قرآن از جانب خداوند بر محمد، فرستادهٔ خدا نازل شد تا به وسیلهٔ آن دولتی برپا دارد، جامعه‌ای پدید آورد، اجتماعی را سازمان دهد، ذهن‌ها و وجدان‌ها را پرورش دهد و ارزش‌های اخلاقی را تعیین کند. قرآن همچنین باید پیوندهایی را که در درون جامعهٔ مسلمانان جریان دارد استوار می‌ساخت، و نیز روابط بین‌المللی‌ای را که دولت مسلمان ممکن است داشته باشد تعریف می‌کرد. همهٔ این‌ها قرار بود محکم به یکدیگر پیوسته باشند، به طوری که همهٔ اجزایشان کلی منسجم را تشکیل دهند، برخاسته از یک منبع واحد و ارجاع‌دهنده به یک مرجع واحد. در حقیقت، این است ماهیت دین، همان‌گونه که خداوند آن را تعریف کرده و مسلمانان در روزگاری که واقعاً مسلمان بودند به آن عمل می‌کردند.

The Qur’ān was bestowed from on high to Muĥammad, God’s Messenger, so that he might, by means of it, establish a state, bring a community into being, organise a society, cultivate minds and consciences and set moral values. The Qur’ān was also to set the bonds that would operate within the Muslim community, as also define the international relations the Muslim state might have. All these were to be firmly joined together, so that all their parts would form one coherent whole, stemming from a single source and referring to a single authority. This is, in fact, the nature of religion, as defined by God and practised by Muslims in the days when they were indeed truly Muslims.

بنابراین، در این سوره همانند سه سوره بلندی که پیش از آن آمدند، مجموعه‌ای از موضوعات را می‌یابیم که همگی با هدف اصلی‌ای که قرآن برای تحقق آن نازل شد به یکدیگر پیوند خورده‌اند؛ یعنی سازمان‌دهی اجتماعی بر پایه مفهومی مشخص و روشن که ایمان آن را صورت‌بندی کرده است. چنین مفهومی تمامی قوانین، ارزش‌ها، معیارها و شیوه زندگی خود را از خدا می‌گیرد و معتقد است که تمامی الوهیت، ربوبیت و اقتدار تنها از آنِ خداست.

Hence, we find in this sūrah, as we found in the three long ones preceding it, a whole host of topics interlinked by the main goal the Qur’ān was revealed to achieve, namely, social organisation on the basis of a well-defined concept formulated by faith. Such a concept looks up to God for all its laws, values, standards and code of living and maintains that all Godhead, Lordship and authority belong to God alone.

در این سوره نیز تلاشی روشن برای تدوین مفاهیم ایمان دیده می‌شود؛ ایمانی پاک و پیراسته از هرگونه آلودگی خرافات بت‌پرستانه و تحریفی که پیروان ادیان آسمانی پیشین در آن پدید آورده بودند. افزون بر این، جامعه مسلمان به‌طور کامل از ماهیت واقعی خود، نقش‌اش، راهی که باید بپیماید و دشواری‌هایی که این راه در بر دارد، آگاه می‌شود. همچنین جامعه مسلمان نسبت به نقشه‌های شوم دشمنانش که قطعاً با ایمان او دشمنی دارند، هشدار داده می‌شود. این سوره همچنین احکامی درباره برخی از آیین‌های عبادی دارد، به‌ویژه آن‌هایی که هدف‌شان پاکسازی روحانی فرد مسلمان و جامعه مسلمان و استوارسازی پیوند آنان با پروردگارشان است. قوانین دیگری که در این سوره آمده، روابط درون جامعه مسلمان و همچنین روابط میان جامعه‌ها را تنظیم می‌کند. افزون بر این، سوره احکامی را دربردارد که برخی انواع خوراکی‌ها، نوشیدنی‌ها، ازدواج‌ها و دیگر رفتارها را مجاز یا ممنوع می‌سازد. همه این‌ها مجموعه‌ای کامل را در یک سوره واحد تشکیل می‌دهند که معنای حقیقی دین را، آن‌گونه که خداوند اراده کرده و آن‌گونه که مسلمانان وفادار به ایمان خود آن را درک می‌کنند، تأیید می‌کند.

We also find in this sūrah a clear effort to formulate concepts of belief, pure, purged of all traces of idolatrous superstition, and distortion perpetrated by followers of earlier Divine religions. Moreover, the Muslim community is made fully aware of its true nature, its role, the course it must follow and the difficulties that it involves. It is also alerted to the wicked designs of its enemies who are certainly hostile to its faith. The sūrah also includes rulings concerning some of its worship rituals, specifically those which aim to give the Muslim individual and the Muslim community spiritual purification, consolidating their relations with their Lord. Other legislation included in the sūrah aims to regulate relations within the Muslim community, as well as inter-community relations. Furthermore, the sūrah includes legislation permitting or prohibiting certain types of food, drink, marriages and other practices. All these form a complete unit, in a single sūrah, confirming the true meaning of religion, as God intended it and as understood by Muslims who are true to their faith.

در این سوره، همچون دو سورهٔ پیش از آن، این اندیشه نه به‌طور ضمنی، بلکه به‌صراحت و با تأکید بیان شده است. افزون بر این، سوره روشن می‌کند که همهٔ این‌ها با هم دینِ اسلام را تشکیل می‌دهند، پذیرفتنِ تمامِ آن ایمان است، و عمل کردن به تمامِ آن، معنای تسلیم شدن در برابر خداوند یا اسلام است. همچنین بیان می‌کند که کسانی که بر اساس وحی‌های خداوند داوری نمی‌کنند، کافر، ستم‌کار و متجاوز هستند. در واقع، آنان با خودداری از داوری بر پایهٔ وحی‌های خداوند، داوری جاهلیت را برمی‌گزینند، و این کاری است که یک مؤمنِ مسلمان به هیچ‌وجه نمی‌تواند انجام دهد.

