به دنبال آن بخش‌هایی از داستان‌های موسی، داوود، سلیمان، صالح و لوط (علیهم السلام) می‌آید، این بخش پایانی با آیات آغازین سوره پیوند نزدیکی دارد. همان‌طور که روشن است، داستان‌هایی که میان آغاز و پایان سوره قرار دارند نیز با هر دو ارتباط نزدیک دارند. هر داستان بخشی از موضوع کلی‌ای را که سوره به آن می‌پردازد، خدمت می‌کند. این بخش پایانی با ستایش خداوند آغاز می‌شود و درود سلام را بر پیامبران و فرستادگان برگزیده‌اش می‌فرستد، که در میان آنان بسیاری هستند که در این سوره از ایشان یاد نشده است. بدین‌ترتیب، این بخش بحث تازه‌ای درباره ایمان را آغاز می‌کند. این دور از سخن، صحنه‌هایی از جهان هستی را به تصویر می‌کشد و جنبه‌هایی از درون انسان و اموری را که فراتر از جهان ماست نشان می‌دهد. همچنین به نشانه‌هایی اشاره می‌کند که نزدیک شدن قیامت را اعلام می‌دارند، و صحنه‌هایی از آخرت و سختی‌هایی را که مردم در روز رستاخیز تحمل می‌کنند، نشان می‌دهد. در واقع، جز کسانی که خداوند استثنا کرده است، همه موجودات آسمان‌ها و زمین از فرارسیدن قیامت هراس دارند.

Following closely after those episodes of the histories of Moses, David, Solomon, Şāliĥ and Lot (peace be upon them all), this final passage is closely related to its opening verses. As clearly seen, the stories that occur in between the opening and concluding passages are also closely related to both. Every story serves an aspect of the overall issue that the sūrah tackles. This final passage begins with praising God and offers the greeting of peace to His chosen prophets and messengers who include in their ranks many that have not been mentioned in this sūrah. Thus, the passage begins a new discussion of faith. This round portrays scenes of the universe and shows aspects of the inner self, and things that are beyond our world. It also refers to the signs that announce the approach of the Last Hour, and shows scenes of the hereafter and the hardship people experience on the Day of Resurrection. Indeed, apart from those excepted by God, all creatures in the heavens and the earth dread the arrival of the Last Hour.

در این بخش، انسان‌ها به تفکر درباره آنچه در جهان پیرامون خود می‌بینند و نیز آنچه در درون خودشان است فراخوانده می‌شوند. آنان نمی‌توانند این‌ها را انکار کنند و نمی‌توانند هستی‌شان را توضیح دهند، مگر آنکه خداوند را به عنوان تنها آفریدگاری بپذیرند که همه چیز را طراحی کرده و قادر است هدف خود را به طور کامل به انجام رساند. این صحنه‌ها پشت سر هم و با ریتمی کامل نشان داده می‌شوند، به گونه‌ای که هر استدلال مخالفی را بی‌اثر می‌سازد.

In this passage people are made to contemplate what they see in the universe around them, and also what is within themselves. They cannot deny these and cannot explain their existence unless they acknowledge God as the sole Creator who has planned it all and who is able to accomplish His purpose in full. These scenes are shown in succession, with a perfect rhythm, rendering all counter argument futile.

پے در پے از آنان پرسیده می‌شود: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده است؟

ستایش مخصوص خداست و سلام بر بندگان برگزیده‌اش. آیا خدا بهتر است یا آنچه (معبودان باطلی) که شریک او قرار می‌دهند؟ (آیه ۵۹)

Say: All praise be to God, and peace be upon His servants whom He has chosen. Who is more worthy: God or the false [deities] they associate with Him? (Verse 59)

در این آیه، خداوند به پیامبرش (درود خدا بر او) دستور می‌دهد که مناسب‌ترین سخن را برای آغاز و پایان سخنش در تبلیغ پیام خدا بگوید. ستایش مخصوص خداوندی است که سزاوار ستایش است، به‌خاطر همه نعمت‌هایی که به بندگانش ارزانی داشته، و مهم‌تر از همه اینکه آنان را به ایمان آوردن به او و پیروی از نظام و شیوه زندگی‌ای که برایشان برگزیده، هدایت کرده است. پس از آن، سلام و درود بر بندگان برگزیده‌اش باد که مأمور رساندن پیام او و تبیین نظامی شده‌اند که می‌خواهد اجرا شود.

