المجادلہ (فریاد) 1-22
Al-Mujadalah (The Pleading) 1-22
به نام خداوند بخشنده مهربان. خداوند سخن آن زنی را شنید که درباره شوهرش با تو گفتگو میکرد و به خداوند شکایت میبرد. خداوند گفتگوی شما هر دو را شنید.
In the Name of God, the Lord of Grace, the Ever Merciful God has heard the words of the woman who pleads with you concerning her husband, and complained to God. God has heard what you both had to say.
خداوند شنوا و بیناست. (1)
God hears all and sees all. (1)
اگر کسی از شما به همسرانش بگوید: «تو برای من مانند پشت مادرم هستی»، آنان مادران شما نیستند؛ مادرانشان تنها کسانیاند که ایشان را به دنیا آوردهاند. و آنچه میگویند سخنی ناروا و دروغ است.
Even if any of you say to your wives, ‘You are to me like my mother’s back,’ they are not your mothers; their only mothers are those who gave them birth. What they say is iniquitous and false.
اما خدا میبخشد و عفو میکند.
Yet God pardons and forgives.
(2)
(2)
کسانی که با زنان خود ظهار میکنند، یعنی میگویند: «تو بر من مانند پشت مادرم هستی»، و سپس از آنچه گفتهاند بازمیگردند، باید پیش از آنکه با یکدیگر آمیزش کنند، بردهای آزاد کنند. این است آنچه به آن اندرز داده میشوید، و خدا به آنچه انجام میدهید کاملاً آگاه است.
Those who separate themselves from their wives by saying, ‘You are as unlawful to me as my mother,’ and then go back on what they have said, must atone by freeing a slave before the couple may resume their full marital relation. This is an admonition to you, and God is fully aware of all that you do. (3)
اما کسی که توان آن را نداشته باشد، باید پیاپی دو ماه روزه بگیرد پیش از آنکه زن و شوهر به رابطهٔ زناشویی کامل بازگردند؛ و کسی که از انجام آن ناتوان باشد، باید شصت نیازمند را اطعام کند. این [حکم] برای آن است که به خدا و فرستادهٔ او ایمان خود را ثابت کنید. اینها حدود تعیینشده از سوی خداست. و برای کسانی که ایمان نمیآورند، عذابی دردناک خواهد بود. (۴)
However, he who does not have the means shall fast instead for two consecutive months before the couple may resume their full marital relation; and he who is unable to do it shall feed sixty needy people; this, so that you may prove your faith in God and His Messenger. Such are the bounds set by God. Grievous suffering awaits those who will not believe. (4)
آنان که با خدا و پیامبرش دشمنی میورزند، همانگونه خوار و زبون خواهند شد که کسانی که پیش از آنان بودند، خوار و زبون شدند.
Those who contend against God and His Messenger shall be brought low as those who lived before them were brought low.
ما نازل کردهایم بر تو آیات روشنی را؛ و برای کافران عذابی خوارکننده است.
We have bestowed from on high clear revelations. Shameful suffer ing awaits the unbelievers (5)
روزی که خدا همهی آنان را از گور برانگیزد و آنچه را که در زندگی انجام دادهاند دقیقاً به ایشان خبر دهد. خدا همهی آن را ثبت کرده است، هرچند که آنان آن را فراموش کرده باشند. خدا بر همهی چیزها گواه است.
on the day when God will raise them all from the dead and tell them exactly all that they did in life. God will have taken it all into account, even though they may have forgotten it. God is witness to all things. (6)
آیا نمیدانی که خداوند آنچه را در آسمانها و آنچه را در زمین است، میداند؟ هرگز سخن نجوایی میان سه نفر صورت نمیگیرد که او چهارمین آنها نباشد؛ و نه میان پنج نفر که او ششمین آنها نباشد، و نه کمتر و نه بیشتر از آن، مگر آنکه او با آنها باشد، هر کجا که باشند.
Are you not aware that God knows all that is in the heavens and all that is on earth? Never can a secret conversation take place between three people where He is not the fourth; nor between five where He is not the sixth, nor between less or more than that without Him being with them, wherever they may be.
روزِ قیامت او ایشان را از حقیقتِ آنچه انجام میدادند آگاه خواهد کرد. خداوند به همهچیز داناست. (۷)
On the Day of Resurrection He will tell them the truth of what they used to do. God has full knowledge of everything. (7)
آیا ندیدهای کسانی را که از نجوا (گفتگوی سری) نهی شده بودند، باز به همان کاری که از آن منع شده بودند بازمیگردند؟ آنان با یکدیگر در گناه و تجاوز و نافرمانی از فرستاده خدا رازگویی میکنند.
Have you not seen how those that have been forbidden to hold secret conversations still revert to what they have been forbidden? They conspire with one another with a view to sinful doings, aggressive conduct and disobedience of God’s Messenger.