In this sūrah, as well as in the two preceding sūrahs, this idea is not given implicitly but is rather stated explicitly and emphatically. Furthermore, the sūrah makes clear that all these together form the religion of Islam, that accepting it all means faith, and that putting it all into practice is the meaning of submission to God or Islam. It further states that those who do not judge according to God’s revelations are unbelievers, wrongdoers and transgressors. Indeed, by refusing to judge in accordance with God’s revelations, they prefer the judgement of ignorance, and this is something that a Muslim believer simply cannot do.

این اصل بنیادی در این سوره، همراه با مفهوم خالص ایمان که بر آن استوار است، برجستگی یافته است. در اینجا مناسب است نشان داده شود که این دو چگونه با یکدیگر پیوند خورده‌اند.

This fundamental principle is given prominence in the sūrah together with the pure concept of faith on which it is based. It is pertinent to show here how the two are intertwined.

چون قرآن تأکید دارد که قرار دادنِ وحیِ خداوند به‌عنوان مبنای همهٔ داوری‌ها، معنای حقیقیِ اسلام است، و اینکه آنچه خداوند حلال یا حرام اعلام کرده، معنای حقیقیِ دین است، قرآن بر این واقعیت تکیه دارد که خداوند تنها معبودِ هستی است و در الوهیت خود هیچ شریکی ندارد؛ خداوند تنها آفریدگار است و در آفرینش خود هیچ شریکی ندارد؛ تنها مالک است و در فرمانروایی خود هیچ شریکی ندارد. از این رو، منطقی و ناگزیر است که چیزی جز بر پایهٔ قانون او و با اجازهٔ او تصمیم گرفته نشود. آن‌که همه را آفریده و همه چیز از آنِ اوست، تمام اختیار را دارد تا قانون اساسیِ پیروی‌شونده از سوی مخلوقاتش را در قلمرو خود تعیین کند. او قانون‌گذار است و هر آنچه فرماید باید اطاعت شود. هر کس این را منکر شود، گناهکارِ نافرمانی، سرکشی و کفر است. اوست که مفهوم حقیقیِ ایمان و نظامِ درستِ زندگی را تعیین می‌کند. کسانی که به او ایمان دارند، آیینی را که وحی کرده می‌پذیرند و نظامی را که ترسیم کرده اجرا می‌کنند. این دو با هم پیش می‌روند. آنان با ادای آیین‌های عبادی و با اجرای قانونی که او وضع کرده، او را عبادت می‌کنند، و میان یک آیین و یک حکم حقوقی هیچ تفاوتی نمی‌گذارند. هر دو از خداوند است که تنها او دارای تمام حاکمیت و تمام اقتدار است. این است جوهرهٔ باور به او به‌عنوان تنها معبود، که دارای تمام فرمانروایی است و از هر آنچه در آسمان‌ها و زمین رخ می‌دهد آگاه است.

As it emphasises that making God’s revelation the basis of all judgements is the true meaning of Islam, and that what God has pronounced as lawful or unlawful is the true meaning of religion, the Qur’ān relies on the fact that God is the only deity in the universe and has no partner to share in His Divinity; God the only Creator has no partner in His creation; the only Owner has no partner in His dominion. Hence, it is both logical and inevitable that nothing should be decided except on the basis of His law and by His permission. The One who creates all and owns all has all authority to determine the constitution to be followed by His creatures in His dominion. He is the One to legislate and to be obeyed whatever He may rule. Whoever disputes this is guilty of disobedience, rebellion and disbelief. It is He who defines the true concept of faith as well as the proper code of living. Those who believe in Him embrace the faith He has revealed and implement the system He has outlined. The two go hand in hand. They worship Him through offering the worship rituals and through implementing the code He has legislated, drawing no distinction between a ritual and a legal provision. Both come from God, who alone holds all sovereignty and all authority. This is the essence of the belief in Him as the only God, who has all dominion and who knows all that takes place anywhere in the heavens and the earth.

از این رو، اجرای شریعت خداوند در هستهٔ دین هر پیامبری قرار دارد. در حقیقت، این دین الهی است که نمی‌تواند شکل دیگری داشته باشد.

Hence, implementing God’s law is at the core of every prophet’s religion. Indeed, it is Divine religion which cannot take any other form.

بنابراین، در این سوره سخنانی پی‌درپی آمده که یگانگی خداوند را تأکید می‌کند و هرگونه شرک، تثلیث و شریک یا همتا قرار دادن برای او را رد می‌کند. این سخنان همچنین ویژگی‌های خدایی و بندگی خداوند را با روشنی کامل تثبیت می‌کنند (نگاه کنید به آیات ۱۵-۱۷ و ۷۲-۷۳). از آنجا که خداوند تنها پروردگار، آفریننده و فرمانروا است، تنها اوست که قانون‌گذاری می‌کند و حلال و حرام را تعیین می‌نماید. تنها او شایسته آن است که در آنچه قانون وضع می‌کند اطاعت شود، همان‌گونه که تنها او شایسته آن است که پرستش به سوی او باشد. او با بندگانش در این باره پیمانی بسته است. از این رو، از مؤمنان به اسلام می‌خواهد که به پیمان خود وفا کنند و آنان را از پیامدهای شکستن آن برحذر می‌دارد، همان‌گونه که پیش از آنان بنی‌اسرائیل را برحذر داشت (آیات ۱، ۲، ۷، ۸، ۱۲-۱۴).