In this verse God orders His Messenger (peace be upon him) to say the most suitable word with which to open and conclude his discourse preaching God’s message. All praise be to God who deserves praise for all the blessings He has bestowed on His servants, not least guiding them to believe in Him and follow the system and code of living He has chosen for them. Thereafter, a greeting of peace is offered to His servants whom He has chosen to deliver His message and outline the system He wants implemented.

در ادامه‌ی این آغاز، سوره به آثار آن بر دل‌هایی می‌پردازد که نشانه‌های خدا را انکار می‌کنند. سوره با پرسشی آغاز می‌شود که جز یک پاسخ ندارد: «چه کسی شایسته‌تر است:

Following this opening, the sūrah highlights its effects on hearts that deny God’s signs. It begins with a question that admits only one answer: “Who is more worthy:

آیا خدا بهتر است یا آنچه که به او شریک قرار می‌دهند؟» (آیه ۵۹) این معبودهای دروغین ممکن است بت‌ها و پیکره‌ها، فرشتگان یا جن، یا موجود آفریده‌شدهٔ دیگری باشند. با این حال، هیچ‌یک از آنها در پی آن نیست که در جایگاهی همانند خداوند متعال قرار گیرد، تا چه رسد به اینکه شایسته‌تر از او باشد. هیچ کسی که دارای عقل و اندیشه باشد، هرگز چنین مقایسه‌ای نمی‌کند. از این رو، این پرسش به نظر می‌رسد که جایگاه آنها را به سخره می‌گیرد یا آنان را به خاطر سخنانشان سرزنش می‌کند. این پرسشی نیست که به‌جد پرسیده شود و پاسخی هم نمی‌طلبد.

God or the false [deities] they associate with Him?” (Verse 59) These false deities may be statues and figures, angels or jinn, or some other created being. None of them, however, aspires to a position of being similar to God Almighty, let alone to being more worthy than He. No one endowed with a mind to think could ever draw such a comparison. Hence the question appears to ridicule their position, or rebuke them for what they say. It is not a question to be asked in earnest, nor does it require an answer.

بنابراین، پرسشی متفاوت از ایشان مطرح می‌شود، برگرفته از ماهیت جهانی که پیرامون آنان است و از آنچه از آن می‌بینند.

سپس این سوره آنان را از خودشان آگاه می‌سازد:

Next, the sūrah tells them about themselves:

یا کیست که درمانده را هنگامی که او را می‌خواند اجابت می‌کند و بدی را دور می‌سازد و شما را جانشینان زمین قرار می‌دهد؟ آیا با خدا معبودی دیگر هست؟ چقدر کم پند می‌گیرید!

Or, who is it that responds to the one in distress when he calls out to Him, and who removes the ill, and makes you inherit the earth? Could there be any deity alongside God? Little do they reflect! (Verse 62)

این آیه با درونِ انسان‌ها و موقعیتِ واقعی‌شان سخن می‌گوید و به وجدانِ آدمیان خطاب می‌کند. هنگامی که انسان خود را در سختیِ واقعی می‌یابد و از هیچ‌جا انتظارِ یاریِ چندانی ندارد، برای برطرف شدنِ گرفتاری‌اش به جز خدا پناه نمی‌برد. این امر به‌ویژه زمانی صادق است که سختی بیش از حدِ تحمل باشد؛ زمانی که کمکی که از دوستان و خویشاوندان انتظار می‌رفت، تحقق نمی‌یابد؛ زمانی که انسان به اطراف می‌نگرد و جز وضعیتی ناامیدکننده و راهی برای گریز نمی‌یابد؛ زمانی که هیچ قدرتی، حتی قدرتِ خودِ انسان، نمی‌تواند چندان به رفعِ گرفتاری‌اش کمک کند؛ زمانی که آنچه برای روزگارِ سخت آماده کرده، بی‌فایده از آب درمی‌آید. در چنین وضعیتی، فطرتِ انسانی بیدار می‌شود و به تنها قدرتی که می‌تواند یاری و پشتیبانی بخشد، روی می‌آورد. پس انسان به خدا متوسل می‌شود، با آنکه در روزگارِ آسایش و فراوانی او را فراموش کرده بود.

As it tells them about their inner thoughts and real position, this verse speaks to peoples’ consciences. When a person finds himself in real distress, expecting little help from anywhere, he resorts to none other than God to remove his distress. This is especially so when the distress is too much to cope with; when the help one had been expecting from friends and relatives fails to materialize; when one looks around only to find oneself in a hopeless situation with no means of escape; when no power, not even one’s own, is able to do much to relieve one’s distress; when whatever one has prepared for hard times proves useless. In such a situation human nature wakes up and appeals to the only power that can provide help and support. Man then appeals to God, even though he had forgotten Him in times of ease and plenty.

