این بخش شرحی از گروه‌ها و طبقات گوناگونی را ارائه می‌دهد که در زمان غزوه تبوک درون جامعه مسلمانان زندگی می‌کردند. این شرح به آن گروه‌هایی می‌پردازد که بخشی از ساختار کلی جامعه بودند، و همچنین به نگرش واقعی آنان نسبت به ایمان، اعمال و ویژگی‌های متمایزشان.

This new passage gives an account of the different groups and classes that lived within the Muslim community at the time of the Tabūk Expedition. It describes those groups which were part of its overall structure and their true attitudes to faith as well as their deeds and distinctive characteristics.

ما در مقدمهٔ این سوره، علل تاریخی‌ای را که منجر به وجود چنین معیارهای متفاوتی در پذیرش ایمان در میان جامعهٔ مسلمانان مدینه شد، شرح داده‌ایم. در اینجا چند پاراگراف پایانی آن مقدمه را نقل می‌کنیم تا وضعیت کلی آن زمان و شرایطی را که به این شکل بر آن تأثیر گذاشت، به یاد آوریم.

We have outlined, in the Prologue to this sūrah, the historical causes that led to the presence of such different standards of acceptance of the faith among the Muslim community in Madinah. We will quote here the last few paragraphs in that introduction in order to remind ourselves of the general situation at the time and the circumstances influencing it in this way.

مخالفت سرسختانه‌ی قریش همچنان مانعی بود که پیشروی اسلام به سایر نقاط عربستان را بازمی‌داشت. قبیله‌ی قریش در همه‌ی امور دینی در عربستان حرف آخر را می‌زد و نفوذ بسیار قوی‌ای بر امور اقتصادی، سیاسی و اجتماعی داشت. از این رو مخالفت مصمم و بی‌سازش آن با آیین نوین سبب شد که بقیه‌ی عربستان از آن روی برتابند، یا دست‌کم رویکردی منتظرانه در پیش گیرند تا آنکه نبرد میان قریش و یکی از فرزندانش، برنده‌ای روشن به بار آورد. هنگامی که قریش تسلیم شد و پس از آن قبایل بزرگ هوازن و ثقیف نیز تسلیم شدند، و پیش‌تر سه قبیله‌ی اصلی یهودی مدینه سرکوب شده بودند و یهودیان خیبر شکست خورده بودند، مردم دسته‌دسته به آیین نوین گرویدند. تا پایان یک سال، تمام عربستان در برابر اسلام سر تسلیم فرود آورد.

The stubborn opposition of the Quraysh continued to act as a barrier preventing the advance of Islam into the rest of Arabia. The Quraysh tribe had the ultimate say in all religious matters in Arabia, and it exercised a very strong influence over economic, political and social matters. Hence its determined and uncompromising opposition to the new faith ensured that the rest of Arabia turned away from it, or at least adopted a wait-and-see attitude until the fight between the Quraysh and one of its children had produced a clear winner. When the Quraysh declared its submission, followed by the major tribes of Hawāzin and Thaqīf, and when the three main Jewish tribes in Madinah had previously been subdued, and those of Khaybar had been defeated, people embraced the new faith in flocks. The whole of Arabia submitted to Islam within one year.

این گسترش سریع قلمرو جغرافیایی اسلام، بازگشت همه‌ی نشانه‌هایی را به دنبال داشت که پس از پیروزی درخشانی که مسلمانان در جنگ بدر به دست آوردند، تجربه شده بودند، و این بار در مقیاسی حتی گسترده‌تر. جامعه‌ی مسلمانان تقریباً توانسته بود خود را از آن‌ها رها کند، به برکت فرایند آموزشی هفت‌ساله‌ای که پس از آن جنگ از آن بهره‌مند شده بود. گسترش سریع جغرافیایی اسلام در عربستان می‌توانست پیامدهای منفی جدی‌ای داشته باشد، اگر نه این بود که مدینه به‌تمامی به پایگاه استوار اسلام بدل شده بود. این خداوند متعال بود که از دین نوین پاسداری کرد و مسیر آن را ترسیم نمود. او نخستین هسته‌ی مؤمنان، یعنی مهاجرین و انصار، را آماده کرده بود تا پس از گسترش نسبتاً مهمی که به دنبال پیروزی بدر رخ داد، نخستین پایگاه استوار اسلام باشند. او همچنین تمامی مدینه را پایگاه استواری ساخت که در برابر گسترش بزرگی که از پیروزی باشکوهی که با فتح مکه و گرویدن آن به اسلام حاصل شد، مقاومت کند. خداوند قطعاً می‌داند که برای پشتیبانی از پیام خویش، چه نیروهایی را بسیج کند.

