بخش سوم، مضمون بخش پیشین را ادامه میدهد و وضعیت آن کافرانی را بیان میکند که قیامت را انکار می‌کنند. به‌روشنی پیداست که اینان همان بت‌پرستانی بودند که پیامبر ﷺ آنان را مخاطب قرار داد و به ایمان آوردن به پیام او فراخواند. این بخش به پیامبر ﷺ دستور میدهد که با تأکیدی بسیار قاطع به ایشان اطمینان دهد که قیامت قطعاً برپا خواهد شد. افزون بر این، صحنه‌ای از روز قیامت را نیز بازگو میکند که سرنوشت دو گروهی را نشان میدهد که یا آن را انکار می‌کنند یا می‌پذیرند. این بخش آنان را فرامی‌خواند که ایمان آورند، فرمان ببرند و همه آنچه را در جهان روی میدهد به خداوند متعال نسبت دهند.
The third section carries the theme of the previous one further, stating the situation of those unbelievers who deny the resurrection. It is clearly apparent that these were the idolaters whom the Prophet addressed, calling on them to believe in his message. This section instructs the Prophet to confirm, most emphatically, to them that the resurrection will certainly take place. Indeed, it adds a scene from the Day of Judgement that depicts the fates of the two groups who either deny or accept it. It calls on them to believe, obey and attribute everything that happens in the world to God Almighty:
کافران ادعا می‌کنند که هرگز برانگیخته نخواهند شد. بگو: «آری، به پروردگارم سوگند که قطعاً برانگیخته خواهید شد، سپس قطعاً از آنچه کرده‌اید آگاه خواهید گشت، و این بر خدا آسان است.» «پس به خدا و پیامبرش و به آن نوری که [بر او] فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید، و خدا به آنچه میکنید آگاه است.» [به یاد آورید] روزی را که شما را برای روز گردآوری گرد میآورد، آن روز زیان و سود متقابل است. و هر کس به خدا ایمان آورد و کار شایسته کند، بدی‌هایش را از او می‌زداید و او را به باغ‌هایی درمی‌آورد که از زیر [درختان] آن جوی‌ها روان است، در آن جاودانه خواهند ماند. این است آن کامیابی بزرگ.
The unbelievers allege that they will not be raised from the dead. Say, 'Yes indeed! By my Lord, you will certainly be raised from the dead, and then you will certainly be told of all that you have done. This is easy for God. "Believe then in God and His Messenger, and in the light which We have bestowed from on high. God is fully aware of what you do. [Think of] the time when He will gather you all together for the Day of the Gathering, the day of mutual loss and gain. For anyone who shall have believed in God and done what is right, He will efface his bad deeds and will admit him into gardens through which running waters flow, where they will abide for ever. That is the supreme triumph.
اما کسانی که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند، آنان اهل آتش‌اند و در آن جاودانه خواهند ماند. چه بد جایگاهی است! هیچ مصیبتی به کسی نمی‌رسد مگر به اذن خدا. و هر که به خدا ایمان آورد، او دلش را هدایت میکند. و خدا به همه چیز دانا است.
But those who disbelieve and deny Our revelations are destined for the fire where they will abide. How miserable an end! No calamity can ever befall anyone except by God's leave. He will guide the heart of anyone who believes in Him. God has full knowledge of all things.
پس خدا را اطاعت کنید، و پیامبر را اطاعت کنید. و اگر روی گردانید، بدانید که وظیفه فرستادهٔ ما تنها این است که پیام را به روشنی کامل برساند. خدا:
So obey God, and obey the Messenger. If you turn away, know that Our Messenger's only duty is to deliver his message in full clarity. God:
هیچ معبودی جز او نیست. پس مؤمنان باید بر خداوند توکل کنند. (آیات ۷-۱۳)
there is no deity other than Him. In God, then, let the believers place their trust. (Verses 7-13)
از همان آغاز، این سوره ادعای منکران را «پنداشت» می‌نامد و بدین ترتیب آن را دروغ می‌شمارد. سپس پیامبر ﷺ را فرمان میدهد که پیام خود درباره رستاخیز را با تأکیدی هرچه بیشتر اعلام کند و به پروردگارش سوگند یاد نماید که این پیام حق است. هیچ تأکیدی قوی‌تر از سوگندی که پیامبر ﷺ به پروردگارش یاد میکند نیست: «بگو: آری، به پروردگارم سوگند که قطعاً برانگیخته خواهید شد، و سپس قطعاً از آنچه کرده‌اید آگاه خواهید شد.» (آیه ۷) و هیچ‌یک از این امور مورد بی‌توجهی قرار نخواهد گرفت.