تنها خداوند است، و نه هیچ دیگری، که به فردِ گرفتار پاسخ می‌دهد و بیماری و سختی را از او دور می‌سازد. این خداوند است که آرامش و امنیت را به چنین فردی بازمی‌گرداند و هر آنچه را که او را آزرده بود، برطرف می‌کند.

It is only God, and none other, who responds to a person in distress and removes ill and hardship. It is God who restores security to such a person and removes all that has been afflicting him.

در زمان آسایش و فراوانی، مردم از این حقیقت غافل می‌شوند. آنان در پی یافتن پشتیبانی و پناه نزد قدرتی دنیوی برمی‌آیند، هرچند آن قدرت هر اندازه سست و بی‌اعتبار باشد. اما هنگامی که سختی و مصیبت به حدی شدید می‌شود، فطرتشان بینش خود را بازمی‌یابد و به سوی پروردگارشان بازمی‌گردند و آمرزش و یاری او را می‌طلبند.

این آیات که سرشار از پرسش‌های تأثیرگذارند، با پرسشی درباره آفرینش خودشان، رستاخیز و روزی‌هایی که از آسمان دریافت می‌کنند، پایان می‌یابند।

These verses containing such powerful questioning conclude with a question about their own creation, resurrection and the provisions they receive from heaven.

این همه با چالشی همراه است که نمی‌توان از عهده‌اش برآمد.

This is all coupled with a challenge that cannot be met:

یا آن کیست که آفرینش را در آغاز پدید آورد، سپس آن را بازمی‌گرداند؟

Or, who is it that creates all life in the first instance, and then brings it forth anew?

و کیست که از آسمان و زمین به شما روزی می‌دهد؟ آیا با خداوند معبودی دیگر هست؟ بگو: اگر راست می‌گویید، دلیل خود را بیاورید.» (آیه ۶۴)

And who is it that provides you with sustenance out of heaven and earth? Could there be any deity alongside God? Say: Produce your proof, if you are truthful.’ (Verse 64)

آغاز آفرینش امری انکارناپذیر است و هیچ کس نمی‌تواند آن را جز به کار آفریدگار یگانه توضیح دهد. وجود او به دلیل وجود جهان باید پذیرفته شود. هر تلاشی برای توضیح وجود جهان در چنین وضعیت آشکارا حساب‌شده و هدفمندی، بدون پذیرش وجود و یگانگی خدا، از نظر منطقی ناپایدار از کار درآمده است.

To initiate creation is an indisputable fact, and no one can explain it in any way other than saying that it is the work of the One Creator. His existence must be acknowledged because of the existence of the universe. Every attempt to explain the existence of the universe in such an evidently planned and deliberate state without acknowledging God’s existence and oneness has proven logically unsustainable.

یقیناً، خودِ آفرینش او گواهِ یکتایی‌اش است. این آفرینش از یک نظامِ واحد، طرحی یگانه، تعادلی مطلق و هماهنگی‌ای کامل حکایت می‌کند، و این بدان معناست که همهٔ هستی تابعِ اراده‌ای واحد است که قانونی یگانه و استوار برای وجود برقرار ساخته است.

Indeed, His own creation proves His oneness. It tells of one system of creation, planning, absolute balance and harmony, which means that it is all subject to a single will that established a single sophisticated rule of existence.

آنچه منکران همواره بر سر آن اختلاف داشته‌اند، بازگرداندن آفرینش است. با این همه، پذیرفتن آفرینش نخستین با این نقشه‌مندی و ظرافت، ناگزیر به باور به آفرینش دوباره می‌انجامد، تا به مردم آنچه را که سزاوارش هستند، در برابر کارهایی که در این مرحلهٔ موقت زندگی انجام می‌دهند، داده شود. هرچند در این دنیا پاداشی برای عمل داده می‌شود، این پاداش به هیچ وجه کامل نیست. نکته این است که در آفرینش پیچیده و دقیق جهان، توازن و هماهنگی روشنی وجود دارد. این امر مستلزم کامل شدن آن از طریق برقراری توازن و هماهنگی میان عمل و پاداش است، و این در زندگی روی زمین تحقق نمی‌یابد. بنابراین، باید در زندگی دومی صورت گیرد. اما اینکه چرا چنین توازن و پاداشی در این زندگی محقق نمی‌شود، تنها می‌توان گفت که این امر در اختیار آفریدگار و حکمت اوست. ما نباید چنین پرسشی را از او بپرسیم، زیرا او بهتر از هر کسی آفریدگان خود را می‌شناسد. او نخواسته است علت آن را به ما بگوید و آن را جزو دانش خود نگاه داشته که به هیچ‌کس آشکار نمی‌سازد.