Thus, statements come thick and fast in the sūrah emphasising God’s oneness and repudiating all forms of polytheism, trinity and association of partners with God or equals to Him. Such statements also establish the characteristics of Godhead and servitude to God in absolute clarity. (See verses 15-17 and 72-3) Because God is the only Lord, Creator and Sovereign, then He is the only one who legislates and defines what is lawful and what is forbidden. He is the one to be obeyed in what He legislates in the same way as He is the one to whom people should address their worship. He has concluded a covenant with His servants to this effect. Hence, He requires believers in Islam to fulfil their covenant, and warns them against the consequences of breaching it as did the Israelites before them. (Verses 1-2, 7-8, 12-14)

این سوره مشتمل بر احکام تشریعی فراوانی در موضوعات گوناگون است، از جمله: کدام حیوانات با ذبح یا شکار حلال‌اند؛ آنچه در زمان احرام، در حج و در مسجدالحرام کعبه جایز یا ممنوع است؛ آنچه در ازدواج جایز یا حرام است؛ طهارت برای عبادت و نماز؛ داوری و اجرای عدالت؛ کیفر حتمی سرقت و سرکشی در برابر حکومت قانونی اسلامی؛ شراب و مسکرات، قمار، بت‌ها و تیرهای فال؛ کفاره سوگندهای شکسته و شکار در حال احرام؛ وصیت کردن؛ چهارپایانی که به خاطر خرافات مشخص و از بهره‌برداری انسان کنار گذاشته شده‌اند؛ و مجازات‌هایی در تورات که در فقه اسلامی وارد شده‌اند. بدین ترتیب، می‌بینیم که احکام حقوقی در سراسر این سوره همراه با تعالیم مربوط به عبادت ارائه شده‌اند، بی‌آنکه میان آن‌ها هیچ قالب جداکننده‌ای وجود داشته باشد.

The sūrah includes a host of legislative rulings on a wide variety of subjects, such as which animals are lawful to eat when slaughtered or hunted; what is permissible or restricted during the period of consecration, or iĥrām, in pilgrimage and in the Sacred Mosque at the Ka`bah; what is permissible or forbidden in marriage; purification for worship and prayer; judgement and the administration of justice; mandatory punishment for theft and rebellion against a lawful Islamic government; wines and intoxicants, gambling, idols and divining arrows; atonement for breached oaths and hunting when in the state of consecration; making a will; cattle marked out by superstition and set aside from man’s use; and penal provisions in the Torah that have been incorporated in Islamic law. Thus, we see how legal provisions throughout the sūrah are presented hand in hand with teachings concerning worship, this without any separating format between them.

در کنار چنین احکام و مقررات حقوقی، که خود متنوع‌اند، به اطاعت از خداوند و پایبندی به آنچه او تشریع و امر کرده است فرمان داده شده‌ایم. همچنین فرمان داده شده‌ایم که هیچ حکمی به حلال یا حرام بودن صادر نکنیم، مگر آنچه خداوند آن را تأیید کرده باشد. و نیز سخنی داریم مبنی بر اینکه اسلام دینی است که خداوند آن را برای امتی که در همه امور خود تسلیم اوست مقرر فرموده است. این همان دینی است که او آن را کامل گردانیده تا نعمت خود را بر امت مسلمان تمام کند.

Side by side with such rulings and legal provisions, varied as they are, we are commanded to obey God and observe what He has legislated and ordered. We are also commanded not to make any verdict of permissibility or prohibition which is not sanctioned by God. We also have a statement that Islam is the faith God has laid down for the community that submit to Him in all its affairs. It is the faith He has perfected in order to make His grace bestowed on the Muslim community complete.

(آیات ۲، ۸۷، ۹۲ و ۳)

(Verses 2, 87, 92 and 3)

این سوره به طور کلی و مبهم به اطاعت مطلق در امور حرام و حلال اشاره نمی‌کند، بلکه به صراحت کامل مردم را ملزم می‌سازد که تمامی داوری‌های خود را بر پایه آنچه خداوند خود نازل کرده است انجام دهند. قرار دادن هرگونه داوری بر مبنایی غیر از این، برابر با کفر، ستم و تجاوز است. این سوره در این باره سخنان قاطع فراوانی دارد. (آیات ۴۱ تا ۵۰)

The sūrah does not express in general terms the commandment of absolute obedience with respect to prohibition and permissibility. Rather, it makes an absolutely clear statement requiring people to make all judgements based on what God Himself has revealed. To place such judgement on any other basis is tantamount to disbelief, wrongdoing and transgression. The sūrah includes many decisive statements in this respect. (Verses 41-50)

بدین ترتیب، این مسئله به روشنی تمام آشکار می‌شود: یک خدا هست که آفریدگار و مالک همه چیز است. از این رو، یک داور، یک قانون‌گذار و یک فرمانروا وجود دارد که تمام اختیار از آنِ اوست. این، به ضرورت، به این معناست که تنها یک نظام قانونی و یک رویکرد وجود دارد. نتیجه همه اینها این است که یا باید اطاعت و داوری بر اساس قانون خدا باشد، که شرط لازم ایمان است، یا نافرمانی، سرکشی و داوری بر پایه‌ای دیگر باشد، که نشانه کفر، ستمکاری و تجاوز است. این جوهر دین الهی است که پیروی از آن موضوع پیمان خدا با انسان‌ها است. این همان دینی است که همه پیامبران خدا برای همه امت‌های مؤمن و برای امت پیروان محمد ﷺ تبلیغ کرده‌اند.

Thus the whole issue is made abundantly clear: there is one God who is the Creator and the Owner of all. Hence, there is one judge, legislator and master commanding all authority. This, by necessity, means that there is only one legal code and one approach. The result of all this is that there can be either obedience and judgement in accordance with God’s law, which is the prerequisite of faith, or there can be disobedience, rebellion and judgement on some other basis, which is the mark of disbelief, wrongdoing and transgression. This is the essence of the Divine religion, the following of which is the subject matter of God’s covenant with mankind. It is the same religion preached by all God’s messengers to all believing communities and the community of Muĥammad’s followers.

بنابراین، دین الهی ایجاب می‌کند که هر حکمی مطابق با آنچه خدا از بالا نازل کرده صادر شود، بدون توجه به هیچ ملاحظهٔ دیگری. تنها بر پایهٔ چنین واقعیتی است که اقتدار و حاکمیت خدا به‌طور کامل جاری می‌شود و عبارت «هیچ معبودی جز خدا نیست» در عمل تحقق می‌یابد.

