این سوره به کسانی می‌پردازد که ادعای ایمان می‌کنند، اما آگاهانه شرط اصلی ایمان را زیر پا می‌گذارند و می‌کوشند داوری در اختلافات خود را به معبودهای باطل بسپارند، با آنکه به کفر ورزیدن به چنین معبودهایی فرمان یافته‌اند. سوره از رفتار ایشان در شگفت میشود و آنان را از وسوسه‌های شیطان که می‌خواهد ایشان را به گمراهی دور و دراز بکشاند، برحذر می‌دارد. سوره واکنش آنان را بازگو میکند، هنگامی که از پذیرفتن آنچه خدا نازل کرده و پیروی از فرستاده‌اش دعوت می‌شوند و نارضایتی خود را آشکار میسازند. سوره این رفتار را نفاق می‌شمارد و ارجاع به معبودهای باطل را انکار ایمان می‌داند. هنگامی که نقشه‌های شوم ایشان به تیره‌روزی میانجامد، می‌کوشند خود را توجیه کنند، اما نشان داده میشود که این توجیه پوچ و نادرست است. با این همه، خداوند به پیامبر ﷺ فرمان میدهد که اندرز نیکو به ایشان دهد و آنان را پند گوید. این بخش با بیانی روشن از هدف خداوند در فرستادن پیامبران پایان می‌یابد که نشان میدهد باید از ایشان فرمان برد.
Now the sūrah refers to those who claim to be believers but who deliberately violate the central condition of faith, trying to refer their disputes to false gods for arbitration, when they have been commanded to reject such false gods. The sūrah wonders at their attitude and warns them against Satan’s attempts to lead them far astray. It describes their reaction when they show their aversion to being called upon to adhere to what God has revealed and to follow His Messenger. The sūrah considers this an act of hypocrisy, and denounces their reference to false gods as a rejection of faith. When their wicked plans end up in misery they try to justify themselves, but their justification is shown to be hollow and false. Nevertheless, God directs His Messenger (peace be upon him) to give them good counsel and to admonish them. The paragraph concludes with a clear statement of God’s purpose in sending Messengers, which shows that they must be obeyed.
آیا از کسانی که ادعا می‌کنند به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل شده ایمان آورده‌اند، آگاه نیستی؟
Are you not aware of those who claim that they believe in what has been bestowed from on high upon you, as well as in what was bestowed from on high before you?
آنان می‌خواهند داوری را نزد طاغوت ببرند، با آنکه فرمان یافته‌اند که به آن کفر ورزند. و شیطان می‌خواهد آنان را به گمراهی دور و درازی بکشاند. و چون به ایشان گفته شود: «به سوی آنچه خدا فرو فرستاده و به سوی پیامبر بیایید»، منافقان را می‌بینی که با اعراض از تو روی برمی‌گردانند. پس چگونه خواهد بود آنگاه که مصیبتی به‌سبب آنچه دست‌هایشان پیش فرستاده، به ایشان برسد؟ آنگاه نزد تو می‌آیند و به خدا سوگند می‌خورند: «جز نیکی و سازش، مقصودی نداشتیم.» آنان کسانی هستند که خدا آنچه را در دل‌هایشان است می‌داند؛ پس از ایشان روی برتاب و پندشان ده و با ایشان سخنی رسا در جان‌هایشان بگوی. و ما هیچ فرستاده‌ای را نفرستادیم مگر آنکه به فرمان خدا باید اطاعت شود. و اگر آنان چون به خویشتن ستم کردند، نزد تو می‌آمدند و از خدا آمرزش می‌خواستند و پیامبر نیز برای ایشان آمرزش می‌خواست، قطعاً خدا را توبه‌پذیر و مهربان می‌یافتند. اما نه، سوگند به پروردگارت که ایمان نمی‌آورند مگر آنکه تو را در آنچه میانشان اختلاف افتاده داور قرار دهند، سپس در دل‌هایشان از حکمی که تو می‌دهی هیچ ناخرسندی نیابند و کاملاً تسلیم شوند.