Right from the start the surah describes the unbelievers argument as an ‘allegation, thereby branding it as a lie. It follows this with a directive to the Prophet to assert his message of resurrection most emphatically, swearing by his Lord to its truth. Nothing can be more emphatic than an oath the Prophet makes by his Lord. "Say: Yes indeed! By my Lord, you will certainly be raised from the dead, and then you will certainly be told of all that you have done." (Verse 7) Nothing of it will suffer neglect.
خدا از اعمال آنان آگاه‌تر از خودشان است، پس روز قیامت همهچیز را به آنان خبر خواهد داد. «این کار بر خدا آسان است.» او آنچه در آسمانها و زمین است، آشکار و نهان، و نیز آنچه در دل‌های مردم است، چه ابراز شود و چه نشود، میداند. او همچنین، چنان‌که پیش‌تر در این سوره بیان شد، بر همهچیز تواناست.
God knows their deeds better than they do, so He will tell them all about it on the Day of Resurrection. "This is easy for God." He knows all that is in the heavens and the earth, open and secret, as well as what is in peoples hearts, expressed or otherwise. He also has power over all things, as stated earlier in the surah.
سپس سوره آنان را فرا می‌خواند که به خدا و فرستاده‌ی او ایمان آورند، و به آن نوری که او به فرستاده‌اش ارزانی داشته است، یعنی قرآن و ایمانی که در قرآن تجسم یافته است. این نور است، زیرا از جانب خداست، و «خدا نور آسمانها و زمین است.» (۲۴: ۳۵)
The surah then calls on them to believe in God and His Messenger, and in the light He has given His Messenger, which is the Qur’an and the faith embodied in the Qur’an. It is indeed light, since it comes from God, and "God is the light of the heavens and the earth." (24: 35)
قرآن دل را روشن میکند تا بدرخشد و بتواند حقیقت را ببیند 53
The Qur’an enlightens the heart to make it shine, able to see the truth 53
در سایه‌ی قرآن، درونِ آن نهفته است: «پس به خدا و پیامبرش و به نوری که آن را از بالا فرو فرستادیم ایمان آورید» (آیه ۸). این فراخوان به ایمان با سخنی دنبال میشود که آنان را به این آگاهی میرساند که وضعیتشان کاملاً زیر نظر خداست: «و خدا به آنچه انجام می‌دهید کاملاً آگاه است» (آیه ۸).
In the Shade of the Qur’an inherent within it: “Believe then in God and His Messenger, and in the light which We have bestowed from on high” (Verse 8) This call on them to believe is followed by a comment that makes them realize that their situation is fully observed by God: “God is fully aware of what you do.” (Verse 8)
آیهٔ بعدی تصویر صحنهٔ روز قیامت را ادامه میدهد:
The next verse continues to draw the scene of the Day of Resurrection:
«[به یاد آور] زمانی را که او شما همگی را برای روز گرد آمدن گرد خواهد آورد، روزِ زیان و سودِ متقابل.» (آیه ۹) آن را روز گرد آمدن می‌نامند، زیرا در آن روز همه مخلوقات از همه نسل‌ها گرد هم آورده می‌شوند، و فرشتگان نیز در آن حضور دارند.
“[Think of] the time when He will gather you all together for the Day of the Gathering, the day of mutual loss and gain.” yerse 9) It is called the Day of the Gathering because all creatures from all generations are gathered together on that day, which is also attended by the angels.
