به کوه طور سوگند؛ و به کتابی که بر پوستی گشوده نوشته شده؛ و به خانه آباد؛ و به سقف برافراشته؛ و به دریای برافروخته، که به راستی عذاب پروردگارت واقع خواهد شد. هیچ‌کس نمی‌تواند آن را بازدارد.

By Mount Sinai; by a scripture inscribed on unrolled parchment; by the much-visited House; by the vault raised high; by the swelling sea; your Lord's punishment will indeed come to pass. Nothing can stop it.

روزی که آسمان به شدت به لرزه درآید و سخت بلرزد، و کوه‌ها از جای خود روان شوند. وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان، آنان که در بیهودگی‌های بی‌ارزش به بازی مشغولند. در آن روز با خشونت به سوی آتش دوزخ رانده خواهند شد، [و به آنان گفته می‌شود:] «این همان آتشی است که آن را تکذیب می‌کردید! آیا این جادوست، یا شما نمی‌بینید؟ در آن بسوزید! چه صبر کنید و چه صبر نکنید، برای شما یکسان است. فقط در برابر آنچه انجام داده‌اید جزا داده می‌شوید.» (آیات ۱ تا ۱۶)

On the day when the sky will shake and reel, and the mountains will move away. Woe on that day to those who deny the truth, who idly play with vain trifles. On that day they will be irresistibly thrust into the fire of hell, [and told:] 'This is the fire you used to deny! So is this sorcery, or do you not see? Burn in it! It will be the same whether you bear it with or without patience. You are being requited for what you have done. (Verses 1-16)

این ابیات کوتاه، قافیه‌های گوناگون و آهنگی سنجیده دارند که تا پایان حفظ می‌شود. در متن عربی، نخستین بیت تنها از یک واژه تشکیل شده است. سپس بیت‌ها دو واژه‌ای می‌شوند و بعد واژه‌های بیشتری به آن‌ها افزوده می‌شود تا به آخرین بیت این بخش، که دوازده واژه دارد، برسیم، و با این حال همان لحن پرقدرت حفظ می‌شود.

These short verses use varied rhyming endings and a measured cadence which they maintain. In the Arabic text, they begin with a verse with just one word. Then the verses combine two words, then add more words until we have the last verse in this section of 12 words, yet the same powerful note is maintained.

اولین آیه به زبان عربی «وَالطُّورِ» خوانده می‌شود و در اینجا به «قسم به کوه سینا» ترجمه شده است. واژه عربی «طور» به معنای کوهی است که درختان دارد. در اینجا به احتمال زیاد به کوهی اشاره دارد که در قرآن در داستان موسی آمده، همان جایی که او الواح را دریافت کرد. فضای کلی آیه، فضایی است که در آن اشیای مقدس به عنوان سوگند از سوی خداوند یاد می‌شوند، تا تأکید شود که رویدادی بزرگ قطعاً رخ خواهد داد.

The first verse reads in Arabic as Wat-Tur, translated here as By Mount Sinai. The Arabic word, Tur, means a mountain with trees. Here, it most probably refers to the mountain mentioned in the Qur’an, in Moses’ story where he received the tablets. The overall ambience is one of sacred objects stated in an oath by God confirming that something momentous will certainly take place.

در میان همه این مطالب، سوره بر کسانی که حقیقت پیام الهی را انکار می‌کنند، چیزی جدی‌تر و هولناک‌تر فرو می‌فرستد؛ یعنی نفرینی که عذاب آنان را از سوی خداوند متعال شتاب می‌بخشد: «وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان، همان کسانی که در بیهودگی و سرگرمی‌های بی‌ارزش بازی می‌کنند» (آیات ۱۱ و ۱۲)

In the midst of all this, the surah hurls on those who deny the truth of the divine message something more serious and frightening; namely, a prayer hastening their punishment by the Almighty: “ Woe on that day to those who deny the truth, who idly play with vain trifles(Verses 11-12)

بدیهی است که منظور از «وعدۀ الهی» سخنی است که اجتنابناپذیر است و قطعاً تحقق خواهد یافت، در آن روز هولناک که آسمان به لرزه درمیآید و تاب میخورد و کوهها از جای کنده میشوند. بدین ترتیب، همۀ این هولناکیها یکدیگر را تأیید میکنند و منکران حقیقت را که همچنان به بیهودهها و سرگرمیهای پوچ مشغولاند، در خود فرو میبرند.