They seek the judgement of false gods, although they are bidden to deny them. But Satan wants to lead them far astray. When it is said to them, “Come to that which God has bestowed from on high, and to the Messenger,” you see the hypocrites turn away from you with aversion. But how will it be when calamity befalls them [on the Day of Judgement! because of what their hands have done in this world? They would then come to you, swearing by God, “Our aim was but to do good, and to bring about harmony.” As for them — God knows all that is in their hearts. So leave them alone, and admonish them, and speak to them a word to reach their very souls. We have sent every messenger so that he should be obeyed by God’s leave. If when they have wronged themselves, they would but come to you and pray to God to forgive them, and the Messenger prayed for their forgiveness, they would surely find that God is the One who accepts repentance, Merciful. But no, by your Lord. They do not really believe unless they make you judge in all disputes between them, and then find in their hearts no bar to an acceptance of your decisions and give themselves up in total submission.
(آیات ۶۰-۶۵)
(Verses 60-65)
این توصیف نشان میدهد که همه‌ی این ماجرا در مراحل نخستین بود، پس از آنکه اسلام برای نخستین بار در مدینه استقرار یافت. در آن زمان، منافقان نیروی قابل توجهی گرد آورده بودند و یهودیان که با منافقان همکاری می‌کردند، توان و قدرت واقعی داشتند. کسانی که نمی‌خواستند اختلافات خود را به حکم خدا ارجاع دهند و ترجیح می‌دادند آنها را به معبودهای باطل ببرند، ممکن است گروهی از منافقان بوده باشند، چنان‌که در آیه‌ی دوم این بخش به‌روشنی توصیف شده‌اند. یا ممکن است یهودیانی بوده باشند که هنگامی که در معاملات خود با مردم مدینه به داوری نیاز داشتند، دعوت می‌شدند که آن را به کتاب خدا، یعنی تورات، در برخی موارد، یا به فرستاده‌ی خدا ﷺ در موارد دیگر ارجاع دهند. آنان نپذیرفتند و ترجیح دادند آنها را به سنت‌های محلی رایج در عربستان پیش از اسلام ارجاع دهند. پس از تأمل، ما بر این باوریم که دیدگاه نخست دقیق‌تر است، به‌ویژه با توجه به ادعای آنان «که به آنچه از جانب خدا بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل شده، ایمان دارند» (آیه ۶۰). یهودیان ادعا نمی‌کردند که اسلام را پذیرفته‌اند یا به آنچه بر پیامبر ﷺ نازل شده، ایمان آورده‌اند. این منافقان بودند که در دوران آغازین اسلام چنین ادعاهایی می‌کردند، یعنی پیش از آنکه قدرتشان با پیروزی‌های به دست آمده بر یهودیان بنی قریظه و خیبر به شدت کاهش یابد. این امر پس از آن به تضعیف مداوم قدرت منافقان در مدینه انجامید.
This description suggests that all this was in the early stages, after Islam first settled in Madinah. At the time, the hypocrites mustered a substantial force and the Jews, who co-operated with the hypocrites, commanded real strength. Those who did not wish to refer their disputes to God’s law, preferring to refer them to false gods instead, might have been a group of hypocrites, as they are clearly described in the second verse in this paragraph. Alternatively, they might have been Jews who, when they needed arbitration in their dealings with the people of Madinah, were invited to refer them to God’s Book, i.e. the Torah, in some cases, or to God’s Messenger in others. They declined and preferred to refer them to the local traditions that prevailed in pre-Islamic Arabia. After consideration, we feel that the first view is more accurate, especially in light of their claims “that they believe in what has been bestowed from on high upon you, as well as in what was bestowed from on high before you.” (Verse 60) The Jews did not claim to have accepted Islam or to have believed in what was revealed to the Prophet. It was the hypocrites who made such claims in the early period of Islam, i.e. before their power was severely curtailed with the victories achieved against the Jews of Quraiżah and Khaybar. This subsequently led to the steady weakening of the hypocrites’ power in Madinah.
