«ما آیات روشنگری را نازل کردهایم؛ و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت میکند.» (آیه ۴۶) وحیهای خداوند روشنی میبخشند و امکان میدهند که نور درخشان او دیده شود. آنها به سرچشمههای هدایت الهی اشاره میکنند و آنچه را خوب و آنچه را بد است آشکار میسازند. آنها شیوه زندگی اسلامی را بیابهام و بیتردید بیان میکنند. آنها قوانین الهیای را تعیین میکنند که باید در زندگی انسان روی زمین اجرا شود. هنگامی که مردم آنها را در زندگی خود به کار میبندند و در اختلافاتشان برای داوری به آنها رجوع میکنند، نظامی روشن و تعیینشده را اجرا کردهاند که همه تضمینهای لازم برای عدالت و انصاف برای همگان را فراهم میآورد و هیچ اشتباهی میان حق و باطل یا میان حلال و حرام باقی نمیگذارد.
“We have sent down revelations that make things manifest; and God guides onto a straight way him who wills [to be guided].” (Verse 46) God’s revelations provide clarity, allowing God’s resplendent light to be seen. They point to the sources of His guidance, making clear what is good and what is evil. They set out the Islamic way of life without ambiguity or equivocation. They define the divine rules which must be implemented in human life on earth. When people implement them in their lives and resort to them for judgement in their disputes, they implement a code that is clearly set out, providing all guarantees that ensure equity and justice for all, and which allow no confusion between true and false or permissible and forbidden.
«خداوند هر که را بخواهد به راهی راست هدایت میکند.» (آیه ۴۶) ترجمهی عربی این جمله میتواند به صورت دیگری نیز خوانده شود: «خداوند هر که را که اراده کند به راهی راست هدایت میکند.» این همان ترجمهای است که بیشتر مترجمان برگزیدهاند. اگر اینگونه خوانده شود، جمله روشن میکند که ارادهی خداوند از هر قید و محدودیتی آزاد است. با این حال، خداوند راهی را برای تضمین هدایت مقرر کرده است. هر انسانی که به سوی آن راه حرکت کند، یقیناً نور و هدایت خداوند را دریافت خواهد کرد. به ارادهی خداوند، مسیر او هموار میشود تا به مقصد برسد. کسانی که از آن روی برگردانند، نور هدایت خود را از دست میدهند و در گمراهی سختدل میشوند. این است ارادهی خداوند دربارهی هدایت بشر.
“God guides onto a straight way him who wills [to be guided].” (Verse 46) The Arabic statement could also be read as “God guides whom He wills onto a straight way.” This is indeed the translation adopted by most translators. If we read it in this way then the statement makes clear that God’s will is free from all restriction. However, God has established a way to ensure guidance. Any human being who moves towards that way will definitely receive God’s light and guidance. By God’s will, their path will be made smooth until they reach their destination. Those who turn away from it will lose their guiding light and become hardened in error. Such is God’s will with regard to providing guidance to mankind.
این سوره نشان میدهد که با وجود وحیها و نشانههایی که خداوند در جهان هستی قرار داده است، گروه ویژهای از مردم هستند که منافقاند؛ آنان ادعای مسلمانی میکنند، اما هیچ احترامی به ارزشهای اسلامی نشان نمیدهند:
The sūrah points out that despite the revelations and the signs God had placed in the universe, there is a special type of people who are hypocrites, claiming to be Muslims, but showing no respect for Islamic values:
و میگویند: «به خدا و پیامبر ایمان آوردیم و اطاعت میکنیم.» سپس گروهی از ایشان پس از این ادعا روی میگردانند. اینان هرگز مؤمن نیستند. هرگاه برای آنکه پیامبر میان ایشان داوری کند، به سوی خدا و پیامبرش فراخوانده شوند، گروهی از ایشان روی میگردانند؛ اما اگر حق به نفع ایشان باشد، با کمال فروتنی به سوی او میآیند. آیا در دلهایشان بیماری است؟ یا دچار شک و تردیدند؟ یا میترسند که خدا و پیامبرش با ایشان ستم کنند؟ نه، بلکه خودشان ستمکارانند. (آیات ۴۷ تا ۵۰)
They say: ‘We believe in God and in the Messenger, and we obey. ‘But then some of them turn away after this [assertion]. Surely these are not believers. Whenever they are summoned to God and His Messenger in order that he might judge between them, some of them turn away; but if the right is on their side, they come to him with all submission. Is there disease in their hearts? Or are they full of doubt? Or do they fear that God and His Messenger might deal unjustly with them? Nay, it is they who are the wrongdoers. (Verses 47-50)
هنگامی که ایمان واقعاً در قلب انسان جایگزین شود، اثر آن در رفتار آن شخص نمایان میشود. اسلام دینی فعال و پویاست که نمیتواند بیعمل بماند. هنگامی که بهعنوان یک باور شخصی بهراستی پذیرفته شود، به مرحلهای میرسد که تأثیر خود را در عمل نشان میدهد.