وقتی این افراد نزد تو میآیند، با کلماتی به تو سلام میکنند که خداوند برای سلام کردن به تو به کار نمیبرد. آنان با خود میگویند: «چرا خدا به خاطر آنچه میگوییم ما را عذاب نمیکند؟» جهنم برای آنان عذابی کافی خواهد بود. در آن خواهند سوخت.
When these people come to you they greet you with words God does not use to greet you. They say to themselves, ‘Why does God not punish us for what we say?’ Hell will be punishment enough for them. They will burn there.
چه بد است سرانجام سفر!
How vile a journeys end! (8)
ای مؤمنان، هنگامی که در خلوت با یکدیگر سخن میگویید، چنین نکنید که با قصد گناهکاری، ستمگری و نافرمانی از پیامبر خدا ﷺ باشد، بلکه با یکدیگر مشورت کنید تا نیکوکاری و تقوا را پیش ببرید. همواره از خدا بترسید، که به سوی او گردآورده خواهید شد.
Believers, when you converse in secret, do not do so with a view to sinful doings, aggressive conduct and disobedience of God’s Messenger, but rather hold counsel to promote righteousness and God-consciousness. Always remain God-fearing; to Him you will be gathered. (9)
هر نوع گفتوگوی سرّی دیگر کار شیطان است که برای اندوهگین ساختن مؤمنان طراحی شده است. با این همه او نمیتواند کمترین زیانی به آنان برساند، مگر به اذن خدا. پس مؤمنان تنها بر خدا توکل کنند.
[All other kinds of] secret conversation is the work of Satan, designed to cause grief to the believers. Yet he cannot harm them in the least, unless it be by God’s leave. In God, then, let the believers place their trust. (10)
ای مؤمنان، هنگامی که به شما گفته شد در مجالس جای برای یکدیگر باز کنید، چنین کنید تا خداوند نیز برای شما جا باز کند. و اگر گفته شد برخیزید، برخیزید. خداوند کسانی از شما را که ایمان آوردهاند و کسانی را که به دانش داده شدهاند، به درجات بلند برمیکشد. و خداوند به آنچه انجام میدهید کاملاً آگاه است.
Believers, when you are told to make room for one another in your gatherings, then do so, and God will make room for you. If you are told to rise up, then do so. God will elevate, by many degrees, those of you who believe and those who have been given knowledge. God is fully aware of all that you do. (11)
ای مؤمنان، هنگامی که میخواهید با پیامبر خدا به تنهایی سخن بگویید، پیش از سخن گفتن با او چیزی صدقه دهید. این برای شما بهتر و پاکیزهتر است. و اگر توان آن را ندارید، خداوند آمرزنده و مهربان است.
Believers, when you wish to speak to God’s Messenger in private, offer something in charity before you speak to him. That is better for you and more conducive to purity. If you do not have the means, God is Much-Forgiving, Ever Merciful. (12)
آیا پیش از آنکه با پیامبر ﷺ سخن بگویید، از صدقه دادن تردید میکنید؟ چون صدقه ندادهاید و خداوند به رحمت خود بر شما بازگشته است، پس نماز را برپا دارید و زکات بپردازید [یعنی]
Do you hesitate to offer charity before you speak with the Prophet? Since you did not offer charity, and God has turned to you in His mercy, attend regularly to prayer and pay your zakat [i.e.
...صدقه واجب] و از خدا و پیامبر او اطاعت کنید. خداوند از آنچه انجام میدهید آگاه است. (۱۳)
obligatory charity] and obey God and His Messenger. God is well aware of your actions. (13)
آیا ندیدهای کسانی را که با قومی دوستی میکنند که خدا بر آنان خشم گرفته است؟
Have you not seen those who would be friends with people who have incurred Gods anger?
نه از آنِ شمایند و نه از آنِ ایشان، و آنان دانسته بر دروغ سوگند میخورند. (۱۴)
They belong neither to you nor to them. They knowingly swear to falsehood. (14)
خداوند برای آنان عذابی سخت آماده کرده است. بد است آنچه انجام میدهند. (۱۵)
God has prepared for them grievous suffering. Evil indeed is what they do. (15)
آنان سوگندهای خود را سپری برای [دروغگوییشان] قرار میدهند و مردم را از راه خدا بازمیدارند. از این رو، عذابی خوارکننده در انتظار آنان است. (۱۶)
They use their oaths as a cover [for their falseness], and they turn people away from the path of God. Hence, shameful suffering awaits them. (16)
نه اموالشان و نه فرزندانشان هیچ سودی به حالشان در برابر خداوند نخواهد داشت. آنان اهل آتشند و در آن جاودانه خواهند ماند. (۱۷)
Neither their wealth nor their children will be of the least avail to them against God. They are destined for the fire, where they will abide. (17)
روزی که خدا همهی آنان را برمیانگیزد، همانگونه که اکنون برای شما سوگند میخورند، برای او نیز سوگند خواهند خورد و گمان میبرند که چیزی در دست دارند که بر آن تکیه کنند. آگاه باشید که آنانند که واقعاً دروغگو هستند. (۱۸)
On the day when God will raise them all from the dead, they will swear before Him as they swear now before you, thinking that they have something to stand upon. It is they who are indeed liars. (18)
شیطان بر آنان چیره شده و در نتیجه ایشان را از یاد خدا غافل کرده است. آنان حزب شیطانند.