پس از آنکه این سوره ما را در این دور از تصاویر جهانشمول و حقایق زندگیمان همراه کرد تا حقیقت یگانگی خدا و باطل بودن شرک را ثابت کند، بخش تازهای را آغاز میکند که به جنبههایی از آنچه فراتر از دسترس ادراک انسان است و تنها خدا از آن آگاه است، میپردازد. این آیات دربارهٔ زندگی آخرت سخن میگویند؛ زندگیای که فطرت و منطق انسان آن را ضروری میدانند، اما دانش ما نمیتواند زمان وقوع آن را تعیین کند.

Having taken us on this round of universal imagery and facts about our lives to establish the truth of God’s oneness and the falsehood of polytheism, the sūrah begins a new passage citing aspects of what lies beyond the reach of human perception, known only to God. These verses discuss the life to come, which human nature and logic accept as essential, but the timing of which our knowledge cannot determine:

بگو: کسی که در آسمان‌ها و زمین است، جز خداوند غیب را نمی‌داند، و نمی‌دانند که کی برانگیخته خواهند شد. بلکه دانششان درباره آخرت به آنجا نمی‌رسد؛ بلکه در آن شک دارند.

Say: None in the heavens or earth knows what is hidden except God. Nor can they ever perceive when they shall be raised from the dead.’ Indeed the total sum of their knowledge stops short of comprehending the hereafter. Nay, they are in doubt of it.

بلکه آنان نسبت به آن کور دل‌اند. کافران می‌گویند: «آیا وقتی ما و پدرانمان خاک شدیم، واقعاً بیرون آورده خواهیم شد؟ این وعده پیش از این هم به ما و پدرانمان داده شده است؛ این جز افسانه‌های پیشینیان نیست.» بگو: «در زمین بگردید و ببینید عاقبت گنهکاران چگونه بوده است.» و به خاطر آنان غمگین مباش و از نقشه‌هایی که می‌کشند دلتنگ مشو. می‌پرسند: «اگر راست می‌گویید، این وعده کی تحقق می‌یابد؟» بگو: «ممکن است بخشی از آنچه را که شتابان می‌خواهید، هم‌اکنون به شما نزدیک شده باشد.» به یقین پروردگارت نسبت به مردم بخشنده است، امّا بیشترشان سپاسگزار نیستند. و به یقین پروردگارت آنچه را سینه‌هایشان پنهان می‌دارد و آنچه را آشکار می‌کنند، می‌داند. و هیچ پنهانی‌ای در آسمان و زمین نیست، مگر آنکه در کتابی روشن ثبت است.

Nay, they are blind to it. The unbelievers say: ‘What! After we have become dust, we and our forefathers, shall we be brought back [to life]? We have been promised this before, we and our forefathers! This is nothing but fables of the ancients. ‘Say: “Go all over the earth and see what happened in the end to the guilty. ‘Do not grieve over them, nor be distressed by what they scheme. They ask: “When will this promise be fulfilled, if what you say be true?’ Say: ‘It may well be that something of that which you so hastily demand has already drawn close to you.’ Your Lord is indeed most bountiful to people, but most of them are ungrateful. And indeed your Lord knows all that their hearts conceal and all that they bring into the open. There is nothing that is hidden in the heavens or the earth but is recorded in a clear book. (Verses 65-75)

«وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَإِذَا كُنَّا تُرَابًا وَآبَاؤُنَا أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ» (آیه ۶۷) همواره این نقطه دشوارترین چیز برای کافران بوده که بپذیرند. آیا ممکن است که پس از رفتن جان از ما، و پوسیدن بدنمان و تبدیل شدنش به خاک و خاکستر، که برای همه انسان‌ها پس از گذشت مدتی از دفنشان رخ می‌دهد، جز در موارد استثنایی، ما دوباره زنده شویم؟ آیا درست است که ما و پدرانمان، که مدت‌ها پیش از ما مرده‌اند، هنگامی که به خاک زمین بدل شده‌ایم، از دل زمین برانگیخته خواهیم شد؟

“The unbelievers say: What! After we have become dust, we and our forefathers, shall we be brought back [to life]?” (Verse 67) This has always been the most difficult point for unbelievers to accept. Could it be true that after life has departed from us, and our bodies have decomposed and been reduced to dust and ashes, which happens to all people within a certain period of their burial apart from some exceptional cases, we will be brought back to life? Is it true that we and our forefathers, who died long before us, will be raised up from the earth when we have become part of its dust?