به هر حال، فهم ما از این آیات این است که آنها شروط ایمان را کاملاً روشن می‌کنند و همچنین معنای اسلام را تعریف می‌کنند. ما در آنها اعلامی روشن می‌بینیم مبنی بر اینکه هر کس بخواهد به طاغوت‌ها مراجعه کند، کافر است، زیرا خداوند مقرر کرده است که مردم به چنین معبودهای باطلی کفر ورزند. همچنین در آنها سوگندی به خدا می‌خوانیم که چنین کسانی به ایمان نخواهند رسید و از مؤمنان شمرده نخواهند شد، مگر آنکه داوری نزاع خود را به پیامبر ﷺ واگذارند، حکم او را بپذیرند و آن را اجرا کنند. این باید فرمان‌برداری‌ای باشد که از پذیرش خشنودانه‌ی احکام او سرچشمه گیرد.
Whatever the case, our understanding of these verses is that they make absolutely clear the conditions for faith just as they define the meaning of Islam. We see in them a clear declaration that any one who wishes to refer to false gods is a non-believer, because God has ordained that people should disbelieve in such false gods. We also read in them an oath, by God, that such people will not attain to faith and will not be included among the believers until they refer their disputes to the Prophet for arbitration, accept his judgement and put it into force. This must be an obedience inspired by contented acceptance of his rulings.
«آیا ندیدی کسانی را که ادعا می‌کنند به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل شده ایمان دارند، با این حال می‌خواهند داوری خود را نزد طاغوت ببرند، با آنکه فرمان یافته‌اند که به آن کفر ورزند؟ و شیطان می‌خواهد آنان را به گمراهی دور و درازی بکشاند.» (آیه ۶۰)
آیا شگفت‌انگیزترین وضعیت را دیده‌ای؟ اینجا گروهی هستند که ادعای ایمان دارند، اما فوراً ادعای خود را نفی می‌کنند. آنان ادعا می‌کنند به آنچه بر محمد ﷺ نازل شده و نیز به وحی‌های پیشین ایمان دارند، اما حاضر نیستند اختلافات خود را بر پایه همین وحی‌ها به داوری ببرند. در عوض، می‌خواهند آنها را نزد نظامی دیگر ببرند و احکامی بجویند که بر هیچ‌یک از وحی‌های خدا استوار نیست. یعنی آنان اختلافات خود را نزد «خدایان دروغین» می‌برند که صفتی اساسی از خدایی را برای خود ادعا می‌کنند؛ و بدین ترتیب، هیچ معیار روشن و درستی به کار نمی‌گیرند.
“Are you not aware of those who claim that they believe in what has been bestowed from on high upon you, as well as in what was bestowed from on high before you? They seek the judgement of false gods, although they are bidden to deny them. But Satan wants to lead them far astray.” (Verse 60) Have you seen this most amazing situation? Here are a group of people who profess to believe, but immediately negate their own assertions. They claim to believe in what has been revealed to Muĥammad and in earlier revelations as well, but they will not refer their disputes for arbitration on the basis of such revelations. Instead, they want to refer them to a different system, seeking different rulings based on nothing that is contained in God’s revelations. That means that they refer them to “false gods”, which claim for themselves an essential attribute of Godhead, and, hence, they apply no clear and accurate criteria.
علاوه بر این، آنان این کار را از روی نادانی یا شک انجام نمی‌دهند. آنان یقین دارند که رجوع به چنین خدایان دروغینی بر ایشان حرام است، چنان‌که آیه به روشنی بیان میکند: «می‌خواهند داوری‌شان را نزد طاغوت ببرند، با اینکه به ایشان فرمان داده شده که به آن کفر ورزند.» (آیه ۶۰) از این رو، ادعای آنان مبنی بر ایمان به وحی خداوند نمی‌تواند درست باشد. حقیقت این است که شیطان تلاش میکند ایشان را از هدایت خداوند بسیار دور کند، به‌گونه‌ای که هرگز نتوانند به آن بازگردند:
Moreover, they do not do so out of ignorance or doubt. They know for certain that they are forbidden to refer to such false gods, as the verse makes clear: “They seek the judgement of false gods, although they are bidden to deny them.” (Verse 60) Hence, their claims to believe in God’s revelations cannot be true. The fact is that Satan tries to steer them far away from God’s guidance, so that they cannot return to it at any time:
«امّا شیطان می‌خواهد آنان را بسیار دور از راه گمراه کند». (آیهٔ ۶۰) پس این است علّت ارجاع آنان به معبودهای باطل و دلیل تخطّی‌شان از اصول ایمان. این همه برای آنان به روشنی بیان شده است تا پند گیرند و راه خود را اصلاح کنند. همچنین برای امّت مسلمان روشن گردیده تا بداند چه کسانی چنین مردمانی را برمی‌انگیزند و یاری‌شان می‌دهند.