Satan has gained mastery over them and thus caused them to remain oblivious of the remembrance of God. They are the party of Satan.
بیگمان، این حزب شیطان است که واقعاً زیانکار خواهد بود. (۱۹)
It is the partisans of Satan who will truly be the losers. (19)
کسانی که با خدا و فرستادهٔ او دشمنی میورزند، در زمرهٔ خوارترین مردم خواهند بود. (۲۰)
Those who contend against God and His Messenger will be among the most abject. (20)
خداوند چنین مقرر فرموده است: «قطعاً من و فرستادگانم پیروز خواهیم شد.» همانا خداوند توانا و پیروزمند است. (۲۱)
God has thus ordained: ‘I shall most certainly prevail, I and My messengers.’ God is indeed powerful, almighty. (21)
{لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ ۖ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا} شما کسانی را که به خدا و روز قیامت ایمان دارند نخواهید یافت که با کسانی که با خدا و فرستادهٔ او دشمنی میورزند دوستی کنند، هرچند که آنان پدران، پسران، برادران یا خویشاوندانشان باشند. اینان کسانی هستند که خدا ایمان را در دلهایشان نگاشته و ایشان را با روحی از جانب خود تأیید کرده است. او ایشان را به باغهایی درمیآورد که از زیر آنها نهرها جاری است و در آن جاودانه خواهند بود.
You shall not find people who truly believe in God and the Last Day on friendly terms with those who contend against God and His Messenger, even though they may be their fathers, sons, brothers, or kindred. These are the people in whose hearts God has inscribed faith, and whom He has strengthened with a spirit of His own. He will admit them into gardens through which running waters flow, where they will abide.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ أُولَٰئِكَ حِزْبُ اللَّهِ ۚ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Well pleased is God with them, and they with Him. They are the party of God. It is the partisans of God that will be truly successful.
(22)
(22)
یک مورد شخصی مورد اختلاف
A Personal Case In Dispute
خداوند سخن آن زنی را شنید که درباره شوهرش با تو گفتگو میکرد و به خداوند شکایت میبرد. خداوند گفتگوی شما هر دو را شنید. خداوند شنوا و بیناست. {کسانی از شما که به همسران خود میگویند: "تو برای من مانند پشت مادرانم هستی"، آنان مادران ایشان نیستند؛ مادران ایشان تنها کسانیاند که ایشان را زادهاند. آنچه میگویند سخنی ناروا و دروغ است. اما خداوند بخشاینده و آمرزنده است.} و کسانی که با گفتن "تو بر من همانند مادرم حرامی" از همسران خود جدا میشوند، سپس از آنچه گفتهاند بازمیگردند، باید پیش از آنکه زن و شوهر دوباره با یکدیگر آمیزش کنند، کفاره دهند و بردهای را آزاد کنند.
God has heard the words of the woman who pleads with you concerning her husband, and complained to God. God has heard what you both had to say. God hears all and sees all. Even if any of you say to your wives, ‘You are to me like my mothers back, 'they are not your mothers; their only mothers are those who gave them birth. What they say is iniquitous and false. Yet God pardons and forgives. Those who separate themselves from their wives by saying, 'You are as unlawful to me as my mother/ and then go back on what they have said, must atone by freeing a slave before the couple may resume their full marital relation.
این اندرزی است برای شما، و خداوند به آنچه انجام میدهید کاملاً آگاه است. اما کسی که توانایی آن را ندارد، باید پیش از آنکه آن زن و شوهر به رابطه زناشویی کامل بازگردند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد؛ و کسی که از انجام آن ناتوان باشد، باید شصت مسکین را اطعام کند؛ این برای آن است که به خدا و فرستادهاش ایمان خود را ثابت کنید. اینها حدودی است که خداوند مقرر فرموده است. و برای کسانی که ایمان نمیآورند، عذابی دردناک خواهد بود. (آیات ۱ تا ۴)
This is an admonition to you, and God is fully aware of all that you do. However, he who does not have the means shall fast instead for two consecutive months before the couple may resume their full marital relation; and he who is unable to do it shall feed sixty needy people; this, so that you may prove your faith in God and His Messenger. Such are the bounds set by God. Grievous suffering awaits those who will not believe. (Verses 1-4)
در دوران پیش از اسلام، مردی که با همسرش خشمگین میشد ممکن بود به او بگوید: «تو برای من مانند پشت مادرم هستی»، و از آن پس زن بر او حرام میشد. با این حال، زن طلاق داده نمیشد، بلکه در وضعیتی معلق قرار میگرفت. او نه میتوانست رابطه زناشویی عادی با شوهرش داشته باشد و نه آزاد بود که برای خود راه دیگری پیدا کند.