When faith is genuinely established in a person’s heart, it is reflected in that person’s behaviour. Islam is a proactive faith that cannot remain idle. When it is genuinely accepted as a personal belief, it moves on to show its influence in practice.
این باید به عمل ترجمه شود۔ روش اسلامی در تربیت پیروانش همواره میکوشد پذیرش ذهنی ایمان را به رویکردی عملی تبدیل کند که بهزودی به عادت یا قاعدهای ثابت بدل شود. در همان حال، میکوشد انگیزهی ذهنی لازم را فراهم آورد تا باور و عمل مکمل یکدیگر شوند۔
It must be translated into action. The Islamic method of educating its followers always seeks to transform the mental acceptance of faith into a practical approach that soon becomes a habit or a rule. At the same time, it seeks to provide the mental motivation to make belief and action mutually complementary.
منافقان همواره ادعا میکردند که به خدا و پیامبرش ایمان دارند و مشتاق اطاعت از آنها هستند، اما این ادعایشان تنها سخنی توخالی و زبانی بود که هیچ پشتوانهی عملی نداشت. آنان به سادگی روی برمیگرداندند و کردارشان ادعایشان را تکذیب میکرد.
The hypocrites used to claim that they believed in God and His Messenger and that they were keen to obey them, but theirs was a hollow, verbal claim that lacked practical credence. They simply turned away, making their actions belie their claims.
«ایشان مؤمن نیستند»، زیرا مؤمنان با کردارشان آنچه را ادعای ایمانش دارند تأیید میکنند. ایمان اسباببازی نیست که انسان آن را برای سرگرمی به کار گیرد و سپس دورش بیندازد. ایمان چیزی است که در دل انسان جای میگیرد، احساساتش را دگرگون میکند و بر کردارش تأثیر میگذارد. افزون بر این، هنگامی که ایمان در ذهن و دل کسی بهطور استوار جا گرفته باشد، دیگر بازگشتی از آن نیست.
“Surely these are not believers,” because believers confirm with their actions what they claim to be their faith. Faith is not a toy which a person uses for amusement before discarding it. It is something that settles in a person’s heart, reshaping his feelings and influencing his actions. Moreover, when it is firmly established in someone’s mind and heart, there is no going back on it.
کسانی که ادعای ایمان میکردند، در تکذیب آن ادعا تردید نمیکردند، هنگامی که برای داوری میان اختلافاتشان بر اساس قانون خدا به سوی پیامبر خدا فراخوانده میشدند: «و چون به سوی خدا و پیامبرش فراخوانده شوند تا میان ایشان داوری کند، گروهی از ایشان رویگردان میشوند؛ و اگر حق با ایشان باشد، با کمال فرمانبرداری به سوی او میآیند.» (آیات ۴۸ و ۴۹) آنان به خوبی میدانستند که داوریای که از سوی خدا و پیامبرش صادر شود، جز برقراری حق و تضمین عدالت هدفی ندارد و هرگز تحت تأثیر تمایلات شخصی قرار نمیگیرد. اما چنین منافقانی به عدالت و حق اهمیتی نمیدادند. از این رو، حاضر نبودند داوری پیامبر ﷺ را بپذیرند. در واقع، جز زمانی که مطمئن بودند عدالت به نفع ایشان است، حاضر نمیشدند اختلافاتشان را نزد او ببرند. در چنین وضعیتی، بیدرنگ به سوی او میرفتند و پیشاپیش پذیرش داوریاش را اعلام میکردند، زیرا یقین داشتند که داوری به سودشان خواهد بود. این داوری بر اساس قانون خدا خواهد بود که به هرکس حق او را میدهد.