It is, then, imperative that Divine religion means that all judgement should be in accordance with what God has revealed from on high, paying no regard to any other consideration. It is only on the basis of such reality that God’s authority and sovereignty are seen to operate fully and the declaration of “there is no deity other than God” takes practical effect.

پیوندِ متقابلِ دینِ الهی با قرار دادنِ وحیِ خداوند به عنوان مبنای هر داوری، تنها به این خاطر نیست که وحیِ خداوند بی‌نهایت برتر از همهٔ قوانین و مقرراتی است که انسان‌ها ممکن است وضع و تصویب کنند. این تنها یکی از دلایل است، هرچند دلیل اصلی نیست. دلیل اصلی در این واقعیت نهفته است که داوری بر اساس وحیِ خداوند، معنای عملیِ انتسابِ تمامیِ الوهیت به خداوندِ یگانه و نفیِ هرگونه صفتِ الوهیت از دیگران است. این است معنای اسلام، هم از نظر لغوی، یعنی تسلیم، و هم از نظر دینی، یعنی تسلیمِ خود به خداوندِ یگانه.

The mutual association between Divine religion and making God’s revelation the basis of all judgement is not merely due to the fact that God’s revelation is infinitely better than all the laws and regulations human beings may devise and enact. This is only one, though not the main, reason for it. The main reason is found in the fact that judgement in accordance with God’s revelation is the practical meaning of attributing all Godhead to God alone and denying all others any attribute of Godhead. This is the meaning of Islam, both linguistically, i.e. submission, and religiously, i.e. self-surrender to God alone.

بنابراین، صرفِ این‌که انسان‌ها قوانینی مشابهِ شریعتِ الهی وضع کنند، یا حتی خودِ شریعتِ الهی را بپذیرند اما آن را به‌عنوان قانونِ خودشان معرفی کنند و آن را به او نسبت ندهند و برای اعترافِ به حاکمیتِ او اجرا نکنند، کافی نیست. آنچه در اینجا اهمیت دارد این است که مردم برای خود هیچ اقتدار یا حاکمیتی قائل نشوند، مگر در قالبِ اجرای قانونِ خدا و برپاداشتنِ فرمانروایی او در زمین.

It is not sufficient, therefore, that human beings should adopt legislation similar to Divine law, or indeed that they should adopt Divine law itself but label it as their own, without attributing it to Him and implementing it in acknowledgement of His sovereignty. What is important here is that people must not claim for themselves any authority or sovereignty except in the form of implementing God’s law and establishing His authority on earth.

بر همین اصل است که حکمی که در این سوره آمده مبتنی است: «و کسانی که به آنچه خدا نازل کرده حکم نمی‌کنند، آنان همان کافرانند ... ستمکاران ...

It is on this principle that the judgement made in the sūrah is based: “Those who do not judge in accordance with what God has revealed are indeed unbelievers ... wrongdoers ...

transgressors». (آیات ۴۴، ۴۵ و ۴۷) این به آن دلیل است که کسانی که برای داوری خود مبنایی غیر از آنچه خدا نازل کرده برگزیده‌اند، در واقع یگانگی خدا به عنوان تنها خدای هستی را انکار می‌کنند. آنان این انکار را از طریق کردار و رفتار خود ابراز می‌کنند، هرچند ممکن است آن را به زبان نیاورند. کردار واقعاً از گفتار رساتر سخن می‌گوید. از این رو، قرآن آنان را کافر، ستمکار و فاسق توصیف می‌کند. این اوصاف برای انکار خدایی خدا مناسب‌اند، زیرا آنان حاکمیت مطلق خدا را نمی‌پذیرند و برای خود همان ویژگی اساسی خدایی را ادعا می‌کنند، یعنی وضع قانون برای مردم که با قانون خدا در تضاد است. این مفهوم در چندین بیان روشن که در این سوره آمده است، بارها تأکید شده است.

transgressors”. (Verses 44, 45 and 47) This is because those people who have taken for their judgement a basis other than what God has revealed are in effect rejecting God’s position as the only God in the universe. They express their rejection through their actions and practices, even though they may not declare it verbally. Actions truly speak louder than words. Hence, the Qur’ān describes them as unbelievers, wrongdoers and as iniquitous. These are apt descriptions for their rejection of Godhead as they refuse to acknowledge God’s absolute sovereignty, and claim for themselves the most essential quality of Godhead, namely enacting legislation for people which is at variance with God’s law. This concept is repeatedly emphasised in several clear statements made in this sūrah.

یکی دیگر از موضوعات اصلی که در سراسر این سوره جریان دارد، ترسیم سرشت جامعهٔ مسلمان، نقش حقیقی آن در زندگی بشر بر روی زمین، و رفتارش نسبت به دشمنانش است، و در همان حال، افشای این دشمنان، عقاید انحرافی‌شان، و همچنین توطئه‌هایی که علیه اسلام می‌چینند. همان‌گونه که در سه سورهٔ پیشین نیز چنین بود، در اینجا نیز می‌بینیم که قرآن جامعهٔ مسلمان را در نبرد با نیروهای خصمانه رهبری می‌کند.

Another main theme running throughout the sūrah is the outline which is given of the nature of the Muslim community, its true role in human life on earth, its attitude towards its enemies, and at the same time an expose of those enemies, their deviant beliefs as also what they scheme against Islam. As it did in the previous three sūrahs, here again we see the Qur’ān leading the Muslim community in battle against hostile forces.