این صورت مادی مانعی می‌شود که آنان نتوانند امکان زندگی آینده را بپذیرند. ایشان فراموش می‌کنند که از هیچ به این زندگی آورده شده‌اند. هیچ‌کس نمی‌داند اتم‌ها و سلول‌هایی که بدنشان از آن‌ها ساخته شده در آغاز کجا بوده‌اند. این‌ها در زمین پراکنده بودند، در ژرفای دریا و در بلندای هوا. برخی از خاک آمده‌اند، برخی از فضا و آب، و برخی از خورشید. در واقع، برخی از آن‌ها را انسان، گیاه یا حیوان استنشاق کرده‌اند و برخی از لاشه‌ای آمده‌اند که پوسیده و اجازه داده که برخی از عناصرش تبخیر شوند. سپس این اتم‌ها و سلول‌ها بخشی از خوراک یا نوشیدنی شدند، یا بخشی از هوایی که مردم استنشاق می‌کنند، یا پرتوهایی که در معرض آن‌ها قرار می‌گیرند. آنگاه این انبوه بی‌شمار، از منابعی ناشناخته و بی‌شمار، در یک تخم بارورشده گرد آمد که به دیواره رحم زن می‌چسبد، سپس رشد می‌کند و صورت انسانی می‌یابد. پس از سفری طولانی در زندگی، به چیزی جز یک پیکر مرده که در کفن پیچیده شده و آماده دفن است، بدل می‌شود. این بود آفرینش نخستین ایشان. پس چه چیز شگفت‌انگیزی در این است که آنان را در همان صورت، یا در صورتی دیگر، برای زندگی دوم بازگرداند؟ اما این همان چیزی است که کافران پیشین می‌گفتند. امروز نیز برخی از کافران آن را تکرار می‌کنند، هرچند کمی به شکلی دیگر.

This physical image acts as a barrier preventing them from accepting the possibility of future life. They forget that they have been brought into this life from nothing. No one knows where the atoms and cells that make up their bodies were initially. They were scattered on the earth, deep in the sea and high in the air. Some came from the soil, some from space and water, and some from the sun. Indeed, some were breathed in by man, plant or animal, and some came from a carcass that had decomposed allowing some of its elements to evaporate. These atoms and cells were then part of some food or drink, or part of the air people breathe, or the rays to which they are exposed. Then this countless multitude, from an unknown number of sources, was assembled in a fertilized egg that clings to the wall of a woman’s uterus, and which then grows and acquires human form. After a long journey through life, it becomes no more than a dead body wrapped in sheets, ready for burial. Thus was their first creation. What is so strange about bringing them back in the same form, or in a different one, for their second life? But this was what those unbelievers of old used to say. It continues to be said today by some unbelievers, albeit somewhat differently.

پس از تأکید بر علم کامل خداوند، این سوره به سخن گفتن از اختلاف‌های بنی‌اسرائیل در مسائل اساسی می‌پردازد. آنچه قرآن درباره این مسائل بیان می‌کند بخشی از علم خداوند است و آخرین و بی‌چون‌وچرا‌ترین سخن درباره آنهاست. این نمونه‌ای است از اینکه خداوند چگونه میان مردمی که در اختلاف‌اند داوری می‌کند. این مطلب بیان می‌شود تا اندکی تسلی‌خاطر برای پیامبر ﷺ باشد، زیرا به او دستور داده شده که آنان را به خداوند واگذارد، که هر طور بخواهد میان ایشان داوری خواهد کرد:

Having emphasized the point of God’s perfect knowledge, the sūrah moves on to speak about the Children of Israel’s differences on fundamental issues. What the Qur’ān states about these is part of God’s knowledge, and it provides the final, indisputable word on them. It is an example of how God judges between people in dispute. This is stated so as to provide some comfort to the Prophet for he is instructed to leave them to God, who will judge between them as He pleases:

این قرآن بیشتر آنچه را که بنی اسرائیل در آن اختلاف دارند برای ایشان توضیح می‌دهد.

This Qur’ān explains to the Children of Israel most of that over which they disagree.