In pre-Islamic days, a man who became angry with his wife might say to her, “You are to me like the back of my mother”, and thereafter she was forbidden to him. She was not divorced however, but rather in a state of suspense. She could neither have normal marital relations with her husband nor be free to find some other arrangement for herself.
این نیز جنبهای دیگر از بدرفتاری ناعادلانه با زنان در عربستان پیش از اسلام بود.
واژهٔ «ظهار» از ریشهٔ «ظهر» به معنای «پشت» گرفته شده است، و این اشاره به فرمولی است که در این موارد به کار میرفت؛ یعنی زمانی که مردی به همسرش میگفت که او برای وی به همان اندازه حرام است که پشت مادرش. - یادداشت ویراستار.
1. The word zihdr is derived from zahrt which means ‘back’, in reference to the formula used in these cases when a man would tell his wife that she was to him as unlawful as his mothers back. - Editors note.
۲. وِسْق واحدی برای حجم است که تخمین زده میشود وزن آن حدود ۱۳۰ کیلوگرم گندم باشد۔ - یادداشت ویراستار۔
2. A wisq is a measure of volume estimated to weigh about 130 kilogrammes of wheat. - Editor’s note.
آموزش از راه عمل
Education Through Practice
هنگامی که به گزارش قرآن از این ماجرا مینگریم، نمیتوانیم این نکته را نادیده بگیریم که در کنار حکم و تفسیر آن، عناصر تربیت و هدایت نیز آمده است. این همان روش معمول قرآن است که هر آنچه لازم است را فراهم میآورد.
When we look at the Qur’anic report of this case, we cannot miss that elements of education and guidance are given side by side with the verdict and the comment on it. This is the usual method of the Qur’an, providing all that is necessary.
«خداوند سخن آن زنی را شنید که دربارهی همسرش با تو گفتگو میکرد و به خداوند شکایت میبرد. خداوند گفتگوی شما هر دو را شنید. خداوند شنوای همه چیز و بیناست.» (آیهی ۱) این آغازی شگفتانگیز است که میگوید: تو تنها نبودهای؛ خداوند حاضر بوده و به تو گوش میداده است.
“God has heard the worth of the woman who pleads with you concerning her husband, and complained to God. God has heard what you both had to say. God hears all and sees all." (Verse 1) This is an amazing opening that says, you have not been alone; God was present, listening to you.
او سخنان آن زن را شنید که با تو به گفتگو و شکوه پیش خدا میپرداخت. او پیش از این تمام ماجرا را میدانست و کاملاً آگاه بود که چه گفتوگویی صورت گرفته است. او همه چیز را میشنود و همه چیز را میبیند. قرآن به این شیوهای بسیار الهامبخش، آنچه را رخ داده بود بدون دخالت شخص ثالثی بیان میکند.
He heard what the woman said, pleading with you and complaining to Him. He already knew the whole story and was fully aware of what discussion had taken place. He hears all and sees all. In this highly inspiring way the Qur’an presents all that occurred but without the involvement of a third party.
سپس سوره اصلِ حاکم بر چنین مواردی را بیان میکند: «اگر کسی از شما به همسرانش بگوید: "تو بر من مانند پشتِ مادرم هستی"، آنان مادران شما نیستند؛ مادرانِ آنان تنها کسانیاند که ایشان را زادهاند.
The surah then states the principle that governs such cases: “Even if any of you say to your wives, ‘You are to me like my mother's back,' they are not your mothers; their only mothers are those who gave them birth.
آنچه میگویند ستمگرانه و دروغ است. امّا خداوند عفو میکند و میبخشد.» (آیهٔ ۲) این آیه تمامی این موضوع را در بر میگیرد. ظِهار هیچ پایهٔ محکمی ندارد. همسر مادر نیست تا همچون مادر بر شوهر حرام شود.
What they say is iniquitous and false. Yet God pardons and forgives." (Verse 2) This deals with the case in its entirety. Zihar does not rely on any solid basis. A wife is not a mother so as to become forbidden like one.
مادرِ هر کس زنی است که آن شخص را به دنیا آورده است. همسر با گفتنِ یک کلمه یا چند کلمه نمیتواند مادر شود. چنین سخنی هیچ پایهای ندارد و کاملاً بیمعنا است. در زندگی، همهی روابط باید بر پایهی آنچه راست، روشن و استوار است بنا شود تا هیچ آشفتگی یا سردرگمیای پیش نیاید. «اما خداوند آنچه از چنین رویدادهایی گذشته است را میبخشد و درمیگذرد.»
در ستیز با خدا
In Contention Against God
این که جمله پایانی آیه، یعنی «و برای کافران عذابی خوارکننده است»، پایانی شایسته است، زیرا بحث درباره وضعیت آن زن را کامل میکند و در عین حال پلی است به موضوع آیه بعد که از کسانی سخن میگوید که با خدا و فرستادهٔ او مخالفت میکنند. این ویژگی روش شگفتانگیز قرآن است که بهآرامی از موضوعی به موضوع دیگر میرود.