Needless to say, a prayer by God means a sentence that is impossible to avoid, certain to come to pass, on that fearful day when the sky shakes and reels and the mountains slip away. All these terrible aspects thus confirm one another and overwhelm the deniers of truth who continue to play with vain trifles.

این توصیف در درجه نخست بر مشرکان عرب، باورهای ابتدایی آنان، تصورات غیرقابل دفاع و شیوه زندگی‌شان صادق است که قرآن در چندین جا به آن اشاره می‌کند. همه‌اش بازی بیهوده است، هیچ چیز جدی در آن نیست.

This description applies in the first place to the pagan Arabs, their primitive beliefs, insupportable concepts and their way of life which the Qur’an describes in several places. It is all trifling play, nothing serious.

آنان مانند کسی هستند که در میان دریاچه‌ای سرگردان است و در پی رسیدن به ساحل نیست. با این حال، این توصیف به همان اندازه بر هر کسی صادق است که زندگی خود را بر پایه هر مفهومی غیر از مفهوم اسلامی سامان می‌دهد. این موضوع را جز با بررسی مفاهیم شناخته‌شده بشری، آن‌گونه که در باورها، افسانه‌ها یا فلسفه‌ها بازتاب یافته‌اند، و مقایسه آن‌ها با مفهوم اسلامی هستی انسان به‌طور خاص و هستی جهان به‌طور عام، نمی‌توان دریافت. همه این مفاهیم، حتی آن‌هایی که فیلسوفان نامدار مطرح کرده‌اند، در برابر حقیقتی ساده، ژرف و نیرومند که اسلام و قرآن بیان کرده‌اند، جز تلاش‌های کودکانه برای رسیدن به حقیقت به نظر نمی‌رسند. این مفهوم اسلامی، بی‌هیچ رنج و پیچیدگی‌ای، مستقیماً با سرشت انسان سخن می‌گوید. سرشت انسان بی‌درنگ پاسخ می‌دهد، زیرا آنچه به آن عرضه می‌شود با حقیقت ژرفی که در خود دارد کاملاً هماهنگ است. این مفهوم رابطه انسان با جهان را روشن می‌سازد، و نیز رابطه جهان با آفریدگارش را.

They play like one hanging around in the middle of a lake, not aiming to reach the shore. Yet the description equally applies to anyone who leads their life on the basis of any concept other than the Islamic one. We cannot appreciate this unless we examine well known human concepts, as reflected in beliefs, legends or philosophies, and compare these with the Islamic concept of human existence in particular and the existence of the universe generally. All concepts, even those advanced by famous philosophers seem to be no more than childrens attempts to arrive at the truth as compared with the simple, profound and powerful truth as expressed by Islam and the Qur’an. This Islamic concept puts its address directly to human nature, free of exertion or complexity. Human nature immediately responds because what is presented to it fits perfectly with the profound truth inherent in it. It explains its relation to the universe, as well as the relation between the universe and its Creator.

بخش دوم این سوره بخشی پر از شور و هیجان است که آرامش و شادی را گسترش می‌دهد، به‌ویژه پس از صحنه‌های پیشین که سراسر پریشانی و اندوه بودند.

The second section of the surah is one of excitement, spreading comfort and happiness, particularly after the preceding scenes of outright distress:

مؤمنان در باغ‌ها و در نعمت خواهند بود، و به آنچه پروردگارشان به ایشان عطا کرده، شادمان خواهند بود؛ زیرا پروردگارشان ایشان را از عذاب آتش فروزان حفظ کرده است. {بخورید و بیاشامید با گوارایی، به پاداش آنچه انجام می‌دادید.} بر تختهایی که در ردیف‌ها چیده شده تکیه خواهند زد، و آنان را با همسرانی با چشمان بسیار زیبا همراه خواهیم کرد. و کسانی از مؤمنان که فرزندانشان با ایمان از ایشان پیروی کرده‌اند، فرزندانشان را به آنان خواهیم پیوست، و از پاداش اعمالشان چیزی از ایشان دریغ نخواهیم کرد. هر کس در گرو اعمال خویش است. و به ایشان میوه و گوشت از آنچه بخواهند می‌دهیم. جامی میان خود می‌گردانند که در آن نه بیهوده‌گویی است و نه گناه. نوجوانانی از آنِ خودشان به خدمتشان می‌پردازند، [پاک] همچون مرواریدهای نهفته در صدف. به یکدیگر رو می‌کنند و از هم می‌پرسند. می‌گویند: «ما پیش‌تر در میان خانواده‌مان بودیم و همواره بیمناک بودیم، پس خداوند بر ما منت نهاد و ما را از عذاب بادِ سوزان نگاه داشت. پیش‌تر او را می‌خواندیم، زیرا او نیکوکار و بسیار مهربان است.» (آیات ۱۷ تا ۲۸)