“But Satan wants to lead them far astray.” (Verse 60) This is, then, the cause behind their reference to false gods and the reason for their violation of the essentials of faith. It is all stated clearly for them so that they may take heed and mend their ways. It is also made clear to the Muslim community so that it realises who inspires and supports such people.
این سوره همچنان واکنش آنان را شرح میدهد، هنگامی که فراخوانده می‌شوند تا به آنچه درباره‌ی وحی‌های الهی‌ای که به محمد ﷺ و پیامبران پیشین داده شده، ادعای ایمان دارند رجوع کنند: «و هنگامی که به ایشان گفته شود: بیایید به سوی آنچه خدا نازل کرده و به سوی پیامبر، منافقان را می‌بینی که با اکراه از تو روی می‌گردانند.» (آیه ۶۱)
The sūrah continues to illustrate their reaction when they are called upon to refer co what they profess to believe of Divine revelations given to Muĥammad and earlier prophets: “When it is said to them, ‘Come to that which God has bestowed from on high, and to the Messenger,’ you see the hypocrites turn away from you with aversion.” (Verse 61)
بی‌تردید نفاق آشکار میشود. ناگزیر با منطق طبیعی و آشکار در تضاد قرار می‌گیرد؛ وگرنه نفاق نمی‌بود. نتیجهٔ آشکار و طبیعی ایمان آن است که انسان، در داوری، به همان چیزی و کسی رجوع کند که به آن ایمان دارد. از این رو، هنگامی که کسی ادعا میکند به خدا و آنچه او نازل کرده، و به پیامبر ﷺ و وحیی که بر او نازل شده ایمان دارد، پس فراخوانده میشود که هر اختلافی را به آنها ارجاع دهد. اما وقتی از این کار سر باز می‌زند و روی برمی‌گرداند، با منطق طبیعی و آشکار مخالفت می‌ورزد و نفاق خود را آشکار می‌سازد. او با این کار ادعای خود مبنی بر ایمان به خدا، وحی او و فرستادهٔ او را تکذیب میکند.
It is a certainty that hypocrisy will out. It will inevitably contradict obvious natural logic. Otherwise it would not be hypocrisy. An obvious and natural result of belief is that a person should refer for arbitration to what and whom he believes in. Hence, when a person professes to believe in God and what He has revealed, and in the Prophet and the revelations he has received, then he is called upon to refer any dispute to them. When he declines and turns away, he contradicts obvious natural logic and reveals his hypocrisy. He belies his own claims of believing in God, His revelations and Messenger.
سپس سوره یکی از جنبه‌های مشخص نفاق در رفتار آنان را به تصویر می‌کشد؛ و آن زمانی است که به سبب سر باز زدن از ارجاع امور به وحی خدا و به پیامبرش ﷺ، یا ارجاع به معبودان باطل، گرفتار مصیبت یا بلا می‌شوند.
The sūrah then portrays one specific aspect of hypocrisy in their behaviour. That is when they encounter misfortune or calamity as a result of their refusal to refer matters to God’s revelations and to His Messenger, or their reference to false gods.