تنها خداوند از شمار فرشتگان آگاه است، اما می‌توانیم تصوری از آن داشته باشیم، هنگامی که در این حدیث تأمل کنیم که ابوذر از پیامبر ﷺ نقل میکند که فرمود: «من می‌بینم آنچه را شما نمی‌بینید و می‌شنوم آنچه را شما نمی‌شنوید. آسمان به‌سختی به صدا درآمده است، و سزاوار هم هست: در آن به اندازه چهار انگشت جایی نیست مگر آنکه فرشته‌ای با پیشانی‌اش که به خاک نهاده، در سجده برای خداوند حضور دارد. اگر آنچه را من می‌دانم شما می‌دانستید، کمتر می‌خندیدید و بیشتر می‌گریستید، و از خوابیدن در بستر با زنان لذت نمی‌بردید. به کوهستان‌ها و بیابان‌ها می‌رفتید و با تضرع از خداوند درخواست می‌کردید. کاش درختی بودم که بریده شود.» [روایت ترمذی]
آسمانی که در هر فضای کوچک به اندازه چهار انگشت، فرشته‌ای در آن است، همین گستره عظیمی است که برای آن هیچ حدی نمی‌شناسیم، و در آن خورشیدی همانند خورشید ما، جز ذره‌ای ظریف که در هوا شناور است به نظر نمی‌رسد. آیا این ما را به تقریبی از شمار فرشتگان موجود در آن رهنمون نمی‌سازد؟ افزون بر این، همه این فرشتگان در روز گردآوری، بخشی از انبوه آفریدگانی خواهند بود که گرد آورده می‌شوند.
Only God knows the numbers of the angels, but we may have a sense of it when we reflect on the following hadith in which Abu Dharr quotes the Prophet as saying: “I see and hear what you do not. The heavens is noisily bustling, and rightly so: there is not a four-finger width in it but occupied by an angel with his forehead placed low in prostration before God. Were you to know what I know, you would have laughed but a little and wept much, and you would not have enjoyed being in bed with women. You would have gone up the hills and mountains earnestly appealing to God. I wish I were a tree to be felled.” [Related by al-TirmidhL] The heaven in which there is an angel in every little space of four fingers is this great expanse for which we know no limit, and in which a sun like ours appears to be no more than a fine particle floating in the air. Does this then give us an approximation for the number of angels in it? Furthermore, all these angels will form part of the assembled mass of creatures on the Day of Gathering.
این بزرگ‌گردهمایی است که زیان و سود در آن آشکار خواهد شد: مؤمنان همهٔ خوشی را تنها برای خود برمی‌دارند، در حالی که کافران کاملاً از آن محروم می‌شوند و پیش از آنکه به دوزخ فرستاده شوند. این دو گروه بسیار متفاوت‌اند. احساسی که از آن دریافت میکنیم، احساس رقابتی است که در آن برندگان همهچیز را می‌برند. از این‌رو، هر یک از دو طرف می‌خواهد رقبای خود را از آن محروم کند. مؤمنان برنده و کافران بازنده می‌شوند. این همان چیزی است که از زیان و سود متقابل مراد است، چنان‌که در همین آیه و آیهٔ پس از آن توضیح داده شده است: «و هر کس به خدا ایمان آورد و کار شایسته کرد، بدی‌هایش را از او می‌زداید و او را به باغ‌هایی درمی‌آورد که از زیر آنها جوی‌ها روان است، که در آن جاودانه خواهند ماند. این است کامیابی بزرگ. اما کسانی که کفر ورزیدند و آیات ما را دروغ شمردند، سزاوار آتش‌اند که در آن جاودانه خواهند ماند.»
It will be in front of this great assembly that the loss and gain will take place: the believers will take all happiness purely for themselves while the unbelievers will be totally deprived of it before being sent to hell. These are two greatly different lots. The sense we receive is that of a competition where the winners take all. Hence, each side wants to deprive its competitors. The believers end up winners and the unbelievers losers. This is what is meant by mutual loss and gain, as explained in the same verse and that which follows: “For anyone who shall have believed in God and done what is right, He will efface his bad deeds and will admit him into gardens through which running waters flow, where they will abide for ever. That is the supreme triumph. But those who disbelieve and deny Our revelations are destined for the fire where they will abide.
«چه پایانِ بدی!» (آیات ۹-۱۰)
How miserable an end!” (Verses 9-10)
پیش از آنکه دعوت به ایمان آورده شود، این سوره یکی از ارکان اصلی اعتقاد اسلامی را بیان میکند، یعنی ایمان به اراده‌ی خداوند و تأثیر ایمان به خدا بر دل انسان: «هیچ مصیبتی جز به اذن خدا به کسی نمی‌رسد. و هر کس به خدا ایمان آورد، خداوند دلش را هدایت میکند. و خداوند به همه چیز داناست.» (آیه ۱۱)
Before completing the call to them to believe, the surah states one of the main elements of the Islamic faith, which is to believe in Gods will and the effect of belief in God on the human heart: “No calamity can ever befall anyone except by God's leave. He will guide the heart of anyone who believes in Him. God has full knowledge of all things.” (Verse 11)
شاید این حقیقت در اینجا تنها برای آن بیان شده است که در چارچوب ایمانی که آنان به پذیرفتن آن فراخوانده می‌شوند، به‌روشنی جای گیرد. این باوری است که همه چیز را به خدا نسبت میدهد، و هر خیر یا شری که رخ میدهد، تنها به خواست خدا پدید می‌آید. این حقیقتی اساسی است که بدون آن ایمان ناقص خواهد بود.