The last sentence in the verse, ‘ Grievous suffering awaits those who will not believe,’ is certainly a fitting ending as it completes the discussion of the womans situation, while also providing a bridge to the theme of the next verse that speaks about those who contend against God and His Messenger. This is characteristic of the superb Qur’anic method as it smoothly moves from one theme to another:
آنان که با خدا و پیامبرش دشمنی میورزند، خوار و ذلیل خواهند شد، همانگونه که کسانی که پیش از ایشان بودند خوار و ذلیل شدند. ما آیات روشن فرو فرستادهایم. برای کافران عذابی خفتبار است در روزی که خدا همه ایشان را برانگیزد و آنچه را انجام دادهاند به آنان خبر دهد. خدا آن را شمرده است، هرچند آنان آن را فراموش کرده باشند. خدا بر همه چیز گواه است.
Those who contend against God and His Messenger shall be brought low as those who lived before them were brought low. We have bestowed from on high clear revelations. Shameful suffering awaits the unbelievers on the day when God will raise them all from the dead and tell them exactly all that they did in life. God will have taken it all into account, even though they may have forgotten it. God is witness to all things.
(آیات ۵-۶)
(Verses 5-6)
بخش آغازین سوره، جنبهای از توجه و مراقبت نسبت به جامعهٔ مسلمانان را نشان میدهد، در حالی که این بخش دوم، جنبهای از خصومت با گروه مقابل را نشان میدهد؛ گروهی که با خدا و فرستادهٔ او ﷺ مخالفت میکنند. واژهٔ عربی «یُحَادُّونَ» که در اینجا «مخالفت میکنند» ترجمه شده، از همان ریشهای است که واژهٔ «حدود» در بخش پیشتر به کار رفته است و به معنای «مرزها» است. بدین ترتیب، این گروه کسانی تعریف میشوند که در مرز دیگر ایستادهاند و با خدا و فرستادهٔ او ﷺ رویارو میشوند. این تصویر، دو طرف در حال ستیز و رویارویی را به ذهن میآورد. از این رو، این آیه کردار آنان را بسیار زشت جلوه میدهد. چه اسفناک است حال موجودی که با آفریدگار خود در دشمنی آشکار است، در حالی که اوست که روزی او را فراهم میآورد.
The opening passage of the surah provided an aspect of the care shown to the Muslim community, while this second passage provides an aspect of antagonism to the opposite group who contend against God and His Messenger. The Arabic term, yuhaddun, translated here as contend’ is derived from the same root as the word used earlier, hudud, which means ‘boundaries. Thus, this group are defined as taking a stand at the other boundary, confronting God and His Messenger. This gives an image of two parties in contention and confrontation. As such, it serves to show their action in a very bad light. How miserable for a creature to be in open hostility to his Creator when it is He who provides him with sustenance.
وسوسهها و توطئهها
Whispers And Conspiracies
سپس این سوره، حضور خداوند را در تصویری الهامبخش به تصویر میکشد که اثری گویا بر دلهای ما برجای میگذارد:
The surah then portrays Gods presence in an inspiring image that leaves a telling effect on our hearts:
آیا تو آگاه نیستی که خداوند میداند آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است؟ هرگز سه نفر با هم به راز سخن نمیگویند مگر آنکه او چهارمین آنان است؛ و نه پنج نفر مگر آنکه او ششمین آنان است، و نه کمتر و نه بیشتر از آن، مگر آنکه او با آنان است، هرجا که باشند. در روز قیامت آنان را از آنچه کردهاند آگاه خواهد ساخت. خداوند به هر چیزی داناست. (آیه ۷)
Are you not aware that God knows all that is in the heavens and all that is on earth? Never can a secret conversation take place between three people where He is not the fourth; nor between five where He is not the sixth, nor between less or more than that without Him being with them, wherever they may be. On the Day of Resurrection He will tell them the truth of what they used to do. God has full knowledge of everything. (Verse 7)
آیه با بیان علمِ خداوند آغاز میشود که همهچیز را در آسمانها و زمین در بر میگیرد. تخیل ما آزادانه در افقهای گسترده و گوشههای دورافتادهٔ زمین سیر میکند و تصویری از این دانش ترسیم میکند که هیچ چیز بزرگ یا کوچک، آشکار یا پنهان، در این جهان پهناور را فرو نمیگذارد. سپس بهتدریج به دلهای مخاطبانش نزدیک میشود و تصویری از علم خداوند ارائه میدهد که آنان را سخت به لرزه میاندازد: «هیچ گفتوگوی سرّی میان سه نفر صورت نمیگیرد مگر آنکه او چهارمین ایشان است؛ و نه میان پنج نفر مگر آنکه او ششمین ایشان است، و نه کمتر از آن و نه بیشتر، مگر آنکه او با ایشان است، هرجا که باشند» (آیهٔ ۷).