Those who claimed to be believers did not hesitate to contradict that claim when they were summoned to put their disputes to God’s Messenger for judgement on the basis of His law: “Whenever they are summoned to God and His Messenger in order that he might judge between them, some of them turn away; but if the right is on their side, they come to him with all submission.” (Verses 48-49) They were well aware that a judgement made by God and His Messenger could only seek to establish what is right and ensure justice. It would never be influenced by personal likings. But such hypocrites did not care for justice and right. Hence, they were not prepared to seek the Prophet’s judgement. Indeed, they refused to put their disputes to him, except when they were sure that justice was on their side. In such a situation, they did not hesitate to go to him, declaring their prior acceptance of his judgement, because they were certain that it would be in their favour. It would be a judgement on the basis of God’s law that gave everyone their due.
چنین افرادی همواره نمونهٔ بارز منافقان را به دست میدهند: جرئت ندارند کفر خود را آشکار کنند، پس خود را مسلمان جلوه میدهند. با این همه، در برابر قانون خداوند سر تسلیم فرود نمیآورند. هنگامی که به آنان فراخوانده میشود تا دعوای خود را نزد خدا و پیامبرش ﷺ ببرند تا داوری شوند، سر باز میزنند و هر بهانهای میجویند. آنان کافر توصیف میشوند، زیرا مؤمن واقعی هرگز داوری خداوند را رد نمیکند. پذیرفتن چنین داوری، شاهد عملی ایمان است. این همان نگرشی است که ایمانِ استوار و احترام شایستهٔ خداوند و پیامبرش ﷺ را تأیید میکند. تنها کسی که دلش با ایمان روشن نشده و آداب اسلامی را نپذیرفته است، داوری پیامبر خدا ﷺ را رد میکند.
Such people provide a typical example of hypocrites at all times: they dare not declare their disbelief; so they pretend to be Muslim. Yet they do not submit to God’s law. When they are called upon to put their cases to God and His Messenger for judgement they refuse, seeking any excuse. They are described as unbelievers, because a genuine believer will never reject God’s judgement. To accept such judgement is the practical evidence of belief. It is the attitude that confirms strong belief and due respect to God and His Messenger. Only a person whose heart has not been enlightened by faith and who has not adopted Islamic manners rejects God’s Messenger’s judgement.
از این رو، رفتار آنان موضوع پرسشهایی است که این حقیقت را تأیید میکند که دلهایشان بیمار است، و از شکهایشان شگفتزده میشود: «آیا در دلهایشان بیماری است؟ یا دچار شک شدهاند؟ یا میترسند که خدا و فرستادهاش به آنان ستم کنند؟» (آیه ۵۰)
Hence, their attitude is the subject of questions that confirm the fact that their hearts are diseased and wonders at their doubts: “Is there disease in their hearts? Or are they full of doubt? Or do they fear that God and His Messenger might deal unjustly with them?” (Verse 50)
اولین سؤال نیازی به تأیید ندارد، زیرا بیماری قلبی قطعاً چنین اثری به بار میآورد. هیچکس با فطرت سالم انسانی نمیتواند تا این حد از حقیقت منحرف شود. این بیماری قلبی است؛ بیماریای که فرد را دچار عدم تعادل میکند و او را از درک ایمان حقیقی و نظام اخلاقی آن ناتوان میسازد.
The first question requires no confirmation, for heart disease is sure to bring about such an effect. No one with a sound human nature could deviate so badly from the truth. It is heart disease, a disease that makes someone imbalanced, unable to appreciate true faith and its moral code.