با توجه به این نکته، اکنون می‌توانیم درباره آیات موجود در این بخش گفتگو کنیم: «اعراب بادیه‌نشین در کفر و نفاق سرسخت‌ترند و به احتمال بیشتری از حدودی که خداوند بر پیامبرش نازل کرده است بی‌خبرند. اما خداوند دانای حکیم است.»

Bearing this in mind, we can now discuss the verses included in this passage: “The desert Arabs are more tenacious in unbelief and hypocrisy, and more likely to be ignorant of the ordinances which God has revealed to His Messenger. But God is All-knowing, Wise.

برخی از اعراب بیابان‌نشین آنچه را در راه خدا انفاق می‌کنند زیان می‌پندارند و در انتظارند که مصیبتی به شما برسد. گردش بد روزگار از آنِ خودشان باد. و خدا شنوای داناست.

Some desert Arabs regard what they may spend [for God’s cause] as a loss, and wait for some misfortune to befall you. The evil turn of fortune will be theirs. God hears all and knows all.

و برخی دیگر از اعراب بادیه‌نشین به خدا و روز بازپسین ایمان دارند و آنچه را در راه خدا انفاق می‌کنند، وسیله‌ای برای نزدیکی به خدا و [کسب یاد و دعای] پیامبر ﷺ می‌دانند. آری، این [انفاق] مایه تقرب ایشان به خداست. به زودی خداوند ایشان را در رحمت خویش درآورد، زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است.» (آیات ۹۷ تا ۹۹)

Still other desert Arabs believe in God and the Last Day, and regard what they spend [for God’s cause] as a means to bring them closer to God and of [their being remembered] in the Messenger’s prayers. It shall certainly be for them a means of drawing near to God. God will admit them to His grace, for God is Much forgiving, Merciful.” (Verses 97-99)

این آیات با یادکرد از گروه‌های مختلف اعراب بادیه‌نشین آغاز می‌شود که برخی از قبیله‌های آنان نزدیک مدینه زندگی می‌کردند. پیش‌تر، ایشان به سرزمین اسلام در مدینه حمله کرده بودند، اما بعدها، هنگامی که اسلام را پذیرفتند، به یکی از دو گروهی تعلق داشتند که در این بخش از آیات یاد شده‌اند. طرح کلی این گروه‌ها با بیان حکمی کلی درباره سرشت عمومی ایشان آغاز می‌شود: «اعراب بادیه‌نشین در کفر و نفاق سرسخت‌ترند و احتمال بیشتری دارد که از احکامی که خداوند بر پیامبرش نازل کرده است بی‌خبر بمانند. و خداوند داناى حکیم است.» (آیه ۹۷)

These verses begin with mentioning different classes of desert Arabs, some of whose tribes lived close to Madinah. Earlier, they had attacked the land of Islam in Madinah, but later, when they accepted Islam, they belonged to either one of the two groups mentioned in this passage. The descriptive outline of these groups begins with establishing a rule about their general nature: “The desert Arabs are more tenacious in unbelief and hypocrisy, and more likely to be ignorant of the ordinances which God has revealed to His Messenger. But God is All-knowing, Wise.” (Verse 97)

این توصیف ویژگی‌ای ثابت از مردم صحرانشین و بادیه‌نشین، یا همان عرب‌های بادیه را بیان می‌کند. طبیعت آنان چنین است که در کفر و نفاق سرسخت‌تر باشند و از احکام و دستورات خداوند، آن‌گاه که بر پیامبرش ﷺ نازل می‌شود، بی‌خبرتر. این نادانی برخاسته از شرایط زندگی آنان و تأثیری است که این شرایط بر ایشان می‌گذارد. از این رو، آنان با روحیه‌ای نسبتاً خشن و دانشی اندک رشد می‌کنند و کمتر تمایل دارند که به قواعد و مقررات پایبند باشند، و نگرشی سخت مادی‌گرایانه پیدا می‌کنند. ایمان اما طبیعت ایشان را دگرگون می‌سازد، ارزش‌هایشان را بالا می‌برد و آنان را به افقی گسترده‌تر و والاتر می‌رساند.

سوره پس از توصیفی کلی از اعراب بادیه‌نشین، آنان را بر اساس تغییراتی که ایمان در ویژگی‌های ایشان پدید آورده است، بیش‌تر دسته‌بندی می‌کند، و نیز بر اساس شکافی که میان دل‌هایی که شادی برخاسته از ایمان را تجربه کرده‌اند و دل‌هایی که بی‌ایمان و منافق مانده‌اند، پدیدار شده است. این توصیف در زمینه‌ی وضعیت جامعه‌ی مسلمانان در آن زمان ترسیم می‌شود: «برخی از اعراب بادیه‌نشین آنچه را در راه {خدا} انفاق می‌کنند، زیان می‌پندارند، و در انتظار آن‌اند که حوادث ناگواری برای شما پیش آید. گردش ناپسند روزگار از آنِ خودِ ایشان است.

