جبکہ بعض کو مختصر اور سرسری انداز میں پیش کیا جاتا ہے، اور یہ اس تاثر پر منحصر ہوتا ہے جو قرآن دلوں پر چھوڑنا چاہتا ہے۔ اس مقام پر سورہ چاہتی ہے کہ حسرت و ندامت کی یہ تصویر ہماری آنکھوں کے سامنے زندہ ہو جائے، تاکہ ہم اسے پوری شدت سے محسوس کریں۔ اسی لیے وہ اس کی تفصیلات پر دیر تک ٹھہرتی ہے۔ ہم اس بدبخت شخص کو دیکھتے ہیں جو تمنا کرتا ہے کہ کاش وہ اس اجتماع کا سامنا ہی نہ کرتا، کاش اسے اس کا اعمال نامہ دیا ہی نہ جاتا، اور کاش وہ اپنے حساب سے بے خبر ہی رہتا۔ وہ یہ آرزو کرتا ہے کہ کاش موت اسے فیصلہ کن طور پر ختم کر دیتی اور اس کا وجود ہی باقی نہ رہتا۔ وہ حسرت سے کہتا ہے کہ جن چیزوں کو وہ قدر و منزلت دیتا تھا اور عزیز رکھتا تھا، ان میں سے کوئی بھی اب کام نہیں آ رہی: "میرا مال میرے کچھ کام نہ آیا، میرا اقتدار بھی جاتا رہا" (آیات 28-29)۔ ان مختصر آیات کے اختتامی الفاظ، جن میں ایک طویل 'ا' کے بعد آنے والی 'ی' کی آواز اور پھر زوردار ہائے ہوز ہے، غم و اندوہ کے لہجے کو اور گہرا کر دیتے ہیں۔ یہ سب اس واضح فضا کا حصہ ہے جو سورہ پیدا کرتی ہے۔
در دوران حکومت ناصر در مصر، هر کسی که برای کاهش سختی زندگی خانوادههای اعضای زندانی اخوان المسلمین کمک مالی میکرد، ممکن بود به پنج سال زندان محکوم شود. - یادداشت ویراستار.
1. During Nassers reign in Egypt, anyone who donated something to alleviate the plight of families of imprisoned members of the Muslim Brotherhood was liable to five years imprisonment. - Editors note.
وحیهای قرآنی
The Qur’anic Revelations
سوره اکنون بیانی قاطع ارائه میدهد که ماهیت قرآنی را تعریف میکند که فرستاده گرامی خداوند تلاوت میکرد، اما عربها آن را با تمسخر و استهزا پذیرفتند.
The surah now makes a categorical statement defining the nature of the Qur’an recited by God’s noble Messenger, but received by the Arabs with derision and ridicule:
نه، سوگند نمیخورم به آنچه میبینید و آنچه نمیبینید؛ {این [قرآن] سخن فرستادهای بزرگوار است، نه سخن شاعری. چه اندک ایمان میآورید! و نه سخن کاهنی. چه اندک پند میگیرید! این [قرآن] فرود آمده از پروردگار جهانیان است.}
I need not swear by what you can see and what you cannot see: this [Quran] is the word of a noble Messenger, not the word of a poet - how little you believe! Nor the word of a soothsayer - how little you reflect! This [Qur'an] is a revelation from the Lord of all the worlds.
(آیات ۳۸ تا ۴۳)
(Verses 38-43)
این سخن بسیار روشن، قطعی و یقینی است. از این رو، برای اثبات آن یا تأیید منبعش نیازی به سوگند نیست. این سخن از حق سرچشمه گرفته است.
The statement is very clear, definite and certain. Hence, it requires no oath to prove it or to confirm its source. It comes from the truth.
«نیازی به تأیید بیشتر نیست.» «﴿فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ * وَمَا لَا تُبْصِرُونَ﴾» (آیات ۳۸ و ۳۹) این تعبیری است که هم به جهان مرئی و هم به جهان ماورای آن عظمت میبخشد. بیتردید، هستی بسیار بزرگتر از آن است که انسانها بتوانند آن را بیان کنند، و در واقع بزرگتر از آن است که بتوانند تصورش کنند. به راستی، آنچه انسانها میبینند و تصور میکنند تنها چیزی است که برای ایفای نقششان در آبادانی زمین، همانگونه که خدا خواسته است که ایشان را سرپرست آن قرار دهد، به آن نیاز دارند. در میان این هستی بزرگ، سیارهٔ آنان، یعنی زمین، چیزی جز ذرهای بهزحمت دیدنی نیست. انسانها نمیتوانند فراتر از آنچه اجازهٔ دیدن و درک آن را از این هستی وسیع، قوانین و اسرار آن دارند، گام بگذارند.
It requires no further confirmation. ‘7 need not swear by what you can see and what you cannot see.” (Verses 38-39) This is an expression that imparts a sense of greatness to both the visible world and the world beyond. Needless to say, the universe is far greater than what people can say, and indeed what they can imagine. Indeed, all that humans can see and imagine is what they need to fulfil their role of building the earth, as God has willed placing them in charge of it. Within the great universe, their planet, the earth, is no more than a barely visible particle. Humans cannot go beyond what they are allowed to see and comprehend of this vast universe, its laws and secrets.
«لَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ، وَمَا لَا تُبْصِرُونَ» — ... این سخن نشان میدهد که فراتر از دسترس حواس ما جهانها و رازهایی وجود دارد که ما از آنها بیخبریم. بدینترتیب، دیدگاه ما را نسبت به هستی و حقیقت گستردهتر میسازد. هستی به آنچه ما میبینیم یا با تواناییهای محدود خود درک میکنیم، محدود نیست. پس از این گذشته، وظیفه ما در زمین آن است که زندگی انسانی را بر آن بنا کنیم، و تنها آنچه را برای انجام این وظیفه لازم است به ما دادهاند. اما وقتی این حقیقت را درک کنیم که توانایی ما محدود است و جهانی بزرگتر از آنچه میبینیم وجود دارد، میتوانیم خود را از نیازهای خویش برتر ببریم و به آن سرچشمه دانش کامل دست یابیم.
۲۔ نویسنده در اینجا به قرن بیستم اشاره میکند۔ - یادداشت ویراستار۔
2. The author is referring here to the twentieth century. - Editors note.
۳. این نقل قول از ترجمهٔ عربیای گرفته شده که عباس محمود العقاد در کتاب «عقاید المفکرین فی القرن العشرین» آورده است. متأسفانه سیدقطب جزئیات بیشتری دربارهٔ عنوان آن کتاب نمیدهد.
3. This quotation is taken from an Arabic translation quoted by Al-'Aqqad, A.M., ‘Aqa’idal-Mufakkirin fial-Qam al-'Ishrin. Unfortunately, Sayyid Qutb does not give further details of the tide.
۴. همان.
4. Ibid.
5. همان مصدر.
5. Ibid.
6. Morrison, A. Cressy (1962), Man Does Not Stand Alone, Kingswood, Surrey: The Worlds Work (1913) Ltd., pp. 113-114.
6. Morrison, A. Cressy (1962), Man Does Not Stand Alone, Kingswood, Surrey: The Worlds Work (1913) Ltd., pp. 113-114.
7. صلاحی، عادل (۲۰۰۲)، محمد: انسان و پیامبر، لسترِ: بنیاد اسلامی، صص ۱۱۹-۱۲۰.
7. Salahi, Adil (2002), Muhammad: Man and Prophet, Leicester: The Islamic Foundation, pp. 119-120.
۸. همان، صص ۱۶۱-۱۶۲.
8. Ibid., pp. 161-162.
یک تهدید بسیار جدی
A Very Serious Threat
با نزدیک شدن سوره به پایان، تهدیدی هولناک متوجه کسی میشود که دربارهی موضوعی بسیار جدی یعنی ایمان چیزی را به دروغ ببندد. این تهدید بدان سبب مطرح میشود که تنها حالت ممکن را تأیید کند: اینکه پیامبر در ابلاغ پیامی که به او سپرده شده، بسیار راستگو و امین است. دلیلش آن است که خداوند او را چنان که اگر پیامبر چیزی جز این بود، به سختی مجازات میکرد، کیفر نداده است.
As the surah draws to its conclusion, it issues a terrifying threat to anyone who fabricates something about the very serious matter of faith. The threat is issued so as to affirm the only possible scenario of the Prophet being very truthful and honest in delivering the message entrusted to him. The proof is that God has not punished him severely as He would have done so had the Prophet been anything other than that:
اگر او چند سخن را به ما نسبت میداد، یقیناً او را با دست راست میگرفتیم و رگ گردنش را قطع میکردیم، و هیچیک از شما نمیتوانست او را نجات دهد. (آیات ۴۴ تا ۴۷)
Had he attributed some fabrications to Us, We would indeed have seized him by the right hand and cut off his life-vein, and none of you could have saved him. (Verses 44-47)
مفهوم این آیات تأیید این است که محمد ﷺ فقط حقیقت را به آنان گفته است. اگر او چیزی جز آنچه از جانب خداوند بر او نازل شده بود میساخت، خداوند او را به همان گونهای که آیات توصیف میکنند هلاک میکرد. از آنجا که این اتفاق نیفتاد، نتیجهٔ ناگزیر این است که او راستگو بود.
The import of these verses is confirmation that Muhammad (peace be upon him) only told them the truth. Had he invented something other than what was revealed to him from on high, God would have killed him in the way the verses describe. Since this did not take place, the inevitable conclusion is that he was truthful.
اما این تأیید در صحنهای بیان میشود که بسیار فراتر از خود گزاره است و با دلالتهای هراسانگیز، حرکت و زندگی همراه است. در اینجا با کنشی خشونتبار و ترسناک روبهرو هستیم: کسی با دست راست گرفته میشود و رگ حیاتش بریده میشود. این صحنه تأثیری روشن از قدرت بیپایان خداوند و ناتوانی مطلق انسان در برابر آن به جا میگذارد.
Yet this confirmation is given in a scene that goes much further than the actual statement, adding some fearsome connotations, action and life. We see here the violent, scary action of someone being seized by the right hand and his life-vein being cut. It makes a clear impression of God’s limitless power and mankind’s utter weakness in comparison.
این امر این نکته را القا میکند که مسئلهٔ ایمان چنان جدی است که هیچگونه سهلانگاری یا مدارا با هیچ کس را روا نمیدارد، حتی با محمد ﷺ در پیوند نزدیکش با خداوند. افزون بر این، این آیات آهنگی قوی دارند و فضایی از بیم و تسلیم در برابر خداوند را گسترش میدهند.