سؤال دوم، از اینکه آنان با وجود ادعای ایمان به خدا، در داوری او تردید میکنند، در شگفت میافتد. آیا آنان در اینکه این داوری از جانب خداست تردید دارند، یا در اینکه این داوری است که عدالت را برقرار میکند؟ به هر حال، رویکرد آنان با رویکرد مؤمنان متفاوت است.
The second question wonders at them doubting God’s judgement when they claim to believe in Him. Do they doubt that it comes from God, or that it is the judgement that administers justice? Whatever the case, their attitude differs from that of believers.
سومین پرسش هم حیرت را با سرزنش درمیآمیزد: آیا آنان میترسند که خدا و پیامبرش با ایشان ستم کنند؟ این که کسی چنین ترسی به دل راه دهد بسیار عجیب است. خدا آفریدگار همه انسانهاست؛ تصور اینکه او برخی از بندگانش را به زیان دیگران برتری دهد، ناممکن است. «بلکه خودشان ستمکارند.» ﴿بَلْ أُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ﴾ (آیه ۵۰)
The third question combines wonder with denunciation. Do they fear that God and His Messenger might be unfair to them? It is most singular for anyone to entertain such a fear. God is the Creator of all people: it is inconceivable that He would favour some of His creatures at the expense of others. “Nay, it is they who are the wrongdoers.” (Verse 50)
حکم خداوند تنها حکمی است که از هرگونه تعصب و پیشداوری به دور است، زیرا خداوند نسبت به همگان عادل است و با هیچکس ستم نمیکند. همهٔ مخلوقات او در برابر او در یک جایگاهاند. از این رو، او هیچیک از آنان را به زیان دیگری ترجیح نمیدهد.
God’s judgement is the only judgement that is free of all prejudice, because God is fair to all and does not deal unjustly with anyone. All of His creation are to Him in the same position. Hence, He does not favour any of them at the expense of another.
هر حکمی غیر از حکم خداوند ممکن است در معرض بیعدالتی باشد. هنگامی که انسانها قانون وضع میکنند، نمیتوانند خود را کاملاً از گرایش به آنچه منافعشان را تأمین میکند رها سازند. این امر دربارهٔ همهٔ انسانها صادق است، خواه افراد باشند، خواه طبقهای اجتماعی یا حکومت.
Any judgement other than God’s may be susceptible to unfairness. When people legislate, they cannot entirely free themselves of leaning towards what serves their interests. This applies to all human beings; be they individuals, a class or government.
هنگامی که یک فرد قانون وضع میکند، ناگزیر است به دنبال چیزی باشد که امنیت و حفاظت خودش را تضمین کند و منافع شخصی او را تأمین نماید. همین امر دربارهی طبقهای، کشوری یا گروهی از کشورها نیز صادق است وقتی که برای دیگری قانون وضع میکنند. اما هنگامی که خداوند قانون وضع میکند، هیچ امنیت، حفاظت یا منفعت شخصیای در میان نیست. قانون او هدفش تأمین عدالت مطلق است، عدالتی که تحقق آن تحت هیچ قانونی جز قانون الهی ممکن نیست.
When an individual legislates, he is bound to look for what ensures his own protection and serves his own interests. The same applies when a class, country or a block of countries legislates for another. But when God legislates, no personal security, protection or interest comes into play. His legislation aims to ensure absolute justice which cannot be achieved under any law other than divine law.
از این رو، کسانی که حکم خدا و حکم فرستادهٔ او را نمیپذیرند، به راستی ستمکار و ستمپیشهاند. آنان نمیخواهند عدالت برپا شود یا حق برتری یابد. در حقیقت، در ژرفای دلشان میدانند که در داوری خدا جز تأمین عدالت نیست و تردیدی در آن ندارند. نکته این است که «آنانند که ستمکارند.» (آیهٔ ۵۰)
Hence, those who reject God’s judgement, and that of His Messenger, are indeed unjust and wrongdoers. They do not want justice to be administered or right to be supreme. In fact, deep at heart they know that they do not doubt that God’s judgement only seeks to ensure justice. The point is that “it is they who are the wrongdoers.” (Verse 50)