کتابی که برای این امت نازل شده، آخرین پیامی است که خداوند برای بشر می‌فرستد. این کتاب در جوهره ایمان و مفاهیم اصلی‌ای که پیام‌های پیشین بیان کرده‌اند، آن‌ها را تأیید می‌کند. با این حال، چون این آخرین پیام خداوند است، متن نهایی و حاکم است. این کتاب نسخه‌ی کامل قانون الهی را ارائه می‌دهد که خداوند می‌خواهد بشر در تمام طول زندگی‌اش بر روی زمین آن را اجرا کند. هر آنچه از قوانین گذشته را تأیید کند، همچنان بخشی از قانون خداوند باقی می‌ماند و هر آنچه را نسخ کند، این جایگاه را از دست می‌دهد، هرچند که در یکی از کتاب‌های وحیانی خداوند بیان شده باشد. «امروز دین شما را برای شما کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین برای شما پسندیدم.» (آیه ۳) «و این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم که تصدیق‌کننده‌ی کتاب‌های پیش از خود و نگهبان و مهیمن بر آن‌هاست.» (آیه ۴۸)

The book that has been revealed to this community is the final message God sends to mankind. It confirms previous messages in the essence of faith and the main concepts they outline. However, since it is God’s final message, it is the final and governing text. It provides the ultimate version of the Divine law God wants mankind to implement for the whole duration of human life on earth. Whatever it endorses of past law remains part of God’s law, and whatever it abrogates loses this status, even though it is stated in one or the other of God’s revealed books. “This day I have perfected your religion for you and bestowed on you the full measure of My blessings and have chosen Islam as a religion for you.” (Verse 3) “And to you We have revealed the Book, setting forth the truth, confirming the Scriptures which had already been revealed before it and superseding them.” (Verse 48)

بنابراین نقشی که به امت مسلمان واگذار شده، امانتداری بر بشریت است: این امت باید عدالت را برای همه تضمین کند، بی‌آنکه تحت تأثیر احساسات دوستی یا دشمنی قرار گیرد، یا تحت تأثیر دشواری‌هایی که دیگران بر سر راهش قرار می‌دهند. تحمل سختی‌ها و مشقت‌ها جزء لاینفک ادای این امانت است، همچنان که رد کردن انحراف، هوس و خواسته‌های دیگران نیز چنین است. امت مسلمان همواره باید بکوشد که حتی کوچک‌ترین انحراف از مسیر و قانون خود را اجازه ندهد تا برای جلب نظر یا کسب حمایت هیچ کس باشد. همواره باید در پی جلب خشنودی خداوند و اجرای قانون او باشد. (آیات ۲، ۸ و ۴۸-۴۹)

The role assigned to the Muslim community, then, is that of a trusteeship over mankind: it must ensure justice for all, unaffected by feelings of friendship or hostility, or by what difficulties others place in its way. To endure difficulties and hardships is part and parcel of the discharge of its trust, as is the dismissal of other people’s deviation, caprice and desire. The Muslim community must always endeavour not to allow even the slightest deviation from its course or its legal code to curry favour with, or win the support of anyone. It must always seek to win God’s pleasure and implement His law. (Verses 2, 8, and 48-9)

از آنجا که جامعه مسلمان وارث همه پیام‌های الهی، دریافت‌کننده آخرین پیام خداوند به بشریت و امین بشر بر پایه آخرین دین است، لازمه این امر آن است که هرگز با کسانی که این دین را انکار می‌کنند یا به واجبات و عبادات آن استهزا می‌زنند، رابطه سرپرستی و دوستی نداشته باشد. سرپرستان آن تنها خداوند، پیامبرش ﷺ و مؤمنان راستین‌اند. پیوندی که این جامعه را پدید می‌آورد نه نژاد، موقعیت جغرافیایی یا میراث ملی است؛ تنها پیوند آن، پیوند ایمان، قانون الهی و پیام نهایی است. (آیات ۳، ۵۱، ۵۵، ۵۷-۵۸)

A consequence of the fact that the Muslim community is the heir to all Divine messages, the recipient of God’s final message to mankind and the trustee over mankind on the basis of the last religion is that it must never have a patronage relationship with those who reject this religion or those who mock its duties and acts of worship. Its patrons are only God, His Messenger, and true believers. The bond that makes this community is not its race, geographical location or national heritage; its only bond is that of faith, the Divine code and final message. (Verses 3, 51, 55, 57-8

و ۱۰۵)

and 105)

دشمنان جامعهٔ مسلمان کسانی هستند که هدایت الهی را رد می‌کنند و در برابر نظامی که خداوند نازل کرده، موضعی خصمانه دارند. آنان همچنان حاضر نیستند حقیقت را ببینند یا از موضع سرسختانهٔ دیرینهٔ خود در دشمنی با آن بکاهند.

The enemies of the Muslim community are those who reject Divine guidance and take a hostile attitude towards the system revealed by God. They remain unwilling to see the truth or to moderate their long-standing attitude of hardened hostility to it.

جامعه مسلمان همواره باید بتواند آنان را بر اساس رفتار گذشته‌شان نسبت به پیامبران خدا و رفتار اخیرشان نسبت به اسلام، پیامبر آن ﷺ و پیروانش شناسایی کند. (آیات ۱۲-۱۴، ۲۰-۶، ۳۲، ۴۱-۳، ۵۹-۶۴، ۶۸، ۷۰-۱ و ۷۸-۸۲)

The Muslim community must always be able to identify them on the basis of their past attitude towards God’s messengers and their recent one towards Islam, its Messenger and followers. (Verses 12-14, 20-6, 32, 41-3, 59-64, 68, 70-1, and 78-82)

این حملهٔ مستمر که دشمنان جامعهٔ مسلمان را افشا می‌کند، با تأکید ویژه بر دشمنی یهودیان و مشرکان و با اشاراتی به منافقان و مسیحیان، ما را به موضوع دیگری می‌رساند که این سوره بر آن تأکید می‌کند. این موضوع نگرشی را ترسیم می‌کند که در زمان نزول قرآن، در جامعهٔ مسلمانان مدینه بسیار زنده بود. همچنین به نگرش جامعهٔ مسلمان در طول تاریخش نسبت به نیروهای خصمانه می‌پردازد که در همهٔ زمان‌ها یکسان باقی می‌مانند.