Having given a general description of the desert Arabs, the sūrah classifies them further on the basis of what changes in their characteristics the faith has produced, and the gap that has emerged between hearts that have experienced the happiness generated by faith and those that remained unbelieving, hypocritical. This description is drawn against the background of the situation of the Muslim community at that time: “Some desert Arabs regard what they may spend [for God’s cause] as a loss, and wait for some misfortune to befall you. The evil turn of fortune will be theirs.

«خدا همه چیز را می‌شنود و همه چیز را می‌داند.» (آیه ۹۸) به احتمال زیاد، منافقان میان بادیه‌نشینان نخست از این جهت ذکر شده‌اند که با منافقان مدینه، که موضوع بحث بخش پیشین بودند، در یک گروه قرار گیرند. این امر، بحث درباره منافقان هر دو منطقه را تکمیل می‌کند.

God hears all and knows all.” (Verse 98) Most probably the hypocrites among the desert people are mentioned first in order to group them with the hypocrites in Madinah who were the subject of discussion in the previous passage. This complements the discussion of hypocrites from both areas.

«برخی از اعراب بادیه‌نشین آنچه را در راه خدا انفاق می‌کنند زیانی به حساب می‌آورند.» (آیه ۹۸)

“Some desert Arabs regard what they may spend [for God’s cause] as a loss.” (Verse 98)

او باید بخشی از مال خود را به‌عنوان زکات بدهد و در کارزارهای جهاد مشارکت کند. بدین‌وسیله، او مسلمان بودنِ خود را نشان می‌دهد و می‌تواند از آسایش‌های زندگی در جامعه‌ی مسلمانان بهره‌مند شود. همچنین می‌تواند نظر مسلمانانی را جلب کند که در عربستان قدرت اصلی بودند. از نظر او، آنچه خرج می‌کند زیانی آشکار است که ناچار به پرداخت آن است. او این مال را از روی حسن نیت نسبت به اسلام یا مسلمانان نمی‌دهد. پیروزی آنان را خوش نمی‌دارد. در واقع نگرش واقعی او کاملاً متفاوت است. او «منتظر پیشامد ناگواری برای شماست» (آیه‌ی ۹۸). دوست دارد ببیند که مسلمانان با شکستی سخت از جنگ بازمی‌گردند. اگر مصیبتی به آنان می‌رسید، شادمان می‌شد.

Such a person needs to give some of his money in zakāt and to contribute to the jihād campaigns. In this way he gives evidence of his being a Muslim and is thus able to enjoy the comforts of life in the Muslim community. He is also able to win favour with the Muslims who were the major power in Arabia. To him, what he spends is a clear loss which he is forced to pay. He does not give it out of any good will towards Islam or the Muslims. He does not like that they are victorious. Indeed his real attitude is quite different. He “waits for some misfortune to befall you.” (Verse 98) He would love to see the Muslims return from battle soundly defeated. He would be thrilled if misfortune befell them.

پس از آنکه سوره، اعراب بادیه‌نشین را دسته‌بندی کرده، اکنون کل جامعه را، چه در شهرها و چه در بیابان‌ها، به چهار گروه تقسیم می‌کند: پیشگامانی که در میان مهاجرین و انصار پیشی گرفتند و نیز کسانی که به ایشان نیکو پیروی کردند؛ کسانی که در نفاق خود سرسخت بودند، چه در مدینه ساکن بودند و چه در بیابان‌های اطراف آن؛ کسانی که کارهای نیک را با کارهای بد درآمیختند؛ و کسانی که کارشان به داوری الهی موکول شد. این گروه‌ها در آیات زیر بیان شده‌اند:

Having classified the desert Arabs, now the sūrah classifies the whole community, in urban and desert areas alike, into four groupings: the vanguard who took the lead among the Muhājirīn and the Anşār as well as those who followed in their footsteps, those who were hardened in their hypocrisy whether they lived in Madinah or in the desert nearby, those who combined good deeds with bad ones, and those whose cases were deferred for judgement. These groups are outlined in the following verses:

وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۚ ذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ۝ وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِّنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ ۖ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ۖ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ ۖ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ

As for the first to lead the way, of the Muhājirīn and the Anşār, as well as those who follow them in [the way of] righteousness, God is well pleased with them, and well pleased are they with Him. He has prepared for them gardens through which running waters flow, where they shall abide for ever. That is the supreme triumph. Some desert Arabs around you are hypocrites, and so are some of the people from Madinah, who are indeed persistent in their hypocrisy. You do not know them, but We know them.

آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد، سپس به عذابی سخت بازگردانده خواهند شد.

Twice shall We punish them, and then they will be given over to a grievous suffering.

و کسانی دیگر هستند که به گناهان خود اعتراف کرده‌اند، پس از آنکه کارهای نیک را با کارهای بد آمیخته‌اند. شاید خدا توبه‌ی ایشان را بپذیرد. خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. از اموال ایشان صدقه‌ای بگیر تا بدان وسیله ایشان را پاک و پاکیزه سازی، و برای ایشان دعا کن، زیرا دعای تو مایه‌ی آرامش ایشان است. خدا شنوای همه چیز و داناست. آیا ندانسته‌اند که تنها خداست که توبه را از بندگانش می‌پذیرد و صدقات را می‌ستاند، و خدا تنها اوست که توبه را می‌پذیرد و رحمت می‌فرستد؟ بگو: هر کاری می‌خواهید بکنید. خدا اعمال شما را خواهد دید، و همچنین پیامبرش و مؤمنان؛ و سرانجام به سوی آن کسی بازگردانده خواهید شد که از آنچه در پس پرده‌ی ادراک بشر است و از آنچه آشکار است آگاه است، پس شما را از آنچه می‌کردید آگاه خواهد ساخت. و کسانی دیگر هستند که باید منتظر حکم خدا باشند. یا ایشان را عذاب می‌کند یا با رحمت خود به ایشان توجه می‌کند. خدا دانای حکیم است.

اما جامعۂ مدینہ نے اسلام کے پھیلنے کے باوجود اس سطح کی پاکیزگی برقرار نہ رکھی۔ بہت سے لوگ، خاص طور پر وہ جو بااثر مقامات پر تھے، محسوس کرتے تھے کہ اپنے مقام کو قائم رکھنے کے لیے انہیں اپنی قوم کے ساتھ ملتا جلتا موقف اختیار کرنا ہوگا۔ جب غزوۂ بدر پیش آیا تو ان میں سرِفہرست شخص عبداللہ بن أُبَیّ بن سلول نے سوچا کہ اسلام نے مضبوط جڑیں پکڑ لی ہیں اور اسے آسانی سے اکھاڑا نہیں جا سکتا۔ لہٰذا اس نے مسلمان ہونے کا ڈھونگ رچایا۔ شاید یہ ناگزیر تھا کہ بہت سے لوگ اپنی قوم کے ساتھ قدم ملا کر چلنے کے لیے اسلام قبول کر لیں۔ وہ منافق نہیں تھے، لیکن انہوں نے اسلام کو پوری طرح نہیں سمجھا تھا اور نہ خود کو اس کے مطابق ڈھالا تھا۔ اس کا مطلب یہ ہوا کہ مدینہ کی جماعت میں اس نئے دین کے ساتھ وابستگی کے مختلف درجات تھے۔

But the Madinah society did not maintain this level of purity despite the spread of Islam. Many people, especially those who were in positions of influence, felt they had to take a similar stand to their people in order to maintain their positions. When the Battle of Badr took place, the leading figure among these, `Abdullāh ibn Ubayy ibn Salūl, thought that Islam had established firm roots and could not be easily dislodged. Hence, he pretended to be a Muslim. It was perhaps inevitable that many accepted Islam in order to keep abreast of their people. They were not hypocrites, but they had not fully understood Islam or moulded themselves according to it. This meant that the community in Madinah had different levels of commitment to the new faith.

در این مرحله، روش آموزشی منحصربه‌فرد اسلامی زیر نظر پیامبر ﷺ کار خود را آغاز کرد تا این عناصر تازه را شکل دهد. هدف آن ایجاد انسجام در جامعه مسلمانان در سطح عقیدتی، اخلاقی و رفتاری بود.

At this point, the unique Islamic method of education began its work under the Prophet’s supervision in order to mould these new elements. It aimed to achieve coherence within the Muslim community at the ideological, moral and behavioural levels.

هنگامی که سوره‌هایی را که در مدینه نازل شده‌اند، تقریباً به ترتیب نزول آن‌ها می‌خوانیم، به تلاش بزرگی توجه می‌کنیم که هدفش جذب و بازسازی عناصر تازه در جامعه مسلمانان بود؛ به‌ویژه از آن رو که همواره تازه‌واردانی وجود داشتند. این تلاش با وجود مخالفت سرسختانه قریش و کوشش‌هایش برای جلب دیگر قبایل عربستان به سوی خود تداوم یافت، و نیز با وجود نقشه‌های شوم یهودیان و تلاششان برای بسیج نیروهای خصم علیه آیین نو و پیروان آن. از این‌رو، کوشش برای رساندن تازه‌واردان به همان سطحِ نخبگان ضروری بود، زیرا اگر قرار بود با عزمی استوار ادامه دهند، این کار لازم می‌نمود.