Perhaps this fact is stated here only to put it clearly within the context of the faith they are called upon to adopt. It is a belief that attributes everything to God, and whatever good or evil takes place occurs only by Gods will. This is an essential fact without which faith is incomplete.
این در حقیقت پایه‌ی همه‌ی احساساتی است که یک مؤمن هنگام رویارویی با رویدادها و موقعیت‌های زندگی، چه خوش و شادی‌آور و چه ناگوار و اندوه‌بار، ممکن است داشته باشد. از سوی دیگر، این حقیقت در پاسخ به چیزی بیان شده که رخ داده بود و در ذهن مردم در زمان نزول این سوره یا این آیه روشن بود. فارغ از موقعیت دقیق، این حقیقت نمایانگر جنبه‌ای مهم از مفهومی است که اسلام در آگاهی مؤمن جای میدهد. بدین ترتیب او دست خدا را پشت هر رویداد و هر حرکت احساس میکند. آنچه بر او می‌گذرد، چه شادی بیاورد و چه سختی، با دلی آرام می‌پذیرد. در حالت نخست سپاس خود را ابراز میکند و در حالت دوم شکیبایی نشان میدهد. یا ممکن است به مرتبه‌ای بالاتر برسد و در هر دو حالت شادی و سختی، سپاس خود را به خدا تقدیم کند، چرا که احساس میکند هر دو برای او نعمت‌های الهی‌اند.
It is indeed the basis of all feelings a believer may have when facing life events and situations, good and happy or bad and miserable. On the other hand, this fact is stated here in response to something that took place and was clear in people’s minds at the time of the revelation of this surah or this verse. Regardless of the exact situation, this fact represents an important aspect of the concept Islam implants in a believers consciousness. He thus feels Gods hand behind every event and every move. He receives with a calm heart whatever happens to him, whether it brings him happiness or adversity. He expresses his gratitude in the first case and demonstrates patience in the second. Alternatively, he may rise to a higher level, expressing his thanks to God in both cases of happiness and adversity, feeling that both bring him God’s blessings.
او سپس مصیبت را یادآوری‌ای برای خود یا فرصتی میبیند که ممکن است آمرزش گناهان گذشته یا افزایش پاداشش را به همراه داشته باشد. در حدیثی صحیح، پیامبر ﷺ فرموده‌اند: «شگفت است حال مؤمن که هر چه خداوند برایش مقدر کند، برای او خیر است. اگر به مصیبتی برسد، صبر میکند و این برای او خیر است، و اگر به آنچه خوشایند است برسد، خدا را سپاس میگوید و این نیز برای او خیر است. این حال جز برای مؤمن نیست.» [روایت بخاری و مسلم.] «و هر کس به خدا ایمان آورد، او دل وی را هدایت میکند» ({آیه ۱۱ سوره تغابن})
He then sees adversity as a reminder for him or an occasion that may bring him forgiveness of past sins or an increase in his reward. In an authentic hadith, the Prophet is quoted as saying: “Amazing is the believer’s situation: whatever God determines is good for him. Should he meet with adversity, he resorts to patience and this is good for him, while if he meets with what is pleasant, he expresses his gratitude to God, and this is good for him. This situation applies to no one other than a believer.” [Related by al-Bukhari and Muslim.] “He will guide the heart of anyone who believes in Him” (Verse 11)
برخی مفسران این عبارت را به معنای ایمان به قضای الهی و تسلیم شدن در برابر آن، در هنگام روبه‌رو شدن با مصیبت، دانسته‌اند. اما ابن عباس این سخن را نشانه‌ی هدایت کامل بخشیده‌شده به دل‌های مؤمن میداند که آنان را به شناخت حقیقت مطلق میرساند. بر این اساس، آنان همه‌ی امور و همه‌ی رویدادها را به خداوند، که مبدأ و مقصد ایشان است، نسبت می‌دهند.
