این بخش جدید، بحث درباره‌ی توطئه‌های یهودیان علیه اسلام و مسلمانان را یک گام فراتر می‌برد و انگیزه‌های نهفته در پس کینه‌ی دیرینه، خیانت و فتنه‌انگیزی آنان را آشکار می‌سازد. این بخش به مسلمانان هشدارهای جدی می‌دهد و آنان را ملزم می‌کند که در برخورد با نقشه‌های خصمانه و بدخواهانه‌ی یهودیان هوشیار باشند. مسلمانان به صراحت از تقلید رفتار یهودیان و افتادن در دام نیرنگ و فریب آنان برحذر داشته می‌شوند.

This new passage takes the exposition of Jewish intrigue against Islam and the Muslims a step further, revealing the reasons that lie behind their deep-seated hatred and their treachery and troublemaking. It gives Muslims strong warnings, requiring them to be on their guard in dealing with the hostile and malicious scheming of the Jews. Muslims are pointedly told not to emulate the behaviour of the Jews, or to fall for their trickery and deceit.

به نظر می‌رسد که یهودیان در سال‌های شکل‌گیری اسلام، بر تغییرات و اصلاحاتی که در برخی احکام و تکالیف اسلامی لازم بود انجام شود، انگشت می‌گذاشتند. آنان از این موضوع بهره می‌بردند تا در ذهن مسلمانان تردید ایجاد کنند و درستی و صحت دین آنان را زیر سؤال ببرند. آنان استدلال می‌کردند که اگر آن احکام و اندیشه‌ها از جانب خداوند بودند، نیازی به تغییر یا جایگزینی نداشتند.

It appears that the Jews were making an issue of the modifications and amendments that had to be made to some Islamic rules and requirements during the formative years of Islam. They utilized this to raise doubts in Muslim minds, questioning the validity and veracity of their religion. Had those rules and ideas originated from God, the Jews argued, they would not have had to be changed or replaced.

این توطئهٔ فریبکارانه زمانی قوت گرفت که قبلهٔ نماز مسلمانان از بیت‌المقدس به کعبه در مکه تغییر یافت؛ این تغییر شانزده ماه پس از هجرت پیامبر ﷺ به مدینه در سال ۶۲۲ میلادی رخ داد.

This insidious campaign gathered strength when the direction faced by Muslims in prayer, the qiblah, was changed from Jerusalem to the Ka`bah in Makkah, sixteen months after the Prophet’s arrival in Madinah in 622 CE.

هنگامی که پیامبر ﷺ به مدینه آمد، به پیروانش دستور داد که در نماز رو به بیت‌المقدس، شهر مقدس یهودیان، کنند. این امر به یهودیان بهانه‌ای داد تا ادعا کنند که دین آنان برتر است و تنها دین حق همان است. این موضوع باعث شد که پیامبر ﷺ، هرچند هرگز این احساسش را با کلمات بیان نکرد، آرزو کند که نمازها رو به کعبه در مکه خوانده شود. با گذشت زمان، این احساس قوی‌تر شد تا آنکه آرزوی ناگفته‌اش برآورده شد، همان‌گونه که بعداً در این سوره خواهیم دید.

On his arrival in Madinah, the Prophet instructed his followers to turn towards Jerusalem, the sacred city of Judaism, in prayer, which gave the Jews reason to argue that their faith was superior, the one and only true religion. This made the Prophet wish, although he never expressed his feelings in words, that prayers could be made facing the Ka`bah in Makkah. As time went by, this feeling grew even stronger until his unspoken wish was granted, as we shall see later in the sūrah.

ای مؤمنان، [به پیامبر ﷺ] نگویید: «به ما نگاه کن»، بلکه بگویید: «ما را مهلت ده»، و گوش فرا دهید. برای کافران عذابی دردناک است. نه کافرانِ اهلِ کتاب و نه مشرکان دوست ندارند که هیچ خیری از جانب پروردگارتان بر شما نازل شود. اما خدا هرکه را بخواهد به رحمت خود اختصاص می‌دهد؛ و فضل خدا بزرگ است. هر آیتی را که نسخ کنیم یا آن را به فراموشی سپاریم، بهتر از آن یا همانندش را می‌آوریم. آیا ندانسته‌ای که خدا بر هر چیزی تواناست؟ آیا ندانسته‌ای که فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست، و جز خدا برای شما هیچ سرپرست و یاوری نیست؟ آیا می‌خواهید از پیامبرتان همان‌گونه پرسش کنید که پیش از این از موسی پرسیده شد؟ و هرکس ایمان را با کفر عوض کند، بی‌شک از راه راست گمراه شده است. بسیاری از اهلِ کتاب دوست دارند پس از آنکه ایمان آورده‌اید، شما را دوباره به کفر بازگردانند؛ این کار را از روی حسدِ درونی خود می‌کنند، پس از آنکه حق برایشان آشکار شده است. پس عفو کنید و چشم‌پوشی نمایید تا خدا فرمان خود را بیاورد؛ زیرا خدا بر هر چیزی تواناست. نماز را برپا دارید و زکات بپردازید؛ و هر خیری که برای خود پیش فرستید، نزد خدا آن را خواهید یافت. بی‌شک خدا به آنچه انجام می‌دهید بیناست. (آیات ۱۰۴-۱۱۰)