The verse begins by stating God’s knowledge that takes in everything in the heavens and earth. Our imagination is left to roam across the wide horizons and the remote corners of the earth, drawing a picture of this knowledge that leaves out nothing large or small, apparent or hidden, in this vast universe. It then draws gradually closer touching its addressees’ hearts, presenting an image of God’s knowledge that shakes them strongly: “Never can a secret conversation take place between three people where He is not the fourth; nor between five where He is not the sixth, nor between less or more than that without Him being with them, wherever they may be” (Verse 7)
این یک حقیقت است، اما به شکلی بسیار مؤثر بیان شده است. این بیان در دلهای ما دو احساس متضاد برمیانگیزد: از یک سو لرزهای از هیبت، و از سوی دیگر آرامشی اطمینانبخش، هنگامی که با شگفتی حضور دوستانهٔ خداوند متعال را احساس میکنیم. بنابراین، هر جا که سه نفر در خلوت گرد هم آیند، احساس میکنند که خدا چهارمین آنهاست، و اگر پنج نفر باشند، درمییابند که او ششمین آنهاست. در حقیقت، هر جا که دو نفر در نهان با یکدیگر نجوا کنند، خداوند با آنها است، همانگونه که با هر گروه بزرگتری است. هر گاه به این تصویر میاندیشیم، از هیبت سرشار میشویم. درست است که حضور خداوند احساس آرامش و اطمینان دوستانه به ما میبخشد، اما در عین حال بسیار هیبتانگیز است. او خداوندی است که «هر جا که باشند» حاضر است. «روز قیامت، آنان را از آنچه کردهاند آگاه خواهد ساخت» (آیهٔ ۷). این بیان لرزهای از ترس بر دلهای مردم میافکند. صرف حضور خداوند و شنیدن همهٔ گفتوگوها، هشداردهنده است. اکنون به پیامدهای این حضور در قالب کیفر مینگرند. چه خواهد شد وقتی آنچه مردم در نهان میگویند، در روز قیامت و در برابر همهٔ خلایق، همهٔ نسلهای بشر بهعنوان شاهد، آشکار گردد! این آیه به همان شیوهای پایان مییابد که آغاز شده بود و تصویری کلی ارائه میدهد:
چه چیزی را در خفا بگوییم
What To Say In Secret
سپس سوره، مؤمنان را با همین ویژگیشان که ایمان آوردهاند خطاب میکند. به ایشان میفرماید که نباید به نجواهایی بپردازند که منافقان به آن روی میآوردند، نجواهایی که در آنها یکدیگر را به گناه، تجاوز و نافرمانی از پیامبر ﷺ تشویق میکردند. به آنان یادآوری میکند که پرهیزگار باشند و تقوای الهی پیشه کنند، و میگوید که چنین نجواهایی که منافقان انجام میدهند از شیطان است که میخواهد مؤمنان را غمگین کند. بنابراین، چنین رفتاری شایسته کسانی که ایمان دارند نیست:
The surah then addresses the believers by their very quality of having accepted the faith. It tells them that they must not indulge in the sort of secret whispers the hypocrites resorted to, encouraging each other to commit sin, aggression and disobedience of the Prophet. It reminds them to remain God-fearing and tells them that such whispers as the hypocrites engage in is inspired by Satan who aims to cause grief to the believers. Hence, it is totally unbecoming of those who have faith:
ای مؤمنان، هنگامی که در خلوت با یکدیگر سخن میگویید، آن را با قصد گناه، ستمگری و نافرمانی از فرستادهٔ خدا انجام ندهید، بلکه با یکدیگر مشورت کنید تا نیکوکاری و تقوای الهی را ترویج دهید.
Believers, when you converse in secret, do not do so with a view to sinful doings, aggressive conduct and disobedience of God's Messenger, but rather hold counsel to promote righteousness and God-consciousness.
همواره تقوای الهی پیشه کنید که به سوی او گردآورده خواهید شد. [هر نوع] نجوای پنهانی کار شیطان است تا مؤمنان را اندوهگین سازد. اما او هرگز نمیتواند کمترین زیانی به آنان برساند، مگر به اذن خدا. پس مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.
Always remain God-fearing; to Him you will be gathered. [All other kinds of] secret conversation is the work of Satan, designed to cause grief to the believers. Yet he cannot harm them in the least, unless it be by God's leave. In God, then, let the believers place their trust.
(آیات ۹-۱۰)
(Verses 9-10)
به نظر میرسد که برخی از اعضای جامعه مسلمانان، روح نظم و انضباط اسلامی را بهطور کامل درنیافته بودند. این افراد در روزگار سختی گرد هم میآمدند تا با یکدیگر مشورت کنند، و این موضوع از رهبری ایشان پنهان بود.
It seems that some in the Muslim community had not fully absorbed the sense of Islamic discipline. Such people met when times were hard to consult among themselves, and this was unknown to their leadership.
این امر با سرشت جامعه مسلمان و روح انضباط اسلامی در تضاد است؛ زیرا هر دو اقتضا دارند که هر نظر یا پیشنهادی ابتدا به رهبری ارائه شود، نه به گروههای حاشیهای.