When we read the sūrahs revealed in Madinah, in the approximate order of their revelation, we note the great effort that aimed to absorb and remould the new elements in the Muslim community, particularly because there were always newcomers. This was the case despite the determined opposition of the Quraysh and its attempts to win other Arabian tribes to its side, and despite the wicked designs of the Jews and their efforts to marshal hostile forces to the new faith and its advocates. Hence, the effort to bring newcomers to the same level as the elite, for this was needed if they were to continue with determination.

با این حال، ساختار جامعه مسلمانان در مدینه به‌طور کلی سالم ماند، زیرا در اصل بر بنیان استواری استوار بود که از نخبگان مهاجرین و انصار تشکیل می‌شد. این بنیان به جامعه مسلمانان قانون اساسی نیرومندی بخشید که در برابر همه عناصر تضعیف‌کننده مقاومت کرد و بر همه خطراتی که ممکن بود تازه‌واردانی که هنوز در آن ادغام نشده بودند به همراه آورند، فائق آمد.

However, the structure of the Muslim community in Madinah remained generally sound, because it essentially relied on its solid foundation, made up of the elite of the Muhājirīn and the Anşār. This foundation gave the Muslim community its strong constitution that withstood all weakening elements and overcame all hazards that might have been brought in by newcomers who had not yet been integrated into it.

آہستہ آہستہ، یہ نئے عناصر ٹھوس بنیاد میں ضم ہوتے گئے، اور کمزوروں، منافقوں اور ان لوگوں کی تعداد کم ہوتی گئی جن میں اس نظریاتی وضاحت کی کمی تھی جو تمام تعلقات اور رشتوں کی بنیاد ہے۔ فتحِ مکہ سے کچھ ہی پہلے، مدینہ کی مسلم جماعت مکمل یکجہتی کے بہت قریب پہنچ چکی تھی، اور وہ اس معاشرے کا قریب ترین نمونہ پیش کر رہی تھی جسے اسلامی تعلیم وجود میں لانا چاہتی ہے ﷺ۔

Gradually, these new elements were integrated into the solid core, and the numbers of the weak, the hypocrites, and those who lacked the ideological clarity that serves as the basis of all relations and ties dwindled. Shortly before the conquest of Makkah, the Muslim community in Madinah was very close to complete integration, providing the closest model of society Islamic education seeks to bring into existence.

بدون شک درجات گوناگونی از مشارکت وجود داشت، بر حسب کارهای مختلفی که افراد گوناگون برای اسلام انجام می‌دادند. برخی گروه‌ها به‌سبب فداکاری، کوشش و جانبازی‌ای که در خدمت به آرمان خدا به خرج می‌دادند، متمایز بودند. از جمله آنان، نخستین کسانی از مهاجرین و انصار بودند که به اسلام ایمان آوردند، اهل بدر، کسانی که در بیعت با پیامبر ﷺ در حدیبیه شرکت داشتند، و به‌طور کلی کسانی که پیش از فتح مکه انفاق کردند و جنگیدند. متون قرآنی و حدیثی و نیز وضعیت عملی جامعه مسلمانان این تمایزهایی را که از کارهای انجام‌شده برای اسلام ناشی می‌شد تأیید می‌کردند...

There undoubtedly remained different levels of participation according to the various actions different individuals undertook for Islam. Some groups were distinguished by the dedication, work and sacrifice they made to serve God’s cause. Examples of these were the earliest to believe in Islam among the Muhājirīn and the Anşār, the people of Badr, those who were party to the pledge given to the Prophet at al-Ĥudaybiyah, and generally those who donated and fought before the conquest of Makkah. Qur’ānic and ĥadīth texts, as well as the practical situation in the Muslim community confirmed these distinctions that resulted from action taken for Islam...

اینکه بر اساس میزان قوت ایمان، این درجات گوناگون وجود داشت، مانعی بر سر پر کردن شکاف میان آنان در جامعهٔ مدینه پیش از فتح مکه نبود. در واقع، بیشتر ضعف‌های آشکار در صفوف جامعهٔ مسلمانان برطرف شد و نشانه‌های آن از میان رفت. از این رو، کل جامعهٔ مدینه را می‌توان پایه‌ای استوار و اسلامی به شمار آورد.