“Believers, do not say [to the Prophet]: “Listen to us,’ but say: “Have patience with us,’ and hearken. Grievous suffering awaits the unbelievers. Neither the unbelievers among the people of earlier revelations nor the idolaters would like to see any blessing ever bestowed upon you by your Lord. But God favours with His mercy whom He wills; His grace is infinite. Any revelation We annul or consign to oblivion We replace with a better or similar one. Do you not know that God has power over all things? Do you not know that God has sovereignty over the heavens and the earth, and that apart from God you have no one to protect you or give you help? Do you wish to ask of the Messenger who has been sent to you the same as was formerly asked of Moses? He who barters faith for unbelief has surely strayed away from the right path. Many among the people of earlier revelations would love to lead you back to unbelief now that you have embraced the faith. This they do out of deep-seated envy, after the truth has become manifest to them; so forgive and forbear until God makes known His decree. Indeed, God has power over all things. Attend regularly to your prayer and pay zakāt (financial duty); for, whatever good you do for your own sake you shall find it with God. God sees all that you do. (Verses 104-110)

آیهٔ آغازین این بخش مؤمنان را خطاب قرار می‌دهد و از آنان می‌خواهد که در سخن گفتن با پیامبر ﷺ، همانند یهودیان، با برخی واژه‌های عربی بازی نکنند. یکی از این واژه‌ها «راعِنا» است که به معنای «به ما گوش بده» است، اما می‌شد با اندکی تغییر در تلفظ، معنای توهین‌آمیز «احمقِ بی‌فکر» را از آن برداشت کرد. آنان به این شیوهٔ ترسوانهٔ دشنام‌دادن روی می‌آوردند، زیرا جرئت نداشتند آشکارا به پیامبر ﷺ توهین کنند. به مسلمانان دستور داده شد که در خطاب به پیامبر ﷺ از واژه‌های هم‌معنایی استفاده کنند که نتوان آن‌ها را به معنایی توهین‌آمیز تحریف کرد.

The opening verse of this passage addresses the believers, asking them not to emulate the Jews in their play on certain Arabic words when speaking to the Prophet. One such word is rā`inā, which means “listen to us”, but the sound of which could be subtly varied to convey the offensive meaning of ‘an impulsive fool’. They would resort to this cowardly form of abuse because they would not dare insult the Prophet openly. The Muslims were advised to use synonymous words that could not be twisted to give an offensive meaning in their address to the Prophet.

سوره سپس به برخی ادعاهای کلی یهودیان و مسیحیان می‌پردازد، مبنی بر این‌که تنها آن‌ها مردمان نیکوکاری هستند که در جهان آخرت به بهشت راه خواهند یافت. در همان حال آن‌ها همچنان یکدیگر را سرزنش کرده و به هم اتهام می‌زنند. سپس سخن نهایی خداوند در این باره را بیان می‌کند: «آنان می‌گویند: کسی به بهشت درنمی‌آید مگر یهودی یا مسیحی باشد. این‌ها آرزوهای واهی آنان است. بگو: اگر راست می‌گویید، دلیل خود را بیاورید.» آری، هرکس که خویشتن را تسلیم خدا کند و کار نیک انجام دهد، پاداش خود را نزد پروردگارش خواهد داشت؛ نه بیمی بر ایشان است و نه اندوهگین خواهند شد. یهودیان می‌گویند مسیحیان بر هیچ پایه‌ای استوار نیستند، و مسیحیان می‌گویند یهودیان بر هیچ پایه‌ای استوار نیستند، با این‌که هر دو کتاب آسمانی را می‌خوانند. کسانی که دانشی ندارند نیز همین سخن را می‌گویند، و خداوند روز قیامت میان آنان در همه اختلافاتشان داوری خواهد کرد. (آیات ۱۱۱-۱۱۳)