آنان حتماً بهانه‌هایی خواهند تراشید، اما اینها تنها بهانه‌های نفاق است: «پس چگونه خواهد بود آنگاه که مصیبتی به خاطر آنچه دست‌هایشان در این دنیا پیش فرستاده به آنان برسد [در روز قیامت]؟ آنگاه نزد تو خواهند آمد و به خدا سوگند خواهند خورد که: «ما جز نیکی و ایجاد سازش قصدی نداشتیم.»» (آیه ۶۲)
They are certain to come up with excuses, but these are only the excuses of hypocrisy: “But how will it be when calamity befalls them [on the Day of Judgement! because of what their hands have done in this world? They would then come to you, swearing by God, ‘Our aim was but to do good, and to bring about harmony.’” (Verse 62)
چنین فاجعه‌ای در آن زمان می‌توانست رخ دهد، در نتیجه‌ی آشکار شدن حقیقت حال آنان. این امر می‌توانست موجب طرد و تحریم آنان از سوی جامعه‌ی مسلمانان شود. آن جامعه تحمل نمی‌کرد که در میان خود کسانی را داشته باشد که ادعای ایمان به خدا، پیامبر ﷺ و وحی را دارند، اما آنگاه که به داوری پیامبر ﷺ در اختلافاتشان دعوت می‌شوند، از همان روی برمی‌گردانند.
Such a calamity could have occurred at the time, as a result of their reality being exposed. This would have seen them outcast and boycotted by the Muslim community. That community would not have tolerated having in its midst people asserting to believe in God, the Messenger and revelation, yet who turn away from the same when they are invited to have their disputes adjudged by God’s Messenger.
چنین رویکردی تنها در جامعه‌ای پذیرفته میشد که در آن ایمان وجود ندارد؛ جامعه‌ای که بهرهٔ آن از ایمان چیزی جز ادعاهایی نیست که چنین افرادی مطرح می‌کنند، و بهرهٔ آن از اسلام چیزی بیش از نام‌ها و اتهامات نیست.
Such an attitude would only be accepted in a society where faith does not exist: a society whose share of faith is nothing more than the claims asserted by such people and whose share of Islam is no more than names and allegations.
ممکن است مصیبت دیگری نیز بر آنان فرود آید، به صورت هر ستمی که بر اثر ارجاع دعاوی خود به نظامی غیر از آنچه خدا برای تأمین عدالت کامل برای همه مقرر کرده، بر ایشان روا شود. بدین ترتیب، تلاششان برای تضمین رفتار منصفانه، به شکستی اسفبار منجر میشود. یا ممکن است مصیبتی را به عنوان آزمونی که خدا ایشان را بدان می‌آزماید تجربه کنند، تا بار دیگر در هدایت او تأمل کرده و آن را بپذیرند. ‘به هر علت که مصیبت پیش آید، سوره از رفتار ایشان هنگام وقوع آن شگفت‌زده میشود. آنان درمییابند که باید برای پیامبر ﷺ عذرخواهی کنند: "آنگاه نزد تو می‌آیند و به خدا سوگند می‌خورند که: ‘هدف ما جز نیکوکاری و ایجاد سازش نبود.’" (آیه ۶۲)
Another calamity may also befall them, in the form of any injustice they suffer as a result of putting their disputes to a system other than that ordained by God to ensure full justice to all. Thus, their efforts to ensure fair treatment end up in miserable failure. Or they may suffer a calamity as a test to which they are put by God, so that they may once again reflect upon and accept His guidance. ‘Whatever the cause of the calamity, the sūrah wonders at their attitude when it occurs. They realise that they have to make their excuses to the Prophet: “They would then come to you, swearing by God, `Our aim was but to do good, and to bring about harmony.’” (Verse 62)
این وضعیت اندوهبار است. آنان بازمی‌گردند، در حالی که از عظمت کار خود آگاهند و نمی‌توانند با ماهیت واقعی انگیزه‌هایشان در برابر پیامبر ﷺ روی‌رو شوند، اما با سوگندهای دروغین خود آماده‌اند که کارشان، که شاید داوری بر اساس سنت‌های پیش از اسلام بوده، تنها برای دستیابی به هماهنگی در جامعه و خدمت به منافع آن صورت گرفته است. این ادعاهای همه کسانی است که از رجوع به قانون الهی و شیوه زندگی آن سر باز می‌زنند. آنان مدعی‌اند که تنها می‌خواهند از مشکلات و سختی‌ها دوری کنند و میان گروه‌ها و عقاید گوناگون هماهنگی ایجاد کنند. این است استدلال‌های منافقان و کسانی که به دروغ ادعای ایمان می‌کنند.