گروه دوم کاملاً در تضاد با گروهی است که هم‌اکنون توصیف کردیم: «و برخی از بادیه‌نشینانِ اطرافِ شما منافق‌اند، و نیز برخی از اهلِ مدینه، که بر نفاق سرسختانه پافشاری می‌کنند. تو آنان را نمی‌شناسی، ما آنان را می‌شناسیم. آنان را دوبار عذاب خواهیم کرد، سپس به عذابی بزرگ بازگردانده می‌شوند.» (آیه ۱۰۱) ما پیش‌تر به درازا درباره ماهیت منافقان سخن گفته‌ایم، چه آنان که در مدینه می‌زیستند و چه آنان که در بیابان‌های عربستان. این سوره نمونه‌های فراوانی از رفتار آنان را برشمرده است.

The second group is in total contrast with the one we have just described: “Some desert Arabs around you are hypocrites, and so are some of the people from Madinah, who are indeed persistent in their hypocrisy. You do not know them, but We know them. Twice shall We punish them, and then they will be given over to a grievous suffering.” (Verse 101) We have discussed at length the nature of the hypocrites, whether they lived in Madinah or in the Arabian desert. The sūrah has given numerous examples of their attitude.

اینجا، با این حال، به نوع ویژه‌ای از منافقان اشاره دارد که در پنهان کردن نگرش واقعی خود چنان مهارت یافته‌اند که حتی برای پیامبر ﷺ، با بینش ژرف و تجربه بسیار ایشان، ناشناخته می‌مانند. چه چیزی چنین منافقانی را این‌گونه ویژه می‌کند؟

Here, however, it points to a special type of hypocrite who acquired great skill in hiding their true attitude to the extent that they remain unknown to the Prophet, despite his profound insight and great experience. What is so special about such hypocrites?

خداوند متعال بیان می‌کند که چنین منافقانی در مدینه و نیز در میان اعراب بادیه‌نشین اطراف آن حضور داشتند. او به پیامبرش و مؤمنان اطمینان می‌دهد که توطئه‌های منافقان بی‌نتیجه خواهد ماند. همچنین به منافقانی که در پنهان داشتن موقعیت واقعی خود مهارت داشتند هشدار می‌دهد که از عذاب خداوند نخواهند گریخت. در حقیقت، عذاب آنان هم در این دنیا و هم در جهان آخرت دوچندان خواهد بود. «تو آنان را نمی‌شناسی، اما ما آنان را می‌شناسیم. دو بار آنان را عذاب خواهیم کرد، سپس به عذابی بزرگ سپرده خواهند شد.» (آیه ۱۰۱) شاید نزدیک‌ترین تفسیر برای عذاب دوگانه در این دنیا این باشد که آنان نگران‌اند مبادا حقیقت حالشان بر جامعه مسلمانان آشکار شود، و نیز عذابی که فرشتگان هنگام گرفتن جانشان بر آنان وارد می‌کنند و بر صورت و پشتشان می‌زنند. یا اینکه منظور، رنجی است که هنگام دیدن پیروزی مسلمانان بر نیروهای باطل احساس می‌کنند و از اینکه مبادا احساسات واقعی‌شان فاش شود بیمناک‌اند. خداوند به معنای دقیق سخن خود داناتر است.

God declares that such hypocrites were in Madinah, as well as among the nearby desert Arabs. He reassures His Messenger and the believers that the hypocrites’ scheming will come to nothing. He also warns the hypocrites who were adept at hiding their true position that they will not escape God’s punishment. Indeed their punishment will be doubled in this life as well as in the life to come. “You do not know them, but We know them. Twice shall We punish them, and then they will be given over to a grievous suffering.” (Verse 101) Perhaps the closest interpretation of the double punishment in this life is that they worry lest their reality be discovered by the Muslim community, and the punishment inflicted on them by the angels when they gather their souls, hitting them on their faces and backs. Alternatively, it refers to the pain they feel when they see the Muslims triumph over the forces of falsehood and their fear lest their true feelings are discovered. God knows best the precise meaning of His statement.

گروه چهارمی از مردمی که در جامعه‌ای که در مدینه و اطراف آن زندگی می‌کردند، در زمان نزول این سوره وجود داشتند، کار آنان به خدا واگذار شده است: «و گروهی دیگر هستند که باید منتظر حکم خدا باشند. یا آنان را عذاب می‌کند، یا با رحمت خود به ایشان توجه می‌کند. خدا دانای حکیم است.» (آیه ۱۰۶)

The fourth group of people in the society that lived in Madinah and its surrounding area at the time of the revelation of this sūrah are left to God to judge in their case: “And yet there are others who must await God’s judgement. He will either punish them or turn to them in His mercy. God is All-knowing, Wise.” (Verse 106)