The sūrah then deals with some general claims made by Jews and Christians, to the effect that they are the only righteous people who are assured of being admitted to heaven in the life to come. At the same time they continue to denounce and throw charges at each other. It then goes on to give God’s final word on the matter. “They declare, ‘None shall enter Paradise unless he is a Jew or a Christian.’ Such are their wishful fancies. Say, ‘Produce your proof, if what you say is true.’ Indeed, whoever surrender themselves to God, while doing good works, shall have their reward with their Lord; they shall have nothing to fear nor shall they grieve. The Jews say the Christians have no basis for their faith and the Christians say the Jews have no basis for their faith. Yet they both recite the Scriptures. Those devoid of knowledge say likewise, and on the Day of Judgement God shall judge between them on all their disputes.” (Verses 111-113)

اگرچه هنگام نزول قرآن، حضور مسیحیان در مدینه به اندازه حضور یهودیان قوی نبود، این متن هم به هر دو گروه و هم به مشرکان اشاره می‌کند و ادعاهای آنان را بی‌اساس می‌شمارد و آنان را به ارائه دلیل برای اثبات سخنشان فرا می‌خواند. «و گفتند: هرگز کسی جز یهودی یا نصرانی به بهشت درنیاید.» این گزارشی دوگانه از سخن هر دو گروه است.

Although, when the Qur’ān was being revealed, there was no strong Christian presence in Madinah, as compared to that of the Jews, the text refers to both groups as well as to the polytheists, dismissing their claims as baseless and challenging them to provide evidence to support their argument. “They declare: None shall enter Paradise unless he is a Jew or a Christian.” This is a dual report of what both groups argued.

در غیر این صورت، یهودیان ادعا می‌کردند که تنها ایشان به بهشت سزاوارند، و مسیحیان همین ادعا را برای خود داشتند. هر دو سخن، لاف‌هایی بی‌دلیل و بدون پشتوانه‌اند. از این رو، خداوند به پیامبر ﷺ دستور می‌دهد که این ادعاها را به چالش بکشد:

Otherwise, the Jews used to claim that only they were destined for heaven, and the Christians claimed that for themselves. Both statements are boastful, without supporting evidence. Hence, God instructs the Prophet to challenge their claims:

سوره سپس برخی مفاهیم تحریف‌شده درباره خدا را که نزد یهودیان و مسیحیان رایج بود، مورد بحث قرار می‌دهد. این سوره تفاوت آن‌ها را با باورهای مشرکان عرب برجسته می‌سازد و شباهت‌های چشمگیر میان آن‌ها را یادآور می‌شود؛ سپس آن تصورات نادرست را اصلاح کرده و باور توحیدی حقیقی اسلام را ارائه می‌دهد. «می‌گویند: خدا فرزندی برای خود برگرفته است. منزه است او از هر عیبی! آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آن اوست و همه چیز فرمانبردار اوست. او پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین است. هرگاه چیزی را اراده کند، تنها به آن می‌گوید: باش، و آن پدید می‌آید. کسانی که دانش ندارند می‌گویند: چرا خدا با ما سخن نمی‌گوید، یا نشانه‌ای برای ما نمی‌آید؟ کسانی که پیش از آنان بودند نیز همین سخن را گفته بودند؛ دل‌های همه آن‌ها به یکدیگر شبیه است. ما نشانه‌ها را برای کسانی که یقین استوار دارند، روشن کرده‌ایم.» (آیات ۱۱۶ تا ۱۱۸)

The sūrah then discusses certain distorted concepts of Godhead held by Jews and Christians. It highlights the contrast between those and the beliefs held by the pagan Arabs, emphasizing the striking similarities, before it corrects those erroneous concepts and presents the true unitarian belief of Islam. “They say, ‘God has taken to Himself a son.’ Limitless is He in His glory! His is all that is in the heavens and on earth; all things are obedient to Him. He is the Originator of the heavens and the earth. When He wills something to be, He need only say, Be, and it is. Those devoid of knowledge say, ‘Why does not God speak to us, nor is a sign shown to us?’ The same demands were made by people before them: their hearts are all alike. We have made the signs very clear for those with firm conviction.” (Verses 116-118)

واقعاً، مفهوم کاملاً گمراهانهٔ «خدای پدر» تنها به مسیحیانی که عیسی را پسر خدا می‌دانند محدود نبود؛ زیرا برخی از یهودیان نیز بر این باور بودند که عزیر پسر خداست، و مشرکان عرب نیز فرشتگان را دختران خدا می‌پنداشتند. این سوره هر سه گروه را که در آن زمان در عربستان سختاً با اسلام دشمنی داشتند محکوم می‌کند، بدون آنکه به جزئیات باورهایشان بپردازد.