و بی‌گمان آن (قرآن) هدایت و رحمتی است برای کسانی که ایمان می‌آورند. پروردگارت در حکم خویش، با حکمتش میان آنان داوری خواهد کرد؛ زیرا تنها اوست که شکست‌ناپذیر و دانای مطلق است. پس بر خدا توکل کن؛ زیرا تو بی‌گمان بر راه حق آشکار هستی. بی‌تردید تو نمی‌توانی مردگان را شنوا کنی، و نمی‌توانی کران را، آن‌گاه که پشت می‌کنند و روی‌گردان می‌روند، به شنیدن ندای خود وادار کنی. و نمی‌توانی نابینایان را از گمراهی‌شان به راه آوری. تنها کسانی را می‌توانی شنوا گردانی که به آیات ما ایمان دارند و آن‌گاه تسلیم [خدا] می‌شوند. (آیات ۷۶ تا ۸۱)

And it is indeed guidance and mercy to those who believe. Your Lord will judge between them in His wisdom; for He alone is Almighty, All-Knowing. So, place your trust in God; for yours is surely the path of the clear truth. Indeed you cannot make the dead hear; and you cannot make the deaf hear your call when they turn their backs and go away. Nor can you lead the blind out of their error. You can only get those who believe in Our signs to listen; and they will then submit themselves [to God]. (Verses 76-81)

مسیحیان مدت‌هاست بر سر عیسی مسیح و مریم، مادرش، با یکدیگر اختلاف دارند. برخی می‌گویند که مسیح صرفاً انسان بود، در حالی که دیگران معتقدند که پدر، پسر و روح القدس سه شکل متفاوت‌اند که خداوند خود را به بشر آشکار می‌کند. آنان ادعا می‌کنند که خداوند از این سه عنصر ساخته شده است و از این رو عیسی پسر خداست. بنابراین، خدای پدر در هیئت روح القدس فرود آمد و درون مریم شکل انسانی به خود گرفت و به صورت عیسی متولد شد. گروهی دیگر می‌گویند که پسر، همچون پدر ازلی نیست، بلکه در این جهان آفریده شده است. از این رو، مرتبه‌اش پایین‌تر از پدر است و تابع او. گروه دیگری نیز منکر آن‌اند که روح القدس یکی از آن سه عنصر باشد. شورای نیقیه که در سال ۳۲۵ میلادی برگزار شد و شورای قسطنطنیه که در سال ۳۸۱ برگزار شد، تصمیم گرفتند که پسر و روح القدس در الوهیت با پدر برابرند. همچنین تصمیم گرفتند که پسر در ازل از پدر زاده شده و روح القدس از پدر صادر می‌شود. به همین ترتیب، شورای toledo که در سال ۵۸۹ برگزار شد نیز همین تصمیم را درباره روح القدس گرفت. کلیساهای شرقی و غربی بر سر این نکته از هم جدا شدند و همچنان با یکدیگر اختلاف دارند.

این قرآن که تمام کتاب‌هایی را که پیش از آن نازل شده‌اند منسوخ می‌کند، آخرین داوری را درباره همه اختلاف‌هایی که میان پیروان آن کتاب‌ها وجود دارد ارائه می‌دهد. با این حال، مشرکان عرب درباره آن جدال می‌کردند. قرآن همان‌گونه است که خداوند آن را توصیف می‌کند: «و آن هدایت و رحمتی است برای کسانی که ایمان می‌آورند.» (آیه ۷۷)

This Qur’ān which supersedes all books revealed before it provides the final word on all disputes between their followers. Still the idolaters in Arabia argued about it. It is as God describes it: “It is indeed guidance and mercy to those who believe.” (Verse 77)

این کتاب «هدایت» است که از اختلاف و خطا جلوگیری می‌کند. روش زندگی‌ای را که باید به آن عمل شود ترسیم می‌کند و راهی را که باید دنبال شود تعیین می‌نماید. همچنین میان مؤمنان و قوانین بزرگ طبیعت، که هرگز شکست نمی‌خورند، پیوندی برقرار می‌سازد. افزون بر این، قرآن «رحمت» است که ایشان را از شک، نگرانی و سردرگمی میان نظام‌ها و نظریه‌هایی که پایه‌ای استوار برای ساختن زندگی‌شان فراهم نمی‌کنند، نجات می‌دهد. علاوه بر آن، پیوندی با خداوند برقرار می‌کند که به ایشان آرامش خاطر و آسایش با خویشتن و با عموم مردم می‌بخشد. بدین‌سان، آنان را به کسب خشنودی خداوند و پاداش عظیم او رهنمون می‌شود.

It is “guidance” preventing dispute and error. It outlines the way of life to implement, and determines the course to follow. It also provides a bond between the believers and the great laws of nature which never fail. Furthermore, the Qur’ān is “mercy’ saving them from doubt, worry and confusion between systems and theories that cannot provide a solid basis to build their lives upon. Moreover, it establishes a bond with God that gives them reassurance and peace with themselves and with mankind generally. In this way, it leads them to earn God’s pleasure and His magnificent reward.