This sustained attack that exposes the enemies of the Muslim community, with particular emphasis on the hostility of the Jews and idolaters and some references to the hypocrites and Christians, lead us to another theme the sūrah highlights. This theme portrays an attitude that was very much alive in the Muslim community of Madinah at the time when the Qur’ān was revealed. It also deals with the attitude of the Muslim community throughout its history towards hostile forces, which remain the same at all times.

بنابراین شایسته است این پرسش مطرح شود: این سوره در کدام مرحله از تاریخ جامعه مسلمانان در مدینه نازل شد؟ شماری از روایات نشان می‌دهند که این سوره پس از سوره ۴۸، الفتح، یا «فتح» نازل شده است. معروف است که سوره ۴۸ اندکی پس از آن نازل شد که پیامبر ﷺ پس از هجرت به مدینه، در سال ششم، صلح حدیبیه را منعقد کرد. برخی از این روایات همچنین می‌گویند که کل این سوره، به استثنای آیه ۳، در یک مناسبت نازل شد. بر پایه همین روایات، آیه ۳ بعداً، در زمان حج پیامبر ﷺ در سال دهم، نازل شد.

It is, then, pertinent to ask: at what stage in the history of the Muslim community in Madinah was this sūrah revealed? A number of reports suggest that this sūrah was revealed after Sūrah 48, Al-Fatĥ, or The Conquest. It is well known that Sūrah 48 was revealed shortly after the Prophet concluded the Peace Treaty of al-Ĥudaibiyah in Year 6 after his migration to Madinah. Some of these reports also suggest that the whole sūrah, with the exception of verse 3, was revealed on one occasion. Verse 3, according to these reports, was revealed later, during the Prophet’s pilgrimage in Year 10.

اما با بررسی دقیق مضامین این سوره و رویدادهایی که در زمان حیات پیامبر ﷺ روی داد، این روایت رد می‌شود. در واقع، یکی از رویدادهایی که اندکی پیش از نبرد بدر رخ داد، به‌طور قطعی ثابت می‌کند که آیاتی که از رفتار بنی‌اسرائیل در برابر ورود به سرزمین مقدس همراه با موسی سخن می‌گوید، پیش از آن نبرد که در سال دوم هجری روی داد، برای مسلمانان شناخته شده بود.

However, a careful review of this sūrah’s themes and the events that took place during the Prophet’s lifetime tends to refute this report. Indeed, one of the events that took place shortly before the Battle of Badr conclusively proves that the verses that speak about the attitude of the Israelites towards entering the Holy Land with Moses were known to the Muslims before that Battle which took place in Year 2 AH.

براستی، یک روایت حاکی است که سعد بن معاذ، و روایتی دیگر می‌گوید که المقداد بن عمرو، یکی از این آیات را نقل کرد، و یکی از این دو به پیامبر ﷺ گفت:

Indeed, one report suggests that Sa`d ibn Mu`ādh, and another report says that al- Miqdād ibn `Amr, quoted one of these verses, as one or the other said to the Prophet:

«ما به شما نخواهیم گفت آنچه بنی‌اسرائیل به موسی گفتند: "تو و پروردگارت برو و بجنگید، ما اینجا نشسته‌ایم." بلکه می‌گوییم: "تو و پروردگارت برو و بجنگید، ما قطعاً همراه شما خواهیم جنگید."» علاوه بر این، با بررسی محورهای این سوره روشن می‌شود که هنگام نزول آیاتی که از یهودیان سخن می‌گوید، آنان هنوز در مدینه از جایگاه قدرت و نفوذ برخوردار بودند و این امر می‌توانست بر جامعه مسلمانان تأثیر داشته باشد. از این رو، نیاز به این لشکرکشی برای افشای حقیقت آنان و بی‌اثر ساختن نیرنگ‌هایشان وجود داشت. بر همگان آشکار است که جایگاه و نفوذ یهودیان در مدینه پس از محاصره و مجازات قبیله یهودی قریظه، که به دنبال جنگ خندق رخ داد، به شدت کاهش یافت. تا پایان آن محاصره، سه قبیله اصلی یهودی، یعنی بنی‌قینقاع، بنی‌نضیر و بنی‌قریظه، از مدینه تخلیه شده بودند. همه این وقایع پیش از امضای صلح‌نامه حدیبیه با مشرکان عرب رخ داد. بنابراین، پس از اجرایی شدن آن صلح‌نامه، دیگر نیازی نبود که به یهودیان چنان اهمیتی داده شود که یک سوره کامل به آنان اختصاص یابد.

“We will not say to you what the Israelites said to Moses, ‘Go forth, you and your Lord, and fight. We will stay here’. Rather we say: ‘Go forth, you and your Lord, and fight; we will indeed fight with you.’” Furthermore, in reviewing the themes of the sūrah it is clear that when the verses speaking about the Jews were revealed, they still commanded a position of strength and influence in Madinah, and this could have had a bearing on the Muslim community. Hence, the need for this campaign to expose their reality and to render their scheming ineffective. It is well known that the position and influence of the Jews in Madinah was at a very low ebb after the siege and punishment of the Jewish tribe of Qurayżah that followed the Battle of the Moat. By the end of that siege, the three main Jewish tribes of Qaynuqā`, al-Nađīr and Qurayżah had been evacuated from Madinah. All this took place before the signing of the Treaty at al-Ĥudaibiyah with the Arab idolaters. Hence, once that Treaty came into effect, there was no need to give the Jews such importance whereby a whole sūrah was devoted to them.

علاوه بر این، دوران همزیستی مسالمت‌آمیز با یهودیان به پایان رسیده بود و پس از آنکه آنان بارها به پیمان‌های خود پشت پا زده بودند، نمی‌شد آن را دوباره برقرار کرد. از این رو، برخی از آیات این سوره باید پیش از اخراج آنان نازل شده باشند. نمونه‌هایی از این آیات، آیه‌های ۱۳ و ۴۲ هستند.