This is something contrary to the nature of the Muslim community and the spirit of Islamic discipline, which together require that every view or suggestion first be presented to the leadership, not to fringe groups.
آداب پالوده
Refined Manners
مؤمنان به حفظ جنبهٔ دیگری از رفتار نیک و آداب پسندیده ترغیب میشوند:
The believers are encouraged to maintain another aspect of good behaviour and fine manners:
ای مؤمنان، هرگاه به شما گفته شد که در مجالس خود برای یکدیگر جا باز کنید، چنین کنید، که خداوند نیز برای شما جا باز خواهد کرد. و اگر گفته شد که برخیزید، برخیزید. خداوند کسانی از شما را که ایمان آوردهاند و کسانی را که به دانش داده شدهاند، به درجات بسیار بالا خواهد برد. و خداوند به آنچه انجام میدهید کاملاً آگاه است.
Believers, when you are told to make room for one another in your gatherings, then do so, and God will make room for you. If you are told to rise up, then do so. God will elevate, by many degrees, those of you who believe and those who have been given knowledge. God is fully aware of all that you do. (Verse 11)
روایات مربوط به نزول این آیه نشان میدهند که این آیه در واقع درباره منافقان نازل شده است، و این امر آن را بیشتر با سیاق سوره مرتبط میسازد. قتاده روایت میکند که این آیه درباره مجالس عبادت داوطلبانه سخن میگوید. هنگامی که کسانی که پیشتر نزد پیامبر ﷺ نشسته بودند، دیدند که کسی برای پیوستن به آنان میآید، آشکارا مشتاق بودند که جایگاه خود را نزدیک به پیامبر ﷺ حفظ کنند. در اینجا خداوند به آنان فرمان میدهد که برای یکدیگر جا باز کنند.
Reports speaking about the revelation of this verse suggest that it actually related to the hypocrites, which makes it more relevant to the flow of the surah. Qatadah mentions that this verse speaks about gatherings for voluntary worship. When those who were already sitting with the Prophet saw someone coming to join them, they were obviously keen to retain their own positions close to the Prophet. Here, God orders them to make room for each other.
مُقاتل بن حَيّان روایت میکند:
Muqatil ibn Hayyan reports:
این آیه در روز جمعه نازل شد، در حالی که پیامبر ﷺ در صفه بود و جای آن نسبتاً تنگ بود. ایشان کسانی را از مهاجرین و انصار که در جنگ بدر شرکت کرده بودند گرامی میداشتند. برخی از کسانی که در بدر جنگیده بودند آمدند تا به ایشان بپیوندند، اما جا از پیش پر شده بود. آنان روبروی پیامبر ﷺ ایستادند و به ایشان سلام کردند. پیامبر ﷺ پاسخ سلامشان را داد. سپس به کسانی که نزد پیامبر ﷺ نشسته بودند سلام کردند و آنان نیز پاسخ دادند. آنان همچنان ایستاده ماندند، به این امید که حاضران برای ایشان جا باز کنند.
This verse was revealed on a Friday, when the Prophet was at al- Suffah where the place was rather narrow. He used to honour those who attended the Battle of Badr from among the Muhajirin and the Ansar. Some people who fought at Badr came to join him but the place was already taken up. They stood facing the Prophet and greeted him. He replied to their greeting. Then they greeted the people sitting with the Prophet and those replied. They continued to stand, hoping that those present would make room for them.
سوگند دروغ
False Swearing
این سوره دوباره درباره منافقانی سخن میگوید که در مدینه با یهودیان دوستی میکردند؛ جایگاه واقعی و نگرش آنان را توصیف میکند. این سوره آشکار کردن نفاق ایشان را تهدید میکند و پایانی هولناک برای آنان وعده میدهد. روشن میسازد که اسلام، با وجود همه نیرنگها و توطئههای آنان، پیروز خواهد شد.
The surah speaks anew about the hypocrites who befriended the Jews in Madlnah, describing their true position and attitude. It threatens to expose their hypocrisy and to inflict a terrible end upon them. It makes clear that Islam will be triumphant, despite all their schemes and conspiracies:
آیا ندیدهای کسانی را که با گروهی دوستی میکنند که خشم خدا بر آنان فرود آمده است؟ آنان نه از شما هستند و نه از ایشان، و آگاهانه به دروغ سوگند میخورند. خداوند برای آنان عذابی سخت آماده کرده است. چه بد است آنچه انجام میدهند. سوگندهای خود را سپری [برای پنهان کردن دروغگوییشان] قرار میدهند و مردم را از راه خدا بازمیدارند.
Have you not seen those who would be friends with people who have incurred God's anger? They belong neither to you nor to them. They knowingly swear to falsehood. God has prepared for them grievous suffering. Evil indeed is what they do. They use their oaths as a cover [for their falseness], and they turn people away from the path of God.