روش قرآن در شکل‌دادن دوباره به دل‌ها و جان‌ها بر اساس فطرت پاک و دست‌نخورده، به‌راستی بی‌نظیر است. این روش میان زندگی انسان، جهان هستی و قوانین بزرگ طبیعت که در آن جاری است، هماهنگی برقرار می‌کند. این امر به انسان امکان می‌دهد با آرامش و اطمینان زندگی کند، زیرا درمی‌یابد که در جهانی زندگی می‌کند که قوانین و نیروهای آن با او در صلح‌اند. او می‌داند که قانون کلی‌ای که جهان را اداره می‌کند، همان قانونی است که زندگی او را نیز کنترل می‌کند. با چنین هماهنگی و آرامشی میان جان انسان و هستی بزرگ پیرامونش، صلح در درون جامعه و در میان بشریت به‌طور کلی پدید می‌آید. آرامش و ثبات در زندگی انسان به واقعیت تبدیل می‌شوند. این همان «رحمت» در جامع‌ترین شکل آن است. این اشاره‌ی کوتاه به فضل خداوند که در وحی قرآن تجلی یافته، با این اطمینان به پیامبر ﷺ همراه می‌شود که خداوند بر پایه‌ی علم کامل خود میان او و امتش داوری خواهد کرد: «پروردگارت به حکمت خود میان آنان داوری خواهد کرد؛ زیرا او تنها شکست‌ناپذیر و دانای مطلق است.» (آیه ۷۸)

The Qur’ānic method of remoulding hearts and souls in accordance with pure, undistorted nature is indeed unique. It establishes harmony between human life, the universe and the major laws of nature operating in it. This enables man to live in peace and reassurance because he realizes that he lives in a world whose laws and forces are at peace with him. He knows that the overall law that runs the universe is the same as that which controls his life. With such harmony and peace between man’s soul and the great existence around him, peace is generated within the community and among humanity at large. Reassurance and stability become a reality in human life. This is “mercy” in its most comprehensive form. This quick reference to God’s grace represented in the revelation of the Qur’ān is followed by an assurance to the Prophet that God will judge between him and his community on the basis of His perfect knowledge: “Your Lord will judge between them in His wisdom; for He alone is Almighty, All-Knowing.” (Verse 78)

سوره سپس ما را در دوری دیگر به برخی از پیشانگان روز قیامت می‌برد. از ظهور جنبنده‌ای سخن می‌گوید که با کسانی که به نشانه‌های خدا که در جهان هستی قرار داده شده‌اند ایمان نمی‌آورند، سخن خواهد گفت. تصویری از رستاخیز و سرزنشی که متوجه کسانی است که نشانه‌های خدا را انکار می‌کنند ترسیم می‌کند، در حالی که آنان خاموش و بی‌زبان ایستاده‌اند. سپس به سرعت به دو نشانه‌ای اشاره می‌کند که همواره در برابر دیدگان است، یعنی شب و روز، و پیش از آنکه ما را به تصویری هولناک بازگرداند، آنگاه که صور دمیده می‌شود و کوه‌ها چون ابر به حرکت درمی‌آیند.

The sūrah then takes us on another round previewing some of the forerunners of the Day of Resurrection. It mentions the appearance of a beast that will speak to those who do not believe in God’s signs that are placed in the universe. It paints a scene of the resurrection and the rebuke levelled at those who deny God’s signs, while they stand speechless. It then quickly refers to the two signs that are always there to see, namely the night and the day, before taking us back to a horrendous image when the trumpet is blown and the mountains are made to move like clouds.

این آیه به ما نشان می‌دهد که مؤمنان نیکوکار از تمام این هولناکی‌ها در امان‌اند، در حالی که کسانی که گمراه بوده‌اند، بر صورت‌های خود در جهنم افکنده می‌شوند۔

It shows us the good believers safe from all this horror while those who have been errant are thrown on their faces in hell:

هنگامی که وعدهٔ عذاب بر آنان محقق شود، جنبندهای را از زمین برای آنان بیرون خواهیم آورد که به ایشان خواهد گفت که مردم به آیات ما واقعاً ایمان نمی‌آوردند.

When the Word comes to pass against them, We will bring forth to them out of the earth a beast which will say to them that mankind had no real faith in Our revelations.