Moreover, the time of peaceful coexistence with the Jews was over, and could not be reinstated after they had violated their pledges time after time. Hence, some verses in the sūrah must have been revealed before their evacuation. Examples of these are verses 13 and 42.

بر این اساس، آنچه نشان می‌دهد این است که آغاز سوره و یک یا دو بخش از آن، احتمالاً پس از سوره ۴۸ نازل شده‌اند، در حالی که چندین بخش دیگر آن خیلی زودتر نازل شده بودند. افزون بر این، آیه ۳ که شامل این عبارت است: «امروز دین شما را برای شما کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را به‌عنوان دین برای شما پسندیدم»، بسیار دیرتر نازل شد. در واقع، بنا بر دقیق‌ترین گزارش‌ها، این عبارت آخرین وحی از میان همه وحی‌های قرآنی بود. این یعنی سوره نمی‌توانسته یک‌جا و یک‌باره نازل شده باشد، چنان‌که یک گزارش آن را چنین می‌داند.

All this tends to indicate that the opening of the sūrah and one or two passages of it were most probably revealed after Sūrah 48, while several of its passages were revealed much earlier. Moreover, verse 3 which includes the statement, “This day I have perfected your religion for you and have bestowed on you the full measure of My blessings and have chosen Islam as a religion for you”, was revealed much later. In fact, this statement was the last of all Qur’ānic revelations, according to the most accurate reports. This means that the sūrah could not have been revealed all at once, as one report suggests.

باید دوباره بر آنچه در مقدمه‌های سوره‌های ۲، ۳ و ۴ گفتیم تأکید کنیم.

We need to re-emphasise here what we said in the Prologues to Sūrahs 2, 3 and 4.

در حالی که قرآن نازل می‌شد، در نبرد جامعهٔ مسلمان با دشمنانش که ایمان آن را نپذیرفته و با آن مخالفت می‌کردند، یعنی یهودیان، مشرکان و منافقان، رهبری آن جامعه را بر عهده داشت. در همان حال و با همان شیوه، مفهومی درست از ایمان برای مؤمنان تدوین می‌کرد و برای سازماندهی درونی جامعهٔ مسلمان دستورها و قوانین ارائه می‌داد.

As it was being revealed, the Qur’ān was providing leadership for the Muslim community in its battle against its enemies who rejected and opposed its faith, including the Jews, the idolaters and hypocrites. At the same time and using the same approach, it was formulating a proper concept of faith for the believers and giving the Muslim community directives and legislation for its internal organisation.

این همه با همان رویکرد یکپارچه انجام شد.

This was all done by means of the same integrated approach.

اساسیترین و مهمترین جنبهٔ ساختنِ این بنا این بود که ایمانِ توحیدی از هرگونه ابهام پاک شود، و در عین حال روشن گردد که دین به معنای نظامی برای زندگی است. همچنین قصد بر این بود که نشان داده شود اینکه وحیِ خداوند مبنای همهٔ داوری قرار گیرد، و در همهٔ امورِ زندگی با پیامِ خداوند هدایت شود، معنای حقیقیِ ایمان است، و این همان اسلام در عمل است. در واقع، بدون همهٔ اینها، مفهومِ یگانگیِ خداوند تحقق نخواهد یافت. همانطور که پیشتر گفتیم، معنای واقعیِ یگانگیِ خداوند این است که تمامِ الوهیت، با ویژگیهای ذاتیِ آن، تنها به خداوند نسبت داده شود. حاکمیت و قانونگذاری از جملهٔ این ویژگیها هستند، همچنانکه انجامِ آیینهای عبادی نیز چنین است. از این رو، همهٔ اینها باید تنها به خداوند نسبت داده شده و تنها خطاب به او باشد. این سوره بر این نکته بیشترین تأکید را دارد.

The most basic and important aspect of building this structure was to purge the monotheistic faith of all confusion, while making it clear that religion means a system for life. It was also intended to illustrate that making God’s revelations the basis of all judgement and to be guided in all matters of life by God’s message is the true meaning of faith, and that this is Islam in practice. In fact, without all this, the concept of God’s oneness will not materialise. As we have already said, the real meaning of God’s oneness is to attribute all Godhead, with its essential qualities to God alone. Sovereignty and legislation are among these qualities, just like offering worship rituals. Hence, they must all be attributed and addressed to God alone. This sūrah emphasises this point most strongly.

همانطور که از این پیشنمایی کوتاه آشکار است، موضوعاتی که در این سوره بحث میشوند با موضوعاتی که در three سورهٔ پیشین مطرح شدند، پیوند نزدیکی دارند. با این حال، هر سوره شخصیت، رویکرد و سبک ویژهٔ خود را دارد. هر سوره با تمرکزی که حفظ میکند، جنبههایی که برجسته میسازد و تأثیراتی که در پی ایجادشان است، متمایز میشود. این امر به هر سوره سبک اصیل و متمایز خاص خود را میبخشد.

As is clear from this quick preview, the themes discussed in this sūrah are closely related to those discussed in the previous three sūrahs. However, each sūrah has its own distinctive character, approach and style. Each is distinguished by the focus it maintains, the aspects it highlights and the effects it seeks to achieve. This gives each sūrah its own quintessential and distinctive style.

این سوره با قاطعیت متمایز می‌شود؛ چه در احکامی که بیان می‌کند، که طبعاً باید از ابهام فقهی به دور باشند، و چه در اصول و دستورهایی که وضع می‌کند. این اصول و دستورها ممکن است در سوره‌های دیگر به سبک‌های متفاوتی بیان شده باشند.

The style that distinguishes this sūrah is its decisiveness whether in provisions it outlines, which must naturally be free of the legal ambiguity, or in the principles and directives it lays down. These may be given in different styles in other sūrahs.