این چهارمین گروه از کسانی است که در غزوه شرکت نکردند و کارشان به داوری واگذار شد. اینان با منافقان، عذرخواهان و توبه‌کنندگانی که به خطای خود اعتراف کردند، فرق داشتند. تا پیش از نزول این آیات، درباره کار این گروه هیچ حکمی معین نشده بود. کارشان به خدا واگذار شده بود تا درباره آن داوری کند. نه خود ایشان و نه دیگران نمی‌دانستند چه تصمیمی گرفته خواهد شد. گفته‌اند که این آیه به‌طور ویژه درباره مُرارة بن الرَّبیع، کعب بن مالک و هلال بن أمیه است. این سه نفر از روی سستی و به سبب ترجیح آسایش زندگی در خانه بر راهپیمایی در گرمای بیابان، در این غزوه شرکت نکردند. پیامبر ﷺ با ایشان رفتاری متفاوت داشت و سرگذشت آنان بعداً به تفصیل بیان خواهد شد.

This is the fourth group of people who did not join the expedition, and whose cases were deferred for judgement. These were different from the hypocrites, the apologetic, and the repentant who admitted their error. Until the revelation of these verses, nothing had been determined in the case of this group. Their cases were left to God for judgement. Neither they nor anyone else were aware of what decision would be taken. It is reported that this verse speaks specifically about Murārah ibn al-Rabī`, Ka`b ibn Mālik and Hilāl ibn Umayyah. These three did not take part in the expedition out of laziness and in preference for the comforts of life at home to marching in the desert heat. They were treated differently by the Prophet, and their cases will be discussed in full later.

الطبری به نقل از ابن عباس روایت می‌کند: «پس از نزول آیه‌ای که می‌فرماید: {از اموال ایشان صدقه‌ای بگیر تا بدان ایشان را پاک و پاکیزه سازی}، پیامبر ﷺ از ابولبابه و یارانش مالی گرفت و از جانب ایشان صدقه داد. سه نفر دیگر باقی ماندند که خود را مانند ابولبابه به ستون نبستند. ایشان نه عذر پذیرفته شدند و نه نامی از آنان برده شد.»

Al-Ţabarī reports on the authority of Ibn `Abbās: “After the revelation of the verse which says, “Take a portion of their money as charity, so that you may cleanse and purify them thereby,” the Prophet took money from Abū Lubābah and his companions and gave it away in charity on their behalf. There remained three more who did not chain themselves like Abū Lubābah. They were neither excused nor given any mention.

و از میان مردم کسانی هستند که مسجدی ساخته‌اند از روی نیت زیان‌بار، تا کفر را ترویج کنند و میان مؤمنان تفرقه بیندازند، و پایگاهی باشد برای کسانی که پیش‌تر با خدا و پیامبرش جنگیده بودند.

And there are those who have established a house of worship out of mischievous motives, to promote unbelief and disunity among the believers, and to provide an outpost for those who have already been warring against God and His Messenger.

آنان به یقین سوگند خواهند خورد: «ما جز نیکی و اصلاح قصدی نداشتیم.» خداوند گواهی می‌دهد که قطعاً آنان دروغگویند. هرگز در آنجا پا نگذار. تنها مسجدی که از نخستین روز بر پایه‌ی تقوا بنا شده، شایسته آن است که در آن به نماز بایستی.

They will certainly swear: ‘We have only the best of intentions.’ God bears witness that they certainly are liars. Never set a foot there. Only a house of worship that from the very first day has been founded on piety is worthy of you standing to pray there.

در آن مردانی هستند که دوست دارند در پاکیزگی رشد کنند، زیرا خدا کسانی را دوست دارد که خود را پاک می‌کنند.

In it are men who love to grow in purity, for God loves those who purify themselves.

آیا کسی که بنای خود را بر پایه‌ی تقوا و خشنودی خدا استوار می‌سازد بهتر است، یا کسی که بنای خود را بر لبه‌ی پرتگاهی فروریزنده بنا می‌نهد، به طوری که آن بنا با او در آتش جهنم سقوط می‌کند؟ خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند. بنایی که آنان ساخته‌اند همواره مایه‌ی اضطراب در دل‌هایشان خواهد بود، تا آنجا که دل‌هایشان پاره‌پاره شود. خداوند دانای فرزانه است. (آیات ۱۰۷-۱۱۰)

Who is better: a man who founds his building [motivated by a sense of] being God- fearing and seeking His goodly acceptance, or one who founds his building on the edge of a crumbling precipice, so that it tumbles with him in the fire of hell? God does not guide the wrongdoers. The structure which they have built will continue to be a source of disquiet in their hearts, until their hearts are torn to pieces. God is All-knowing, Wise. (Verses 107-110)

داستان این مسجد که برای فتنه‌گری ساخته شده بود، در رویدادهای غزوه تبوک برجسته است. به همین دلیل است که از منافقانی که آن را بنا کردند، به‌طور مشخص یاد شده است. پس از آنکه بحث درباره گروه‌های گوناگون مردم در جامعه مسلمانان آن زمان به پایان رسید، وضعیت آنان به تفصیل مورد بحث قرار می‌گیرد.