و روزی که از هر امتی گروهی از کسانی را که آیات ما را تکذیب کردند محشور می‌کنیم، و آنان به صف‌هایی تقسیم می‌شوند. و چون بیایند، [خداوند] می‌فرماید:

On that day We shall gather from each community a host of those who denied Our revelations; and they shall be lined in ranks. And when they come forth [God] will say:

«آیا آیات مرا تکذیب کردید، با آنکه به دانش آنها احاطه کامل نداشتید؟ یا چه کار می‌کردید؟» و سخن [عذاب] بر آنان به سبب ستمی که کرده‌اند تحقق می‌یابد و آنان سخنی نخواهند داشت. آیا ندیده‌اند که ما شب را برای آرامش آنان و روز را روشنی‌بخش قرار دادیم؟

Did you deny My revelations even though you did not comprehend them fully; or what was it that you were doing?’ And the Word will come to pass against them because of their wrongdoing, and they will be unable to speak. Are they not aware that it is We who have made the night for them to rest in, and the day to give them light?

در پایان، به پیامبر ﷺ دستور داده می‌شود که دعوت خویش و شیوه‌ی فراخواندن مردم به ایمان را خلاصه کند. او آنان را به سرنوشتی وامی‌گذارد که خود برای خویش برگزیده‌اند، پس از آنکه مسائل به روشنی پیش رویشان قرار گرفته است. این سوره، همان‌گونه که آغاز شد، با ستایش خداوند پایان می‌یابد و امر آنان را به او واگذار می‌کند تا نشانه‌های خویش را به ایشان نشان دهد و کردارشان را به حسابشان بکشد.

At the end the Prophet is instructed to sum up his call and his method in calling on people to believe. He leaves them to their destiny, which they have chosen for themselves after the issues have been clearly put in front of them. The sūrah concludes, as it started, with praising God, leaving it to Him to show them His signs and to hold them to account for their deeds:

فقط مأمور شده‌ام که پروردگار این شهر را عبادت کنم، همان که آن را حرم قرار داده است. همه چیز از آنِ اوست. و مأمور شده‌ام که از کسانی باشم که خود را [تسلیم خدا] می‌کنند.

I am only bidden to worship the Lord of this city who has made it sacred. To Him all things belong. And I am bidden to be one of those who submit themselves [to God].

و اینکه قرآن را تلاوت کنم. پس هر که راه راست را برگزیند، به سود خود برگزیده است؛ و هر که گمراه شود، بگو: «من جز بیم‌دهنده نیستم.» و بگو: «ستایش از آنِ خداست. به‌زودی آیات خود را به شما نشان خواهد داد و شما آنها را خواهید شناخت. و پروردگارت از آنچه می‌کنید غافل نیست.» (آیات ۹۱ تا ۹۳)

And to recite the Qur’ān. So whoever chooses to follow the right path does so for his own benefit; and if any chooses to go astray, say: “I am only a warner.’ And say: All praise is due to God. He will indeed make you see His signs, and you will recognize them. Your Lord is never heedless of what you do.’ (Verses 91-93)

مشرکان عرب به حرمت مکه و خانهٔ مقدس، یعنی کعبه، باور داشتند. در واقع، برتری آنان در عربستان بر پایهٔ اعتقاد به تقدس این خانه استوار بود. با این حال، به یگانگی خدایی که آن را مقدس ساخت و آن را محور زندگی آنان قرار داد، ایمان نداشتند. از این رو، فرستادهٔ خدا ﷺ ارزش واقعی ایمان را بازمی‌گوید و اعلام می‌کند که فرمان یافته است خدای پروردگار این شهر مقدس را بپرستد، همان که شریکی ندارد. او مفهوم اسلامی یگانگی خدا را بیان می‌کند: پروردگار این شهر، پروردگار همه چیز است: «هر چه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست.» (آیهٔ ۹۱) او همچنین اعلام می‌کند که فرمان یافته است از کسانی باشد که خود را کاملاً تسلیم خدا می‌کنند. هیچ کس دیگری بر آنان حقی ندارد. آنان گروهی ویژه‌اند که در نسل‌های بی‌شمار گسترده‌اند و در باور به خدا و تسلیم شدن در برابر او با یکدیگر شریک‌اند.

The Arab idolaters used to believe in the sanctity of Makkah and the Sacred House, i.e. the Ka`bah. Indeed they based their supremacy in Arabia on belief in the sanctity of this House. Yet they did not believe in the oneness of God who made it sacred and also made it the focus of their lives. Therefore, God’s Messenger gives faith its proper value, declaring that he is commanded to worship the Lord of this sacred city, who has no partners. He states the Islamic concept of God’s oneness: the Lord of this city is the Lord of everything: “To Him all things belong.” (Verse 91) He also declares that he is bidden to be one of those who surrender themselves totally to God. No one else has any claim on them. They are a group of their own stretching over countless generations, sharing their belief in God and surrendering themselves to Him.