اما در این سوره، این احکام با تفصیل کامل و با عبارتی متمایز و قاطع بیان شده‌اند.

However, in the present sūrah they are given in full detail and in a distinctively decisive phraseology.

لازم است درباره‌ی سخن خداوند در آیه‌ی سوم این سوره نکته‌ای گفته شود.

A word should be added about God’s statement in the third verse of the sūrah:

«این روز دینتان را برای شما کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین برای شما پسندیدم.» این بیان بر یگانگی منبعی دلالت دارد که جامعهٔ مسلمانان شیوهٔ زندگی، نظام اجتماعی و قانونی را که روابط و پیوندهای آنان با دیگران را در همهٔ زمان‌ها تنظیم می‌کند، از آن دریافت می‌دارد. همچنین بر کامل بودن این دین با همهٔ جزئیاتش در عقیده، عبادت و نظام حقوقی دلالت دارد. هیچ‌یک از اینها را نمی‌توان تغییر داد یا اصلاح کرد. این دین اکنون کامل و قطعی شده است. اصلاح هر بخشی از آن، به منزلهٔ رد کلی آن است، زیرا با آنچه خداوند دربارهٔ کمال آن بیان فرموده، در تضاد است. انکار یا مخالفت با آن، انکار ایمان است. روی گرداندن از آن و پذیرفتن نظامی یا قانونی دیگر، نیازی به توصیف از سوی ما ندارد؛ خداوند در همین سوره آن را به‌طور کامل توصیف فرموده است. از این رو، به شرحی بیشتر از سوی ما نیازی نیست.

“This day I have perfected your religion for you and have bestowed on you the full measure of My blessings and have chosen Islam as a religion for you.” This statement implies the oneness of the source from which the Muslim community receives its code of living, social system and the law that governs its relations and ties with others for all time. It also implies the completeness of this religion with all its details of belief, worship and legal code. None of these may be changed or amended. This religion is now completed and finalised. To amend any part of it is tantamount to rejecting it altogether, because it implies a contradiction of what God has stated about its perfection. To deny or contradict that is to deny the faith altogether. To turn away from it and to adopt a different system or legal code need not be described by us; it has been fully described by God in this sūrah. Hence, it needs no further elaboration from us.

این آیه با قاطعیت هرچه تمام‌تر بیان می‌کند که اسلام، دینی و قانونی برای همه زمان‌ها است؛ و این صورت از دین که خداوند آن را به‌عنوان دین برای مسلمانان پذیرفته، آخرین صورت آن است. این دین، آیین و شریعت آن زمان و تمامی زمان‌ها است. لازم نیست برای هر دوره‌ای دینی تازه باشد. آنچه در اختیار ما است، پیامی نهایی است که خداوند آن را کامل و تمام کرده و به‌عنوان آیینی برای تمامی بشریت پذیرفته است. هرکس بخواهد بخشی از آن را تغییر دهد، اصلاح کند، دگرگون سازد، جایگزین کند یا توسعه دهد، بهتر است که برای خود آیینی غیر از اسلام بجوید: «و هرکس دینی غیر از تسلیم در برابر خدا را بجوید، از او پذیرفته نخواهد شد، و در آخرت از زیانکاران خواهد بود.» (آل‌عمران: ۸۵)

This verse states most decisively that Islam is a religion and a legal code for all time; that this version which God has approved as a religion for Muslims is the final one. It is the faith and the religion for that time and all time. There need not be a new religion for every period of time. What we have is a final message, completed and perfected by God who has approved it as a faith for all mankind. Whoever wants to change, amend, alter, replace, or develop any part of it is better advised to seek for himself a faith other than Islam: “He who seeks a religion other than self-surrender to God, it will not be accepted from him, and in the life to come he will be among the lost.” (3: 85)

این قانون اساسی الهی که شامل مفهوم ایمان، آیین‌های عبادی و یک نظام حقوقی است، برای اداره تمام زندگی انسان‌ها در نظر گرفته شده است. این قانون به زندگی اجازه می‌دهد که بدون نیاز به نقض هیچ بخشی از این قانون اساسی یا مفاد دقیق آن، رشد و پیشرفت کند. این‌گونه بودن آن مقصود است، زیرا این قانون، پیام نهایی خداوند به بشریت است.

This Divine constitution that includes a concept of belief, worship rituals and a legal code is meant to govern all human life. It allows life to develop and progress without any need to breach any part of the constitution or its detailed provisions. It is meant to be like this, because it is God’s final message to mankind.

این شریعت همه عناصر لازم را دارد که رشد زندگی را تسهیل می‌کند، بی‌آنکه به هیچ‌یک از اصول اساسی یا جزئی آن خللی وارد شود. این یعنی که شریعت، تدابیر لازم برای چنین رشدی را در زندگی پیش‌بینی کرده است. باید به یاد داشته باشیم که خداوند این شریعت را با همه جزئیاتش تدوین فرموده، و از تحولات آینده زندگی و نیازها و الزامات نوپدید بشر کاملاً آگاه بوده است. از این رو، آنگاه که خداوند اعلام می‌فرماید که این دین را کامل کرده و آن را به عنوان آیینی برای بشریت پسندیده است، این دین را توانا ساخته است که همه چنین نیازهایی را برآورده سازد. هر کس جز این بیندیشد، به خداوند آن احترام و جایگاهی را که شایسته اوست، نمی‌دهد.

This constitution has all the necessary elements that facilitate life’s development without breaching any of its fundamental or detailed principles. It also means that the constitution has made the necessary provisions for such life development. We must remember that as God devised this constitution, with all its details, He was fully aware of future developments in life and of the emerging needs and requirements of mankind. Hence, when God declares that He has perfected this faith and approved it as a religion for mankind, He has made it able to meet all such requirements. Whoever thinks otherwise does not give God His due respect and status.

اکنون ما شروع می‌کنیم به بررسی دقیق متن سوره.

Now we will begin looking at the text of the sūrah in detail.