The story of this mosque intended for mischief is prominent in the events of the expedition to Tabūk. This is the reason for making specific mention of the hypocrites who built it. Their case is discussed at length after completing the discussion of the various groups of people in the Muslim society at the time.

در زمان پیامبر ﷺ بود که منافقان مسجدی برای ایجاد فتنه و فساد بنا کردند؛ مسجدی که هدف آن توطئه علیه اسلام و تضعیف جایگاه مسلمانان بود. هدف آن ترویج کفر و پوشش دادن به کسانی بود که علیه جامعه مسلمانان نقشه می‌کشیدند، و با دشمنان اسلام همکاری می‌کردند در حالی که خود را مؤمن نشان می‌دادند. همین گونه مساجد هنوز هم در اشکال گوناگون و متنوعی برپا می‌شوند و از شیوه‌های پیشرفته شر بهره می‌گیرند. این‌ها ممکن است به صورت فعالیتی باشند که ظاهراً در پی ترویج اسلام است، اما در واقع برای محو یا تحریف آن، یا محروم ساختن آن از ماهیت حقیقی‌اش کار می‌کند. همچنین ممکن است رژیم‌ها یا نظم‌های اجتماعی‌ای را برقرار کنند که پرچم دینی دروغینی برمی‌افرازند، در حالی که در حقیقت اسلام را تضعیف می‌کنند. این‌ها می‌توانند به شکل سازمان‌ها، کتاب‌ها و پژوهش‌هایی نیز ظاهر شوند که لباس دینی به تن می‌کنند تا کسانی را که از دیدن حمله دشمنان به اسلام ناآرام می‌شوند، آرام کنند. این سازمان‌ها و کتاب‌ها می‌کوشند نگرانی‌های آنان را فرو نشانند و به ایشان اطمینان دهند که اسلام همچنان در وضعیتی سالم قرار دارد.

It was then at the time of the Prophet that a mosque for mischief making was built by the hypocrites, intended to scheme against Islam and to undermine the position of the Muslims. Its purpose was to promote unbelief and to provide a cover for those who plotted against the Muslim community, co-operating with the enemies of Islam while pretending to be believers. The same types of mosque are still being established in a great variety of forms, making use of advanced evil. These may take the form of an activity which ostensibly seeks to promote Islam, but works in reality to obliterate or disform it or to deprive it of its true character. They may also establish regimes or social orders which raise a false religious banner, when in reality they undermine Islam. They can also take the form of organizations, books and research which take on a religious guise in order to pacify those who feel ill at ease as they see Islam being attacked by its enemies. These organizations and books try to quieten their worries, reassuring them that Islam is still in a healthy position.

از آنجا که پوشش‌ها و مکان‌های پنهان فساد بسیار است، شناختن و شناساندن آن‌ها اهمیت دارد. باید آن‌ها را در چهره‌ی واقعی‌شان نشان داد و حقیقتشان را آشکار کرد. اگر چنین کنیم، تنها همان کاری را انجام داده‌ایم که با این مسجد انجام شد، آن‌گاه که ماهیت واقعی‌اش چنان روشن و قاطع آشکار گشت:

Because there are so many masks and disguised places of mischief, it is important that they should be known and identified. They should be made to appear in their true colours, and their reality laid bare. If we do this, we will only be doing what was done to this mosque once its true nature was unmasked so clearly and powerfully:

«و از میان مردم کسانی هستند که از روی نیت‌های زیانبار مسجدی ساخته‌اند تا کفر و تفرقه را میان مؤمنان رواج دهند و پایگاهی باشد برای کسانی که از پیش با خدا و فرستاده‌ی او جنگیده‌اند. آنان قطعاً سوگند خواهند خورد که: "جز نیکی و خیر خواسته‌ایم." خدا گواهی می‌دهد که آنان قطعاً دروغگویند. هرگز در آنجا قدم مگذار. تنها مسجدی که از نخستین روز بر پایه‌ی تقوا بنا شده، شایسته است که در آن بایستی و نماز بگزاری. در آن مردانی هستند که دوست دارند پاک شوند، و خدا پاکیزگان را دوست می‌دارد. آیا کسی که بنای خود را بر پایه‌ی ترس از خدا و طلب خشنودی او نهاده، بهتر است، یا کسی که بنای خود را بر کنار پرتگاهی در حال فروریختن نهاده، تا آن‌که با او در آتش جهنم فرو افتد؟»