This is a sorrowful state of affairs. They return, aware of the enormity of their action, unable to face the Prophet with the true nature of their motives, yet ready with their false oaths that their action, which may have been arbitration according to pre-Islamic traditions, only aimed at achieving harmony in society and serving its interests. These are the claims of all people who refuse to refer to Divine law and its way of life. They assert that they only want to avoid problems and difficulties and to achieve harmony between different groups and beliefs. Such are the arguments of the hypocrites and those who falsely assert to be believers.
بی‌نهایت است جلال او. خداوند حقیقت آنان را آشکار می‌سازد و به پیامبرش می‌گوید که از آنچه در دل‌هایشان نهفته است آگاه است. با این حال، به او دستور میدهد با آنان مدارا کند و اندرزشان دهد تا از دورویی خود دست بردارند: «آنان کسانی‌اند که خدا آنچه را در دل‌هایشان است می‌داند. پس از ایشان روی بگردان، و اندرزشان ده، و با آنان سخنی بگوی که به جان‌هایشان اثر کند.» (آیه ۶۳) بی‌شک خداوند باورها، انگیزه‌ها و نیت‌های واقعی آنان و دروغین بودن عذر‌تراشی‌هایشان را می‌داند. اما سیاستی که به پیامبرش فرمان میدهد پیش گیرد، چشم‌پوشی از نگرش واقعی آنان و ادامه‌ی رفتار مهربانانه با ایشان است، و در نتیجه کوشش برای آموزش و اندرز دادن به آنان.
Limitless in His glory, God exposes their reality, and tells His Messenger that He knows the reality of what they harbour in their hearts. He, nevertheless, directs him to be gentle with them and to admonish them so that they may stop their double dealings: “As for them — God knows all that is in their hearts. So leave them alone, and admonish them, and speak to them a word to reach their very souls.” (Verse 63) There is no doubt that God knows their real beliefs, motives and intentions, and how false their excuses are. Yet the policy He tells His Messenger to follow is to overlook their real attitude and to continue to treat them gently, so trying to teach and admonish them.
این آیه عبارت شگفت‌انگیزی را به کار می‌برد: «و با ایشان سخنی بگو که به اعماق جانشان نفوذ کند.» (آیه ۶۳) ترجمه‌ی تحت‌اللفظی این جمله چنین خواهد بود: «به ایشان، در اعماق جانشان، چیزی بسیار مؤثر بگو.» این تعبیر کنشی بسیار نیرومند را به تصویر می‌کشد و نشان میدهد که سخن به قلب‌ها و جانهای ایشان خطاب میشود.
Here the verse uses a remarkable expression: “Speak to them a word to reach their very souls.” (Verse 63) A literal translation would render the sentence: “Tell them, in their very souls, something highly effective.” This portrays a very powerful action, showing the words as being directed to their very hearts and souls.
با این همه، با وجود رفتار ناپذیرفتنی و روی گرداندن‌شان از آیات خداوند، آنان به بازگشت و توبه فراخوانده می‌شوند و به دنبال زندگی آسوده و پایدار، بهره‌مند از مهر خداوند و پیامبرش. در توبه همواره به روی آنان باز است. قطعاً برای بازگشت به سوی خدا و طلب آمرزش او دیر نشده است. هنگامی که خود پیامبر ﷺ از خداوند می‌خواهد که آنان را ببخشد، یقیناً به اذن خداوند آمرزیده خواهند شد.
Yet in spite of their unacceptable action and their turning away from God’s revelations, they are invited to turn back in repentance and to seek a comfortable and stable life, enjoying the care of God and His Messenger. The door is always open for repentance. It is certainly not too late for turning back to God, seeking His forgiveness. When the Prophet himself requests God to forgive them, they are certain to be forgiven, by God’s leave.