Indeed, the totally misguided notion of “God the Father” was not restricted to the Christians who take Jesus to be the son of God; for some Jews also believed that Ezra was a son of God, while the Arab idolaters believed that the angels were God’s daughters. The sūrah condemns these three groups, all fiercely antagonistic towards Islam in Arabia at the time, without going into details of their beliefs.

قابل توجه است که این گروه‌ها بسیار شبیه به سه گروهی هستند که امروزه در مخالفت با اسلام قرار دارند، یعنی صهیونیسم جهانی، کلیساهای صلیبی و کمونیسم بین‌المللی، و کمونیسم حتی از مشرکان عرب نیز دشمنی بیشتری با اسلام دارد.

It is interesting to note here that those groups compare very closely with the three groups that are opposed to Islam today, as represented by world Zionism, the crusading Churches and international Communism, the last being even more hostile to Islam than the Arab idolaters ever were.

پس از رد ادعاهای نادرست یهودیان، مسیحیان و بتپرستان عرب و آشکار ساختن انگیزههای واقعیای که آنان را به مخالفت با اسلام وامیدارد، این سوره مستقیماً خطاب به پیامبر محمد ﷺ است تا رسالت او را تعیین کند و مسئولیتهایش را مشخص سازد. همچنین ماهیت واقعی اختلاف میان او و یهودیان و مسیحیان را روشن میکند؛ کسانی که میخواستند بهایی بسیار سنگین طلب کنند که محمد ﷺ نه آن را داشت و نه توان پرداختش را. «ما تو را به حق فرستادیم؛ بشارتدهنده و هشداردهنده. تو از حال کسانی که اهل آتش فروزان هستند پرسیده نخواهی شد. هرگز یهودیان و نه مسیحیان از تو خشنود نخواهند شد مگر اینکه از آیین آنان پیروی کنی. بگو: هدایت خدا تنها هدایت راستین است. و اگر پس از آن دانشی که به تو رسیده، از هوسهای آنان پیروی کنی، برای تو در برابر خدا نه سرپرستی خواهد بود و نه یاوری. کسانی که کتاب را به آنان دادهایم و آن را چنانکه باید تلاوت میکنند، به آن ایمان میآورند؛ و کسانی که آن را انکار کنند، زیانکاران واقعیاند.» (آیات ۱۱۹-۱۲۱)

Having dismissed the false claims of the Jews, the Christians and the Arab idolaters and revealed the real motives driving them to oppose Islam, the sūrah directly addresses the Prophet Muĥammad in order to define his mission and specify his responsibilities. It also exposes the true nature of the dispute between him and the Jews and Christians, who wanted to exact a very high price that Muĥammad neither possessed nor was able to afford. “We have sent you with the truth; a bearer of glad tidings and a warner. You shall not be questioned about those who are destined for the blazing fire. Never will the Jews nor yet the Christians be pleased with you unless you follow their faith. Say, ‘Gods guidance is the only true guidance. ‘Should you follow their desires after all the knowledge that has come to you, you would have none to protect you from God, nor to give you help. Those to whom We have given the Book, and who recite it as it ought to be recited, truly believe in it; those who deny it are utter losers.” (Verses 119-121)

این‌که فرموده: «إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ...» ـ «ما تو را به حق فرستادیم...» ـ این آغاز آیات، اطمینان‌بخشی بسیار نیرومندی برای پیامبر ﷺ است؛ اطمینانی که می‌تواند هرگونه تردید یا ترس درباره ماهیت رسالتش را برطرف کند و نقشه‌ها یا تهدیدهایی را که برای تضعیف آن طراحی می‌شود، بی‌اثر سازد. این مضمون با بیانی بسیار گویا و موجز آمده است و همین ایجاز، به آن قدرت و تأثیر بیشتری می‌بخشد.

“We have sent you with the truth...” This opening statement in these verses gives strong reassurance to the Prophet that would help him to dispel any doubts or fears regarding the nature of his mission, and to foil any schemes or threats to undermine it. It is expressed very sharply and succinctly, giving it force and impact.

«بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده». رسالت محمد ﷺ این بود که پیام خدا را برساند؛ به کسانی که آن را می‌پذیرند مژده دهد و به کسانی که آن را رد می‌کنند هشدار دهد. این تمام وظیفهٔ اوست. از او دربارهٔ کسانی که سرانجامشان جهنم خواهد بود پرسیده نمی‌شود، زیرا آنان بر اثر کردار خود به سرنوشتشان دچار می‌شوند.