The believers will be in gardens and in bliss, rejoicing in all that their Lord will have granted them;for their Lord will have warded off from them the suffering of the blazing fire. Tat and drink with healthy enjoyment as a reward for what you have done.’ They will recline on couches arranged in rows, and We shall pair them with companions having most beautiful eyes. As for the believers whose off spring follow them in faith, We shall unite them with their offspring; and We shall not deny them anything of the reward for their deeds. Yet every individual will be held in pledge for his own deeds. We provide them with fruit and meat as they desire. They pass around a cup which will not lead to idle talk or to sin. They will be waited upon by youths of their own, [as pure] as pearls hidden in their shells. They will turn to one another, asking each other. They will say: 'When we were still living with our kinsfolk, we were full of fear, and so God has been gracious to us, and warded off from us suffering through the scorching wind. We used to pray to Him: He is the Beneficent, the Ever Merciful.' (Verses 17-28)

این صحنه به آسایش مادی نزدیک است. از نوعی است که در دوره‌ی نخست به احساسات می‌پردازد و نفس انسان را با لذت‌های جسمانی در شکل پالوده‌اش به خود می‌خواند. این صحنه در تقابل با صحنه‌ی عذاب خام و دردناکی قرار دارد که کسانی که از حقیقت غافلند باید با آن روبه‌رو شوند.

This scene is close to material comfort. It is of the type that addresses feelings in the early period, tempting the human soul with physical pleasures in their refined form. It contrasts with the scene of crude painful suffering that those who are oblivious to the truth have to face:

این سوره اکنون به سلسله‌ای از پرسش‌های بلاغی می‌پردازد که با ضربآهنگی تند ساخته شده‌اند؛ حقایقی روشن را پیش می‌نهد و هر شبههای را که ممکن است در جان انسان باقی مانده باشد، مخاطب قرار می‌دهد. این بخش سرشار از چالشهای نیرومندی است که هیچ دل انسانی نمیتواند در برابر آنها پایداری کند.

The surah now begins a series of rhetorical questions fashioned to a fast beat, presenting clear facts and addressing any remaining doubts the human soul might have. This round is full of strong challenges which no human heart can withstand:

پس [ای پیامبر،] مردم را یادآوری کن. به فضل پروردگارت، تو نه کاهن هستی و نه دیوانه. یا می‌گویند: او فقط شاعری است؛ منتظر باشیم که حوادث روزگار چه بلایی بر سرش بیاورد. بگو: «شما منتظر بمانید، من هم با شما منتظرم.» آیا عقلشان آنان را به چنین رفتاری وا می‌دارد؟ یا آنان مردمی سرکش‌اند؟ یا می‌گویند: او خودش این [قرآن] را ساخته است؟ بلکه ایمان نمی‌آورند. پس اگر راست می‌گویند، باید سخنی مانند آن بیاورند. آیا بی‌آنکه آفریده شده باشند، پدید آمده‌اند؟ یا خود آفریننده‌اند؟ آیا آسمان‌ها و زمین را آفریده‌اند؟ نه، بلکه یقین ندارند. آیا خزائن پروردگارت نزد آنان است؟ یا آنان تسلط‌یافته‌اند؟ یا نردبانی دارند که با آن [به آسمان] بالا می‌روند و رازهای آسمان را استراق سمع می‌کنند؟ پس شنونده‌شان باید دلیلی روشن بیاورد. آیا برای او دختران است و برای شما پسران؟ آیا از آنان مزدی می‌خواهی که آنان را زیر بار قرض ببرد؟ آیا غیب نزد آنان است که [آن را] می‌نویسند؟ یا می‌خواهند تو را به دام اندازند؟ اما کافران خود به دام افتاده‌اند. آیا جز خدا معبودی دارند؟

So, [Prophet,] remind people. By the grace of your Lord, you are neither a soothsayer nor a madman. Or do they say, He is but a poet; let us await whatever misfortune time will bring him. ’ Say: 'Wait if you will. I too am waiting.’Is it their reason that prompts them to take this attitude? Or are they simply arrogant people? Or do they say, He has fabricated it himself?' They certainly do not believe. Let them, then, produce a discourse like it, if what they say is true. Were they created out of nothing? Were they the creators? Did they create the heavens and the earth? No. They have no faith. Do they possess your Lord's treasures? Or are they in ultimate control? Or have they a ladder to climb, in order to eavesdrop [on heavens secrets]? Let their eavesdropper produce a clear proof Is He to have only daughters and you sons? Do you [Prophet] demand a payment from them that would be burdened with debt? Do they have knowledge of the hidden reality so that they can write it down? Or do they want to entrap you? It is the unbelievers who are truly entrapped. Have they, then, any deity other than God?