Some commentators explain this as meaning belief in God’s will and being resigned to it in the event of facing a calamity. Ibn 'Abbas, however, takes this statement as indicating complete guidance granted to believing hearts, making them recognize the absolute truth. Thus they attribute all things and all events to God, their source and goal.
این امر به آنان آرامش و تسلی میبخشد. با چنین دیدگاه کامل و جامعی، آنان گرفتار نگاهی جزئی نمی‌شوند که ممکن است ناقص یا نادرست باشد. از این روست که در پایان آیه آمده است: «و خداوند به هر چیزی داناست.» (آیه ۱۱) پس این خود، هدایتی است به بهره‌ای از دانش خداوند. خداوند این هدایت را به کسی عطا میکند که به راستی ایمان آورده است، و بدین‌سان پاداش شناخت بخشی از آنچه ورای این زندگی محدود انسانی است را به دست میآورد.
This provides them with reassurance and comfort. With such a complete and comprehensive vision, they are not encumbered by a partial view that may be deficient or erroneous. Hence, the comment at the end of the verse: “God has full knowledge of all things." (verse. 11) It is, then, guidance to a share of Gods knowledge. God grants this guidance to a person who truly believes, thus earning the prize of knowing something of what lies beyond this limited human life.
سورہ اپنی اس دعوت کو جاری رکھتی ہے جس میں لوگوں کو ایمان لانے کی تلقین کی گئی ہے، اور اب انہیں اللہ کی اطاعت اور اس کے رسول کی اطاعت کی طرف بلایا جاتا ہے: "پس اللہ کی اطاعت کرو اور رسول کی اطاعت کرو۔ اگر تم منہ موڑ لو تو جان لو کہ ہمارے رسول کا فرض صرف یہ ہے کہ وہ پیغام کو واضح طور پر پہنچا دے" (آیت 12)۔
سورہ پہلے ہی ان پچھلی قوموں کا انجام دکھا چکی ہے جنہوں نے منہ موڑا تھا۔ اب وہ بتاتی ہے کہ خدا کے رسول کا کردار صرف یہ ہے کہ وہ خدا کا پیغام پہنچا دے۔ جب وہ یہ کام کر دیتا ہے تو اس نے اپنے سپرد کی گئی امانت ادا کر دی اور دلیل ان کے سامنے رکھ دی۔ اس کے بعد جو باقی رہتا ہے وہ اس انجام کا معاملہ ہے جس کے وہ مستحق ہیں جو نافرمانی اور انکار پر اڑے رہتے ہیں۔ انہیں اس کی یاد دہانی پہلے ہی کرائی جا چکی ہے۔
The surah continues with its call on people to believe, calling them now to obey God and His Messenger: “So obey God, and obey the Messenger. If you turn away, know that Our Messengers only duty is to deliver his message in full clarity" (Verse 12) The surah has already shown them the end suffered by earlier communities who turned away. Now it tells them that the role of Gods Messenger is only to deliver His message. When he has done this, he has fulfilled the trust assigned to him and put the proof before them. What remains is the fate merited by those who are stubborn in disobedience and rejection. They have already been reminded of this.
این بخش با تأکید دوباره بر حقیقت یگانگی خداوند پایان می‌یابد؛ حقیقتی که آنان پیوسته انکارش می‌کنند. همچنین نگرش مؤمنان در برخورد با خداوند را بیان میکند: «خدا؛ هیچ معبودی جز او نیست. پس مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند» (آیه ۱۳). حقیقت یگانگی خداوند جوهره ایمان است. پیامد عملی آن این است که انسان تمام اعتماد خود را به خداوند بسپارد و تنها بر او تکیه کند. این آیه پلی میان این بخش‌های سوره و بخش پایانی آن است که خطاب به مؤمنان است.
This section concludes by restating the truth of Gods oneness, which they persistently deny. It also states the believers attitude in dealing with God: “God: there is no deity other than Him. In God, then, let the believers place their trust" (Verse 13) The truth of Gods oneness is the essence of faith. Its practical import is to place ones total trust in God and to rely on Him alone. This verse provides a bridge between these sections of the surah and its final one which comes as an address to the believers.