بنابراین، عذابی خوارکننده در انتظارشان است. نه اموالشان و نه فرزندانشان، هیچیک در برابر خدا کمترین سودی برای آنان نخواهد داشت. ایشان سزاوار آتشند و در آن جاودانه خواهند ماند. روزی که خداوند همهٔ آنان را از گور برانگیزد، همانگونه که اکنون در برابر شما سوگند یاد میکنند، در برابر او نیز سوگند خواهند خورد و گمان میبرند که بر چیزی استوارند. آگاه باشید که ایشان همان دروغگویانند. شیطان بر ایشان چیره شده و بدین سبب یاد خدا را از یادشان برده است. آنان حزب شیطانند. آگاه باشید که حزب شیطان همان زیانکارانند.
Hence, shameful suffering awaits them. Neither their wealth nor their children will be of the least avail to them against God. They are destined for the fire, where they will abide. On the day when God will raise them all from the dead, they will swear before Him as they swear now before you, thinking that they have something to stand upon. It is they who are indeed liars. Satan has gained mastery over them and thus caused them to remain oblivious of the remembrance of God. They are the party of Satan. It is the partisans of Satan who will truly be the losers. (Verses 14-19)
این توبیخ شدید منافقانی که با کسانی دوستی کردند که مورد خشم خدا قرار گرفته بودند، یعنی یهودیان، نشان میدهد که این منافقان در توطئهچینی علیه جامعه مسلمانان بسیار فعال بودند و با دشمنان آشکار آن همدستی میکردند. همچنین نشان میدهد که اقتدار اسلام اکنون چنان استوار شده بود که دل منافقان را از ترس لرزاند.
This strong denunciation of the hypocrites who befriended those who had incurred Gods anger, i.e. the Jews, suggests that these hypocrites were very active in scheming against the Muslim community, conspiring with its avowed enemies. It also suggests that the authority of Islam had now been consolidated so as to strike fear into the hypocrites hearts.
۳. رویدادهای بعدی، یعنی فروپاشی کمونیسم، دیدگاه نویسنده را تأیید کرد. او این را در اوایل دهه ۱۹۶۰ نوشت، زمانی که کمونیسم در اوج شکوفایی خود بود۔ - یادداشت ویراستار۔
3. Future events, viz. the collapse of Communism, confirmed the author’s view. He wrote this in the early 1960s when Communism was in its heyday. - Editors note.
میزانِ ایمان
The Measure Of Faith
همچنان که این سوره به پایان نزدیک میشود، قاعدهای ثابت را ترسیم میکند که مؤمنان بر اساس آن عمل میکنند، یا معیار دقیق ایمانی که در دلهای مردم جای میگیرد:
As the surah draws to its close, it outlines the constant rule that believers apply, or the accurate measure of faith as it settles in peoples hearts:
نمییابی قومی را که به خدا و روز بازپسین ایمان دارند، با کسانی که با خدا و پیامبرش دشمنی کردهاند، دوستی ورزند، هرچند که آنان پدران یا پسران یا برادران یا خویشاوندانشان باشند. اینان کسانیاند که خدا ایمان را در دلهایشان نگاشته و ایشان را با روحی از جانب خود تقویت کرده است. او ایشان را به باغهایی درمیآورد که از زیر درختانش جویبارها روان است و در آن جاودانه خواهند ماند. خدا از ایشان خشنود است و ایشان از او خشنود.
You shall not find people who truly believe in God and the Last Day on friendly terms with those who contend against God and His Messenger, even though they may be their fathers, sons, brothers, or kindred. These are the people in whose hearts God has inscribed faith, and whom He has strengthened with a spirit of His own. He will admit them into gardens through which running waters flow, where they will abide. Well pleased is God with them, and they with Him.
آنان حزب خدایند. هان که حزب خدا همان رستگاراناند. (آیه ۲۲)
They are the party of God. It is the partisans of God that will be truly successful, (verse 22)
این، مقایسهای کامل میان حزب خداوند و حزب شیطان است. مسئله، اتخاذ موضعی نهایی و بیتردید در کنار حزب ممتاز است، پس از رها کردن همه بارها و وسوسهها، تا آن پیوند یگانه و تنها برپا بماند. «هیچ قومی را که به خدا و روز بازپسین ایمان دارند نمییابی که با کسانی که با خدا و فرستادهاش دشمنی میکنند دوستی کنند» (آیه ۲۲). خداوند هرگز دو دل در درون یک انسان ننهاده است. و هیچ کس هرگز نمیتواند دو عشق را در دل خود جای دهد:
This provides complete comparison between Gods party and the party of Satan. It is a question of taking ones final and unhesitating position with the party of distinction, after discarding all burdens and temptations, so as to uphold the one and only tie. “ You shall not find people who truly believe in God and the Last Day on friendly terms with those who contend against God and His Messenger” (Verse 22) Never has God put two hearts in one mans body. Never can anyone harbour two loves in his heart:
یک عشق برای خدا و فرستادهی او، و یک عشق برای دشمنان آن دو. همهی اینها پرسش ایمان یا بیایمانی است؛ این دو هرگز با هم جمع نمیشوند.
one love for God and His Messenger and one for their enemies. It is all a question of faith or unfaith; the two can never meet.