منزّه است خداوند از آنچه با او شریک می‌سازند. و اگر ببینند پاره‌ای از آسمان فرو می‌افتد، می‌گویند: این فقط توده‌ای از ابر است! [آیات ۲۹ تا ۴۴]

Exalted is God far above anything they associate with Him. Even if they see a part of the sky falling down, they would say, It is but a mass of clouds!' [Verses 29-44)

در این مرحله، سوره به پیامبر ﷺ دستور می‌دهد که آنان را به حال خود واگذارد. ایشان قطعاً با روزی که در آغاز سوره از آن یاد شده، و با عذاب سختی که آن روز برایشان به همراه خواهد داشت، روبه‌رو خواهند شد. او باید در برابر هرآنچه پروردگارش مقدّر کرده، که لطف و عنایت خود را بر او ارزانی داشته، پایدار بماند. همچنین باید پروردگارش را تسبیح گوید، هنگامی که صبحگاهان بیدار می‌شود، در دل شب، و در زمانی که ستارگان ناپدید می‌شوند:

At this point, the surah instructs the Prophet to leave them alone. They will certainly face the day mentioned at the beginning of the surah and the severe punishment it will bring them. He is to remain steadfast in the face of whatever is determined by his Lord who bestows His care on him. He is to glorify his Lord when he wakes up early in the morning, in the depths of the night and at the time when the stars disappear:

پس آنان را واگذار تا با آن روزی روبرو شوند که در آن بیهوش می‌شوند؛ روزی که نیرنگشان به حالشان سودی نبخشد و یاری نشوند. و برای ستمکاران، پیش از آن، عذابی دیگر خواهد بود، اما بیشترشان نمی‌دانند. پس برای حکم پروردگارت صبورانه چشم به راه باش؛ زیرا تو زیر چشم ما هستی. و هنگام برخاستن، پروردگارت را به پاکی و ستایش یاد کن، و در شب او را تسبیح گوی و نیز هنگامی که ستارگان پنهان می‌شوند.

Leave them, then, until they face the day when they will be thunderstruck; the day when none of their scheming will be of any avail to them, when they will receive no support. Closer at hand more suffering awaits the wrongdoers, but most of them are not aware of it. So, await in patience your Lord's judgement; for you are under Our watchful eyes. Extol your Lord's limitless glory and praise when you rise, and extol His glory at night, and at the time when the stars retreat. (Verses 45—49)

این بخش پایانی با هشداری روشن آغاز می‌شود درباره آنچه در آن روز هولناک خواهد بود، هنگامی که برای نخستین بار در صور دمیده می‌شود و همه‌شان به کلی مبهوت و بی‌هوش می‌شوند. این امر اندکی پیش از برپاشدن قیامت رخ می‌دهد، زمانی که هیچ چیز سودی نمی‌بخشد و از هیچ سو نمی‌توان انتظار یاری داشت.

This final passage begins with a clear warning against what will happen on that frightening day when the trumpet is first blown and they are all totally stunned. This takes place shortly before the resurrection, when nothing will be of benefit and no help can be expected from any quarter.

اگر وہ اس دنیا میں چال چل سکیں اور عمل کر سکیں تو اُس دن جو کچھ ہونا ہے اُسے کوئی چیز نہیں روک سکتی۔ البتہ اس سے پہلے انہیں ایک اور طرح کے عذاب سے بھی دوچار ہونا پڑے گا۔ یہ عذاب کس نوعیت کا ہوگا، اس کی تفصیل نہیں بتائی گئی، لیکن اس کا واقع ہونا یقینی ہے: ﴿وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَىٰ دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ﴾ "اور ظالموں کے لیے اس سے پہلے بھی ایک اور عذاب ہے، لیکن ان میں سے اکثر اسے نہیں جانتے۔" (آیت 47)